Төтенше жағдайлар

Жоспары

1. ТЖ негізгі ұғымдары мен анықтамалары.
2. Бейбіт және соғыс уақыттағы төтенше жағдайлар
3. Техногенді сипатты ТЖ көздерін зақымдайтын факторлар, ТЖ даму фазалары.
4. Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың классификациясы
Төтенше жағдай – белгілі бір аумақтағы апаттан адамдардың өлімі, олардың денсаулығына тигізген әсері қоршаған ортаға және халық шаруашылығы объектісі мен материалдық шығын және елді-мекен жағдайының нашарлауы (ҚР Азаматтық қорғаныс Заңының табиғи және техногендік характері 1 бап).
Төтенше жағдайлар себеп-салдарына байланысты мынадай классификацияға бөлінеді:
Табиғи (жер сілкіну, сел, көшкін, су тасқыны, табиғи өрт, эпидемия, ауылшаруашылық өсімдіктер мен орманның зиянкестермен аурумен бүлінуі).
Техногендік (өнеркәсіптік, транспорттық т.,б. апаттар, өрт, жарылыс, ӘКУЗ, РВ,БОВ тастандылары, ғымаратта мен құрылыстардың бүлінуі, өмірді қамтамасыз етіп отырған объектілердегі апаттар, плотиналардың бүлінуі).
Қазақстан Республикасыньң «Табиғи техногендік сипаттағы төтенше жагдайлар туралы» 5.07.1996 ж. Заңы (№ 116-Ш 10.01.2006ж. өзгерістер енгізілген) келесі үғымдарды көрсетеді:
Төтенше жағдай – адамдардың қаза табуына әкеліп соққан немесе әкеліп соғуы мүмкін, олардың денсаулығына, қоршаған ортаға және шаруашылық жүргізуші нысандарға нұқсан келтірген немесе келтіруі мүмкін, халықты едәуір дәрежеде материалдық шығындарға ұшыратып, тіршілік жағдайын бұзған немесе бұзуы мүмкін авария, зілзала немесе апат салдарынан белгілі бір аумақта туындаған жағдай;
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар – дүлей зілзала (жер сілкінісі, сел, көшкін, су тасқыны және басқалар), табиғи өрттер, індеттер мен малдың жұқпалы аурулары, ауылшаруашылық өсімдіктерінің және ормандардың кеселдері мен зиянкестері арқылы зақымдануын туғызатын төтенше жағдайлар;
Техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар - өнеркәсіп, көлік авариялары және басқа да авариялар, өрт (жарылыс), күшті әсер ететін улы, радиоактивті және биологиялық жағынан қауіпті заттарды тарататын (тарату қаупі бар) авария, үйлер мен ғимараттардың қирауы, бөгендердің бұзылуы, тіршілікті қамтамасыз ететін электр – энергетика және коммуникация жүйелеріндегі, тазарту құрылыстарындағы авария туғызған төтенше жағдайлар;
Төтенше жағдай аумағы – төтенше жағдай жарияланған белгілі бір аумақ.
Таралу ауқымы мен материалдық шығынының көлеміне қарай табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар нысандық, жергілікті, аймақтық, барынша ауқымды болып бөлінеді.
13.12.2004ж. ҚР Үкіметінің №1310 Қаулысымен «Табиғи және техногендік сипаттагы төтенше жағдайларды топтастыру» бекітілген. Топтастыру аумағы бойынша төтенше жағдайларды нысандық, жергілікті, аймақтық немесе барынша ауқымды ретінде қарастыру критерииларын бекітеді.
Табиғи және техногеңдік сипаттағы төтенше жағдайлар нысандық болады, егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше жағдай аймағы өндірістік немесе әлеуметтік нысан аумағынан шықпаса, сонымен қатар келесі зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
• қаза тапқандар саны 5 тен 10 адамға дейін;
• тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің бұзылуы 50 ден 100 адамға дейін;
Төтенше жағдайлар жергілікті болады, егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше жағдай аймағы өңдірістік немесе әлеуметтік нысан аумағынан шықса және облыстың екі ауданына тараса, сонымен қатар келесі зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
• қаза тапқандар саны 10 тен 50 адамға дейін;
• тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің бұзылуы 100 ден 500 адамға дейін;
Төтенше жағдайлар аймактық болады, егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше жағдай аймағы өндірістік немесе әлеуметтік нысан аумағынан шықса және облыстың кем дегеңде үш ауданына тараса немесе ҚР екі облысының аймағында пайда болса, сонымен қатар келесі зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
• қаза тапқандар саны 50 ден 200 адамға дейін;
• тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің бұзылуы 500 ден 1500 адамға дейін;
Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар барынша ауқымды болады, егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше жағдай ҚР үш және одан да көп облыстарының аймақтарына тараса немесе көрші мемлекеттің шекарасына өтетін болса, сонымен қатар келесі зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
• қаза тапқандар саны 200 адамнан асса;
• тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің бұзылуы 1500 адамға дейін;
Төтенше жағдайлардын алдын алу - адамдардың өмірі мен денсаулықтарын сақтау, материалдық шығындардың көлемін азайту, төтенше жағдайлардың пайда болуын едәуір төмендетуге бағытталған және алдын ала жүргізілетін кешеңдік шаралар.
Төтенше жағдайды жою - төтенше жағдай пайда болған жағдайда адамдардың өмірі мен денсаулықтарын сақтау, материалдық шығындардың көлемін азайту үшін, сонымен қатар төтенше жағдайлардың аумағын жоюға бағытталған құтқару, авариялық – қалпына келтіру және басқа да шұғыл жұмыстар.
        
        Төтенше жағдайлар
Жоспары
* ТЖ негізгі ұғымдары мен анықтамалары.
* Бейбіт және соғыс уақыттағы төтенше жағдайлар
* Техногенді сипатты ТЖ көздерін зақымдайтын факторлар, ТЖ даму ... ... ... ... ... классификациясы
Төтенше жағдай - белгілі бір аумақтағы апаттан адамдардың өлімі, олардың денсаулығына тигізген әсері қоршаған ... және ... ... объектісі мен материалдық шығын және елді-мекен жағдайының нашарлауы (ҚР Азаматтық қорғаныс Заңының табиғи және ... ... 1 ... ... ... байланысты мынадай классификацияға бөлінеді:
Табиғи (жер сілкіну, сел, көшкін, су тасқыны, табиғи өрт, эпидемия, ауылшаруашылық өсімдіктер мен орманның ... ... ... ... транспорттық т.,б. апаттар, өрт, жарылыс, ӘКУЗ, РВ,БОВ тастандылары, ғымаратта мен құрылыстардың бүлінуі, өмірді қамтамасыз етіп отырған ... ... ... ... Республикасыньң 5.07.1996 ж. Заңы (№ 116-Ш 10.01.2006ж. өзгерістер енгізілген) ... ... ... ... - ... қаза ... әкеліп соққан немесе әкеліп соғуы мүмкін, олардың денсаулығына, қоршаған ортаға және шаруашылық жүргізуші нысандарға нұқсан ... ... ... ... ... едәуір дәрежеде материалдық шығындарға ұшыратып, тіршілік жағдайын бұзған немесе бұзуы мүмкін авария, ... ... апат ... ... бір ... ... ... сипаттағы төтенше жағдайлар - дүлей зілзала (жер сілкінісі, сел, көшкін, су тасқыны және басқалар), табиғи өрттер, індеттер мен ... ... ... ... ... және ... кеселдері мен зиянкестері арқылы зақымдануын туғызатын төтенше жағдайлар;
Техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар - өнеркәсіп, көлік авариялары және ... да ... өрт ... ... әсер ... улы, радиоактивті және биологиялық жағынан қауіпті заттарды тарататын (тарату қаупі бар) авария, үйлер мен ... ... ... бұзылуы, тіршілікті қамтамасыз ететін электр - энергетика және коммуникация жүйелеріндегі, тазарту құрылыстарындағы авария ... ... ... жағдай аумағы - төтенше жағдай жарияланған белгілі бір аумақ.
Таралу ауқымы мен материалдық шығынының көлеміне қарай табиғи және ... ... ... ... ... ... аймақтық, барынша ауқымды болып бөлінеді.
13.12.2004ж. ҚР Үкіметінің №1310 Қаулысымен бекітілген. Топтастыру ... ... ... ... ... жергілікті, аймақтық немесе барынша ауқымды ретінде қарастыру критерииларын ... және ... ... ... ... ... ... егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше жағдай аймағы өндірістік немесе әлеуметтік нысан ... ... ... ... келесі зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
* қаза тапқандар саны 5 тен 10 адамға дейін;
* тіршілікті ... ету ... ... 50 ден 100 ... ... ... ... болады, егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше жағдай аймағы өңдірістік немесе әлеуметтік нысан аумағынан шықса және облыстың екі ... ... ... қатар келесі зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
* қаза тапқандар саны 10 тен 50 ... ... ... ... ету ... бұзылуы 100 ден 500 адамға дейін;
Төтенше жағдайлар аймактық болады, егер авария, ... ... апат ... төтенше жағдай аймағы өндірістік немесе әлеуметтік нысан аумағынан шықса және облыстың кем дегеңде үш ауданына тараса немесе ҚР екі ... ... ... ... ... ... ... зардаптар пайда болып немесе пайда болуы мүмкін:
* қаза тапқандар саны 50 ден 200 адамға ... ... ... ету ... ... 500 ден 1500 ... дейін;
Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар барынша ауқымды болады, егер авария, зілзала немесе апат салдарынан төтенше ... ҚР үш және одан да көп ... ... ... ... ... мемлекеттің шекарасына өтетін болса, сонымен қатар келесі зардаптар пайда ... ... ... ... ... қаза ... саны 200 ... асса;
* тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің бұзылуы 1500 адамға ... ... ... алу - ... ... мен ... сақтау, материалдық шығындардың көлемін азайту, төтенше жағдайлардың ... ... ... ... бағытталған және алдын ала жүргізілетін кешеңдік шаралар.
Төтенше жағдайды жою - ... ... ... ... ... ... өмірі мен денсаулықтарын сақтау, материалдық шығындардың көлемін азайту үшін, ... ... ... жағдайлардың аумағын жоюға бағытталған құтқару, авариялық - қалпына келтіру және ... да ... ... ... ... ... ... транспорттық және басқа да авариялардың, өрттердің (жарылыстардың), қатты әсер ететін радиоактивті және биологиялық қауіпті улы заттардың төгілуімен (төгілу қаупімен) байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... тіршілікпен қамтамасыз етудің, электро энергетикалық және коммуникациялық жүйесіндегі, тазалау құрылыстарындағы авариялардың ... ... ... сипаттағы төтенше жағдайдың шыгу көздері - бұл қауіпті техногенді оқиға (өндірістік нысандардағы немесе транспорттағы авариялар, ... ... ... әр ... ... ... өмір мен денсаулыққа қауіпті заттардың шығумен байланысты авариялар немесе олардың қаупі, ғимараттар мен құрылыстардың ... ... ... ету ... авариялар) нәтижесінде белгілі бір аймақ, нысанында немесе аймақта орын алған техногенді сипаттағы төтенше жағдай.
Техногенді сипаттағы төтенше жағдай ... ... ... - бұл ... ... анықталатын немесе көрінетін, физикалық, химиялық және биологиялық іс-әрекеттермен немесе көріністермен сипатталатын қауіпті оқиғаның құрастырушысы.
Техногенді сипаттагы төтенше жагдай көзінің ... ... - бір ... ... техногенді сипаттағы төтенше жағдай көзінің зақымдаушы факторының адамдардың, ауылшаруашылық малдарының өмірі мен денсаулығына және өсімдіктерге, ... ... және ... ... ... ... әсер ... - технологиялық процесстің бұзылуы, механизмдердің, жабдықтардың және құрылыстардың зақымдануы. Сонымен қатар ... ... бір ... ... ... ... ... мен денсаулығына қауіп төндіретін және ғимараттардың, құрылыстардың, құрылғылар мен транспорттық құралдардың қирауын, өндірістік және транспорттық үрдістің бұзылуын, сондай-ақ қоршаған ... ... ... ... тудыратын қауіпті техногенді оқиға.
Апат - өзімен бірге аймақтық ... ... ... ... ... адам құрбандығын алып келетін ірі авария, қиратушы құбылыс.
Техногенді ... - ... ... ... ... адам мен ... ортаға тікелей немесе жанама зияндығы түрінде, болмаса пайда болуы кезіндегі адамға және қоршаған ортаға техногенді сиаттағы төтенше ... ... ... ... ... жүзеге асатын техникалық жүйесінің, өндірістік немесе транспорттық нысандарының өзіне тән ішкі жағдайы.
Ықтимал қауіпті нысан - төтенше жағдай көзінің ... ... ... ... ... өрт, жарылыс қауіпті материалдарды, химиялық және биологиялық заттарды пайдаланатын, ... ... ... ... ... ... ... зат - өзінің физикалық, химиялық, биологиялық немесе токсикологиялық қасиетінің салдарынан адамдардың өмірі мен ... ... ... мен ... қауіп төндіретін заттар.
Қауіпті заттың мүмкін шекті ңоспасы -- адаммен үнемі қарым-қатынас кезіндегі немесе белгілі бір уақыт аралығында оған әсер ... ... ... әсер ... және жағымсыз салдары болмайтын аудан бірлігімен немесе салмақпен өлшенетін топырақтағы, ауалы немесе сулы ... азық - ... ... ... ... ... ... аймагы - белгілі уақыт ішінде адамдарға, ауылшаруашылық ... және ... ... ... ... аумағында химиялық заттар таратылған немесе қауіпті химиялық және биологиялық заттар енгізілген территория немесе аймақ.
Өнеркәсіптік авариялар мен ... ... - ... ... ... ... қондырғыда орын алған өнеркәсіптік нысандағы авария.
Жобалық өнеркәсіптік авария - бастапқы және ақырғы жағдайы жобамен белгіленген және белгіленген ... ... ... шектеуін қамтамасыз ететін, қауіпсіздік жүйесі қарастырылған өнеркәсіптік авария.
Жобадан тыс өнеркәсіптік авария - жобалық авария үшін ... ... ... ... және ... авариялармен салыстырғанда қауіпсіздік жүйесінің тоқтап қалуымен және персоналдың қате шешімдерді іске асырумен қоса ... ауыр ... алып ... ... авария.
Өнеркәсіптік апат - адамдардың құрбандығына алып келген, адамдардың денсаулығына ... ... және ... айтарлықтай мөлшерде материалдық құндылықтардың жойылуына, сондай - ақ қоршаған ... ... ... ... ... ірі өнеркәсіптік апат.
Төтенше жагдайлардагы өнеркәсіптік қауіпсіздік - ... ... ... ... ... және апат кезінде халықты, өнеркәсіп қызметкерлері құрамын, шаруашылық нысандары мен қоршаған табиғи ортаны қауіптен қорғау жағдайы.
Төтенше ... ... ... ... ... ету - ... жағдай аймағындағы өнеркәсіптік авариялар мен апаттарды болдырмауға бағытталған құкықтық нормаларды қабылдау және сақтау, экологияны ... ... ... ... ... мен ... орындау, сондай-ақ ұйымдастырушылық, технологиялық және инженерлі - техникалық іс-шаралар жиынтығын ... ... - ... нысанды қалыпты пайдалану жобасымен алдын ала көрсетілген шекарасынан радиоактивті заттар және ионизациялаушы сәулелердің шығуы мен төгілуіне алып ... ... ... қауіпсіздігінің белгіленген шегінен асатын, ... - ... ... ... ластану - жер үстінің, атмосфераның, судың болмаса азық - ... ... ... және ... ... радиациялық қауіпсіздік және радиоактивті заттармен жұмыс істеу ережелеріндегі бекітілген шама денгейінен асатын мөлшердегі ... ... ... ... ... - радиоактивті заттарды сақтайтын, өңдейтін, пайдаланатын немесе тасымалдайтын нысан. Ондағы авария немесе оның ... ... ... ... ... мен өсімдіктерінің, шаруашылық нысандарының, сондай-ақ қоршаған табиғи ортаның иондаушы сәулелермен сәулеленуі немесе ластануы болуы мүмкін.
Радиоактивті ластану аймагы - ... ... ... бар ... ... ... қоргау режимі - иондаушы сәулелердің адамдарға әсерін төмендету мүмкіндігі мақсатыңда ... ... ... ... ... мен ... ... және халықтың іс - әрекетінің тәртібі.
Радиациялық бақылау - радиоактивті заттармен иондаушы заттардың ... да ... ... ... ... қауіпсіздікті және санитарлы ережелердің нормаларын сақтауды қадағалау, сондай-ақ адамдардың сәулелену деңгейі және ... және ... ... радиациялық жағдай жөнінде хабарлама алу.
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың классификациясы
ҚР ... ... ... ... ... сипаттағы төтенше жағдайларды жер сілкінісі, сел, қар көшкіндері, су тасқыны және басқа да зілзалалар табиғи ... ... және ... ауыл ... ... ... ... секілді дүлей зілзалалар туғызуы мүмкін.
Басқаша айтқанда, мұндай жағдай табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың ... ... бір ... ... ... ... соғатын үрдістер немесе қауіпті табиғи кұбылыстар нәтижесінде болады.
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар ошақтарының зақымдаушы факторлар - бұл физикалық, химиялық, биологиялық ... ... ... ... ... ... жағдайлар ошақтарынан пайда болған сәйкес шамалармен көрінетін немесе анықталатын қауіпті табиғи құбылыстар немесе үрдістер құрамасы.
Табиғи сипаттағы төтенше ... ... ... ... - бұл ... ... және ... ауыл шаруашылық малдары мен өсімдіктеріне, экономикалық нысандарға және қоршаған ... ... ... ... ... ... факторларының жиынтығы немесе кері әсері.
Қауіпті табиғи құбылыстарға өзінің қарқындылығымен, таралу ауқымымен және ... ... ... ... және ... ... ... зақымдаушы әсерін тигізетін табиғи үрдістердің әрекеттерінің нәтижесі немесе табиғи оқиғалар ... ... - ... ... адамның тіршілігін бұзып, үлкен материалдық құндылықтарды жояды, сонымен қатар адамдардың қаза табуына, жануарлардың өлуіне ... ... ... ... ... ... сипаттағы төтенше жағдайлардың аймағы - төтенше жағдай ошағының пайда болу нәтижесінде немесе басқа аудандардан табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар ... ... оның ... ... ... ... ... төтенше жағдайларға мыналар жатады:
* геологиялық қауіпті құбылыстар және үрдістер ( эндогенді: жер ... ... ... ... ... ... ... гидрологиялық қауіпті құбылыстар және үрдістер;
* метрологиялық қауіпті құбылыстар және үрдістер;
* табиғи өрттер;
* ... және ... ауыл ... ... ... ... мен ... зақымдануы.
Геологиялық қауіпті құбылыстар және үрдістер. Геологиялық қауіпті құбылыстарға ... ... ... мен жануарларына, экономика нысандарына және қоршаған табиғи ортаға зақымдаушы әсерін тигізетін немесе ... ... ... ... ... әр ... табиғи, гидродинамикалық факторларды немесе олардың үйлесімдері әсерінен жер астында пайда болған геологиялық үрдістердің ... ... ... жағдайлар жатады.
Жер сілкінісі - жер қыртысында немесе мантияның үстіңгі бөлігінде кенеттен болған қозғалыс пен жарылыс нәтижесінде ... ... және ... ... ... ... ... таралатын жер асты дүмпуі мен жер астының қозғалысы. Бұл ... ... ... ... ... ... сілкінісі кенеттен пайда болатын және жылдам таралатын дүлей зілзалаға жатады. Оған дейін алдын ала дайындық және көшіру шараларын жүргізу ... ... ... жер сілкінісінің зардаптары көптеген экономикалық шығындармен және көптеген адамдардың қаза болумен байланысты. Зардап шеккендердің саны жер ... орны мен ... ... ... ... ... мен ... тәулік уақытына, зақымдаушы фактордың екінші рет пайда болу мүмкіндігіне, халықтың және арнайы іздеу-құтқару құрамаларының (ІҚҚ) дайындықтарының дәрежесіне тәуелді.
Жер сілкінісі ... ... ... (): ... ... жердің бұзылуы (жарықшалар және ығысулар); сырғымалар, көшкіндер, селдер, топырақтың басылуы, цунами; адамдардың іс әрекетіне ... ... ... ... ... бөгендер зақымдалған кездегі су басу, энергия көздерінің, мұнай қоймаларының, газ ... ... ... ... ... ... ... комуникация, көлік құралдарының зақымдалуы, радиоактивті таралу.
Сейсмикалық толқын -- жер сілкінісі немесе жарылыс ошақтарынан Жерде тараған серпінді ... ... ... ... нүкте) - жер сілкінісіне себеп болатын, жоғарғы мантия немесе жер қыртысының қалыңдығында жер асты соққыларының пайда болған аумағы. Ошақ ... - Жер ... ... нүктеге дейінгі қашықтық.
Жер сілкінісі кіндігі - орталық нүктенің тура үстінде орналасқан жер бетіндегі нүкте.
Жер сілкінісінің қарқындылығы - жер ... ... ... ... ... МСК - 64 12-балдық шкаласы бекітілген.
Төменде келтірілген кестеде MSK- 64 ... ... жер ... ... ... ... сипаты көрсетілген.
MSK-64 шкаласы бойынша жер сілкінісі жиілігінің қысқаша сипаттамасы
Бал
бойынша ... ... ... қыртысының тербелісі құралдар арқылы білінеді
2
Өте әлсіз
Тыныш жағдайдағы адамдар кейбір жағдайда сезеді
3
Әлсіз
Тербелісті көп адам сезбейді
4
Шектеулі
Жер сілкінісін көп адамдар ... ... ... ... ... шайқалуы, ұйқыдағы адамдардың көбісі оянады
6
Күшті
Ғимараттардың жеңіл ... ... ... жарықшақтар
7
Өте күшті
Сылақтағы жеңіл жарықшақтар және қабырға бөліктерінің түсуі, ... ... ... ... үлкен жарықшақтың пайда болуы, терезенің сыртқы ернеуі, мұржаның құлауы
9
Талқандағыш
Кейбір ғимараттың опырылып құлауы: қабырғаның, шатырдың құлауы
10
Жойқын
Көптеген ғимараттың опырылып құлауы. Жердің ... ... ... ... ... көпгеген жарықтардың болуы, таудағы көптеген опырылулар
12
Күшті апат
Көп пішінде бет-бедердің өзгеруі
Қазақстан территориясынын айтарлықтай ... ... және ... ... ... картасына сәйкес, қарқындылығы 6-9 балл болатын күшті және қираткыш жер ... ... ... бір ... ... төтенше жағдай көздерінің басым көпшілігі сыртқы (экзогенді) ... ... ... ... жер ... ... ... жатады.
Опырылу (сусыма, тас құлау) - бұл ең алдымен тау жыныстарының желге мүжілу есебінен олардың байланысының, жер үсті және жер асты ... ... ... туындайтын құлама және тік жарға тау жынысының үлкен массасының, өзен алқабы мен теңіз жағалауына бөлініп, құлауы.
Сырғыма - тау ... өз ... ... және тау ... ... тау ... шамадан тыс сулануынан болатын қосымша ауыртпалықтар, сейсмикалық дүмпудің және басқа да процестердің нәтижесінде тау ... ... ... ... қорғанысқа жататындар: қар көшкіні процесінің пайда болуы мен дамуын тоқтатуға, халық пен территорияны қорғауға, ... -ақ, ... ... пен ... атқару органдарын сырғыманың қаупі туралы казіргі заманғы құралдардың көмегімен хабарландыруға бағытталған күзету - шектеулі және ... - ... ... ... ... бар ... Қазақстанның таулы аймақтарындағы жиі кездесетін құбылыс болып табылады. Соңғы мысал -2004 жылдың көктеміндегі ... ... ... ауданыңдағы 29 адамның өмірі мен көп пәтерлі тұрғын үйдің толық ... алып ... ... Сел ... ... ... көзі гидрологиялық құбылыспен тығыз байланысты болса да, соның өзінде де оларды ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшырататын экзогенді геологиялық процесстерге жатқызуға болады. Бұл тау ... ... мен ... геологиялық процесстері, әдеттегідейі сыртқы агенттер әсері -тау ... ... ... жұмысы, жер асты және жер үсті сулары, өзендер, мұздықтардың салдарынан болады.
Сел - тау жартастарының сынықтары мен су қоспасынан тұратын, қатты ... ... ... ... еруінен, сондай -ақ, қар үйіндісі мен мұзды теңіздердің еруінің нәтижесінде таулы өзендер мен өзеншіктер арнасында кенеттен пайда болатын үлкен қиратушы ... ... ... ... тілінен алғанда сайль - қарқынды тасқын ) - ... ... ... ... ... өтетін және орасан зор қиратушы күшке ие лайтасты су тасқыны, Қазақстаннның оңтүстік және оңтүстік - шығыс ... ... ... жиі ... құбылыс, республиканың жалпы ауданының 13% құрайды.
Сел қаупі бар ... - ... ... даму ... ... ... ... нысандарына және қоршаған табиғи ортаға қауіп төндіретін аймақ.
Селге қарсы қорганыс - ... ... ... ... ... алу мен ... сондай-ақ атқарушы билік органдары мен жергілікті өзін - өзі басқару органдарын және халықты селдің туу ... ... ... ... ... - ... және ... - техникалық іс-шаралар жиынтығы.
Қауіпті гидрологиялық құбылыстар мен процесстер Қауіпті гидрологиялық құбылыстар - әр ... ... ... ... факторлардың немесе екеуінің қосындысының әсер етуінен пайда болатын, адамдарға, ауылшаруашлық малдары мен ... ... ... нысандары мен қоршаған табиғи ортаға зақым келтіретін, шығу тегі ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі.
Су басу - құрғак жерді уақытша су алу, апаттық ... ... ... ... ... деңгейі. Су басу су тасу немесе тасқын кезіңдегі су деңгейінің көтерілу нәтижесінде, жинақтау, жел ... ... ... ... ... ... кезінде болуы мүмкін.
Су басулар адам өлімімен, тұрғын және кәсіпорын нысандарының қирауымен байланысты, мал басының өлім - ... мен ... ... құруымен, сондай-ақ қоршаған ортаға кері әсерін тигізумен айтарлықтай шығынға ұшыратады.
Су тасу - жыл ... ... бір ... ... ... ... ... шағын су көлемімен, жоғарғы және ұзақ мерзімді су деңгейінің көтерілуімен сипатталатын және ... ... ... қар мен ... бірге еруінен болатын өзеннің сулық тәртібінің фазасы.Су тасуларды ... ... - ... жаздық деп бөледі.
Тасқын - жылдың бір ... ... peт ... ... ... ... ... су шығыны мен су деңгейлермен сипатталатын және жауын - шашыннан немесе ... ... ... еруінен болатын өзеннің сулық тәртібінің фазасы.
Апаттық тасқын - қирау мен құрбандыққа алып келетін, көлемі жағынан ... ... ... ... ... Апаттық тасқын түсінігі, сондай -- ақ салдары қиратуға алып келген су тасуға да қатысты қолданылады.
Цунами - су асты және ... жер ... ... ... болатын теңіз толқындары. Қазақстан үшін орын алуы екіталай құбылыс, алайда Каспий теңізі айлағында орын алу ... ... ... ... ... - ... ... мен денсаулығына қауіп төндіретін, экономика нысандарына және қоршаған табиғи ортаға шығын келтіретін, жылдам әрі кенеттен болатын қардың және (немесе) мұздың ... тік ... ... ... ... бар ... - ... өмірі мен денсаулығына, экономика нысандарына және қоршаған табиғи ортаға зақым келтіретін немесе келтіруі ... қар ... ... бар ... ... ... ... ықпал ететін маңызды факторлар қалың қар мен таудың тік баурайлары болып табылады.
Қар көшкініне қарсы қорганыс -- қар ... ... ... ... алдын алуға бағытталған, сондай-ақ атқарушы билік немесе өзін -өзі ... ... және ... қар көшкіні қаупі туралы дер кезінде хабарлаңдыруға бағытталған күзету - ... және ... - ... іс - ... ... ... ... мен процесстер. Қауіпті метеорологиялық құбылыстар - адамдарға, ауьлшаруашылық малдарына және өсімдіктерге, экономика нысандарына және ... ... ... зақым келтіретін немесе келтіруі мүмкін атмосферада әртүрлі табиғи факторлардың немесе олардың ... ... ... табиғи процесстер мен құбылыстар.
Дауыл - ... 32 м/с ... (115 км/с аса), ... ұзақтығы мен қираткыш күші бар жел.
Теңіз дауылы -- ұзақ уақытты, 20м/с аса жылдамдықпен соғатын өте ... ... ... ... және құрғақ жерде қирату тудыратын жел.
Дауыл (кенеттен соққан) - жел бағытының ... қоса ... ... ... ... 20-30 м/с ... ... желдің кенеттен қысқа мерзімді күшеюі.
Күшті жел - ауаның жер бетімен салыстарғандағы 14м/с аса жылдамдықпен қозғалуы.
Ала құйын - ... ... тік ... ... ось ... қозғалатын атмосфералық түзілісі. Құйындағы ауаның қозғалыс жылдамдығы шамамен 100м/с.
Құйын - айналу жылдамдығы 100 м/с және одан жоғары, диаметрі 1000 м ... ... ... күшке ие ұсақ масштабты атмосфералық күшті ала құйын.
Ұзаққа созылған жауын - ... ... ... немесе ұзақ дерлік мерзімде жауатын, тасқынға, су алу мен су астында қалуға алып келетін сұйық атмосфералық шөгінділер.
Қатты қар басу - көру ... ... ... және ... қозғалысын қиындататын қардың қарқынды ұзақ жаууы. Жауын-шашын мөлшері 12 сағатта және одан ... ... 20мм және одан аса ... боран (күртік қар) - көру мүмкіндігін айтарлықтай нашарлататын және көлік магистралын қар ... алып ... ... ... ... болатын қатты желдің жер бетіне қарды тасымалдауы. Ұзақтығы 12 сағ. және одан да жоғары, ... ... ... ... 15 м/с және одан да ... көк ... - салқындаған тұман немесе жауын тамшыларының қатуы кезіндегі жердің ... ... ... ... ... ... Желілер бойындағы қатқан мұздың диаметрі 20 мм және одан да ... ... - ... жылы ... ... мұз ... ... найзағай кезіндегі нөсер жауынмен бірге жауатын атмосфералық шөгінділер. Бөлшектердің диаметрі 5 мм - ден 15 см - ге ... ... ... ... - ... қарқынды қысқа мерзімді атмосфералық шөгінділер, әдетте жаңбыр түрінде (кейде қар түрінде) жауады. Жауын-шашын 12 сағат және одан аз, мөлшері 50 мм және одан да көп ... ... сел және қар ... ... бар ... 12 сағ. 30мм және одан ... - ... - жауын бұлттарының дамуымен байланысты ... мен жер беті ... ... - ... ... ... дыбыстық құбылыстармен, қатты жауын - шашынмен, бұршақпен қоса жүретін атмосфералық құбылыс.
Қатқақ - ауаның қолайлы орташа ... ... ... жер ... ауа ... 0°С - ге ... және одан да төмендеуі.
Ауа температурасының күрт төмендеуі, жоғарылауы - ... ... ... ... ауа ... ... төмендеуі немесе жоғарылауы. Ауа температурасының 1-2 тәулік ... ... және одан аса ... тұман - 12 сағ. Және одан ұзақ уақытта 100 м - ге ... және одан да ... ... жер ... ... ... асылған, көру мүмкіндігінін айтарлықтай нашарлауымен қоса жүретін, сұйық түрге айналған заттардың тамшы немесе ... ... ... ... - көру ... төмендеуімен, тұқым және жас өсімдіктермен қоса топырақтың жоғарғы қабатының үрленуімен, егістікті және көлік магистралдарын құм басумен сипатталатын үлкен көлемдегі шаңның ... ... ... ... ... ... - ... басым кезінде 15 м/с және одан да жоғары жылдамдықпен 12 сағ. және одан да ... - ... ... және ауа ... ... қоса ... ұзақ ... жауын - шашынның болмауы түріндегі метеорологиялық факторлардың жиынтығы, өсімдіктердің сулы тепе - теңдігінің бұзылуына және олардың ... алып ... ... ... ... 20 ... ... сақталып тұруы, (күндіз) ылғалдық қоры жердің метрлік қабатында 35 мм және одан ... ... ... 30% - дан ... жел - ұзақ ... бойы жоғарғы температураның сақталуы. Орташа тәуліктік ауа температурасы желдің жылдамдығы 5 м/с және одан да ... ... ... 30% аз болады.

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамзаттың табиғатты қорғау іс-әрекетінің болашағы. Әлемдегі халықтың төтенше жағдайлардан жаппай өлімге ұшырауына әкелетін жағдайлар15 бет
Азаматтық қорғаныс күштерінің халық өмір қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлі мен міндеттері. Бейбітшілік және соғыс кезіндегі төтенше жағдайлар6 бет
Азаматтық қорғаныс мәселелерінің шешілу деңгейлері . Халықтың Азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайлардағы іс-әрекеттері мен міндеттері15 бет
Алматы қаласы «құтқару қызметінің» төтенше жағдайлар кезінде құтқару жұмыстарын ұйымдастыруы және өткізуі40 бет
Жоғарғы температура қолданылған төтенше жағдайлар кезіндегі алғашқы медициналық көмекті ұйымдастыру19 бет
Радиациялық қауіпті нысандардағы төтенше жағдайлар10 бет
Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар11 бет
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар30 бет
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар. Тұрғындарды қорғау.8 бет
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар: сырғымалар, сел, тастың құлауы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь