Әлеуметтік философия

Жоспары

1. Әлеуметтік философия предметі. Қоғам феномені.
2. Антропосоциогенез. Қоғам өмірінің күрделіленуі.
3. Саясат. Мемлекет. Қоғамдық келісім идеясы.
4. Қоғамның әлеуметтік құрылымы. Қоғам динамикасы.
5. Қоғамның экономикалық негіздемелері.
6. Әлеуметтік жатсыну феномені.
Қоғам - дегеніміз басқа да барлық организмдер сияқты ғылыми техникалық прогрестің, ресурстық, потенциалдық, ақпараттық және басқадай байланыстардағы өзгерістердің әсерімен, сондай – ақ бүкіл әлемнің, геосаяси қалыптың, әсіресе көрші елдердің әсерімен дамиды.
Қоғам көпжақты, әртүрлі қатынастар жүйесі. Олар бір – бірімен тығыз байланысты, бірінен – бірі туындап отырады. Дегенмен, қоғамдық қатынастар өзінің маңызына, атқаратын рөлінен қарай бірдей немесе бір қатарда бола алмайды. Мысалы, әр адам өзінің өмірін ұйымдастыруда материалдық жағдайы мен басқа да мүмкіндіктерін есепке ала отырып, ең алдымен, қандай қажеттілікті қанағаттандыру керектігін анықтайды, әрине тіршілікті қамтамасыз ететін тамақ, тұратын баспана, киетін киім болмаса, басқа құндылықтар туралы ойлау қиын болатыны сөзсіз.
«Материалистік түсінік бойынша, тарихтағы шешуші нәрсе, сайып келгенде, тіршіліктің өзін өндіру және ұдайы өндіріп отыруы болады, - дейдіФ.Энгельс – Ал оның өзі тағы да екі түрлі болады. бір жағынан – тіршілік заттарын, ... киім – кешектерді, пәтер – үйлерді және осыған керекті құралдарды өндіру; екінші жағынан – адамның өзін өндіру тұқым жая беру түрінде болады».
Материалдық өндіріс – тарихи процестің негізі. Адамдар материалдық игіліктерді өндіру үшін белгілі бір өндірістік қатынастарды тудырады.
Адам баласы басынан әртүрлі қоғамдық өндіріс әдістерін өткізді. Олардың даму дәрежесін бейнелейтін бір ортақ көрсеткіш бар. Ол еңбек құралы. Еңбек – күрделі процесс, қозғалыс, даму. Құрал бола алатын кез келген зат еңбек құралы бола бермейді. Ол ең алдымен, адамның қажеттілігін өтеуге жарамды болып, оның тікелей қатысымен еңбектенуге қолайлы құралға айналуы керек. Ертедегі тас дәуірі – жабайы адамдар тастан жасаған балта, балға, пышақ тектес құралдарды қару еткен заман болған еді.
Еңбек құралы мен адам бір уақытта пайда болып, бірге жасап келеді. Олар бір – бірімен біте қайнасқан.
Табиғат заттарын игеру бірқалыпты бола бермейді, күрделеніп отырады. Адам еңбек құралдарын жетілдіре берді. Бұл процесс шексіз. Адамның табиғатпен байланысы ұлғайып, тереңдеген сайын оның керексінуі артады, еңбек қарулары өзгереді, өздері де жаңаша қалыптаса береді.
        
        Әлеуметтік философия
Жоспары
* Әлеуметтік философия предметі. Қоғам феномені.
* Антропосоциогенез. Қоғам ... ...
* ... ... ... келісім идеясы.
* Қоғамның әлеуметтік құрылымы. Қоғам динамикасы.
* Қоғамның экономикалық ...
* ... ... ... ... - ... ... да барлық организмдер сияқты ғылыми техникалық прогрестің, ресурстық, потенциалдық, ақпараттық және басқадай байланыстардағы өзгерістердің әсерімен, сондай - ақ ... ... ... ... әсіресе көрші елдердің әсерімен дамиды.
Қоғам көпжақты, әртүрлі қатынастар жүйесі. Олар бір - ... ... ... ... - бірі туындап отырады. Дегенмен, қоғамдық ... ... ... ... рөлінен қарай бірдей немесе бір қатарда бола алмайды. Мысалы, әр адам ... ... ... ... жағдайы мен басқа да мүмкіндіктерін есепке ала отырып, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... тіршілікті қамтамасыз ететін тамақ, тұратын баспана, киетін киім болмаса, басқа құндылықтар туралы ... қиын ... ... өндіріс - тарихи процестің негізі. Адамдар материалдық игіліктерді өндіру үшін белгілі бір өндірістік қатынастарды тудырады.
Адам баласы ... ... ... өндіріс әдістерін өткізді. Олардың даму дәрежесін бейнелейтін бір ортақ көрсеткіш бар. Ол ... ... ... - ... ... ... даму. Құрал бола алатын кез келген зат еңбек құралы бола бермейді. Ол ең ... ... ... ... ... ... оның тікелей қатысымен еңбектенуге қолайлы құралға айналуы керек. Ертедегі тас дәуірі - жабайы адамдар тастан жасаған балта, ... ... ... ... қару ... заман болған еді.
Еңбек құралы мен адам бір уақытта пайда болып, бірге жасап келеді. Олар бір - бірімен біте ... ... ... бірқалыпты бола бермейді, күрделеніп отырады. Адам еңбек құралдарын жетілдіре берді. Бұл процесс шексіз. Адамның табиғатпен байланысы ұлғайып, тереңдеген сайын оның ... ... ... ... ... ... де жаңаша қалыптаса береді.
Адамның от жаға біліп, пайдалануы өміріне түбегейлі өзгеріс әкелді. Ол металлургия өндірісінің ... ... Тас, ... ... деп ... ... технологиялық өндіріс әдістері өмірге келді.
К.Маркстің деген тұжырымы өміршеңдігін көрсетті. Шындығында, еңбек құралы қоғамның өсу ... ... және ... Ұзақ ... ... қоғам дамуының тарихы еңбек құралдарының даму тарихы десе де ... ... ... ... өндіргіш күштердің дамуының деңгейі мейлінше төмен болды, соған сәйкес қажеттіліктер де қарапайым еді.
XX ғасырда ... ... жан - ... ... ... ... Адамдар ешқашан қол жеткенге қанағаттанып, тоқырап қалған емес, керісінше, өндірісті үздіксіз жаңартып, алған білімін, ашқан ... ... ... ... ... ... болған өндіріс құралдары адамнан білім мен тәжірибені, қабілетті талап етеді. Күнделікті тұрмысқа, өндіріске енген электроника адамдардан едәуір дәрежедегі дайындықты керек ... ... ... ... ... пайда болды. Техника- жасанды органдар жүйесі, оған адам өзінің көптеген функцияларын ... ... ... замандағы техника - адамға таусылмас ... мен ... ... беретін ерекше әлем.
Еңбек құралдары мен техника өндірістің құралдары болып табылады. Оларды материалдық өндірістің заттық ... деп ... ... ... құрылымында адам ерекше орынға ие. Адамның жан ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру қабілеті кез - келген материалдық өндірістің дамуындағы аса маңызды фактор. Адам - ... ... ... ... ғасырда нақты білім жүйесі ретінде ғылым қоғамның тікелей өндіргіш күшіне айналды. ... ... өсу ... ... ... келелі мәселелері, адам өмірін ұзартудағы жетістіктердің бәрі ғылымның дамуына байланысты.
Қоғамның тарихы - адам мен ... ... ... ... ... ... адам жаңа экономикалық және әлеуметтік, тағы да басқа қатынастарды игеріп және жете меңгеріп отырады.
Өндіріс тәсілінің ... ... - ... қатынастар. Олар материалдық өндіріс процесінде адамдар арасында қалыптасатын әртүрлі байланыстар мен ... ... ... ... құрамы күрделі, оған әртүрлі бағыттағы қатынастар кіреді. Меншіктік қатынастар, құралдар мен еңбектің нәтижелері кімнің қолында екенін анықтайды. ... ... жеке ... әлеуметтік топ немесе мемлекет болуы мүмкін.
Өндіру процесінде оған тікелей қатынастын адамдар арасындағы қатынастарды технологиялық қатынастар деп атауға болады.
Өндіріліген өнімді бөлу мен ... ... сату ... ... ... топтар арасындағы қатынастар аса маңызды роль атқарады.
Адам өзін сақтап және келешек ұрпақты өсіріп, адамзат өмірін жалғау үшін игіліктерді ... бір - ... ... ... ... ... ... қоғамдық - экономикалық формациялардың өндірісіне енеді, іс - әрекет жасайды, өндірісті ... ... ... ... Сөйтіп, еңбекшілер - қоғамдық қатынастарды бойына сіңірген, іске асыру үлгісін жасаушы, таратушы.
Әрбір тарихи дәуірде ... ... ... ... ... ... жинақтау өркениетінде материалдық өндірістің қарапайым түрі дамыды, еркектер аң немесе балық аулады, еңбек ... ... ал ... үй шаруашылығын басқарды.
Аграрлы өркениеттің материалдық өндірісінің негізі жер өңдеу мен мал өсіру облды. Жер өңдеумен қатар ... де ... ... өнім ... ... ... - ... дамыды, саудагерлер әлеуметтік топқа айналды.
XVIII ғасырдың ортасынан бастап өндірістік өркениет қалыптасты. Осы дәуірде ағылшын ... ... ... бу ... ... ... ... игеруге мүмкіндік беретін көптеген машиналар пайда болды. Темір жолдар салынып, елдің өндірістік қатынасы нығая түсті. Газеттер мен телефон бірыңғай ... және ... ... ... ықпал етті. Өндірісті көркениеттің тамаша жетістігі - адамдардың космосты игеруі. Бұл өркениет саяси ... ... ... ... ... өмірдің маңызды институттарын тудырды.
XX ғасырдың 60 - 70 ... ... ... жаңа ... дами ... Олар ... ... жаңа сатысына, яғни постиндустриялық өркениетке көтерілгендігін дәлелдейді. Оған дейін индустриялдық қоғам дамыды. Көрнекті ... ... ... өзінің деген еңбегінде индустриалдық қоғамның негізгі қасиеттерін атап көрсетеді:
1) өндірісті ғылыми түрде ұйымдастыру;
2) материалдық молшылықтарға жету;
3) ... ... ... ... ... және ... ... ауыл шаруашылығының үлесінің кемуі;
4) баюдың көзі ретінде соғысты жою;
5) өндіріс құралдарына деген меншік формаларының еш маңызы жоқ.
Р.Арон атап ... ... ... маңызды белгілері одан әрі тереңдеп, постиндустриялық, яғни индустриялықтан кейінгі қоғам деген ұғымды туындатты. теориясын жасаушылардың бірі болған Д.Белл (1919 ж.) ... ... ... және ... қоғамның жобаларын ұсынды.
М.С.Горбачев деген кітабында постиндустриялық өркениеттің материалдық және ... ... атап ... ... ... жатады:
- адам өзінің көптеген функцияларын техникалық тетіктерге тапсырады;
- адамзаттың керемет энергетикалық қоры, қазіргі ... ... 250-ге жуық ... ... ... мен жылу - ... ... жұмыс істейді;
- халық шаруашылығында жаңа және икемді өндіріс технологиялары қолданылады;
- ауқымды ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... ақпарат жүйелерін қосуға болады;
- адамның шаруашылық іс - әрекеттерінің көпжақтылығы, мемлекеттік және жеке меншіктің түрлерінің өзара мидай араласып ... ... ... ... ... құрылуы;
- біртұтас әлемдік экономикалық организмнің қалыптасуы, елдер мен аймақтар арасындағы шаруашылық байланыстардың нығаюы.
Сонымен қатар, ... ... ... яғни ғылыми білім мен ақпарат алудың көздері де ерекше дами түсуде.
Ғылыми техникалық ... және ... - ... революция ұғымдары адамның еңбек ету әрекетінің ұдайы дамуып отыруының объективті логикасын көрсетеді.
Ғылыми - техникалық прогресс деп өндіріс тәсілінің ... ... ... ... ... мен ... ... білім жүйесі ретінде одан әрі дами беруі ... ... Адам ... бір ... шешу үшін жаңа ... еңбек құралдарын жасайды және энергия көздерін іздестіреді.
Ғылыми - техникалық революция дегеніміз - қазіргі ғылым мен ... ... ... ... осы ... ... компоненттерін, технологиялық қатынастардың барлық жақтарын қамтитын түбірлі сапалық өзгеріс.
Техника өз дамуының жаңа кезеңіне, яғни ғылыми техникалық революцияның нәтижелерін өндірісте қолданудың сара ... ... ... ... ... аяқ ... Адам ... процеске тікелей қатысып, оны басқарады, ал ол орындайтын еңбек процестерін технологиялық жүйенің өзі атқарады.
XX ғасыр ғалымдары ашқан революциялық табыстар ... даму ... өте ... әсер етіп, атом реакторларын, атом үдеткіштерін,космос ракеталарын, электрондық есептеу машиналарын, нәзік регистратор аппаратурасын, ... ... ... ... жол ... ... ... күрделеніп, одан сайын жіктеле түседі. Онда жаңа кәсіптік топтар пайда бола береді. Мысалы, менеджерлер, программистер, космонавтар т.б. Қала ... саны ... ал ... саны күрт азаюда.
XX ғасырдың екінші жартысында қоғам мен табиғаттың өзара қарым - қатынасы күрт өзгерістерге ұшырады. ... ... әсер етуі ... ... ... сипатқа ие болуда. Бұл экологиялық мәселелерді тудырады.
Ғылыми - техникалық прогресс ... ... іс - ... ... ... түсуде. Ал оның аясына космостың жерге таяу кеңістігі де ене бастаған, басқа планеталардың ресурстарын пайдалану ... ... ... мен техниканың күрт өсуіне байланысты адамдардың білім деңгейі мен кәсіптік шеберлігі де арта түсуде. Енді өз ... шын ... мен ... қолы ... сәті ... ... ... заңы солай. Бұл үрдіс XXI ғасырда одан әрі кеңейе береді. XXI ғасырдың жалпы белгілері - жоғары технология, жаңа ... ... ... ... Осы жалпы бағыттан Қазақстанды тыс қалды деуге болмайды. Сондықтан да:
- электроника және ... оны ... ... ... ... ... ... мен математиканың оны қамтамасыз ететін салалары;
- машина жасау және оның технологиясы XXI ғасырдағы Қазақстан ғылымының жаңа салаларына жатады.
Әрине, ... ... ... ... адам да оған ... ... болуы қажет. Демек, ендігі жерде күнделікті күйбең тіршілікке алданып, уақыт өткізбей, ең ... бір ... ... ... ... ... керек, меңгеріп қана қоймай, оның ұңғыл - шұңғылын жетік біліп, өз ... ... ... адам ғана заман талабына сай еңбек ете алады.
Ғылыми техникалық революция қоғамға кері де әсер ете ... ... ол адам ... ... ... мен ... ортаның әдемілігін, үйлесімділігін бұзады.
Ғылыми - техникалық революцияның салдары тіл, дәстүр, мораль, адамгершілік сияқты дәстүрлі мәдениет үлгілеріне әсер ... ... ... отбасылық қатынастарды өзгертуде.
Саяси сала қоғамдық өмірдің күрделеніп, ондағы әлеуметтік ... ... ... теңсіздіктің қалыптасуы нәтижесінде пайда болды. Ол үлкен топтардың қарым - қатынасының реттелуімен тығыз байланысты, оның негізгі элементі билік ... ... ... ... ... - билікті өз пайдасына шешу, өзінің талап - тілегін жүргізіп ... ... алу үшін ... мен әлеуметтік топтар арасындағы айрықша іс - әрекеттің формасы. Бұл іс - әрекет адамдардың мүлдесі мен ... ... мен ақыл - ... ... ... ... - бұл биліктің қатынастар жүйесі. Саясаттың философиялық анықтамасының мәні ... ... мен ... ... ... ... сферасы. Өйткені олардың меншіктік, құқықтық, адамгершілік, тағы да басқа мүдделері өзара бәсекеге түседі.
Саясат әрқашан да ... және ... іс - ... одан не нәрсе күту керек екенін айту қиын. Саясат - мемлекетті және қоғамды ... ... ... ол саналы іс - әрекеттер саласы. Саясатта саналы іс - әрекет етіп, көрнекті табыстарға жету үшін көптеген қасиеттер қажет.
Саяси ... - деп ... ... топ пен ... әр түрлі ұйымдар мен заңдардың, идеялардың, қатынастардың күшіне сүйене ... ... өз ... ... ... ... ... ету дегеніміз - басқа адамдардың іс - әрекетіне, тәртібіне әсер ете отырып, өз мүддесін іске ... ... ... күре ... - ... ... болып табылады. Бұл күш қоғамда тұрақтылық пен реттілікті орнатады.
Саяси өмір қоғамның ... бір - ... ... - ... ... ... қалыптасуы нәтижесінде өрбіп дамыған. Қоғам күрделене түсті, әлеуметтік мүдделерді өзара мәмілеге келтіру мақсатында саясат пайда ... ... ... элитаға және бағынушыларға, бұқараға бөлінді. Саясаттың негізгі функциясы мемлекеттің көмегімен ықпалды топ пен таптың мүддесін ... үшін ... ... ... ... сала - қоғамның әлеуметтік өмірінде туындап, дамып отыратын процестердегі ... мен ... ... мен мүдделер - адамдардың саяси қызметінің қозғаушы күші. Бұған меншіктік қажеттіліктер, олардың ... мен ... ... ... ... жатады.
Саяси сана қоғамның саяси өмірінің рухани жағын бейнелейді. Оған саясат пен мемлекект туралы қарапайым көзқарастар мен ... ... ... Саяси сана жоқ жерде толық қанды саяси өмір де болуы ... ... ... ... ... мен көзқарастарына сүйене отырып, адамдар оған саналы түрде ат салысуға, саяси фактілер мен ... баға ... ... ... саяси өмірін зерттей отырып, философия саясат субъектілерінң саяси мәдениетіне, лидерлер мен бұқараның өзара ... - ... ... ... рухани деңгейіне ерекше көңіл аударады. Философия саяси өмірдегі субъективті бастаманың жоғары деңгейін атап көрсетеді. Ол, сонымен ... ... ... ... ... яғни саясатқа қатысушылардың мүмкіндіктері бірдей ме, бірдей емес пе ... ... ... қояды. Саяси өмірідің институттарына әртүрлі партиялар, қоғамдық ұйымдар мен ассоциялар жатады. Дегенмен, саясаттың негізгі құралы мемлекет болып табылады.
Саясат ... ... ... функциясын орындап қана қоймай сонымен қатар қоғамда азаматтық келісім, ізгілік орнатуға да атсалысады.осы мақсатта іс - әрекеттің өркениетті формалары ... ... ... ... ... ... ... те, екіжүзділік те, таза емес ойын да, жауыздық та, қаталдық та бар.
Саяси қатынастар әлеуметтік топтар мен ... ... ... үшін ... ... қалыптасатын байланыстар мен бағынушылақтар.
Саяси іс - әрекеттер саяси принциптер мен идеяларға ... ... ... ... ... ... ... ете алатын нақты құқықтық мемлекет құру бірден - бір қажеттілік. Мұны жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... бойынша қимыл жасауы керек. Саяси процестің басқа субъектілеріне қойылатын талап та ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес өмір сүріп үйренуге тиіс. Бұл толыққанды демократияға көшудің сара жолы.
Демократияның ... жаюы ... өмір ... мен ... қамтамасыз ететін басқа да іргелі құқықтардың іс асырылуымен тығыз байланысты.
Орталық Азияда халықаралық экстремизм қысымының ұлғайып келе жатқанын еске ала отырып, ... аса ... ... және ... ... ұдайы назарда ұстап, процестерді дұрыс бағытта дамытып отыруымыз керек.
Саяси жүйені демократияландыру сот ... ... ... ... өкімет органдарының өкілеттілігін кеңейту, сайлау процесін, азаматтық қоғам институттарын нығайту бағыттарын ... ... іске ... өте ... ... Ол өзінің сан ғасырлық даму барысында адамның материалдық - өндірістік, әлеуметтік - саяси, рухани - ... ... ... ... сан ... ... ... орасан мол материалдық және рухани қазыналар туғызды. Бір адамдар әсем бұйымға әуес болса, келесі ... ... ... ... дүкенінде көбірек болғанды ұнатады. Адамның қажеттілігі қарапайым материалдық мұқтаждықтан асқақ рухани сұранысқа дейін жетеді.
Қоғамда белгілі бір әлеуметтік құрылым болады. Әлеуметтік ... ... ... ... ... өндіріс күштерінің және өндірістік қатынастардың деңгейіне байланысты қалыптасқан қауымдардың тұтастығы мен олардың өзара тұрақты қатынастарын білдіреді. Әлеуметтік ... ... ... жас ... ... ұлтына, кәсібіне, туған жеріне, тағы басқа да ерекшеліктеріне байланысты шоғырланған топтары жатады. Бұл осы топтардың қажеттеліктері мен ... іс - ... мен ... ... әлемі. Мұның өзі қоғамдық өмірге тән ерекше сипаттағы әлеуметтік кеңістікті қалыптастырады.
Бұл жүйенің ... ... бар, яғни әр ... ... ... өз орны, өзіне тән сипаттары бар.
Әлеуметтік құрылым - салыстырмалы, ... және ... ... ... мен ... ... өзара іс - қимыл жасаудың, байланысудың белгілі бір реті.
Әлеуметтік кеңістікте жіктелудің мынандай түрлері бар:
- адамдардың әлеуметтік - ... ... ... ... әлеуметтік демографиялық топтар (жастар, әйелдер, қариялар)
- адамдардың шағын топтары (отбасы, еңбек ұжымы)
Әлеуметтік қауымдастық дегеніміз - жалпы қызығу ... мен іс - ... ... ... мен өмір салты бір - бірімен ұқсас адамдардың біртұтастық жиынтығы.
Қауым - адамзат ... ... ... жүзі ... ... ортақ алғашқы қауымдық құрылыстың негізгі экономикалық ұясы. Онда өндіріс құрал - жабдықтарына қоғамдық меншік болған. Еңбек ... мен ... ... мен балалар арасында табиғи түрде бөлінді. Өндірілген өнімді бірлесе ... ... ... ... дамуы - қауым мүшелері тұрақты атқаратын еңбек түрлерінің күрделеніп, көбейе түсуімен және осы түрлердің өзара ... ... ... еңбек күрделене түскен сайын қоғамның әлеуметтік жүйесі де біркелкі болмайды, ол да өзгеріске ұшырап отырады.
Қоғамның әлеуметтік құрылымының біркелкі ... ... көне ... ... ... ... Мәселен, Аристотель .
Қоғамдағы таптар туралы ілімді жан - жақты дамытқан К.Маркс еді. Ол жұмысшы табы мен капитал ... ... - ... қоғамның ішкі қасиетінен туындайтындығын, яғни капитал дүниесінің өзінен бастау алатындығын ... ... ... ... ... ... ерекше маңызға ие болып, оның бастапқы қағидалары көп жылдар бойы қоғамның әлеуметтік жіктелуінің теориялық, методологиялық негізі болып келді.
К.Маркс ... ... ... ... ... пен ... тәсіліне сүйене отырып, қоғамда жұмысшы табы мен колхозшы, ... табы ғана бар деп ... Ал ... ... топ деп ... ... кеңес ғалымдарының ішінде алғашқы көңіл аударған белгілі социолог Р.В.Рывкина болды. Ол 1989 жылы деп ... атап ... ... ... ... авторы 1922 жылы шетелге кеткен әйгілі орыс ғалымы П.Сорокин еді. Ол АҚШ-та ... ... ... 25 жыл бойы ... университетінің социология кафедрасын басқарды.
П.Сорокин тарихта жіктелуге, әсіресе әлеуметтік жіктеуге тап болмаған қоғамның болмағандығын, олай болмады деп ойлау миф ... ... ... Оның ... кез - ... ... ... стратификацияның үші түрі бар.
Бірінші - ... яғни ... ... белгі бойынша бөлінеді.
Екінші - адамдардың экономикалық жіктелуі, олардың тұрмыс деңгейі, кіріс - ... ... ... ... ... - ... стратификация деп аталады, өйткені кез келген қоғамда оны басқаратын элита және оған бағынышты бұқара өмір сүреді.
Әлеуметтік жіктелу Конституциясында ... ... ... ... ... ... да орын алған. Жіктелу отбасында, шіркеуде де, тіпті кез келген әлеуметтік топ та болуы мүмкін.
Қоғамның жікке бөлінуі ... және ... ... Бұл ... алғанда әлеуметтік біркелкілікті орнатуға бағытталған коммунистік идея ешуақытта тәжірибеде орындалмас еді.
П.Сорокин кез келген тарихи дәуірде жіктелу күштері мен ... ... бір - ... ... ... ... ... әрдайым күрес жүріп отырады деп пайымдаған. Бірінші күш - ұдайы және тұрақты жұмыс ... ал ... - өз ... ... ... кейде бір сезімге берілумен жүргізеді. Мысалы, кеңес өкіметі кезінде қоғамдық меншіктік ... ... ... бір күш қолдану арқылы іске асырылды, не болмаса селоны қаланың деңгейіне көтеру үшін ... ... өмір сүру ... ... ... жою ... стратификация - қоғамдағы халықтың табиғи, қалыпты жіктерге (топтарға) ... ... ... ... құқық пен артықшылықтар (привилегии), міндеттер мен жауапкершіліктер әртүрлі бағытта, сарында бөлініп отырады. Л.Сорокиннің ілімінің үлкен ... ... бар, ... ол ... оның ішкі ... мен ... ... қарастырады. Бұл идеяның методологиялық маңызы өте жоғары, өйткені, ол қоғамды қоғамдық еңбектің дамуымен, оның көпжақты көріністерін бейнелейтін күрделі ... ... ... жол ... ... ... саласын зерттеуде маркстік көзқарас та маңызды роль атқарады. Әлеуметтік саланың объективті негізі ... ... ... ... ... тақырыбындағы көрнекті еңбегінде адамдар өздерінің жүріп өткен тарихи жолында басынан кешірген алғашқы топтар төңірегіндегі бірқатар терминдерді анықтап ... Ол өз ... , ... саралаудан бастаған.
Адамдардың антропологиялық жалпы белгілері бойынша топтасқан бірлестігі - нәсіл деп аталады. Нәсіл - шығу тегіне және ... ... ... ... байланысты бірлескен - адамдар тобы.
Ру - ... ... ... ... барысында туыстық байланыстармен топтасқан адамдар бірлестігігінің түрі. Рудың экономикалық негізі жерге деген қоғамдық меншіктік қатынас.
Алғашқы қауымдық ... ... ... түрі - ... ... Ол - ... бір территорияда тұратын, ортақ тілі, діні, әдет - ... бар ... мен ... ... ... ... ... мүліктің оқшаулану мен ақсүйектердің жіктелуі, қолбасылар рөлінің ... ... ... ... ... ... қатынастармен алмасуына байланысты тайпалар халықтарға біріге бастады.
А.Айталиев халық ұғымының ... үш ... бар ... көрсетеді. Біріншіден, белгілі бір елде қоныс теуіп, өмір сүретін адамдар тобы - халық деп аталады.
Мысалы, Қазақстан ... ... ... осы ... ... ... ұғымды білдіреді.
Екіншіден, халық ұғымы этникалық қауымдастықты бейнелейді. ... ... ... т.б. ... ... елдерде ұлт, мемлекет, халық ұғымдарының мазмұны біртектес.
Үшіншіден, халық деп - көп ... ... сан ... аз ... ... ... деп жер, тіл, экономикалық қатынастар, мәдени ерекшеліктер мен психологиялық ортақтығы негізінде ... ... ... - ... ... ... айтады.
Ұлттың бірнеше маңызды белгілері бар. Біріншіден, территорияның ортақтығы. Бірақ тек қана белгілі территория ... сол ... ... шаруашылық кәсібі маңызды болған. Мысалы, біздің қазақ халқының өмір салты, ... ... ... мінез - құлқы, әдет - ғұрыпы көшпелі мал шаруашылығының адам өмірі мен ... ... ... туындайды.
Екіншіден, ортақ территорияға тілдің де ортақтығы қосылады. Ұлттық тіл - әдебиетте, бекіген осы ұлттың барлық өкілдеріне тән сөйлеу.
Үшіншіден, ... ... ... Ол елдің әртүрлі аймағының белгілі бір кәсіпке бейімделуі мен олардың ... ... - ... ... нығаюымен тығыз байланыста болады.
Әр ұлттың өзіне тән менталитеті болады. Менталитет - ... ... ... ... ... ... - ... деп жазды С.Е.Нұрмұратов.
А.Айталиев философия және саяси ойлар ... ... ... ... бір ... ... орын ... атап көрсетеді. Оған биологиялық, географиялық, діни, экологиялық, мәдени, тіл, таптық тағы басқалар жатады. Осы сипаттағы барлық теориялардың жинақтап, сұрыптап, саяси - ... және ... - ... тұжырымдамалар деп екіге бөле отырып, ғалым Л.И.Гумилевтің пассионарлық теориясын ерекше атап ... ... ... болып, қалыптасуында атмосфера, гидросфера, биосфера маңызды роль атқарғандығына ... ... ... қазіргі уақытта тарихи мәдени шығу тегі жағынан алшақ ... ... өмір ... ... екі ... ұлт - екі үлкен этностың, (түркі және ... ... ... басқа немістер, корейлер, поляктар, еврейлер, татарлар тұрады. Бұл халықтардың әлеуметтік жағдайлары біркелкі емес. әлеуметтік кәсіптік құрылымдары, әлеуметтік дәрежелері, аймақтық, ... ... да ... жағдайда қоғамдағы жарастық, үйлесімдік, бір ұлттың екінші ұлтқа ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық әл - ахуалдың оңдылығын, өркениетті даму жолында екенін ... ... ... этникалық топ адамдары арасында өзара түсіністік кеңістігін орнатып, әлеуметтік және экономикалық қайта құруды ілгері апару үшін әркімнің бойында жеке ... ... мен ... жауапкершілікті қалыптастыруда патриоттық және интернационалдық тәрбиенің маңызы зор.
Патриотизм дегеніміз - өз елін, өз отанын, өз аймағын сүю, сыйлау ғой. Ол ашық ... ... ... ... ... ... ... Керісінше, ол демократиялық дамуды мақсат еткен қоғамның ең ... ... ... ... өз ... өз ... өз ... қадірлей бағалай білетін адам ғана басқа ұлттар өкілдеріне шынайы адамгершілік, сыйлау тұрғысынан қарай алады.
Әрбір ұлттың ... ... өмір сүру ... ... ... құндылықтарына үлкен сыйластықпен қарап, оны аялау интернационализмге жетелейді.
Интернационализм әлеуметтік реалдылықта ... ... ... объективті біртұтастығын айқындайды. Интернационализм термині деген мағынаның синомимі ретінде бүгінгі таңдағы журналистік, дипломатиялық лексикада жиі қолданылуда. Ол жалпы Жер ... ... ... ауқымды бола түсуін меңзейді.
Маргиналдар - белгілі бір себептерге байланысты қоғамның негізгі әлеуметтік табына, тобына кірмей ... ... ... ... ... ... аралық өзара байланыстың нәтижесінен туындаған. , - деп жазды С.Е.Нұрмуратов.
(кейінгі латын тілінде - шетте ... ... ал ... тілінде - , , бір нәрсенің шетінде жазылған дегенді білдіреді).
Бұл терминді Р.Парк 1928 жылы жарияланған деген ... ... рет ... ... 20 - шы ... ... ... Гавай аралдарына және Оңтүстік Африкаға саяхат жасайды. Қазақстандық мәдениеттанушы ғалым ... ... ... бір ... ... Еуропадан және Азиядан жеткен ұлттық мәдениеттердің, дәстүрлердің, діндердің, ал екінші жағынан, ... ... ... ... әрі ... ... ... нәтижесінде бұдан (гибрид) мәдениет қалыптасқандығын айтады. Яғни Батыс және Шығыс мәдени ... ... ... жаңа мәдени тип қалыптастырды.
Гавай аралығындағы осындай өзгерістерден алған әсерінен Р.Э.Парк жаңа өркениетті дамытатын, өрістетін жана типті тұлғалар да болуы ... ... ... ... осы жаңа ... деп ... Оның пікірінше, - екі түрлі, бір - ... жиі ... ... ... ... ... Ол ... бір әлеуметтік топтардың ортасында аралық шекаралық жағдайда орналасқан, өзінің бұрынғы әлеуметтік байланыстарын жоғалтып, өмірдің жаңа талаптарына бейімделген адам.
Маргинал адам - екі ... ... ... ... мен ... өмір ... әрі ... саналы түрде қатысушы адам. Ол ешқандай өз өткенінен және дәстүрлерінен қашып кете алмайды да және ... ... жаңа ... ... ... ... ... қоғамда толығымен қабылданбайды да.
Тұрғын халық - ... ... аса ... ... ... ... бір ... тіршілік ететін халықсыз табиғаттың байлығын меңгеру де, ілгерілеп даму да мүмкін ... ... ... те болмайды. Өйткені кез келген өндіріс белгілі бір мөлшерде адамдар санын қажет етеді.
Халықтың ... ... ... туу, өсу, ... ... ... ... туралы мәселелерді демография ғылымы зерттейді. Демография - әлеуметтік, экономикалық, биологиялық, саяси, медициналық мәселелерге көңіл аудара отырып, миграция, табыс көзі мен ... ... ... де ... жас, ... ... ... сүйене отырып, халықтың жастық, жыныстық динамикасын да анықтайды.
Осы белгілер тұрғысынан халықтың құрылымының екі қыры бар: біріншісі, белгілі бір ... ... мен ер ... ... әр ... жастағы адамдардың қарым - қатынасы.
Этностық және ... ... ... ... арнайы қоныстану жүйесі бар. Тұрғылықты жер, қоныстануды әлеуметтік жүйеге енгізіп, оны ... ... ...
- деп жазады С.Э.Крапивенский. Адамдар негізінен қала мен ауылда немесе ... өмір ... ... ... онда ... театр, музейлер, кітапханалар шоғырланған. Тіпті қаланың өзінің пайда болуы да аса ... ... - ... ... ... ... Өйткені, қаланы әдемі, ыңғайлы ететін адамдардың көркемдік ойының мүмкіндігі, өзінің кеңістікті, ... ... ... бар ... қала құрылысына жұмсайды.
Қала халқының рухани деңгейі мен белсенділігі жоғары, өйткені қала тұрғындары кәсіптік іс - әрекетпен белгілі уақытта, белгіленген мөлшерде ... Оның ... бос ... мол, өзін - өзі ... мүмкіндігі бар. Бос уақытында өзі ұнатқан ісімен айналыса алады, кітап оқиды, білімін тереңдете алады.
Ауыл немесе селоның өзіндік ... бар. Ауыл ... ашық - ... ... - жайлы, еңбекқор. Ауыл тіршілігі адамдардан үлкен табандылықты, жігерді қажет етеді. Күні - түні ... ... тура ... ... ... өнер ... тікелей нәр ала алмайды. Сондықтан олардың рухани деңгейі жалпы қалаға қарағанда төмен болуы мүмкін. Бірақ мұны біржақты түсінуге ... Ауыл ... ... ... ... ... ... жақсы әсер етеді.
XX ғасырда қала мен ауыл айырмашылығы бірте - ... ... ... Бұл ... қала ... ... ... болуымен кең өріс алды. Қала мен село тұрғындары бірыңғай технологиялық әдіс арқылы өндірісті игере бастады.
Жалпы қалалық өмір деңгейінің өріс алуы - ... деп ... ... қалада шоғырлануы өсе түсуде. Мысалы, Алматыда 1939 жылы 220 мың халық тұрса, бұл күндері ол 1,5 млн. ... бар ... ... ... ... Ақтөбе, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Ақмола, Шымкент қалаларының тұрғындары 2 - 3 есе ... ... ... ... ... күнелтсін, бәрібір ол белгілі бір топтың немесе таптың өкілі.
Таптар ... - ... ... ... белгілі бір жүйесінде алатын орнына, өндіріс құрал - жабдықтарының қатынасына, еңбекті қоғамдық жолмен ұйымдастырудағы рөліне қарай, яғни ... ... алып ... үлесінің мөлшеріне және ол үлесті бөлу әдістеріне қарай жіктелетін үлкен ... Бұл ... алып ... сөзі топ, жік, ... ... ... Қоғам дамуының алғашқы кезеңінен бастап - ақ, онда әртүрлі топ өмір сүрген. Класс, тап туралы жүйелі ілім ... ... ... Оның ... ... негізі - капиталистік қоғам. Өйткені, капитализмде қоғамдық қарым - қатынастар ... ... ... ... ... тапқа тән белгілер дараланып, көріне бастады. Қазіргі замандағы тап теориясында оның көрнекті екі бағыты көзге түседі: маркстік және либералды - ... ... ... негізгі белгісі ретінде адамдардың өндіріс құрал - жабдықтарына меншіктік ... - ... ... Таптың экономикадағы жағдайы оның басқа да - саяси, құқықтық, идеологиялық, әлеуметтік, адамгершілік, мәдени жағдайын анықтайды. ... ... ... кең ... ... - демократиялық ілім бойынша да тапқа бөлудегі белгі - экономикалық болып ... ... оның ... ... ол ... ... екінші қатардағы фактор болып табылады. Бұл жерде, ең алдымен, кіріс көлемі есепке алынады. Кірісінің ... ... ... ... ... ... деп бөлінеді.
Жоғарғы тапқа, яғни байлар табына миллионерлер мен миллиардерлер ... ... - ... ... - өндірістік буржуазияның өкілдері. Сан жағынан көлемі өте аз. Әртүрлі елдерде олардың саны 0,25 пайыздан 1 ... ... ... тап саны ... өте көп. Оған ... меншік иелеріне, яғни мемлекетке, буржуазияға, әртүрлі қорларға жалданып еңбек ететін адамдар ... ... ... күн көру ... әлдеқайда төмен адамдар жатады. Бұлар мүгедектер, пенсионерлер, бомждар, тентіреп жүргендер. Батыс елдердің ғалымдарының пікірі бойынша, ... тап сан ... ... ... сәйкес келеді.
Мемлекет салық саясаты мен қолында бар басқа да ... ... ... ... ... ... ... да таптар арасындағы айырмашылық ашық антагонизм дәрежесіне көтерілмейді.
Қазақстан әлеуметтік жүйесінде ... ... ... ... ... 3-4 жылдың ішінде Қазақстанда бұрын болмаған таптар пайда бола бастады. Бұлар - кәсіпкерлер, фермерлер, ... жеке ... ... ... ... мен қонақ үйлердің иелері т.б. Кеңес өкіметінен қалған таптар мен әлеуметтік топтардың жағдайы күрт өзгерістерге ... ... ... ... өте үлкен қарқынмен жүріп жатыр. Қазақстанда меншік иелері табы қалыптасуда. Бұл республикадағы маңызды жаңалық. Мұның өзі экономикалық сипатының ... ... ... ... ... түбірлі өзгертеді. Меншіктің жаңа түрлері - жеке, корпоративті, акционерлік, коллективтік, ... ... ... ... ... ... Оның ... - кішігірім, орта кәсіпорындардың, сауда үйлерінің, акционерлік компаниялардың өкілдері.
Республикада шетелдермен бірлескен компаниялар да жұмыс істей бастады. Сөйтіп Қазақстанда ... ... табы ... Бірақ оның саны әлі аз, жағдайы тұрақты емес.
Олардан басқа мемлекеттік және мемлекеттік емес кәсіпорындардың, ... ... ... ... бар. Олар тек ... алады. Әрине, жалақы тек қарапайым ғана мұқтаждықты қанағаттандыра алады. Сондықтан адамдар жұмыс орнын ауыстыруға мәжбүр болды.
Қазақстанның қазіргі жағдайында әлеуметтік ... жиі орын алып ... ... ... қызметкер кәсібінің өсіп, жаңа мамандық алуына байланысты басқа тап немесе топқа өтеді. Өндірістің тоқтап тұруына байланысты ... ... ... ... ... ... істей алмайды. Сондықтан ол екінші мамандық алуға тырысады. Байырғы үйреншікті жұмысын жоғалтқандардың көбісі қызмет ету жағына ауысуда. Қызмет ... ... ... ... ... ... ... қонақ үйлер, дүкен, мода үйлері, дене шынықтыру комплекстері, казино, санаторий сияқты адамдарға әртүрлі қызмет көрсететін объектілердің қатары өсе түсуде. ... ... ... бет тұра ... ... ... - ... тудырды. Экономикалық жағынан тиімсіз кәсіпорындардың жабылып қалуы жұмыссыздардың санын көбейте түсті. Бірақ ... ... ... жоқ. ... - ... ... қажет жерінде өзінің еңбегін сатып күн көріс жағдайын ... ... ... ... ... өзінің жекеменшік шаруашылығына еңбек етіп, малын бағып, өзін - өзі асырап ... ... ... орта тап ... ... деп жариялады. Орта тап - деген ұғым қоғамдық ғылымдарға XX ғасырдың басында еніп, ... ... ... ... Бұл ... ... ... дәрігерлер, адвокаттар, кәсіпкерлер, фермерлер, кейбір кәсіпкер жұмысшылар жатқызылды. Бүгіндері бұл таптың шекарасы кеңейтіліп, бұған 10 мың мен 100 мың ... ... ... бар ... енгізіді. Бұл топтың негізі белгісі - экономикалық көрсеткіш. Қазір орта тапқа қоғамның барлық стратының өкілдері кіре ... ... ... ... ... ... табысты және ықпалды деген пікірді дәлелдеуге бағытталған. Америка ... ... ... ... орта тап ... деп ... ... қазіргі қиындықтарға қарамастан Қазақстан да өркениетті ел. Оның кәсіпкер ... ... ... бай ... ... көптеген елдермен жан - жақты ... бар. ... ... да орта тап ... ... жасалынатынына сенуге болады.
Қоғамның әлеуметтік жүйесінде білім беру, білім алу да маңызды роль атқарады. Білім - қазіргі өрлеудің, ... ... ... ... ... ... функциясы терең және қомақты. Өйткені ол - әлеуметтік ауысулардың негізгі құралы. Жоғары білім ... ... ... ... ал менеджерлік дайындықтан өткен инженер басқарушылар тобына өтеді. Сонымен қатар, білім - әлеуметтік құрылымның нақты ... ... ... ... ... ... ... дайындықсыз, білімсіз дәрігердің, педагогтың, инженердің орнын басуға болмайды. Білім арқылы адамдар ... бір ... ... ... ... ... ... орындауға мүмкіндік беретін дағдылар мен бейімделулерді үйренуге болады.
Білімнің мәдени функциясы ұлттық мәдениетті сақтап, ұрпаққа жеткізуінен көрінеді. ... ... ... ол оның ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М. Жұмабаев шығармашылығындағы әлеуметтік - философиялық мәселелер155 бет
Әлеуметтiк философияның функциялары11 бет
Әлеуметтік коммуникацияның журналистік, психологиялық, философиялық, семиотикалық табиғаты16 бет
Әлеуметтік философия пәні327 бет
Әлеуметтік философиядағы қазақ ұлттық менталитетке көзқарасы72 бет
Әлеуметтік философиянық мәні17 бет
Әлихан Бөкейхановтың саяси-әлеуметтік философиясы60 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
І. Жансүгіровтің шығармашылығы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь