Философиялық антропология

Жоспары:
1. Онтологияның антропологиямен байланысы. Философиядағы адамның негізгі бейнелері.
2. Микрокосм жене макрокосм. Антропоцентризм феномені.
3. Тәнилік пен руханилықтың гармониясы. Тән мен рухтың антиномиясы.
4. Философиялық антропологияның негіздері: адамның табиғаты және мәні.
Гректің антропос – «адам» және логос «ілім» сөзінен құралған, антропология дегеніміз – адам туралы ғылым.
Антропология адамның табиғи құрылысын, оның бейімдері мен дағдысын, тілін, өнерін, діні мен өркениетін зерттейді.
Антропологияның үш маңызды бағыты бар. Біріншісі, адамның табиғаттағы орнын қарастырып, басқа тіршілік иелерінен айырмашылығын анықтайды. Осы мақсатта адамның табиғи қасиеттері мен дамуының, өркениетінің өзара байланысына назар аударады.
Екіншісі, адамның нәсілдерін анықтап, жүйелеумен тығыз байланысты. Ол этнология деп аталады. Алғашқы адамдардың қаңқасы мен бассүйектерін қазіргі адамдармен салыстыра отырып, әртүрлі халықтар мен нәсілдердің дәстүрлері мен дінін зертейді. Сөйтіп, әр халықтың өзіндік тарихи, мәдени ерекшеліктерін анықтайды.
Үшінші бағыт антропометрия деп аталады. Бұл ғылым адамның табиғи өлшемдерін бойын, салмағын, әртүрлі нәсілдің өкілдерінің сүйектерінің көлемін зерттейді.
Адам - философияның өзекті, байырғы және өте маңызды мәселесі. Философияның адам мәселесін арнайы зерттейтін бөлігі антропология деп аталады. Оның негізгі сұрағы – «Адам дегеніміз не» мәселесі. Адам туралы толық мәліметті пәнаралық зерттеу аясында көптеген ғылымдардың көмегімен жинақтауға болады. Сондықтан да соңғы жылдары адамтану ғылыми танымның ерекше саласы және оқу пәні ретінде жеке қарастырылады. Философия адамды тиянақты, бүтін, біртұтас жүйе деп анықтап, барлық мәндік қасиеттері мен құбылыстарының өзіндік рухани – практикалық іс - әрекетінің жүйесі ретінде, көпжақты, әмбебап жан етіп көрсетеді.
Адамның табиғаты мен мәні туралы сұрақ философия тарихындағы барлық ілімдерде бар. Адам проблемасын философиялық зерттеудің негізгі өзегі етіп қарастыратын экзистенциализм, персонализм және философиялық антропологияны қоспағанның өзінде психоанализ, герменевтика, структурализм, аналитикалық философия, социобиологияда адам тақырыбы көрнекті орын алып отыр. Мұның өзі тек жай ғана кездейсоқтық немесе ұқсастық емес. Қазіргі уақытта Адам төңірегіндегі мәселелердің алдыңғы қатарға шығып, әлемнің барлық түпкірінде өзекті мәселеге айналуы, ең алдымен, нақты индивидтің күнделікті өмір сүруінен кездесіп отырған жағдайдан туындап отыр. Ядролық қару – жарақтың күннен – күнге көбейе түсуі, табиғи ортаның бұзылуы адамдарды өте бір қиын сын сағатына әкеліп, апырау, осы адамзаттың ертеңгі күні не болмақ деген үрейлі сұрақтарды жиі – жиі туғыза түсуде.
Генетикалық инженерияның даму бағыты, әртүрлі органдарды трансплантация жасау мүмкіндіктері адамның биологиялық табиғаты туралы үйреншікті көзқарастарды өзгерте түсуде. Сонымен қатар, адам биологиясының біз білмейтін қаншама терең сырлары бар екендігінде де күмән жоқ. Адамның өзін - өзі басқаруы, яғни психологиялық мәселелер де бой көрсетуде.
Философиялық антропологияның басқа ғылымдардан айырмашылығы, ол адамды жалпы дүниетанымдық тұрғыдан зерттейді.
Жалпы, біртұтас, іргелі антропологиялық мәселелерді қарастыра отырып, адамның мәнін, өзіндік ерекшелігін түсіндіреді.
2. Адамның қалыптасуы туралы әртүрлі концепциялар.
Философия адамды таңғажайып тірі Жан деп қарастырады. Адамның табиғаты мен мәні, оның өмір сүруінің мағынасы мен мақсаты аса күрделі дүниетанымдық мәселелер болып табылады.
Адам феноменінің мәні мен қалыптасуын түсіндіруде әртүрлі дүниетанымдық көзқарастар орын алған.
Жаратылыстану ғылымы адамды жер бетіндегі себептердің, яғни материяның дамуының нәтижесі, салдары деп түсіндіреді. Оның қалыптасуының маңызды алғы шарттары - еңбек ету мен сөйлеп үйрену. Еңбек ету дағдысы, яғни табиғатты арнайы құралдармен өңдеу мүмкіндігі, адамның жер бетіндегі тірі жандардың бірі болып қалуына, дамуына жағдай жасады.
        
        Философиялық антропология
Жоспары:
* Онтологияның антропологиямен байланысы. Философиядағы адамның негізгі бейнелері.
* Микрокосм жене макрокосм. Антропоцентризм феномені.
* Тәнилік пен ... ... Тән мен ... ...
* ... антропологияның негіздері: адамның табиғаты және мәні.
Гректің антропос - және логос сөзінен құралған, антропология ... - адам ... ... ... ... ... оның ... мен дағдысын, тілін, өнерін, діні мен өркениетін зерттейді.
Антропологияның үш маңызды бағыты бар. ... ... ... ... ... басқа тіршілік иелерінен айырмашылығын анықтайды. Осы мақсатта адамның табиғи ... мен ... ... ... ... ... ... адамның нәсілдерін анықтап, жүйелеумен тығыз байланысты. Ол этнология деп ... ... ... қаңқасы мен бассүйектерін қазіргі адамдармен салыстыра отырып, әртүрлі халықтар мен нәсілдердің дәстүрлері мен дінін зертейді. ... әр ... ... ... ... ... ... бағыт антропометрия деп аталады. Бұл ғылым адамның табиғи өлшемдерін ... ... ... ... ... ... ... зерттейді.
Адам - философияның өзекті, байырғы және өте маңызды ... ... адам ... ... ... ... антропология деп аталады. Оның негізгі сұрағы - мәселесі. Адам туралы толық мәліметті пәнаралық зерттеу аясында көптеген ғылымдардың ... ... ... ... да соңғы жылдары адамтану ғылыми танымның ерекше саласы және оқу пәні ... жеке ... ... ... ... ... ... жүйе деп анықтап, барлық мәндік қасиеттері мен құбылыстарының өзіндік ... - ... іс - ... ... ... ... әмбебап жан етіп көрсетеді.
Адамның табиғаты мен мәні туралы сұрақ философия ... ... ... бар. Адам проблемасын философиялық зерттеудің негізгі өзегі етіп қарастыратын экзистенциализм, персонализм және философиялық антропологияны қоспағанның өзінде психоанализ, герменевтика, структурализм, ... ... ... адам ... ... орын алып ... ... өзі тек жай ғана кездейсоқтық немесе ұқсастық емес. Қазіргі уақытта Адам төңірегіндегі мәселелердің алдыңғы қатарға шығып, әлемнің барлық түпкірінде ... ... ... ең ... нақты индивидтің күнделікті өмір сүруінен кездесіп отырған жағдайдан туындап отыр. Ядролық қару - ... ... - ... ... түсуі, табиғи ортаның бұзылуы адамдарды өте бір қиын сын сағатына әкеліп, апырау, осы адамзаттың ертеңгі күні не болмақ ... ... ... жиі - жиі ... ... инженерияның даму бағыты, әртүрлі органдарды трансплантация жасау мүмкіндіктері адамның биологиялық табиғаты туралы үйреншікті көзқарастарды өзгерте түсуде. Сонымен қатар, адам ... біз ... ... ... сырлары бар екендігінде де күмән жоқ. Адамның өзін - өзі басқаруы, яғни ... ... де бой ... антропологияның басқа ғылымдардан айырмашылығы, ол адамды жалпы дүниетанымдық тұрғыдан зерттейді.
Жалпы, біртұтас, іргелі антропологиялық мәселелерді қарастыра ... ... ... ... ... ... Адамның қалыптасуы туралы әртүрлі концепциялар.
Философия адамды таңғажайып тірі Жан деп қарастырады. Адамның табиғаты мен мәні, оның өмір ... ... мен ... аса ... ... мәселелер болып табылады.
Адам феноменінің мәні мен қалыптасуын түсіндіруде әртүрлі дүниетанымдық көзқарастар орын ... ... ... жер ... ... яғни ... дамуының нәтижесі, салдары деп түсіндіреді. Оның қалыптасуының маңызды алғы шарттары - ... ету мен ... ... ... ету ... яғни табиғатты арнайы құралдармен өңдеу мүмкіндігі, адамның жер бетіндегі тірі жандардың бірі болып ... ... ... ... ... дүние құбылыстарын өзара сабақтастырып жатқан ең басты тұлға ретінде көрінеді. Рухани өмір ағымына ол табиғаттың ең биік сатысынан қарайды.
Адам ... ... ... ... де, ... өз ... ақыл - ойымен әлемді жасандырып, тіршілік көркіне үстеме мән дарытып, сонымен бірге еңбек құдіретімен өзі де өзгеріп, өркениетті ... ... бір ... өмір ... ... ... ... адам баласының табиғатқа қатынасын айқындайтын күретамыр, әрекет өрісі болып табылады.
Әлеуметтік антропогенез ... Адам ... 30-40 мың ... ... ... деп ... Жалпы Адам тарихы 3 млн. жылды қамтиды. Ол алғашқы Орталық Африкада пайда болып, кейіннен жер ... ... ... ... теориясын жасады. Оның идеяларының бастауын В.И.Вернадский мен Н.Ф:Федоров еңбектерінен табуға болады. Моисеев адамды жер мен космостың қасиеттері ... ... ... ... деп ... ... қалыптасуымен материя өзін - өзі түсініп, даму заңдылықтарын білім арқылы бақылауға мүмкіндік алды. Тіршілік пен ... ... - әлем ... ең ... ... - ой пайда болғаннан бастап, әлемнің дамуы саналы сипатқа ие болды. Адамның ойлау қабілетінің негізгі ... - ми ... ... ... Әр ... іс - ... іске асу ... емін еркін араласып, оның бағытын өзгерте алатын ерік ... ... ... пен ... ... оны ... ... уақытында тауып беріп отыратын ес қалыптасты.
Адам табиғат шындығына бойлай отырып, оның ... ... білу ... ... ... организмнің ең нәзік бөлшегі, жаңа Адам әлемі - ... ... ... ... ... әлемі қалыптасты. Адамның даму эволюциясында екі қарама - қарсы бағыт қалыптасты. Бірінші - ... ... ... білімнің өсе түсуіне негізделген оның өзіндік еркіндігі, құрал - саймандар мен ... ... ... - ... өз ... ... ... екінші табиғаттың күрделене түсуіне байланысты оған оның бағыныштылығының арта түсуі.
Әлем халықтарының фольклорында Адам мен әлемнің ... ... ... ... бар. Мәселен, эскимостардың айтуынша, Адам жерден соғылған, құстардың көмегімен бүкіл дүниеге тараған. Кейбір рулардың ... Адам ... ... ақ, ... ... қиыршықтардан пайда болған. Осы көзқарастардың бәріне ортақ идея - ол ... ... ... ... ... де Шарден теориясын ұсынды. Ол Адам мен ... ... ... түсіндіру үшін ғылым мен дінді, ақыл - ой мен мистиканы өзара біріктіруге тырысты. Тейярдың ... ... ... - оның ... күрделене түсуінің және саналылыққа ұмтыла түсуінің тарихы. Осы тарихи процесте әлем дамуының ... бір ... ... діңгек қалыптасты. Соның аясында тіршілік пен сананың негізгі болатын Жер рухы ... ... ... ... Адам ... даму эволюциясында ең соңғы нүктеге, яғни жетуге ұмтылады. Философтың ойынша, ... ... ... ... ... бір - ... ұмтылатын жалпы бірігу мен әлемдік гармонияның бастауы болып табылады. Бұл әлем ... ... - бірі ... өзара гармонияда бірігуі. Омега нүктесі - Әлем мен Адамзаттың болашағы, эволюцияның ең жоғарғы полюсі. Онда барлық индивидтер мен ... ... ... ... ... сүйіспеншілік арқылы бірігеді. Православие дінінің көрнекті уағыздаушысы. ... ... , деп ... ... ... ... - бұл ... жақын идеялар орыстың көрнекті философы, суретші Н.К.Рерих шығармашылығында ... ... Адам - Жер мен ... ... ... ... түратын ерекше нүкте. Әлемдік құбылыс ретінде адамның өзі де толық игеріп болмаған керемет космостың энергияның иесі болып табылады.
Адамның жаралуы ... ... көп, оны ... ... ... барлық халықтың әдебиетінен қиналмай-ақ табуға болады. Қытайдың ерте ... ... көне ... осы ... ... жазылған: .
Біз атап өткен ілімдердің барлығы Адам мен табиғаттың бірлігін ... Адам ... өз ... оның даму эволюциясы нәтижесінде қалыптасты.
Адам - ғылымда ақылды Адам деп ... ... ... ... ... Оның ... ... психологиялық, әлеуметтік өлшемдері бар: бойының биіктігі - 160-180 см., өмір ... ... ... 65-85 ... ... ... (АҚШ) мен Я.Шепаньскийдің (Польша) еңбектерінен алынған Адам организмінің бірнеше маңызды ерекшеліктері көрсетілген:
А) тік тұру ... ... ... ерекшелігі ретінде оған қоршаған ортаны оңтайлы қабылдауына мүмкіндік берді, өз қолымен қарапайым құралдар жасауына алып келді;
Б) күрделі де нәзік ... ... ... ... ... ... ... бағыт беретін және үш өлшемді де көре алатын алдына ... ... ... өмір мен ... ... дамуына жағдай жасайтын үлкен ми мен күрделі ... ... ... ... ... өзгеріске түсіп, сөйлеу қабілетінің қалыптасуы;
Е) балалардың ата - аналардан ұзақ уақыт бойында бағыныштылықта болуы, өсу мен жетілудің ұзақ ... ... туа ... ... мен ... икемделуі;
З) сексуалдық құмарлықтың тұрақтылығы, тағы да басқа ерекшеліктер.
Адамда туа біткен және жүре пайда болған рефлексінің тетіктеріне өте зор мән ... ... бұл ... ... ... ... филогенездік негізін құрайды және адамның өзін толық танып, жете меңгеру қабілеттерін жетілдіреді.
Организмнің туа біткен іс - әрекеті сақталыс және ... ... ... екі ... ... ... рефлекстер қатарына организмге тағам немесе оттегі келуімен байланысты ... іс - ... ... ... шығару (дем, зәр), тұқым жалғастыру және сақтау (жыныстың, ұрпаққа қамқорлық) әсерленістері жатады.
Қорғаныс ... ... ... ... ... ... алыстатады, зиянды заттарды шығарады.
Туа біткен рефлекстер организмнің даралық қасиетін және түрін сақтауды, қамтамасыз етеді.
Адамның көру, есту және иіс сезу ... ... ... деп ... - ... сезім - адамның жағдай - күйіне қарай немесе осы жағдайда сәйкес жүзеге асырылатын қозғалыс ... және ... ... - ... ... ... туа ... - құлықтың табиғи құрамында түр сақтайтын және тұқым жалғастыратын эволюциялық дамудың тәжірибесі сақталады.
Мінезді жете тексеретін, оның шығу ... ... ... этология деп аталады. Этологиялық зерттеудің нәтижесінде мінез - құлықтың ішкі қажеттілік арқасында пайда ... ... ... ... іске ... ... күш - ... түрткілер. Әрбір қозғағыш түрткі өзіне лайықты стереотиптік әрекеттерді қосады.
Орталық жүйке жүйесі іштегі ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Мидың мінез құратын іс - әрекеті даярлық және атқарушы болып бөлінеді. Даярлық іс - әрекет ... ішкі ... ... ... ... және ... ... мидың әртүрлі құрылымдары қатысады. Танымдық жүйе орталық жүйке жүйесінің ... ... ал ... жүйе ... ... ... мимбия жүйесі арқылы қызмет атқарады.
Ашығу, шөлдеу, үрей, ләззат, агрессия, жыныстық, ата- аналық, ... ... ... жетекші мұқтаждықтары биологиялық мотивация деп аталады. Бұлардың барлығы да туа пайда болады және тұқым қуалау негізінде қалыптасады.
Білім алу, ... ... ... әдебиетке әуестік т.б. биологиялық мотивациядан ерекше, қоғамдық тәрбие арқылы қалыптасады.
Ми іс - ... ең ... ... бірі - оның ... ... ... және еске ... яғни зерделік қабілеті. Зерде дегеніміз - жүйкенің ақпаратты код ретінде ... ... бір ... оның ... мен көшірмесін өзгертпестен қайта жаңғыртуы.
Зерде ақпаратты сақтау ұзақтығына қарай, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Адам зердесінің барлық түрі ... - ... және ... ... ... ... бөлінеді. Бұлардың біріншісі ұғымдарға, екіншісі елестетуге сүйенеді. Адам үшін зерденің қисынды мағыналық типі ең ... түрі ... ... және ... үлкен ми сыңары қыртысының өте маңызды қызметі. Организм өзінің тіршілік іс - ... ... және ішкі ... ... үнемі анализ - синтез жасап отырады.
Анализ - әркелкі сигналдарды айыру, бөлу, ... ... ... ... ... Синтез - біріктіру, талдау, қорыту, ми ... ... ... ... қозуларды бірлестіру.
Адамның психикасы мен мінез құлқының ерекше кескінін олардың табиғи темпераменті мен ... ... ... ... ... ... флегматик (салмақты), холерик (ұстамсыз), меланхолик (әлсіз) деп бөлінеді.
Темперамент адамның әлеуметтік мәнділігін білдіре ... ... оның ... - құлығын санасы басқарып отырады.
Барлық кісілерді экстроверт, интроверт және невротиктерге жатқызуға болады (К.Юнг, Г.Айзенк). Экстраверт әр алуан сыртқы ... ... ... ... ... мінезді. Ал невротиктерде көптеген тіршілік жағдайларында әртүрлі ... күйі ... ... ... ... бар құбылыс. Оның кереметтігі - әлеуметтік мәні мен биологиялық қасиеттерінің ерекше бірігуінде. Сонымен ... өзі мен ... ... өзара байланысын ұйымдастыратын, басқаратын заттық - ... іс - ... ... - бір ... ... ... бар, екінші жағынан, терең абстрактілі ойлауға қабілетті, рухани мүмкіндігі жоғары тіршілік иесі.
Ол қоғамдық өмірдің жоғары деңгейіне, мәдени жетістіктерді меңгеруге, ... ... ... ... ... ... уақытында тәрбиенің, заңдардың, моральдың, нормалардың ықпалы мол болғандықтан, ондағы биологиялық негіздерді әлеуметтік бастау толық бақылауға алған.
Сондықтан да адамда мәндік, ... ... ... ... ... ... мәнін түсіндіруге тырысқан көптеген ізденістер болған. Әр философ өзінің мүмкіндігінше тәжірибесіне, қызығушылық нысанына ... ... ... ... ... ... мынадай анықтамаларды жүйелеп ұсынған.
- Адам ғарыштың бөлігі, кішкене ғарыш. (көне Үнді, Қытай, Грек философиясы)
- Адам - бұл мәңгі, ... рух ... ... Үнді ... - ... веданта)
- Адам - барлық заттардың өлшемі (көне Грек ... - ... Адам - ... ... (Аристотель)
- Адам - Құдайдың бейнесі (орта ғасырлардағы христиандық теология)
- Адам - ... жан ... Адам ... ... ... Адам - ... машина (Ж.Ламетри)
- Адам - екі әлемге қатысты жан. Табиғи қажеттілік әлеміне және адамгершілік еркіндік әлеміне (Им.Кант)
- Адам ... - ... ... Адам - ... ... (К.Линней)
- Адам - құрал жасай алатын жан ... Адам - уәде ... ... жан ... ... ... жүйелеп, жинақтап ой қорытатын болсақ, адам табиғатының үш маңызды қыры ашылады.
- табиғи - биологиялық ... ... ... ... ... ... мәні мен қасиеттері.
Жер бетінде тіршілік параллелді екі жолмен іске ... ... - ... және ... - ... ... жыл ... Х нүктесінде осы екі жол бір тіршілік иесі биологиялық, психологиялық алдыңғы адам болып есептелді. Ғарыштық ақылдың көмегімен сондағы психикалық ... дами ... ... онда ... ... ... ... адамдағы ақылдың пайда болуы ғарыштағы белгілі ақпараттың кеңістіктік магниттік трансляциясы нәтижесінде іске ... ... ... ... ... болған.
С.Р.Аблеевтің пікірінше, адамның санасы үш маңызды фактордың көмегімен одан әрі ... ... ... ... ... (ғарыштың энергетикалық ықпалы)
- биологиялық (тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, табиғи сұрыптау)
- әлеуметтік (қоғамдық қатынастар, еңбек, оқыту, тәжірибе алмасу)
Сана - жоғары ... ... - ... ... Ол ... процесінде қалыптасқан адамның психологиялық әлемінің ерекше қабілеті.
Көне заман философиясында сана деп - адамның өмірінде аса маңызды роль ... ішкі әлем - жан ... Тән ... ал жан ... ... ... ... сезімдік атомдардың жиынтығы деп ойлады.
Орта ғасырларда сана мен ақыл құдайдың маңызды атрибуттары ретінде, ал Қайта өркендеу дәуірінде табиғаттың қасиеті деп ... ... ... материализмі сананы - адам миының ерекше функциясы деп анықтап, оның ... адам ... ... ... деп ... философиясында сана мен психика теориясына И.И.Сеченов, В.М.Бехтерев, ... ... үлес ... Олар ... ... іс - ... физиологиялық негіздерін зерттеді. Кейіннен осы бағытта С.Л.Рубинштейн, А.М.Леонтьев, Л.С.Выготский ... ... ... Олар ... ... іс - ... қоғамдық қатынастарды айқын бейнелейтін әлеуметтік феномен деп анықтады.
Сана дегеніміз - тек ... ғана тән ... ... ... ... формасы.
Сана - объективті әлемнің субъективті образы. Сана, ең алдымен, адамның ... ... ... адамға сонымен қатар, өз - өзіне деген қатынасы. Сана - ... ... ... ... Ол ... ... ... - ол әруақытта өзіндік сана, яғни адамның өзін басқа әлемнен бөлуі, өз өмірінің ... ... ... іс - әрекетінің негізгі мақсаттарын белгілеуі. Сананың өзегі сыртқы ... ... ... емес ... ... білімдер болып табылады.
Ғылым мен философия сананы туынды, екінші қатардағы ... деп ... ... мәні ... ... сана - ... ұзақ ... мен бейнелеу формаларының жетілуінің нәтижесі. Екіншіден, сананың мағынасы (сезімдер мен ойлар, образдар мен идеялар) дүниені тек бейнелеп қана ... ... ... ... ... санасы табиғаттың, қоршаған дүниенің көшірмесі ғана емес, ол ең алдымен, еңбектің даму көзі, соның негізінің бірі. Адам өз еңбегі арқылы ... ... оны ... оған мән ... Адамның санасы, саналы іс - әрекеті арқылы дүниенің негізгі мән ашылады.
Сана тек ... ғана ... ... ... шын ... адам ... оның қоғамдық қатынастарды толық меңгеруімен тығыз байланысты. Сана - мидың негізгі функциясы. Мидың дамуымен сананы, ... ... ... өте ... байланыс бар. Адам тектес маймылдар мен адамдарды ... ... ... миының көлемі 400 куб см., ал қазіргі адамның миының көлемі 1400 куб см. ... ету ... адам ... ... өсуі оның санасының қалыптасуында өте үлкен роль атқарды. Мидың дұрыс қызмет етуі маңызды фактор, оның кейбір бөліктерінің болмауы адамға кері ... ... - ... ... бейнелейтін және адамның күрделі тәртібінің бағдарламасын қамтамасыз ететін өте күрделі жүйе. Сондықтан да оның ... ... ... ... бас ми ... ... ... адамның санасында, тәртібінде психикалық функцияларында күрделі ауытқушылықтар болып тұрады.
Ми қызметі - адам ... ... ... ми емес, оның көмегімен адам ойлайды. Ми ойлаудың құралы ғана. ... үшін ... ... ... ... ... қажет. .
Осы әлеуметтік тәжірибені қалай меңгеруге болды. Үйрену әруақытта белгілі бір әрекетті керек етеді. Сәби қасықты бірден ... ... ... ... пайдалана бастаған кездегі баланың епетейсіз, солақай қозғалыстары бірте - ... ... ... ... ... ... ... үшін суға түсіп, жүзуге тырысу қажет.
Тәжірибені меңгеру, үйрену дегеніміз - қоғамда жасалған және адамдар қолданып жүрген заттармен ... ... ... ... ... еңбек ету операциясын меңгеру де осылай іске асып отырады.
Қоғамдық тәжірибені меңгеруде бала ойынының алатын орны ерекше. Бала үшін оның дамуының ... ... ... ... ... мен ... алмастырады, ал ойында ересек адамдардың іс - әрекетінің көптеген сюжеттері мен нақты байланыстардың, ... ... ... яғни ... Өйткені балалар ұшқыш, капитан, дәрігер болып ойнайды. Ойын балаға тек рахаттану сезімін сыйлауымен ғана емес, ... ... ... тәжірибесін меңгеруімен де қызықты.
Ойынды пайдалану - жөніндегі ... ... ... ойлары қызықты. Ол бала ойыншықты шаша отырып, өзінше практикалық талдау жасайды, ол кейіннен заттарды ойша ... ... ... ... ... үйрену - балаға ойды синтездеу қаіблетін дағдыландыруға жағдай ... ... - бұл ... ... мен ... ... ... меңгерудің белгілі еңбек дағдыларын игерудің негізгі шарттары. Практикалық дағдылардың жетілу жолында ... ... ... ... ... дамытады. Ойлау қабілеті дегеніміз - ... ... ... ... белсенді қатынасының нәтижесі.
Адамның әлеуметтік тәжірибені игеруінің маңызды құралы - ... ... ... ... ... ... бір - біріне ақпарат беріп отырды. Бірте - бірте адамдар сөздерді меңгере бастады. Әртүрлі күрделі ... ... ... ... - тіл ... Тіл - адам ... білдіру тәсілі, немесе Гегельше айтсақ, ойлаудың тәні. Тіл ... адам ... ... ... ... шығып, объективті дүниені түсінуге, оның мәнін ұғуға ... Тіл ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, басқаның да ойын қабылдап, өз пікіріңді, түсінігіңді жеткізуге мүмкіндік жасады.
XX ғасырда ... - ... ... машиналар пайда болды, олар біраз күрделі операцияларды іске асыра алады. деген сұрақ туындап, машинаның ойлау мүмкіндігі, оның ... ... ... ... ... қойыла бастады.
Электронды есептегіш машиналар көптеген операцияларды адамнан да тез орындай алады. Дегенмен, машина ... ... ... алмастыра алмайды. Біріншіден, машина әруақытта адам оған ... ... ... ғана ... ... ... - ... белгілі - үлгі, онда шығармашылық жоқ, ол өздегінен жаңа ешнәрсе де ойлап ... ... онда ... деген сезімдік эмоциялық қатынас жоқ. Эмоциялар әлемі - өте күрделі де алуан ... Оған ... ... күлу, аффект т.б. кіреді. Сезім адамның болмысына, қарым - қатынас жасау қажіттілігіне байланысты ... ... ... ... сүйіспеншілік, моральдық сезім, эстетикалық сезімдер т.б.
Сезім байлығы - ... ... ... ... әрі жан - жақты дамуының қажетті шарты. Сезім ... мен ... ... ... ... - ошақ қасындағы адамдарға тән. ... ... ... ... ... ... арнайы атап өткен жөн. Өзіндік сана адамның өзін - өзі ... ... ... ... ... қоршаған дүниеге деген қатынасын, алдына қойған мақсаттарын, өзінің дүниедегі, ... ... ... ... сана ... адам өзінің коллективтегі орнын тауып алады, өзінің іс - әрекетін ұйымдастыра алады. Өзіндік сана дегеніміз - ... өзін - өзі ... білу ... ... өзіндік сана туралы айта отырып, қоғамдық сана ұғымын да анықтаумыз қажет. Өйткені, қоғамда олар бір - ... біте ... ... ... қалыпатасып, дамып жетілуінде қоғамдық сананың да ықпалы өте ... ... аса ... ... ... ... ... философиялық таным бірқатар ұғымдарды кеңінен пайдаланады.
Ең алдымен, әрине, адам ұғымы. Оның ... тірі ... ең ... түрі ... ... ... Адам - табиғаттың , еңбек пен танымның, тарих пен мәдениеттің субъектісі. Ақыл - ой оның ең ... ... сол ... ғана ол ... ... ... жеке ... шыққан. Еңбек ете білу де оның аса маңызды белгісі. Адамның тіршілік етуінде құрал - ... ... ... ... тілі, әр түрлі қозғалыс, ымдау да ойды дамытуға соншалықты үлес қосады.
Бұдан бұрынғы дәстүрге ... ... ... ... ... көрсететін , , ұғымдарын қазақ тілінде , , деп айтылып жүр еді. Осы ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы 9 - 10, 11- 12 сандарында жарық көрген ұғымын жаңғырту және оны өзінің ғылыми ... ... ... ... ұсыныс көңілге тұрарлық екенін ескеруіміз қажет.
С.Оспанов этимологиялық, логикалық зерттеулер жүргізіп, орыс тіліндегі қажетті анықтамаларды пайдалана отырып, , , , ... ... ... ... қазақша баламасын деп қарастырады. Автор ұсынған дәлелдер орынды. С.Оспанов, ең алдымен, қазақ халқының ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ойға медет болып жүрген: , , , , , , , , ... ... ... сөз тіркестерін еске салмақпын>> деп жазады.
Автор атап ... сөз ... ... қазақ қоғамындағы ұғымының үлкен жүгі мен мақсаты анықталған.
Азамат сөзінің мәнін Ш.Уәлиханов та ашып көрсеткен. дегенді ... ... ... осы ... ... ... жиі пайдаланады. деген тіркесте ауыз екі әңгіме сөзін жиі ... ... деп ... ... бар, өз өмірін өзі ұйымдастыра отырып, өз іс - әрекетіне толық жауап бере алатын, сонымен ... ... мен ... ... ... мен ... сезінетін, мүдделерін қорғай алатын адамгершілігі мол, саналы, құрметті адамды айтамыз.
С.Оспанов әлеуметтік философияның соңғы жылдары тереңдетіп дәлелдеген туралы ең басты ... ... ... ... шарттарының бірі - ол адамның ... ... ... ... имандылықтың шарттары негізінде өлшенуі, солармен салыстырылуы. Бұл - тың тікелей әлеуметтік және жеке адамның, нағыз азаматтың мәнісін ... ... ... нақтылап бір айта кететін нәрсе: бұл адамның айтылған қасиеттері тек қана ... ... ғана ... емес. Көп адамдар тек адамдар ғана, ал кейде тіпті нашар, имансыздық, қылмыстық істерге дейін баратын ... бар. Оған ... өзі ... ... бұдан олар қатарына жатпайды деген аікір ... ... кез ... адамда, егер оның ақыл - есі ауысып кетпеген болса, әрқашан имандылықтың, әдептіліктің белгілі бір деңгейі болады, яғни, ... бір адам ... Тек ол ... ... біреуде төмен, бір адамның өзінде де белгілі бір кезеңде жақсы, екінші бір кезеңде нашар, ал үшінші бір ... ... де ... ... ... деген сөз бар. Ол әлі талқыланып, философиялық әдебиетте өзіне лайық орнын таба қойған жоқ. Оған көңіл аударған Ғ.Есім ... Абай ... ... ... ... байқайсыз ба, Абай деп отыр, демек деген оның иесіне байланысты айтылған ұғым. деген әлі индивидуализацияға түсе қоймаған ... ... сай ... - деп ... ... ... ... Философиялық әдебиетте ұғымына бірінші анықтама берген де Ғ.Есім. Ол анықтама да Абай ... ... яғни ... ... - ... тіркесіне назар аударайық.
табамын деп жүріп, кісілікті ұмытып кетуге әбден болады. . Бұдан ... ... бар ма? ... ... бұл әркімнің басында болатын қайшылық. деген ... ... ... - өзі ... құрметі, өзін - өзі сыйлауының белгілі бір деңгейі, кісіліксіз адам - тағдыр тәлкегіне түскен - ... ... бір ... ... ... ... ... өз - өзіне келіп, толысуы екі талай іс. Абайдың ... ... осы ... ... ... көңілін табамын деп жүріп айырылып қалуға болмайды, өйткені, адамның өзегі, оны жетілген адам дәрежесіне көтере алады.
ұғымы жеке ... ... деп ... Бұл ... де ... келісуге болатын сияқты өйткені орысшаға аударсақ деген мағына береді ғой.
ұғымы - индивид ... сай ... ... ... тірі жан, ... бірі болып . Пенде, пендешілік біздің сана - сезімізде жағымсыз мінездің, ұсақтылықтың синонимі болып қалыптасып кеткендіктен, оған ... ... кету оңай ... ... ... былай ұғымы төңірегінде ойланып, ізденіс жасау артық емес.
деген сөзді І.Кеңесбаев қазақ тілінде батырлықты, ел қорғаны, басқаның сүйеніші, ... ... ... ұғым деп ... ... болу кез ... адамның қолынан келе бермейді. Оның ерекше ... бар, ол ... ... ... ... ... ... айтсақ, .
Тұлға орыс тіліндегі ұғымына сәйкес келеді деп анықтауға толық негіз бар.
... ... ... философия адамның тәрбие, өзіндік тәрбие, рухани - практикалық іс - ... ... ... әлеуметтік қасиеттерін түсіндіреді.
Адам болу мүмкіндігі әр уақытта өзін дәріптеуден емес, қайта ... ... ... қою мен ... басталады және жалғасады.
Өзіндегі дара, жеке индивидуалдық болмысына қарамай, шындық қисынына сәйкес әрекет ету мүмкіндігіне сүйене отырып, адам өзін - өзі ... ... ие бола ... өзін ... шығармашылық сипатта қайта құра алады, қалыптастырады, жетілдіреді.
Қазіргі тұлғаларға білімділіктің, әлеуметтік белсенділіктің, іскерліктің жоғары деңгейі тән. ... адам - бұл ... және ... ... құндылықтар мен идеалдарды бойына сіңірген адам. Ол өз тағдырын халқының, жалпы қоғамның тағдырынан бөлек қарамайды. Дарын және данышпандық ұғымы - ... ... ... мен ... ... ... Данышпандық - бұл адамның шығармашылық творчестволық дарының ең жоғарғы көрінісі.
Данышпанның жасаған ... - тың, ... ... ... ... үшін аса ... ерекшеленеді.
Данышпан - бұл бүкіл адамзаттық мәселені шешуге қабілеттілік және бүкіл бір дәуірге, тарих заңдылығына ерекше із қалдыру ... ... ... ... мен ... байланысы нәтижесінде қалыптасатын қауымдастық. Ол - халықтың біртұтас мәдениеті мен жалпы тарихтың жемісі. Біртұтас адамзаттың қалыптасуы ұлы ... ... ... ... ... осы ... ... - техникалық революция қарқынымен одан әрі жалғаса түсуде.
Адам - бұл, ең ... тірі ... Ол ... пен ... негіздердің бірлігі болып табылады. Бұл жүйеде адамның биологиялық түр ретінде өмір ... ... ... ... - ... ... бар, оған адамның әртүрлі органдары кіреді. Психикалық деңгей - бұл адамның орталық ... ... іс - ... Оның сана - ... ... ... күрделі ойлау процестері түрінде көрініс табады.
Адам табиғатынан белсенді, іс - әрекетке бейім. Ол ... ... мен ... өзі ... ... іс - ... икем. Еңбек ету, саясат, таным, тәрбие адамның жаңа әлемді тудырушы ретіндегі тіршілігінің ... ... ... ... Осындай белсенділігі арқылы ол өзінің өмірде бар ... осы ... иесі ... ... білдіруді мақсат етеді. Адамның мүмкіндігі өте мол. Ол сурет салады, кесте тоқиды, спорт пен көркем өнердің, саясат пен ... ... ... ... ... адам ... ... бойындағы қабілетін іске асыруға басқаларға ұқсамайтын өзіндік қолтаңбасымен ... ... ... Адам ... де бір - ... ... өзіндік мінез - құлық еркекшелігімен дараланса, өнерде де өз қолтаңбасымен даралануға ұмтылады.
Адам өзі де, өзімен қоршаған ... да ... ... ... ... ... ... тұратын жаратылыс әлемін жүйелейді, тәртіпке келтіреді, тұрақты, маңызды құбылыстарды саралайды, таразылайды, сезіне отырып, сыр - ... ... ... Осы ... ... ... - ақ адам ... айқын мақсаты, табиғатқа (Л.Толстой) көрінеді.
Іс - ... ... ... ... жол ... Іс - әрекет арқылы ғана адам өзін - өзі ... ... иесі бола ... Ол ... ... ... ... өйткені, әр уақытта ізденіс үстінде, ұдайы тынымсыз іс - ... ... суық та, ... әрі үйлесімді заңдылықтары адамның рухани энергиясымен жылына бастады, түрлене, құлпыра түсті.
Адамдар өз мүмкіндігін қоғамдық ортада ... ... - ... ... ... іске ... ... - қатынас алғашқыда және деп бөлінуден басталады да, әр адам өізінің ... ... - ... танытуға тырысады.
Әр адамның өмірдегі қабілеті мен іскерлігі адам ... ... - ... ... ... бола бастайды.
Адам биологиялық ақпаратпен қатар әлеуметтік ақпаратты да иеленеді. Адам болмысының толыққандығының маңызды белгісі оның өткенімен және ... ... тек ... - ... ғана емес, бұл рухани қарым - қатынастың адамның қазіргі болмысының жан - ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекетін түсіну, игеру қадамдарын өзін қоршаған заттар мен нәрселерді бағалаудан бастаған. Ол эволюцияның бір деңгейінде .
Заман ... заң ... ... ... - ... болмаған құбылыстар туындап отырғанына қарамастан адам болмысының негізін құрайтын ... ... ... ... қала ... ... уақытта біз адамның рухани дамуы туралы көп айтып, жазып жүрміз.
Жалпы руханилық дегеніміз рухқа жақын болу дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... өмір мен ақыл - ойдың жетілген, әдеміленген, әбден пісіп - ... ... ... ... ... - ақылды, ғарыштық жан ретіндегі мәнінің жан - жақты жетілуі. Оның ең маңызды белгілері.
+ тұлғаның ... ... ... және ... ... барлық түрі мен мінездің нашар сипаттарын жеңу;
+ эмоциялық сезімдерді тежеп, оны рухтың ... ... ... ... мен ... ... ... дамыту;
+ ақыл - ойын кеңейту;
+ адамның ғарыштық мүмкін күштерін ашу және оны ... ... ... ... ... ... ... шек жоқ.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның шығуы мен қалыптасуы туралы6 бет
Герберт Спенсер9 бет
Классикалық неміс философиясы жайлы25 бет
Психологиядағы дивианттықтың философиялық – гуманистік пікірі10 бет
Философия - дүниегекөзқарастың ғылыми-теориялық түрі4 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
ХІХ - ХХ ҒАСЫРЛАРДАҒЫ КЛАССИКАЛЫҚ ЕМЕС ЕУРОПА ФИЛОСОФИЯСЫ. Оқу-әдістемелік құралы барлық мамандықтын студенттеріне арналған50 бет
Шәкәрім еңбектеріне педагогикалық-психологиялық талдау149 бет
Өмір мәні5 бет
Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь