Өсіңкілік қатарлар туралы түсінік және оның түрлері

Жоспар

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. 1.1. ӨСІҢКІЛІК ҚАТАРЛАР ТУРАЛЫ ТҮСІНІК ЖӘНЕ
ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2. 2.1. ӨСІҢКІЛІК ҚАТАРЛАРДЫ НЕГІЗГІ
КӨРСЕТКІШТЕРІ БОЙЫНША ЕСЕПТЕУ ТӘСІЛДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
3. 3.1. ДИНАМИКАЛЫҚ ҚАТАРДЫҢ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
КІРІСПЕ
Статистика – бұл жан-жақты да, күрделі қоғамдық ғылым. Оның өзі бірнеше бөлімдерге бөлінеді. Оған жататындар мыналар: статистиканың жалпы теориясы, ол статистиканың жалпы принциптері мен әдістерін қарастырады; әлуметтік-экономикалық статистика – мұнда халық шаруашылығы көрсеткіштерінің жүйесін, оның құрылымы мен пропорциясын, қоғамдық ұдайы өндіріс салалары мен элементтердің өзара байланысын зерттейді: салалық статистикалар - өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, құрылыс, көлік, байланыс, сауда, қаржы, еңбек, демография және т.б. болып бөлінеді. Соңғы кезде өмір салтын, әлеуметтік қарым-қатынастың әр алуан саласын сипаттайтын және оның көрсеткішер жүйесін зерттейтін әлеуметтік статистика қалыптасты. Осы аталғандардың ішіндегі негізгі бір бөлігі болып саналатыны – статистиканың жалпы теориясы.
Қоғамдық құбылыстар мен процестер әрқашанда даму үстінде болады, сол себепті әрдайым өзгеріп отырады. Мысалы, халықтың саны мен онын, құрамы, өндірілген өнімнің көлемі, еңбек өнімділігі, орташа еңбекақы мөлшері және т.б. кәрсеткіштер уақытқа байланысты өзгермелі болады. Сондықтан статистиканың алдына қойған басты міндетгерінің бірі -республика өміріндегі құбылыстар мен процестердің уақытқа сәйкес өзгеруін зерттеу болып табылады. Оны динамикалық қатарлардың көрсеткіштеріне талдау жасау арқылы жүзеге асырылады.
Әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың динамикасын зерттеу, талдау барысында бірнеше статисгикалық, көрсеткіштер колданылады. Олардың көпшілігі нақты (абсолюттік) немесе қатысты шамамен беріледі және осы көрсеткіштер арқылы белгілі бір уақыт аралығында болған жағдайларға қорытынды жасауға толық мүмкіндік туады.
Мақсаты: ЖШС "ҚазГерМұнай" біріккен кәсіпорнының жағдайын, берілген мәліметтер бойынша өзгеруін (динамикасын) динамикалық қатардың әдістерін қолдану негізінде талдау жасау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Айвазан С.А. Мхитарян В.С. Прикладная статистика и основы эконометрики. В 2-томах. М.: Юнити.2001.

2. Ызғарбек Әміреұлы. Статистиканың жалпы теориясы. Оқу құралы, А.,Экономика,1998.

3. Интрилигатор М. Математические методы оптимизации и экономическая теория. М. 2002

4. Дуброва Т.А. Статистические методы прогнозирования. М. ЮНИТИ. 2003
        
        ӨСІҢКІЛІК ҚАТАРЛАР ТУРАЛЫ ТҮСІНІК ЖӘНЕ
ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Жоспар
КІРІСПЕ.....................................................................
............3
1. 1.1. ӨСІҢКІЛІК ҚАТАРЛАР ТУРАЛЫ ТҮСІНІК ЖӘНЕ
ОНЫҢ
ТҮРЛЕРІ.....................................................................
....4
2. 2.1. ӨСІҢКІЛІК ҚАТАРЛАРДЫ НЕГІЗГІ
КӨРСЕТКІШТЕРІ ... ... 3.1. ... ... ... ... ... – бұл жан-жақты да, күрделі қоғамдық ғылым. Оның ... ... ... Оған ... ... ... ... ол статистиканың жалпы принциптері мен әдістерін қарастырады;
әлуметтік-экономикалық статистика – ... ... ... ... оның ... мен пропорциясын, қоғамдық ұдайы
өндіріс салалары мен элементтердің өзара ... ... ... - ... ауыл шаруашылығы, құрылыс, көлік, байланыс,
сауда, ... ... ... және т.б. ... ... ... кезде өмір
салтын, әлеуметтік қарым-қатынастың әр алуан саласын сипаттайтын және ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі негізгі бір бөлігі болып саналатыны – ... ... ... мен ... ... даму ... болады,
сол себепті әрдайым өзгеріп отырады. ... ... саны мен ... ... ... көлемі, еңбек өнімділігі, орташа еңбекақы
мөлшері және т.б. ... ... ... өзгермелі болады.
Сондықтан статистиканың алдына қойған басты міндетгерінің бірі -республика
өміріндегі құбылыстар мен ... ... ... өзгеруін зерттеу
болып табылады. Оны динамикалық қатарлардың ... ... ... жүзеге асырылады.
Әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың динамикасын зерттеу, талдау барысында
бірнеше статисгикалық, көрсеткіштер колданылады. Олардың көпшілігі ... ... ... шамамен беріледі және осы көрсеткіштер арқылы
белгілі бір уақыт аралығында болған ... ... ... толық
мүмкіндік туады.
Мақсаты: ЖШС "ҚазГерМұнай" біріккен ... ... ... ... өзгеруін (динамикасын) динамикалық қатардың ... ... ... ... ... ... ТУРАЛЫ ТҮСІНІК ЖӘНЕ
ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Қоғамдық құбылыстар мен процестер әрқашан да даму ... ... ... ... ... отырады. Мысалы, халықтың саны мен оның құрамы,
өндірілген өнімнің көлемі, еңбек өнімділігі, орташа еңбекақы мөлшері және
т.б. ... ... ... ... ... ... ... қойған басты міндеттерінің бірі – республика
өміріндегі құбылыстар мен ... ... ... ... зерттеу
болып табылады. Оны өсіңкілік ... ... ... ... ... ... қатарлар деп статистикалық көрсеткіштердің, яғни
құбылыстардың, процестердің уақытқа қарай ... ... ... ... айтады. Әлеуметтік – экономикалық құбылыстардың уақытқа
қарай өзгеруін ... ... ... ... ... рөлі
өте жоғары. Себебі, осы көрсеткіштер арқылы қоғам өміріндегі құбылыстардың
даму, өзгеру процесін талдауға, санауға және негізгі бір ... ... ... ... ... және ... басқару
орындарында өсіңкілік қатарлар көрсеткіштері кеңінен қолданылады және ... кему ... ... толығымен зерттеледі.
Өсіңкілік қатарлар негізгі екі бөліктен (элементтен) тұрады.
Біріншісі – қатардың ...... ... белгісі.
Қоғамдық құбылыстар мен процестердің шамасын, мөлшерін сипаттайтын
көрсеткіштің белгілі бір ... ... ... мәнін қатардың дәрежесі деп
атайды.
Құбылыстар мен процестер болып өткен уақытының мерзіміне қарай,
өсіңкілік ... бір ... және ... ... ... екі түрге
бөлінеді.
Бір мезгілді өсіңкілік қатардың нақты ... ... ... бір ... яғни ... ... ... басында немесе аяғында
болған жағдайын сипаттайды. Мысалы, әр айдың басындағы жұмысшылардың орташа
тізімдік саны ... ... ... ... ... ... 2190 ... және ... ... ... бір мезгілді өсіңкілік қатар болып
саналады және осы арқылы белгілі бір қортынды жасауға ... ... ... ... жұлдызындағы көрсеткіштер тек сол күнгі жағдайды ғана
көрсетеді де, ал ... ... ол ... ... ... кетеді. Сондықтан
мезгілдік қатардың көрсеткіштерін бір-біріне өзара қосуға болмайды, ал егер
қосатын болсақ, онда оның ешқандай да экономикалық мәні ... Егер ... ... ... ... онда қалдықтың әр айдың ... ... ... ... белгілі бір экономикалық мәні
бар сандық көсеткіштер алынады. Мысалы, екі ай аралығында, яғни қаңтар мен
ақпан айларындағы ... ... ... саны 10 ... ... ... өсіңкілік қатарлар деп құбылыс мөлшерінің белгілі
бір уақыт (тәулік, ай, тоқсан және жыл) ... ... ... болғанын
сипаттайтын көрсеткіштерді айтады. Оған мысал ретінде 1.1.-кестенің
көрсеткіштерін келтірійік:
1.1.-кесте
Қазақстан бойынша мұнай ... ... |1990 |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 ... ... |23681 |24461 |25556 |25388 |25220 ... аралықта өсіңкілік қатардың көрсеткіштерін бір-біріне қосып,
ұзақ уақыт аралығындағы қортынды ... ... ... оны
статистикада “жинақталған жиынтық” деп атайды.
Өсіңкілік қатарлар уақыт мерзіміне және онда ... ... ... және ... емес болып екіге бөлінеді.
Егер өсіңкілік қатардың көрсеткіштері уақыт ... ... соң бірі ... ... болса, онда ол толық өсіңкілік қатарға
жатқызылады. ... ... ... 1.1.- ... ... ... ... өсіңкілік қатардың көрсеткіщтері уақыт мерзіміне қарай әр
түрлі аралықта ... яғни әр ... ... ... ... сипатталатын
болса, онда оны толық емес өсіңкілік қатарлар деп атайды. ... ... ... ... жылдар аралығындағы көрсеткіштерді айтуға
болады.
Экономикалық құбылыстардың өзгеру процестерін зерттеу, талдау және
есептеу кезінде бірнеше ... ... ... ... ... ... қатысты және орташа шамалармен сипатталады.
Осыған орай өсіңкілік қатарлар нақты (абсолютті), қатысты және
орташа шамалар ... үшке ... ... ... ... ... ... ретінде
әрбір уақыт мерзіміне байланысты оның қалай өзгергендігін көрсетеді. Нақты
шамалы өсіңкілік қатарға мысал ретінде жоғарыда көрсетілген ... ... ... өсіңкілік қатар екі уақыттың нақты шамаларын бір-
бірімен салыстыру арқылы пайда болады, яғни ...... ... ... ... сипаттайтын сандар тізбегін
айқындайды. Ал ол өсу, кему қарқыны ретінде процентпен өлшенеді. ... ... ... ... үшін ... ... облысы бойынша өнеркәсіп өнімдерін өндіру
|Жылдар |1985 1990 1991 1992 1993 1994 1995 ... ... | ... |100 124,8 123,2 102,0 92,0 79,0 ... |71,0 ... ... | ... ... ... ... ... облысы бойынша
өнеркәсіп өнімдерін өндірудің күрт төмендеп кеткендігі ... ... ... ... ... шикізаттар мен құрал – ... ... ... ... қуатының қымбаттауына, тағы
да сол сияқты көптеген жағдайларға байланысты бірталай өнеркәсіп орындары
толығымен ... ... я ... аз ... өнім ... көшкен.
Орташа шамалы өсіңкілік қатарлар деп ... ... ... ... бір ... ... уақыт мөлшеріне қарай сандық
көрсеткіштерінің орташа өзгеруін сипаттауды ... ... ... ... бойынша бір сиырдан сауылған сүттің орташа ... ... ... ... (1.3.-кесте):
1.3.-кесте
Республика бойынша бір сиырдан сауылған сүттің орташа
мөлшері
| жылдар |1990 |1991 |1992 |І993 |1994 |1995 ... ... |420,0 |450,0 |480,0 |506,0 | - | - ... ... | | | |610,0 |650,0 |690,0 ... | | | | | ... |506,5 |542,7 |578,9 |610,0 |650,0 |690,0 ... мәліметтерді жаңа баға бойынша есептеу
үшін үздіксіздендіру ... ... Ол үшін ... жаңа және
ескі баға қатынасын анықтаймы:
Енді осы табылған процентті ескі ... ... ... ... ... жаңа баға ... есептейміз және
ол төмендегідей:
1990-жыл үшін: млн.теңге
1991-жыл үшін: млн.теңге
1992-жыл үшін: ... ... ... ... өсіңкілік қатарлардың жаңа
бағадағы көрсеткіштері бір жүйеге ... және ол ... ... ... Енді осы ... салыстыру арқылы тиянақты,
ұғымды түрде түжырымды корытынды жасауга толық мүмкіндік болады.
2. ӨСІҢКІЛІК ҚАТАРЛАРДЫ НЕГІЗГІ
КӨРСЕТКІШТЕРІ ... ... ... ... зерттеу, талдау
барысында бірнеше статистикалық көрсеткіштер қолданылады. Олардың ... ... ... ... ... беріледі және осы көрсеткіштер
арқылы белгілі бір ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Статистикада өсіңкілік қатарлар көрсеткіштерін есептеуде мынадай негізгі
түрлері қолданылады: нақты (абсолюттік) ... өсу ... өсім ... ... ... ... ... мәні. Бұлардың. барлығын есептеу
өсіңкілік қатардағы ... ... ... ... ... Ол үщін ағымдағы кезеңнің нақты (абсолюттік) ... бір ... ... ... ... жылғы уақыттың көрсеткіштері
алынуы тиіс.
Осыған орай салыстырылатын ... ... ... деп, ... салыстыратын уақыттың дәрежесін базалық деп атайды. Базалық дәрежеге
ағымдағы уақыттың алдында тұрған қатардың шамасы немесе сол ... бір ... мәні ... қатардың көрсеткіштерін екі түрлі тәсілмен есептеуге
болады. Біріншіден, ағымдағы ... ... ... оның алдыңғы
уакыттағы шамасымен салыстыртан болса, онда ... ... ... ... ... саналады. Екшшіден, әрбір қатардың
мәнін белгілі бір тұрақты базалық уақыттың шамасымен салыстырсақ, онда ... ... ... деп ... Осы ... іс ... талдау
үшін .І-суретке көңіл бөлейік:
тұрақты тәсіл
тізбектелген тәсіл
1-сурет. Өсіңкілік ... ... ... және ... ... ... ... тәсілдердің қайсысын қолдану екендігін анықтау
алдағы ... ... ... тығыз байланыста болады. Олай болса, осы
айтылғандарымызды толық дәлелдеу үшін Қазақстан бойынша көмір өндірудің
өсіңкілік қатарына ... ... және оның ... ... түрде) келтірілген:
2.1.-кесте
Қазақстан бойынша көмір өндіру, млн. тонна
|жылдар |1990 |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 ... | | | | | | ... |138,0 |142,0 |146,0 |148,0 |151,0 |154,0 ... осы берілген мысал бойынша жоғарыда айтылған өсіңкіліктің
негізгі керсеткіштерін екі тәсіл арқылы есептейік.
Нақты ... ... Бұл ... ... жай түрі ... ... өсіңкілік қатарда көрсетілген көрсеткіш ... бір ... ... ... ... өсу ... кему
жылдамдығының мөлшерін анықтау үшін есептеледі. Нақты ... ... ... ... ... дәрежелерінің айырмасына тең болады
жане оның мәні оң не теріс шамаға немесе нөлге тең ... да ... әр ... ... белгілі бір тұрақты базалық уақыттың
дәрежесін шегеретін болсақ, онда нақты (абсолюттік) өсім тұрақты тәсілмен
есептелінеді. Ал ол мына ... ... ... =Уі – Уо, ... ∆н - ... (абсолютті) өсім;
У0 - тұрақты базалық уақыттын дәрежесі;
Уі - ағымдағы уақыттың дәрежесі;
і - қатардың реттік нөмірі.
Егер ... ... ... ... ... уақыт дәрежесін
шегеретін болсақ, онда тізбекті тәсілмен есептелтен нақты (абсолюттік) өсім
анықталады және оған мына ... ... =Уі – ... Уі - ағымдағы уақыттың дәрежесі;
Уі-1 - ағымдағы уақыттың алдында тұрған дәрежесі.
Енді осы келтірілген формулаларды қолдана ... ... ... ... ... екі тәсілмен есептегенде төмендегідей
көрсеткіштері алынады:
а) тұрақты тәсіл, млн. ... 142,0 - 138,0 = ... 146,0 - 138,0 = ... 148,0 - 138,0 = ... 151,0 - 138,0 = ... 154,0 - 138,0 = 16,0
ә) тізбектелген тәсіл, млн. тонна
142,0 - 138.0 = 4.0
146,0 - 142,0 = 4,0
148.0 - 146,0 = ... -. 148.0 = ... - 151,0 = ... ... уақыт ішіндегі (1990-1995) нақты (абсолюттік)
өсімнің шамасы ... ... ... ... уақыт дәрежесін шегергенге
тең болады, яғни Аң = Уп – У1 = 154,0 - 138,0 = 16,0 ... ал егер ... өсім ... ... ... онда оны осы барлық
уақыттағы өсімнің қосындысьна тең болады:
∆н = ∑∆н = 4 + 4 +2 + 3 + 3 = 16 млн. ... ... ... өсім ... ... ... кейінгі уақыттың алдыңғы уакыттан сандық шамасы бойынша қаншаға
азайғанын немесе көбейгенін көрсетеді.
Өсіңкілік дәрежелерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ретінде, яғни қоғамдық құбылыстар мен
процестердің ... ... ... ... шамалар да
қолданылады. Оған жататындар: өсу мен өсім қарқыны.
Өсу қарқыны. Бұл ... ... ... ... ... ... дережесімен салыстырғанда қанша көп, не аз ... осы екі ... ... ... ... ... ... Өсу қарқыны коэфициентпен немесе процентпен өлшенеді.
Нақты (абсолюттік) өсім ... өсу ... да ... және
тізбектелген тәсілмен есептеледі. Егер өсіңкілік қатарда әрбір уақыт
дәрежесін ... бір ... ... дәрежесіне бөлетін болсақ, онда оны
тұрақты өсу қарқынының ... деп ... және ол ... ... ... = ... Кө - өсу қарқынының коэффициенті;
У0 - тұрақты базалық уақыттың дәрежесі;
Уі - ағымдағы уақыттың дәрежесі.
Егер өсіңкілік қатардың әрбір уақьттағы ... ... ... ... ... ... болсақ, онда өсу қарқынынын коэффиценті
тізбектелген тәсілмен есептелген болып саналады және оны мына ... ... = ... ... уақыттың дәрежесі;
Уi-1-ағымдағы уақыттың алдында тұрған дәрежесі.
Сонымен, жоғарыда келтірілген мысалдың мәліметтері ... өсу ... екі ... ... және ол төмендегідей болып
келеді:
а) ... ... ... ... 142 / 138 = 1.029 142 ... = ... 146 / 138 = 1,058 146 ... = 1,028
1993-ж. 148 / 138 = 1,072 148 ... = ... 151 / 138 = 1,094 151 ... = ... 154 / 138 =1,116 154 ... = 1,020
Осы екі тәсілмен есептелінген коэффициенттердің арасында мынадай
байланыс бар:
1) тізбектеліп есептелінген коэффициенттердің көбейтіндісі ... тең ... 1991 * Кө 1992 * Кө 1993 * Кө 1994 * Кө 1995 = Кө ... ... * 1,028 * 1,014
* 1,020 * 1,020 = 1,116;
2) ... екі ... ... ... ... тең ... ... : Кө 1990-1994 = Кө 1995 = 1.116 : 1,094 = 1.020.
Өсу қарқынының коэффициенттін (Кө ) 100-ге көбейіп, оның ... ... ... Ол мына ... ... көрсетіледі:
Өқ = Кө * 100 = - тұрақты
тәсіл;
Өқ = Кө * 100 = ... ... өсу ... ... есебімен берілген:
а) тұрақты тәсіл, % ... ... ... ... = ... = ... ... = ... = ... ... = ... = ... ... = ... = ... ... = ... = ... ... Өсіңкілік қатардың бұл көрсеткіші нақты (абсолюттік)
өсімнің салыстырмалы шамасын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... және оны анықтау үшін нақты (абсолюттік)
өсімнің шамасын базалық ретінде алынған уақыт дәрежесіне бөлу ... ... те екі ... ... Егер өсім карқыны тұрақты базалық
уақыт дәрежесі арқылы есептелсе, онда оны тұрақты өсім ... ал ... ... ... өзгермелі болса, онда оны тізбектелген өсім ... ... Өсім ... ... үшін ... ... қолданылады:
∆ө = - тұрақты тәсіл;
∆ө = - тізбектелген тәсіл,
мұнда ∆ө - өсім ... - ... ... ... ... - ... ... алдыңда тұратын дәрежесі.
Енді осы формулаларды жоғарыда (2.1.- ... ... ... ... арқылы өсім қарқынын екі әдіс бойынша есептейміз:
а) ... ... % ... ... ... ... ... ... ... ... өсу ... ... ... ... болса, онда
өсім қарқынын анықтау және жұмыс көлемін азайтып, есептеуді жеңілдету ... ... 1 ... немесе 100 (жүзді) шегеру арқылы да табуға болады.
Ол мына формулалар бойынша іске асады:
∆ө = Кө - 1 ... ∆ө = Өқ – ... Кө - өсу ... ... ... - өсу қарқыны (процент есебімен).
Мысалы, 1985 жылы 1994-жылымен салыстырғанда көмір өндірудің 2,0%-ке (∆ө ... – 100 = 102,0 - 100 = 2,0) ... ... ... ... өсімнің нақты (абсолюттік) мәні. Бұл көрсеткіштің
экономикада ... рөлі өте ... ... ... ... ... нақты (абсолюттік) мәні қаншаға және ... ... Оны ... үшін әр ... нақты (абсолюттік) өсімнің
шамасын, сол кездегі өсім қарқынына ... және оның мәні ... ... мына ... ... ... А% = ,
мұнда A% - бір процент өсімнің нақты (абсолюттік) ... - өсім ...... ... ... ... ... осы көрсетілген формулалар бойынша бір процент өсімнің нақты
(абсолюттік) мәнін есептейміз:
A% А% ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... нақты мысалды қолдана отырып өсіңкілік қатардың негізгі
көрсеткіштері екі тәсілмен есептелген және сол есептелінген ... ... ... әрі талдау жасауға жеңілдік туғызуы үшін
қортынды кесте құрастырылған (2.2.-кесте):
2.2.-кесте
ЖШС “ҚазГерМұнай” ... ... ... ... көрсеткіштері
| |Өнді- |Нақты |Өсу ... ... ... % |Бір ... ... |% | ... |ген ... ... | | ... ... | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | |лют- |
| | | | | |тік) |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | ... ... |
| | ... |ғы жыл- |
| | |тыр- |мен ... |
| | ... |тыр- |
| | | ... ... |25,2 ... |25,0 ... |24,9 ... |23,6 ... |25,1 ... |23,0 ... |24,2 ... |24,1 ... |24,6 ... |22,2 ... |24,2 ... |21,9 ... ... ... ... үшін алдымен уакыт аралығының
шамасын үлкейтіп, тоқсандарға бөлеміз, содан кейін орташа айлық ... ... ... да ... қорытынды жасауға толық
мүмкіндік туады. Оны 3.2.-кестеден көруге болады.
3.2.-кесте. ЖШС“ҚазГерМұнай” ... ... ... ... ... ... өнім көлемі, мың тонна
|Тоқсандар |Тасымалданған ... ... өнім |
| ... ... ... |
|I |75,2 |25,1 ... |73,0 |24,3 ... |71,6 |23,9 ... |68,2 |22,7 ... ... ... қатарлар дәрежесіңің даму немесе кему бағытын
көрсететін ең ... түрі ... ... және статистикада жиі қолданылады.
Жылжымалы орта әдісі. Динамикалық қатарлар көрсеткіштерін өндеу
және талдау кезінде қоғамдық құбылыстардың жалпы даму ... кему ... оның ... ... үшін ... ... ... айқындай
отырып, қорытынды жасау үшін ... орта ... ... ... ... ... қатарлардың сандық мәндері уақыт аралықтарына
қарай бірдей мөлшерде болады және көп жағдайда тақ ... ... ... жеті т.с.) ... ... Оны ... үшін ... түрде
қатардың алғашқы мүшесін біртіндеп алып тастап, оның орнына қатардың ... ... ... ... оны ... да жазуга болады: бірінші қатардың
аралығы У1 + У2 + ... Уп ... ... ... Уі + У2 + ... Уп+і ... жылжымалы түрде жалғаса береді. Осыдан шыққан қосындыны сол мүшенің
санына бөлу арқылы жылжымалы ортаның тегістелген мәні анықталады және ... ... ... жазылады.
Енді осы айтылғандарды іс жүзінде көру үшін, жоғарыда ... ... ... ... және жылжымалы орта
тегістеу әдісін қолдану арқылы есептейік. Есептелінген көрсеткіштер 3.3.-
кестеде көрсетілген:
3.3.-кесте ... ... ... ... ... ... тасымалданған өнім көлемі, мың тонна
|Айлар |Өнім |Үш айдың |Үш ... |Бес ... |Бес ... |
| ... ... |жылжымалы |жылжымалы |жылжымалы |
| | ... ... мәні ... ... мәні |
|қаңтар |25,2 |- |- |- |- ... |24,9 |75,2 |25,l |- |- ... |25,1 |74,2 |24,7 |124,0 |24,8 ... |24,2 |73,9 |24,6 |123,0 |24,6 ... |24,6 |73,0 |24,3 |123.1 |24.6 ... |24,2 |73,8 |24,6 |121,6 |24,3 ... |'25,0 |72,8 |24,3 |120,4 |24,1 ... |23,1 |71,6 |23,9 |119,9 |24,0 ... |23,0 |70,7 |23,6 |117,9 |23,6 ... |24,1 |69,3 |23,1 |114,8 |23,0 ... |22,2 |68,2 |22,7 |- |- ... |- |- |- |- ... ... ... негізгі мақсаты мен ерекшелігі сол, мұнда
жылжымалы орта көрсеткіштерге ... ... ... ... ... ... секірмелі даму немесе кему процестері болмайды және ... ... ... болуына байланысты статистикада жиі қолданылады.
Бірақ, Бұл әдісте де ... тән ... ... ... ... айтқанда, жылжымалы орта қатардың саны жалпы қатарға қарағанда ... оның өзі ... ... ... ... ... ... байланысты
болада. Демек, жылжымалы ортаны есептеуге алынған ... саны ... оның ... мәні жазылатын жоғарғы және төменгі қатарлары біртіндеп
кеми береді. Оны 1.5-кестеден көруге болады.
Сонымен, жылжымалы орта ... ... ... ... ... немесе кему бағытын айқындайтын жай тәсіл болып саналады. Мұнда жаңа
орташа қатарлар түзіледі және осы ... ... ... мен ... белгілі бір қорытынды жасауға толық болады. Бірақ динамикалық
қатарлар көрсеткіштерін ... ... үшін ... әдістерді қолдануға
болады және соның ішінде негізгі түріне жататыны, аналитикалык тегістеу
әдісі болып саналады.
Аналитикалық ... ... Бұл ... негізгі мақсаты,
бірқалыпты жылжымалы қатардың дәрежесін анықтау ... және ... ... оны ... ... сол ... даму ... кему
процесін толық айқындай білу, өзара байланыстылығын табу ... ... ... ... ... уақыт функциясы арқылы, ал қатардың нақты
мәні ... ... ... ... құбылыстардың даму немесе кему бағыттарын
айқындау, көп ... ... ... ... негізделген. Соның ішінде
түзу сызықты, екінші және үшінші реттегі ... ... және ... жиі ... ... осылардың қайсысын қолдану керек
екендігін ... алу өте ... ... және оның негізіне теориялық талдау
жасау арқылы ғана шешуіміз керек.
Динамикалық қатарлар көрсеткіштерін ... ең кіші ... ... ... жүргізіледі. Егер зерттеуге алынған динамикалық
қатар бірқалыпты нақты өзгеріп отыратын болса, онда қатарды ... ... ... ... ... Егер ... түрде қарқын өсіп отырса,
онда қисық, ал үдемелі түрде ... ... ... ... онда ... парабола колданылады. Осы тақырыпта түзу сызықты теңдеу арқылы
тегістеу әдісі ... және оны мына ... ... ... ... = а + а ... Уt - тегістелген қатардың дәрежесі;
ао және a - түзу ... ... - ... ... ... ... мерзімінің рет нөмірі (кундер, айлар,
жылдар және т.б.)
Динамикалық қатарлардың уақыт көрсеткіштері (t) әрқашан ... Онда ... ... дәрежесін (у) табу үшін, ао меи а ... ... ... Олай ... ең кіші ... ... ... үшін төмендегі берілген карапайым тендеу ... ... оның ... мынадай:
аo n + a t = ... у - ... ... ... ... - ... саны.
Енді төменде берілген мысал (3.4.-кесте) бойынша динамикалық катарға түзу
сызықты тегістеу ... ... ... біріккен кәсіпорнының қоймасындағы
материалдарының ... ... мың ... ... ... | ty |t² ... |
| |материал |рeт нөмірі | | |қа- |
| ... | | | ... ... |орташа | | | ... |
| ... у| | | ... у |
|1991 |5,4 |1 |5,4 |1 |10,5 ... |14,9 |2 |29,8 |4 |10,9 ... |13,5 |3 |40,5 |9 |11,3 ... |15,6 |4 |62,4 |16 |11,7 ... |7,1 |5 |35,5 |25 |12,1 ... |56,5 |15 |173,6 |55 |56,5 ... ... ... арқылы ао мен а параметрін
анықтаймыз. Ол үшін ... ... ... ... a ... Оған мынадай көрсеткіштер алынады:
5a +15a =56,5 :5
a + 3a = ... +55a =173,6 ... + 3,67a = ... ... ... ... теңдеуді алатын болсақ, онда мына
көрсеткіш қалады: 0,67а = 0,27. Бүда a = 0,27 : 0,67 = 0,40~ 0,4 мың ... ... а -дің ... ... ... ... орнына қоятын болсақ,
онда төмендегі тендеу шығады:
5а +15 • 0,4 = 56,5. Онда а = 50,5 : 5 = 10,1 мың ... а мен а ... ... ... ... Енді
оны түзу сызықты тендеу формуласының орнына қойсақ, ол мынадай ... Yt =10,1 + 0,4t ... а - ... ... мәні (10,1 мың т.);
а - жыл сайынғы орташа материалдардың (өнім ... ... ... ... түзу ... ... ... көрсеткіштерін әр жылға
жеке есептедік және ол 3.4.-кестенің 5-бағанасында көрсетілген.
Бұл ... ... ... ... ... ... есептелген көрсеткіштерге сүйене отырып мынадай қорытынды ... ... ... ... 1995-жылғы ай сайынғы
тасымалданған өнімнің орташа жылдық көлемі 10,1 мың т. ... ... ... (өнім көлемі ) 0,4 мың т-ға өсіп отырған.
Әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың уақытқа ... ... ... ... ... ... рөлі өте жоғары. Себебі, осы
көрсеткіштер арқылы қоғам өміріндегі құбылыстардың даму, ... ... ... және негізгі бір қорытынды жасаушы болады. Сонымен,
статастика органдарында және ... ... ... ... ... ... ... және даму немесе
кему процестерінің заңдылығы толығымен зерттеледі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Айвазан С.А. ... В.С. ... ... и ... В ... М.: Юнити.2001.
2. Ызғарбек Әміреұлы. Статистиканың жалпы теориясы. Оқу ... ... М. ... методы оптимизации и экономическая
теория. М. 2002
4. Дуброва Т.А. Статистические методы прогнозирования. М. ЮНИТИ. 2003

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өсіңкілік қатарлар туралы15 бет
Адам буындарының биомеханикасы 4 бет
Қазіргі заманғы серверлік жүйелердің қалпы72 бет
Қоңырқай (ғаламшар)6 бет
Ұлпа12 бет
Turbo Pascal-дағы жолдық қатарлар15 бет
«Қатарлар»2 бет
Ауыспалы таңбалы қатарлар. Тейлор және Маклорен қатарлары.3 бет
Динамикалық қатарлардың теориялық негіздері14 бет
Ретсіз уақыт қатарларын фракталды талдау36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь