Мұғалімнің бейвербальді қарым –қатынас құралдарын меңгеруі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
І.Мұғалімнің қарым .қатынас стилі және коммуникативті мүмкіндігі
1.1. Мұғалімнің қарым .қатынас стилі және коммуникативті мүмкіндігі ... ... ... 3
1.2.Педагогикалық қарым .қатынастың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.3.Педагогикалық қарым.қатынастың ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
ІІ.Қарым .қатынас психологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.1.Қарым.қатынастың коммуникативті жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.2.Вербальді қарым.қатынас құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.3.Бейвербальді қарым.қатынас құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
ІІІ.Мұғалімнің бейвербальді қарым .қатынас құралдарын меңгеруі ... ... .25
3.1.Бейвербальді қарым.қатынастың психологиялық маңызы ... ... ... ... ... ... ... .31
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
Кіріспе

Қарым-қатнас аумағында құзіреттілік қазіргі мамандардың қай-қайсысының болмасын аса маңызды белгілерінің бірі болып саналады. ХХІ-ғасыр «қарым қатынас пен психология ғасыры» деп тегін айтылмаса керек. Адамдармен жұмыс істейтін кезкелген кәсіп иесі- педагогтар, дәрігерлер, менеджерлер, журналшылар, психологтар, әлеуметтік педагогтар т.б. қандай адам болмасын қарым –қатынас орната алуы өз ісінде табысқа жетуінің бір жолы болып табылады. Педагогтар үшін коммуникативтілік кәсіпқойлығының басты белгісі. Өйткені қарым –қатынас құралдары, үлгісі, нұғы (стиль), формасы мен әдістері- бүкіл педагогиканың әдіснамалық негізін қалайды. Себебі педагогикалық үрдіс толығымен әр түрлі бағыттағы, мәндегі, сипаттағы қарым –қатынастардан құралады. Оқушы мен оқытушы арасында қарым –қатынас орнамаса соның ішінде бейвербальды қарым –қатынас, онда педагогикалық үдеріс жүзеге аспай қалады.
Педагогикалық қарым –қатынас адамның өз сезімдері мен әсерлерін, жан дүниесіндегі қозғалыстарды басқара білуінің көрсеткіші. Ол тағы бір жақтан маманның педагог ретіндегі қаншалықты қалыптасқандығының көрсеткіші болып табылады. Сондықтен болашақ педагогтың теориялық білімді меңгеруімен қоса қарым-қатынастың практикалық маңыздылығымен оны практикада жүзеге асыруына шарт түзетін дағдылармен қамтамасыз ету маңызды. Техника мен технология, электронды құралдардың дамуына қарамастан қрамы –қатынастың басты құралы сөз болып қала бермек. Өйткені ол сөзді сөйлеу арқылы жанды мәмілеге жол ашады. Оны меңгеру әр ұстаз үшін аса маңызды. Мұнда сөздік қор, және оны пайдалану, оны қостайтын ым, ишарат, жаңсаулар, бет әлпеті мен басқа да қимыл-қарекеттер айтып отырған ой-пікірге жан бітіреді. Оқу-әдістемелік құралда осыған да мән берілді. Техника құралдарын пайдалану адамдарды сөздегі «сараңдыққа» алып келуде. Осыдан барып мінез тұйықтығы, сөзге шорқақтық, қарым –қатынастағы икемсіздіктер туындайды. Ал бұл педагог қызметіне кедергі болатын жәйіттер. Қазіргі кезде мектептегі келеңсіздіктерге ұшырататын мінез –құлқы «қиын» және делинквентті балалар да баршылық. Олармен жұмыс істеу де алдымен қарым –қатынас орнатудан басталады. Сол себепті оқу құралында олармен жұмыс істеудегі кейбір мәселелерге де мін берілді. Оқу-әдістемелік құралда педагогикалық қарым –қатынастың маңызды тұстары қарастырылып, теориялық білім және практикалық біліктілік қалыптастыруға бағытталған.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Леонтьев А.А. Психология общения М.: 2005. с. 46-67, 159-199.
2. Бодалев А.А. Личность и общение М.: Педагогика1983. с. 21-54.
3. Возчиков В.А. Общение и коммуникация НИЦ БиГПИ 2000. с.18-31.
1. Станкин М.И. Психология общения Воронеж: 2000. с. 304-310.
2. Андреева Г.М. Социальная психология М.: Аспект Пресс 2004. с. 71-84.
3. Отв. Ред. Ломов Б.Ф. Психологическое исследования общения М.:Наука 1988. с. 10-13.
4. Бодалев А.А. Проблемы общения в пихологии // Психол. журн. 1983. Т4. №1. с.160-165.
5. Буева П.П. Человек: деятельность и общение М.:1978. с. 276-281.
6. Ерастов Н.П. Психология общения Ярославль: 1979. с.5-8.
7. Борисова А.А. Проницальность как проблема психологии общения// Вопросы психологии 1990. №4. с.117-122.
8. Каган М.С. Мир общения М.: 1988. с.141-156.
9. Хрестоматия по вниманию / Под.ред. А.Н.Леонтьева, А.А.Пузырея и др.) МГУ.: 1976. с.7-60.
10. Немов Р.С. Психология Словарь-справочник. В 2 ч. – М.: Владос-Пресс: 2003. ч.1. с.304-308.
11. Немов Р.С. Психология М.: Просвещение 1990. с.125-132.
12. Вопросы психологии вниания Выпуск V. Саратов 1973.
13. Вопросы психологии вниания Выпуск VI. Саратов 1974.
14. Вопросы психологии вниания Выпуск VIII. Саратов 1976.
15. Вопросы психологии вниания Выпуск IX. Саратов 1977.
16. Вопросы психологии вниания Выпуск XIII. Саратов 1973.
17. Джемс У. Психология М.: Педагогика 1991. с.119-140.
18. Страхов И.В. Психология внимания Саратов: 1968.
19. Мұқанов М.М. Зейінді тәрбиелеу Алматы: 1960. с.25-31.
20. Психология познавательных процессов Самара:1992. с.
21. Психология внимания и мышления Саратов: 1980. с.23-45.
22. Столяренко Л.Д. Основы психологии Ростов-на-Дону: Феникс 2005. сс.150-156, 639-640.
23. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Практикум. Ростов-на-Дону: Феникс 2003. с.42-47.
24. Психологические процессы и общение // Методологическиепроблемы социальной психологии М.:197с.58-63
25. Проблемы общения и воспитание Тарту:1974. с. 113-125.
26. Кольцова В.А. Общения и познавательные процессы // Познание и общение М.:1988.
        
        Жоспар
Кіріспе...........................................................................................................................2
І.Мұғалімнің қарым - қатынас стилі және коммуникативті мүмкіндігі
1.1. Мұғалімнің қарым - қатынас стилі және ... ... ... - ... жалпы сипаттамасы...............................9
1.3.Педагогикалық қарым-қатынастың ерекшелігі................................................13
ІІ.Қарым - қатынас психологиясы.................................................................17
2.1.Қарым-қатынастың коммуникативті жағы.......................................................19
2.2.Вербальді қарым-қатынас құралы.....................................................................21
2.3.Бейвербальді қарым-қатынас құралы................................................................22
ІІІ.Мұғалімнің бейвербальді ... - ... ... ... қарым-қатынастың психологиялық маңызы.............................31
Қорытынды.................................................................................................................35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі............................................................................36
Кіріспе
Қарым-қатнас аумағында құзіреттілік қазіргі мамандардың қай-қайсысының болмасын аса маңызды белгілерінің бірі болып ... ... деп ... ... ... ... ... істейтін кезкелген кәсіп иесі- педагогтар, дәрігерлер, менеджерлер, ... ... ... ... т.б. қандай адам болмасын қарым - қатынас орната алуы өз ... ... ... бір жолы ... ... ... үшін коммуникативтілік кәсіпқойлығының басты белгісі. Өйткені қарым - қатынас құралдары, үлгісі, нұғы (стиль), формасы мен ... ... ... ... ... ... Себебі педагогикалық үрдіс толығымен әр түрлі бағыттағы, мәндегі, сипаттағы қарым - қатынастардан құралады. ... мен ... ... қарым - қатынас орнамаса соның ішінде бейвербальды қарым - ... онда ... ... ... ... қалады.
Педагогикалық қарым - қатынас адамның өз сезімдері мен әсерлерін, жан дүниесіндегі қозғалыстарды ... ... ... Ол тағы бір жақтан маманның педагог ретіндегі қаншалықты қалыптасқандығының көрсеткіші болып табылады. Сондықтен болашақ ... ... ... ... қоса ... ... маңыздылығымен оны практикада жүзеге асыруына шарт түзетін дағдылармен қамтамасыз ету маңызды. Техника мен технология, электронды құралдардың дамуына қарамастан қрамы - ... ... ... сөз болып қала бермек. Өйткені ол сөзді ... ... ... ... жол ... Оны ... әр ұстаз үшін аса маңызды. Мұнда сөздік қор, және оны ... оны ... ым, ... ... бет ... мен басқа да қимыл-қарекеттер айтып отырған ой-пікірге жан бітіреді. Оқу-әдістемелік құралда осыған да мән берілді. ... ... ... ... ... алып ... ... барып мінез тұйықтығы, сөзге шорқақтық, қарым - қатынастағы икемсіздіктер туындайды. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... мектептегі келеңсіздіктерге ұшырататын мінез - құлқы және делинквентті балалар да ... ... ... ... де алдымен қарым - қатынас орнатудан басталады. Сол ... оқу ... ... ... ... кейбір мәселелерге де мін берілді. Оқу-әдістемелік құралда педагогикалық қарым - ... ... ... ... ... ... және практикалық біліктілік қалыптастыруға бағытталған.
І.Мұғалімнің қарым-қатынас стилі және коммуникативті мүмкіндігі
+ Мұғалімнің қарым-қатынас стилі және коммуникативті ... ... ... ... ... үшін жалпылай қабылданған классификацияға сүйенгеніміз дұрыс болады. (И.А.Зимняя, А.А.Леонтьев). Педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ... өз ... алға ... мақсатына байланысты: а) оқу-тәрбие материалдарын білім алушының дара ерекшеліктеріне қарай іріктеу, құру және олардың жеке ... ... ... секілді конструктивтік қабілеті; ә) білім алушыны әр түрлі оқу әрекетіне қатыстырып, ұжымда тұлғаның ... ... ... ... ... б) ... алушылармен жақсы қарым-қатынаста болу, олардың даму деңгейіне, талабына сай болу секілді коммуникативтік қабілеті.
Психолог Б.Ф.Ломов қарым-қатынас функцияларын анықтауда оның ... ... ... ... ... ... ... регуляциялық-қатысымдық және аффектілік-қатысымдық. Психологтың пікірінше, бірігіп жасалған әрекетте риторикалық негізге сүйену ұйымдастырушылық және конструктивтік функциялардың да қатысымдық екенін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... жүзеге асады, конструктивтік функция қатысымдық кезеңге дейін көрінеді, дегенмен, бұл кезеңде де материалды сұрыптау, жүйелеу, ұйымдастыру айтатын сөзіне ... ... ... ... ... және адресантқа (нақты сол сыныптың оқушыларына) арналған сөзіне қатысты болады.
З.С.Смелкова аффектілі-қатысымдық функция педагогикалық тілдесім мазмұнын бере ... ... оның ... ... айтады. Оның орнына оқушының жеке қасиеттерін дамытуға, оның эмоциясына, перцептивтік ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты талдауда қарым-қатынастың педагогикалық және нақты-қатысымдық бірліктері ұғымдарының шекарасын ... ... ... Бұл ... бір құбылыс деп түсінеміз, алайда, біріншісі екіншісі арқылы жүзеге асатыны белгілі. Қатысымдық міндеттің педагогикалық ... ... - ... процесінің және бүкіл педагогикалық ықпал жүйесі тиімділігінің міндетті шарты [1].
Педагогикалық қарым-қатынас процесінде өте ... ... ... ие ... ... ... ... В.А.Сухомлинский, К.Д.Ушинский және т.б. кеңес педагогикасының классиктері ... ... ... мамандығын әр түрлі мінезді, әр түрлі темпераментті адамдар меңгеретіндіктен, қарым-қатынас стилі де әр ... ... ... ... стилі ұғымына В.А.Кан-Калик: "Қарым-қатынас стилі деп біз педагог пен ... ... ... ... ... айтамыз: а) мұғалімнің қатысымдық мүмкіндіктері; ә) педагог пен оқушының өзара қарым-қатынасының қалыптасуы; б) педагогтің шығармашылық тұлғасы; в) ... ... ... ... ... ... ... Е.М.Крутов сияқты психологтар еңбектерінде қарым-қатынастың - "демократиялық" және "авторитарлық" екі ... ... ... Қарым-қатынастың кәсіби түрінде стилдің үшінші - "либералдық" түрі ... Оның ... ... ... ... ... жұмыс стилін талдай отырып, ең ұтымдысын таңдайды. Ол үйренушілердің жеке ерекшеліктерін, нақты бір жағдайларды, оқу тобы ... ... ... ... ... ... тәрбиелік-қатысымдық функцияны жүзеге асыру үшін қандай жеке кәсіби қасиеттерді бойына сіңіруі керек? ... ... ... ... "1) ... ойлану, ойлау процесін қадағалап отыру, оны қолдап, ынталандырып ... 2) ... - ... ... орнына өзін қоя білу, оның мақсатын, уәжін түсіне білу қабілетінің болуы белгілі бір дәрежеде үйренушінің істерін алдын-ала ... ... ... ... ... ... зерттеп, эксперименттер жүргізген Дж. Л. Морено эмпатияны "бірін-бірі сезіну" деп атаған; 3) үйренушінің жетістіктеріне ... ... ... ... қамқоршылыдығы ұстанымы; 4) педагог ретінде өз іс-әрекетіне үнемі қатаң ... ... оқу ... ... ... ... ... отыру" Морено Дж.
Л.В.Путляева қарым-қатынастың әр қилы стиліне байланысты оқушылардың реакциясын анықтады. Мәселен, сенім, еркіндік, топтағы өзара түсіністік, көңілді ... - ... ... ... ... таңдауын көрсетеді. Айтақ, кекесін, мысқыл - қандай да бір мазмұнды оқыту жүйесін жоққа шығарады. ... ... ... оның жеке ... байланысты - қарым-қатынастың тәрбиелік тиімділігі осыған байланысты. Оқытушының дауысының әуезділігі, сөздік қоры, сөйлеу ... өзін ... ... ... ... ... оқушы, студент үшін үлгі болып табылады. Кезінде А.С.Макаренко "педагогикалық шеберлік тәрбиешінің дауысынан да, беті-әлпетін меңгеруінен де көрінеді"деп ... ... ... ... ... "мен ... "бері кел" деген сөзді 15-20 реңкпен айтып үйренген кезде жеттім деп ойлаймын" деп оқытушының педагогикалық шеберлік, педагогикалық қарым-қатынас техникасын меңгеру ... атап ... - ... ... ... ... ... отырып әлеуметтік бірлікке жетуді көздейді
Сөздің лингвистикалық коммуникативітік сапаларын зерттейтін саласы сөйлеу ... ... ілім деп ... Оның пәні ... ... ) оның ... әсері тұрғысынан алғандағы тілдік құрылым.
Қарым- қатынас дегеніміз - адамның өзге қоғам мүшелерімен өзара әрекеттесуінің айрықша формасы. Қарым- қатынастың ... ... ... бар. Олар ... , ... прецептивтік қызметтерді атқарады.
Коммуникативтік процесс кезінде оған қатысушылар бір- біріне вербалды, акустикалық, кинестикалық, ... ... ... ... ... ... ықпалдармен өзара әсер етеді. Өйткені сөздерді айту, сөйленім процесін ... ... ең ... ... ... оның ... бір ... емес.
Вербалды интерактіні бұлай түсіндіру негізінде тіл құбылыстарын функционалдық тұрғыдан зерттеу жатыр. Мұнда табиғи, ауызша сөз ... ... орын ... ... оны ... ... ... олардың мақсаты т.б. Факторлар аса маңызды . Осы факторлардың әр түрлігі ... ... ... ... ... әңгіме, диалог, сұхбат, интервью, пікірталас, жарыссөз, сияқты арнаулы типтері жатады. Ш.Н. Нұрғожинанның зерттеулерінде ... ... ... ... ... бөлек анағұрлым институционалды сипаттағы түрлерінің болатынын атап көрсетеді.
Қатысымдық әрекет негізінде оқытудың мазмұны жалпы оқытудағы ... ... ... ретінде болады. Сондықтан баланың сөйлеу тілін дамытуда қатысымдық әрекет танымдық оқыту үдерісінің әдістемелік танымы ретінде қарастырылады.
Коммуникативтік біліктілік кәсіби мәдениеттің құрамдас ... Бұл ... ... ... ... ... Н.В.Кузьмина, Л.Л.Майер, А.К.Маркова, А.И.Мищенко, И.И.Рытанова, Г.Н.Сериковтар коммуникативтік біліктіліктің педагог тұлғасының бойына қатысты жалпы біліктіліктер қатарына ерекше орын алатынын атап ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың тиімділігінің деңгейін және қарым- қатынас мәдениетін, педагогикалық технологиясын, перспективті біліктілігінің қалыптасуын ... ... ... ... қарым-қатынасты педагогтың басты құралы деп, педагогикалық қарым-қатынас жалпы психологиялық заңдылықтармен тығыз байланыстағы, адамның өзгелермен байланыс ... бір түрі ... ... ... интерактивті және перцептивті компоненттерден құралатын өзіндік ерекше қасиеті бар қарым-қатынастың спецификалық формасы, деп ... ... ... ... іскерліктерін, дағдыларын қажетті сезімі мен көңілін білдіре алу, ... ... ... ... орната білу, проблемалық іспен айналасу, оқушылармен ортақ тіл таба алу қасиеттері арқылы көрсетеді, ... Ал ... ... коммуникативтік біліктіліктерін ерік жігерлілік қасиеті ретінде қарастырып, оған өзінің мінез-құлығы мен ... ... ... ... ... ... қадағалай білуін, адамдардың жүзіне қарап, көңілін таба білуін, оқушымен дұрыс, әрі тартымды байланыс жасай білу іскерліктерін жатқызады.
Ж.Р.Бәшірова коммуникативтілік біліктілікті ... ... ... ... ... ... ... тұлғааралық қарым-қатынас нормаларын меңгеруді, ықпалдасуға әзірлікті, өзін-өзі мен өзіндік рефлексия тетіктерін меңгеруді, өзін-өзі танып білуді (самопознание), өзін-өзі объективті ... ... ... сапаларды біріктіреді. Коммуникация - қарым-қатынасқа түсушілердің жеке-даралық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... Олай болса, педагогикалық коммуникация - тұлғааралық қарым-қатынас нормаларын және психикалық жағынан өзін-өзі реттеу мен өзіндік рефлекия ... ... ... ... танып білуге (самопознание), өзін- өзі объективті бағалауға, ықпалдасуға дайындығы негізінде қарым-қатынасқа түсушілердің жеке-даралық қасиеттерін сақтай отырып әлеуметтік бірлікке жетуді көздейтін ... мен ... ... ... ... анықтайтын әдіс- тәсілдердің тұтастығы.
Педагогикалық кәсіби әрекеттің тиімділігі көбінесе қарым-қатынастың қалыптасқан стиліне байланысты жүзеге асады. Біздің ойымызша коммуникация ақпарат алмасу, өз ойын ... ... ... танытумен қатар жаңа түсініктер, білім, таным мен адамдардың ... ... ... ... коммуникативтік біліктілігі педагогтың өз қоғамдық статусы мен қабілеттіліктердің шеңберінде кәсіби қызметті іске асыруда аса қажет.
Оқытушының коммуникативтік біліктілігі ... - ... ... норманы; кәсіби - білім, білік, дағды, іскерлік ... ... және ... ... ... ... ... ұстамдылық, тілдік этикетті сақтау сияқты құзыреттіліктер тұтастығынан ... ... ... ... ... бұл түрі , ... ... жүр. А.Қыдыршаевтің пікірінше риторикалық біліктілікті сақтау үшін әрбір маманның кез-келген педагог-лектордың ... ... ... алуы аса ... ... даярлықты тақырыпқа сай келетін жетекші құжаттар мен нұсқаулады талқылаудан бастап, ... ... ... ... ... ... ойды ... алу, теориялық жағынан даярлығы мықты саяси тұрғыда сауатты оқытушы ғана сөйленер сөздің нысанасына терең бойлай ... ... ... ... ... бір көрсеткіші оның коммуникативтік мәдениет деңгейі болмақ.
Келесі заңдылықтың табиғи арнасы ежелгі дәуірден бастау алады. Мәселен, ежелгі софистердің пікіріне ... ... ... ... ұмтылушы талантты ұстаз үш түрлі қасиетке ие болуы тиіс:
1) ... ... 2) өз ... ... айта ... 3) өз міндетін жақсы атқара білуі керек. М.М.Сперанский кімде-кім адамдармен істес болғысы келсе, ... ... ... ... ... ... ... элементтерінің практикалық тұрғыда қолдану мәселесі ойлантады. Көне Римнің мыңдаған жылдар бұрынғы шешені, шешендік өнер теоретигі Цицерон деп ақылдық тума ... ал ... көп ... ... көп ... ... байланысты деген. Осыған байланысты ата-бабаларымыздан қалған - деген, сөзі бар емес пе еді. Демек, тілді әлеуметтік құбылыс десек, ол ... ... ... ... ... ... ... әсерімен жүзеге асады. Цицерон айтқандай шешендік өнерді ... ... ... ... жете ... ... өтуге мүмкінідік береді,-деп тұжырымдайды А.Қыдыршаев.
Риторикалық біліктілікке коммуникативтік біліктіліктің мынадай ... ... ... ... сауаттылығы, логикалық жүйелілігі, таза дәлдігі, сөз қорының байлығы, анықтылығы, сыйымдылығы. Риторикалық біліктің мәні педагог сөзінің нанымдылығын, ... ... ... ... ... ... болуын (психологиялық механизм негізінде) қамтамасыз етеді. Коммуникативтілік білік пен риторикалық біліктің бірлескен тұсы коммуникативтік ... ... ... ... пікіріне сүйене отырып мәдени коммуникативтік қарым-қатынас шеберлігінің мынадай факторларын анықтаған болатын, олардың бір қатарын атап өтер болсақ: ... ... ... ... ... ... ... қабілетінің болуы, мәдени эмпатия, мәдени өзара қарым-қатынас, ... өзін және ... ... ... ... ... мәдени коммуникативтік қарым- қатынас тәжірибесіне оқыта отырып біз олардың адами ... ... ... ... ... әдіскерлігін; өзгенің сезімін бағалап, жағдайын түсіне білуге, яғни жалпы айтқанда мәдениеттілікке тәрбиелей аламыз.
Педагогтың коммуникативтік ... ... ... айнасы десек артық айтқандық болмас. Біздің пайымдауымызша, коммуникативтік біліктіліктің даму шарттары негізгі атқаратын қызметіне сай келуі керек, және де ... ... ... ... ... ... шарт:
- педагогтың қарым-қатынас жасаушы адаммен тілдік және ... емес өзге де ... ... ... алмаса отырып, оның өзіне тән ерекше қасиеттеріне болжам ... ... алу ... Белгілі бір қоғамдық құнды мақсаттарға қол жеткізуге (мысалы; тұлға мәдениетін ... тіл ... ... ... ... ... тәсіл, техниканы, қарым-қатынасты құру арқылы ортақ әрекетті ұйымдастыру;
- қарым-қатынас жасаушы жеке тұлғамен немесе топпен тіл табыса алуы және ... ... ... алу ... ... педагогтың коммуникативтік біліктілігінің ары қарай дамуы барысында оның даму моделі түзіледі. Бағдарлап қарайтын болсақ ол өзінше ... ... ... ... ... педагогтың коммуникативтік біліктілігінің даму деңгейін анықтау үшін экспресс диогностика әдістері қолданылады (тест, анкета).
2. Ақпараттық - негіздік ... ... - ... ... ... ... ... Нәтижесінде педагогтың және кәсіби дамуының оянуы, коммуникация сферасында туындаған ... ... туу ... ... ... - ... кезең педагогтың өзін-өзі дамыту немесе кәсіби даму бағдарламасын құруды ұсынады.
4. Қорытындылау кезеңінде соңғы ... ... ... ... ... ... ... қарастырып, тексеруге бағытталады.
Бұл педагогтың коммуникативтік біліктілігінің дамуының педагогикалық - ұйымдастырушылық және психологиялық - ... ... ... ... ... отырады.
+ Қарым - қатынастың жалпы сипаттамасы.
Педагогикалық қарым-қатнас, адамның психологиясына негізделген күрделі үрдістерден тұратын, іс-әрекетте, басқалармен араласып-құраласу ... ... ір ... ... ... ... ... қиындықтар - адамның болжанған қарым-қатнасты жүзеге асырудағы ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерін қабылдамауы салдарынан, мәтінді түсінбеу, оны серігінің түсінбеуі, ... ... ... психалық күйінің өзгеруі т.б. салдарынан болатын .
Қиындықтар- іс-әрекеттің, қарым-қатнастың тоқталуы, үзілуі, оларды жалғастыру мүмкіндігін болжау ... ... ... ... ... ... болуы және оны саналы түсіну обьектілендіру-проблемалық жағдайдың пайда болуы шарттарының бірі екенін, мұның өзі ... ... ... ... ... мен негізі болып табылатынын есепке ала отырып, ал педагогикалық психологияда адам факторы, қалыптасқан жағдайдан шығу ... ... . ... кезде қарым-қатынас қиындықтары, немесе оларды талдау мен жуықтауға ... ... ... ... ... ... ... түсініктеме беру шегінде, олар мағыналық, эмоцияналдық, негативтік, тактикалық ... ... Олар ... ... және ... екі ... ... ара-қатынаста болады, мысалы өз кезінде, когнитивтік, аффективтік және мінез-құқықтық ... ... ... бірге, адамның қарым-қатнастар тек қана іс-әрекет сипатымен емес немесе ... ... ... ... ... және тағы басқа тұлға ойларымен теңестіріледі.Сондай - ақ ол ... ... және кең ... ... болуы мүмкін.
Адамның қарым-қатнастағы қиындықтарының төмендегідей негізгі салдарын бөлуге болады: этномәдени, ... жас ... жеке ... ... тұлға аралық қатынастар саласы. Олар, әрине деген ортақ тұтас жүйеде бір-бірімен қабаттасып, өзара әрекеттеседі, бірақ теориялық тұрғыдан талдау ... ... ... жеке ... мүмкін. Осы ауқымдағы қиындықтар этникалық сана ерекшеліктерімен, адам санасының әлеуметтік және мәдени дамуының нақты жағдайларындағы қарым-қатнасында көрінетін құндылықтарымен, таптаурындарымен, ... ... ... ... ... этно-әлеуметтік мәдени ерекшеліктерінен туындаған қиындықтарды адамдар солай ... тиіс деп ... ... әр іс-әрекет субьекті, белгілі бір менталитет иесі ретіндегі қарым-қатнас әріптесі және адам ... оның ... Л.В. ... дәл ... ана ... ... бойынша (осы ойды В.Гумбольдта білдірген) адам ретіндегі өзі соның өкілі болып табылатын халыққа тән нормаларға, дәстүрлерге, дүние және ... ... ... басқа адамдармен өзара әрекеттесетіні айқын. Осы тұрғыдан алып қарағанда, педагогтың қарым-қатнас сипаты, оның ... ... ... қамқорлы қатынасы жеткілікті түрде көрнекті болып табылады. Мұндай қатынас оларда әсіресе, жеткіншіліктер мен ... ... ... ... ... өйткені, олар соңғы он жылдықта қарым-қатнастың неғұрлым іскерлік, ұстамды стиліне бағдарлана ... Осы ... ... ... ... оның себептерінің бірі педагогтың өзінің этно-әлеуметтік мәдениетінен болуы ықтимал.
Этно-әлеуметтік мәдени ... ... ... ... ... болады, яғни, егерде олардың өзгешелігі педагог тарапынан рефлексияланған болса (түсінілген және қабылданған), егер де ол өз қарым-қатынасын, нақты ... беру ... ... ... ... ... ... конвенционалдық қатынастар шегінде тәртіпке келтіре отырып, қадағалай алса, онда жеңуге болады. Қарым-қатынас әріптестерінің жас ... де ... ... мүмкін. Баланың мектепке дейін үлкендермен араласқанды қалайтыны белгілі; жеткіншек жасқа дейін балалардың жартысы ... ... ... ... ... басымдылық көрсетеді. Мұндай басымдылық жоғары сынып оқушыларында мектеп бітіргенге ... ... мен ... үштен біріне жуығы қайтадан үлкендермен қарым-қатынасқа қызығушылық таныта бастаған кезге дейін үстем болады.
Үлкендермен, ... ... ... ... ... ... ... ішінде жеткіншектің өзінің ішкі дүниесі үлкендерге түсініксіз, олар оны әлі бала деп есептейді деп ойлауымен байланысты пайда болуы ... ... да ... сыныпта -деп сөйлеуі жағымсыз және сын көзбен қарау реакциясын ... ... ... ... ... жұмысбастылығы немесе басқа қызығушылықтарына қарай жастар субмәдениетінің музыка, бейнелеу өнері, би, киномотограф, тіл білмеуі мен құндылықтар ... ... ... пайда болуы мүмкін. Мұндай жағдайда педагогта оқушылармен қарым-қатынастың ортақ мәні жоқ. Педагогикалық қарым-қатынастағы әке мен бала проблемасы ролдік ... өте ... ... ... ... қарым-қатынас қиындықтарын жеңу оның үнемі тұлғалық және кәсіби өзін-өзі дамытуында, оның ... ... ... ... ... ... жатыр. - деген көне даналық.
Қиындықтар сонымен қатар, оқытушының өз студенттерінен немесе тыңдаушыларынан жас болған ... ... ... ... ... ... ... ересек болып көрінуге ьырысуы оның іскерлік қарым-қатынас мәнерін айырықша көрсетуінен, дауыс ... ... ... ... ... ... құралдарды таңдауының еріктілігінен көрінеді, бұл қарым-қатынас жағдайының табиғилығын бұзып, оның жайлылығын қиындатады. Әрбір адам өзіндік қарым-қатынас ... ... Бұл ... ... қарым-қатынасқа басқа адаммен түскен кездегі мінезін анықтайды. Арнайы кәсіби қарым-қатнаста ,қарым-қатнас түрлерінің мынадай әдістері кездеседі: ... ... ... қоғаадық, тұрмыстық. Арнайы іскерлік сөйлеу стилі. Бұл стиль өмірде практикалық жағынан және кәсіби іс-әрекеттерде өте маңызды. Ол құқық қорғау органдарында, ... ... ... ... ... қолданылса (іскерлік жазбалар, нормативті акт, іс-қағаздарын шығару т.б.) дәл солай ауызша формада да қолданылады. (жиналыстарда баяндама қортындысын айту, өте маңызды ... сөз ... т.б.). ... ... ... стильүш түрге бөлінеді. құқықтық дипломатиялық административтік-концелярлық Олардың әрқайсысының өзіндік сөйлеу мәні , коммуникативті формасы мен ... ... ... ... ... нота, коммюнике дипломыналық коммуникатцияға қолданылады, хат жазу,анықтама баяндамахаттамалары, сенімділік куәлігі, бұйрық, арыз, мінездеме сияқты ... ... ... ... ... заң, бап, тарау, нормативті акт, жолдама, тармақ сияқты түсініктер құқықтық стилде кездеседі. Бұл ... ... ... ... ұзақ жазылып үлкен мағына берсе, дәл солай қысқартылып сол ұғымды түсіндіре алады .
Терминдер көп жағдайда мынадай мағына ... ... ... ... жүргізу, келісімдер,контракт т.б. мамандығына байланысты аталу түрі, жағдайы, орындау функциясы, педагогтың әлеуметік жағдайы, сот, менеджер, компания презденті, ... ... ... т.б. ... ... (экспертиза жүргізу, сұрақ жүргізу, бағалау, атестатция т.б.) немесе прорессияналды іс-әрекет есеп шығару, ақпарат талдау, анықтамалар дайынду т.б.) Іскерлік стилі ... ... ... етеді. Құжаттарда келтірілген текстерде жеке субьективті пікір кездесуі ... ... ... ... шығармасы компактт , экономды сөздің шеберлігінің асып кетпейтіндей болғаны жөн. Онда стандартталған сөйлеу қалпы болу керек. Іскерлік сөйлеуде сөйлеу мәдениеттілігі болу ... ... ... ... ... , құрау мәнерінде , мейрімділік пен келісімділік мәнерінде , сөзді аяқтағанда т.б. ... ... ... Бұл ... ... ... бір ғылыммен айналысатын мамандарда, сабақ беретін педагогтарда, жаңалық аша ... ... ... Бұл ... ... ... ,статияларда, тезистерде, диссертациялық зерттеулерде, ғылыми еңбектерде ,конференция, семинар, ... көп ... ... ... ... ... ... белгіленеді: жекешеленген қарым-қатнас солай деп саналады, қалай байқалды,ақырғысында т.б.) ақпараттық логикалық мазмұны, талқылау түрінде т.б. ... ... ... ... назар аударуы, бар, қолданыста, тұрағы, қолданылады т.б.) концепциясының орнына көпше түрі қолданылады ( біз ... деп ... біз ... ... пікіріміз бойынша т.т.) Жалпы қоғамдық сөйлеу мәнері кез-келген көпшіліктің алдында ... ойды ... ... Мысалы ; қысқа бір-екі сөз, жиналыстасөйлеу, телевиденияда, лекция, семинар, газет, журналдар, т.б.
Публицикалық стиль (латынша ... ... ... ... ... идеологиялық, экономикалық мәдени т.б. орталарда қолданылады. Публицистикалық стиль мынадай стилдермен ... ... ... -дәлелдердің нақтылығы. Қолданылатын материалдардың жинақтылығы.
1.3.Педагогикалық қарым-қатнастың ерекшелігі.
Қарым-қатынас - адамдар арасында ақпарат алмасудағы, сондай-ақ серіктесімен бірін-бірі ұғынудағы және ... ... ... ... ... процестің ерекшелігі түрлі әлеуметтік-рөлдік және оның субъектісінің функционалдық позициясына негізделген. Қарым-қатынас стилі мен жетекшілік өмір сүру аясында оқыту мен ... ... ... ... дамыту ерекшелігімен және оқу тобында тұлғаралық қарым-қатынасты қалыптастырумен анықталады.
Педагог - ... ... ... ... көп ... ол ... арасында өткізеді және соған байланысты оның адамдармен қарым- қатынасы, оның жетістігі, көңіл- ... ... ... Ол ... ... ... Қарым - қатынас - адамдар арасында ақпарат алмасудағы, сондай- ақ серіктесімен бірін- бірі ... және ... ... ... процесі. Қарым-қатынас субъектісі тірі тіршілік, яғни адамдар болып табылады. Негізінде қарым-қатынас кез -келген тірі нәрсеге тән, ... адам ... ... ... ... ... және ... актілермен байланысты саналы түрде құрылады.
Бүгінгі күні ... ... ... ... қатынас педагог пен бала арасында туындауы тиіс педагогикалық қызметтегі нақты психологиялық жанасуды ... ... ... ... ... ... субъектісіне айналдыру, өзара әрекеттесу процесінде туындаған түрлі психологиялық кедергілерді жоюға көмектесу, ... ... ... ... ауыстыру және оларды педагогикалық шығармашылық субъектісіне айналдыру керек. Бұндай жағдайда педагогикалық қарым - ... ... ... ... ... психологиялық құрылымын түзеді.
Педагогикалық қарым-қатынас оқыту мен тәрбие беруде білім ... ... әсер ... ... ... қызмет етеді. А.А.Бодалевтың зерттеуінде педагогикалық қарым-қатынас педагог пен ... ... ... ... ... жүйе ретінде көрсетіледі. Оның мазмұны ақпарат алмасу, тәрбиелік әрекет көрсету, коммуникативтік құралдар көмегімен өзара қарым-қатынасты ұйымдастыру ... ... ... бұл ... ... деп ... ... процестің ерекшелігі тәрбие процесін әлеуметтік- психологиялық қамтамасыз ету қызметінен келіп туындайды. Педагогтың ... ... ... ... функциясы оқу тапсырмасын шешу құралы ретінде қарастырылады. Педагог ... ... ... ... ... санына коммуникативтік біліктілікті дамытудың жоғары деңгейіне жататын өнімді қарым- қатынасты ұйымдастыру кіреді. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... Бұл жерде қарым-қатынас стилі маңызды роль атқарады.
Педагогикалық процестің ерекшелігі түрлі әлеуметтік-рөлдік және оның субъектісінің функционалдық ... ... ... ... ... мұғалім өзінің әлеуметтік-рөлдік және функционалдық міндетін оқу және ... ... ... ... ... түрде жүзеге асырады. Қарым-қатынас стилі мен жетекшілік өмір сүру ... ... мен ... ... ... ... ... ерекшелігімен және оқу тобында тұлғаралық қарым-қатынасты қалыптастырумен анықталады. .Педагогтың сабағында барлық педагогикалық процесс коммуникативтік ... ... ... үнемі педагогикалық әрекетте таңдалған әдісті аталмыш кезеңде қарым-қатынас ерекшелігімен сәйкестеп отыру ... жылы ... ... ... бірінші болып қарым-қатынас стилін экспериментальды зерттеді. Бүгінгі күні педагогикалық қарым-қатынастың көптеген ... ... ... ... ... стильде өзіне тән үрдісті қатал басқаруда және барлық көлемдікбақылауда оқытушы көбінесе өз әріптестеріне тез ескерту жасайды. ... ... - бір топ ... әдепсіздік танытып, ал басқаны дерексіз мақтау. Авторитарлы оқытушы жұмыстың жалпы ... ... қана ... ... ... ... ... орындайтынын көрсетеді, кім кіммен жұмыс жасайтынын бірден анықтайды және т.б.
Тапсырма мен оны ... ... ... ... ... Адам ... ... орындап отырған жұмысының мақсатын, аталмыш кезеңнің функциясын және алда не ... ... ... ... қызметтік дағдыны төмендетеді. Тағы да байқауға болатын нәрсе, ол әлеуметтік қарым-қатынаста ... ... ... ... рет ... ... және оны ... бақылау мұғалім тарапынан білім алушының жеке мүмкіндігіне сенімсіздік ... ... ... ... ... оның көз алдында білім алушы жауапкершіліктің төмен деңгейінде және ең қатал қадағалауды талап ететін болып көрінеді. Бұл үшін ... ... үшін кез ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады.
Зерттеулер дәлелдегендей жетекшінің өзін өзі ұстауы дегеніміз өзінің жеткіліксіз құзіреттілігін және беделін жойып алудан сақтануымен түсіндіріледі. . Бұдан басқа ... ... ... ... ... ... жетістігін субъективті түрде бағалайды, ескертулер тек жұмыс бабына қатысты ғана емес, орындаушының тұлғасына да ... ... ... ... өз ... ... бастама көтеруге, өздеріне қатысты мәселелерді шешуге атсалысуына мүмкіндік бермейді. Мұғалім оқушыларға талап ... ... ... ... қатаң бақылау жүргізуді жүзеге асырады. Авторитарлы
стильде басшылық негізгі бағытты автократикалық ... ... Ең ... ... ... ... орнатқан тәртібіне сай мұғалім өзі қабылдайды.
Басшылықтың либеральды стилінің негізгі ерекшелігі істің барысы бойынша оқу- өндірістік процестен жетекшінің босатылуы және болған ... үшін өзін ... ... ... ... Оның апробациялану нәтижесі - орындалған жұмыс көлемінің неғұрлым аз болуымен және оның сапасының төмендеуінен көрінеді. Бұндай топтағы ... ... ... ... ... біле тұра жұмыстарына қанағаттанбайтындығын атаған маңызды. Басшылықтың либеральдық стилінде мұғалім оқушылардың өмір сүру негіздеріне мүмкіндігінше араласпауды көздейді, басшылықтан олар ... ... ... мен міндеттерін формалды түрде атқарады. Бұндай стилдегі басшылықта мұғалім өзінің эмоциялық жағдайын жүзеге асыра ... ... ... бірінші орында тұлға емес, дерек (факт) бағаланады.Демократиялық стильдің ерекшелігі топ өз ұйымының алдында тұрған жұмыстардың жүруіне белсене қатысады. Нәтижесінде оқушылардың ... ... ... ... өзін өзі ... белсенділігі пайда болады. Онымен қоса бастаманың көбеюінен ... ... ... пен ... ... ... Егер ... стильде топ мүшелерінің арасында жауластық үстем болса, демократиялық басқаруда оқушылардың жұмысқа деген қызығушылығы пайда болып қана қоймайды, сонымен бірге ... ... дами ... ... демократиялық стилінде мұғалім ұжымға арқа сүйейді, білім алушылардың өздеріне сенімділігін арттыра түседі. Ұжым қызметін ұйымдастыруда мұғалім болу позициясын ... ... ... ... жеке проблемалары мен істеріне үңіле бастайды. Оқушылар ұжымдық өмірдің мәселелерін талқылап, таңдау ... ... ... ... ... ... Бұл стильдің негізінде педагогтың биік кәсіби бірлігі мен оның этикалық белгісі жатыр. Оқушылармен біріккен шығармашылық ізденушіліктің ұлғаюы - ... ... ... ғана ... ... бірге оның педагогикалық қызметке қатысының толықтай жоғары деңгейде болуында.
Театр педагогы М.О.Кнебель педагогикалық сезімнің байқайды . Мұндай қатысым ... ... өз ... ... Осы негізде В.Ф.Шаталов балалармен өзара қатынаста өз жүйесін қалыптастырады. Бұл қатынас стилін сәтті бірлескен оқу-тәрбие ... ... ... болады. Педагогтың тәрбиеленушілермен қарым-қатынас жүйесі туралы А.С.Макаренко мұғалім бір жағынан аға жолдар және ... ... ... ал ... ... ... қызметтің қатысушысы болуы керектігін айтады. Педагогтың ұжыммен қарым-қатынасында белгілі бір бояу ... ... ... өте ... ... пен бала ... қатынас нұсқалары туралы ойлай келе А.С.Макаренко былай дейді:
Педагогта қажетті қарым-қатынас тәсілдерінің болмауы, қарым-қатынас
технологиясын білмеуі нақты бір рөл ... ... ... ... ... ... жеке ... және оның тиімділігінің төмендеуіне әкеліп соқтыруы мүмкін. Көптеген зерттеулер мен эксперименттер нәтижесінде педагогтар мен психологтар мұғалімге коммуникативтік қабілетті ... үшін ... ... қолдануды кеңес етеді:
- Мектеп-қоғамның бөлшегі, педагогтың балаға қарым-қатынасы - ... ... ... ... ... ... педагогикалық позициясын ашық жариялауға міндетті емес. Бала үшін педагогтың сөзі мен іс-қимылы тек міндетті орындау ... ғана ... оның жеке ... ояту ... ... керек. Педагогтың шыншылдығы - тәрбиеленушімен байланыс жасаудың берік кепілі.
- Жеке тұлғаны адекваттық бағалау. Өзіңді тану, ... ... ... ... үнемі жұмысы болуы керек. Негізгі назар аударатын нәрсе өзінің эмоциялық жағдайын ... ... ... ету: ... ... ызалы дауыс көтеру, айқай т.б.
- Педагогикалық мақсатты түрдегі қатынас мұғалім мен ... ... ... ... ... Әрбір оқушыны тұлға ретінде сыйлау, құрдастары алдында ... ... ... ... ... ... жақтарын дамытуға қолдау көрсету қажет.
- Педагогқа баланың өз ... кең ... ... ... жасау керек.
- Қырағылықты дамыту, эмоциялық жағдайларды түсіну, жағдаяттарға қорытынды шығаруда ... жол ... ... ... ... алдында білімділікпен шешім қабылдау қажет.
- Мұғалімнің сөйлеу қызметінің азаюы есебінен оқушының сөйлеу қызметінің артуы - мұғалімнің қарым-қатынас ... ... ...
- ... ... емес ... алдында да мақтау айтуға жомарт болған дұрыс. Басқалар алдында мақтау керек, ал оңашада ескертуге болады. Бұл үшін ... ... ... ... болуы керек. Егер сіздің дауыс ырғағыңыз қойылмаған болса, көзқарасыңыз, қимылыңыз дұрыс болуы тиіс.
- Педагогикалық мақсатта өз ... ... ... ... ... Екі ... да ... мазмұны қызықты болғаны дұрыс .
ІІ.Қарым-қатынас психологиясы.
Адамның өзара қатынасы күнделікті өмірде қажетті болып тұратын жағдай. Көптеген ғылым, өнер қайраткерлері осы ... - ... ... ... мен ... ... ... деп есептейді. Тіпті кейбір шетел социологтары адамның өзара қатынасын өзгерту арқылы капиталистік елдердегі тап күрестерін жоюға болады ... ... ... ... ... ... ... әсіресе, кішігірім топта, ұжымда, жұмыста адамдардың жеке ... ... ... ... ... ... ... қатынасын тек өмірдегі халі мен күйі әлеуметтік, экононмикалық, саяси,т.б. факторлардың күшті ықпалында болды. ... ... ... - қатынастарды үш түрге бөлеміз:
+ Қажетті қарым - қатынастар (Туған - туысқан арасындағы ... ...
+ ... ... - ... ... мен оқушы, дәрігер мен сырқат);
+ Ынтымақты қарым - қатынастар (Жақсы достар арасындағы қарым - ... ... ... - ... ... ... іс барысында, жұмыс үстінде көрінсе, оны іскерлік (ресми) қарым - ... ... ... ... Ал, ... тек ... сипаатынан байқасақ, онда жеке (ресми емес) қарым - қатынас түріне жатқызамыз. Жұмыста ... ... - ... ... нұсқауда көрсетілген тәртіпті орындаумен байланысты. Осыған орай, біреулердің тәртіпті, іскер, жауапты деп санаса, оған ризашылдық білдірсе, ал ... ... ... ... ... болады. Іскерлік қарым - қатынастар жеке бас қарым - ... ... ... ... ... - қатынас ұғымы адамдардың бір - бірінен күрделі, көптеген түрлі ... ... ... ... бірігіп жасайтын іс - әрекеттерінің қажеттіліктерін орындау үшін қолданылады. Осындай қарым - қатынас кезінде адамдар бірінен - бірі ... ... ... ... - бірі дұрыстап қабылдап, түсініп жұмыс ... үшін ... ... ... ... Қазіргі қоғамдағы қарым - қатынастың әлеуметтік қызметін ... ... екі ... ... болады. Біріншісі әлеуметтік мағынасы бар, қоғамдағы қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған. Екіншісі, әлеуметтік - ... ... - ... және ... ... ... ... қарым - қатынасқа коллективтендірілген еңбегін жоспарлап, басқару, орындалғанын қадағалап , тексеріп жатады. Қарым - ... ... ... және тұрмыстық білімдер жүйесі, дағдылар мен іскерліктер, адамның өзі, яғни оның сыртқы ... ... ... өзін - өзі ... ... т. б. ... топпен , ұжыммен шешу, әрекет, қарым - қатынас пен өзара қарым - қатынас, т. б. жатады. ... - ... ... қарым - қатынас құралы арқылы түрлі тәсілдермен беріледі. Адамдар қарым - ... ... ... тіл ... ... ... - ... бірге тілдік емес құралдар кеңінен қолданылады.
Олар: келбет, дене қимылдар, мимика, бейне,т.б.
Қарым - қатынас ... ... ... жеке адамдар
арасындағы қарым - қатынас, жеке адам мен топ арасындағы қарым - қатынас,
топтардың өзара ... - ... ... ... ... ... ... ұжымда, жеке адамдар өзара қарым - қатынасқа түседі. Осы қарым - ... ... жеке және ... ... мен ... шешіледі. Жеке бас ... ... - ... - бұл бір жағы жеке ... ... жағы топ, ұжым болғанда болатын қарым - ... Бұл түрі ... ... мен ... ұжымның өзара қарым - қатынасы ... ... ... ... ... ... - ... - бұл екі қауымдастықтың өзара әрекеті. Бұған спорттағы ... ... ... бола ... ... коммуникативті жағы
Коммуникативтік жағы - қарым - ... ... ... бір - ... ойын, мақсатын, алған бет алысын айыруға тырысады. Бұл процестің ... сөз, ... ... ... (бет, ауыздың әртүрлі қимылы), пантомимика (бүкіл денедегі әртүрлі қимыл), ым - жымдар жатады. Коммуникативтік процестің мақсаты ... ... ... бір - ... әсер етуі. Қарым қатынаста адамдар өзара идеялар, қызығулар, көңіл - күйімен, сезімдерімен т.б. бөліседі. Мұның бәрін әртүрлі мәлімет ... ... ... арсындағы коммуникативті процестер техникалық қоедырғылар арасындағы алмасудан өзгеше болды, оның мазмұны және формасы бойынша өзіне тән ерекше, маңызды қасиеттері бар. ... ... - кері ... ... ... ... ... әсер және мәлімет берудің әр түрлі деңгейі сияқты процестермен байланысты.
Кері байланыс дегенміз - Кері ... ... ... ... ... алдымен тура және жанама. Тура кері байланыста реципиент пікірі ашық түрде беріледі. Мысалы: , , т.б. және де ... ... - ... (жест) , ренжу, қуану, т.с.с. бұл түрде тиімді болады. Жанама кері байланыс - ... ... ... ... ... Бұл ... ... сұақтар , кекету, күтпеген эмоциялық реакциялар болуы мүмкін. ... ... ... ... не ... ... өзі түсінуі қажет. Әрине бұлай түсінуі әрқашан дұрыс болмауы мүмкін, сондықтан түсіну қиынырақ болады.Коммуникация туралы сөз болғанда ең алдымен адамдардың ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күй, сезім, бағдар алмасу деп түсінеміз. Бұлардың бәрін ақпарат ... ) деп ... онда ... ... ... ... ... деп қарастыруға болады. ... ... ... екі ... ... емес, ол екі индивидтің өзара қарым-қатынасы, олардың әрқайсысы белсенді субъект, яғни коммуникативтік әрекетке ... ... ... ... ... ... ... Келесі қатысушы да субъект ретінде қатысады. Осыдан келіп оған информация берерде оның мотивтеріне, мақсатына, бағыт-бағдарына сүйенеді. Бірақ берілген информацияға жауап ... ... ... жаңа информация түрінде алынатынын болжау керек. Сондықтан коммуникативтік әрекет барысында қарапайым ғана емес белсенді алмасу ... ... ... ... ... ... ... үшін информацияның мәні маңызды роль атқарады. Мұнда ... ... ... ... қана ... олар оның мазмұнын ашуға тырысады. Бұл информация қабылдағанда ғана емес, ол түсінікті, әрі мазмұны ашылғанда ғана болуы мүмкін. ... ... ... қарым-қатынас және таным бірлікте беріледі. 2.Информация алмасу барысында партнердің ... әсер етуі ... яғни ... ... ... ... ... әсер ету коммуниканттың біреуінің екіншісіне мінез-құлқын өзгерту мақсатында психологиялық ықпал жасауы. Коммуникацияның тиімділігі осы ықпалдың ... әсер ... ... ... егер информацияны бағыттаушы (коммуникатор) адам мен информацияны қабылдаушы (реципиент) бірдей ... ... ... яғни белгілердің негізгі мағыналары коммуникация процесіне қатысушыға бірдей белгілі болғанда ғана мүмкін болады. Жәй сөзбен ... ... бір ... ... ... Тек ... ... жүйесін қабылдау ғана партнерлардың бір-бірін түсіну мүмкін болады. Бірақ сөздердің мағынасы бірдей болғанымен ... ... ... ... оған әлеуметтік, саяси, жас ерекшеліктері себеп болады.
4. Адамдардың коммуникациясында ғана коммуникативтік барьерлер болады. Олар ... және ... ... ... Барьерлер бір жағынан ортақ белгілер жүйесі жоқ болғаннан болса, сонымен қатар партнерлар арасындағы әлеуметтік, саяси, діни, кәсіптік айырмашылықтарға да ... олар ... ... қолданылған ұғымдарды түрліше талдайды. Екінші жағынан коммуникация "таза"психологиялық сипатта болады. Олар қарым-қатынасқа түсушілердің жеке психологиялық ерекшеліктеріне де байланысты.(мыс ... ... ... ... ... ... қабылдаушыларға сигналдар бағытталса онда ол аксиальді коммуникативтік процесс болып табылады. Егер сигналдар көпшілікке бағытталса, онда ол ретиалды коммуникация ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. Коммуникативтік процесте бірнеше белгілер жүйесі бар, осыған сәйкес коммуникативтік процестің классификациясын құрастыруға ... ... ... және ... емес деп екі ... ... ...
2.2.Вербальды ... ... ... ... жүйесі ретінде сөз қолданылады. Вербальды емес коммуникацияда белгілер жүйесі ретінде сөздік емес белгілер жүйесі қолданылады. Вербальды емес коммуникация 4 формаға ... ... ... ... ... қарым-қатынас. Олардың әр қайсысы өзінің белгілер жүйесін қолданады. Сондықтан коммуникация процесін 5 түрге бөлеміз ... ... ... ... ... ... сөзі ... Сөз ретінде табиғи дыбыстық тіл, яғни фонетикалық белгілер жүйесі пайдаланылады. Сөз - ... ... ... ... ... табылады, себебі ақпарат беруде сөз арқылы хабардың мәні өзгеріске аз ұшырайды. "Айту" және "тыңдау" терминдерін И.А.Зимняя вербальдық коммуникацмяның ... ... ... ... ... ... ... сөздік ықпалдың тиімділігін арттырудың тәсілдері мен шарттарын анықтауға көптеген ... ... ... ... ... ... ... "дәлелдеуші коммуникация " атауын алды. Осы коммуникацияның моделін ... ... ... ұсынды. Оның коммуникативтік процесінің моделі 5 элементтен тұрады:
1.Кім? (хабар ... )- ... Не ? ... тұр) - ... ... ... ... беріліп тұр) - Арна.
4. Кімге? ( бағытталған хабар) - Аудитория.
5. ... ... ... ... ... ... 3 типі бар:
Ашық- коммуникатор айтылған ойдың жақтаушысы ... ашық ... ... ... екі ... ... салыстырып, өзін екеуінен де алшақ ұстайды.
Жабық- коммуникатор өзінің көзқарасын білдірмейді, кейде арнайы әдістерді қолданып жасыруға тырысады.
Адамдар өзара бір-біріне психологиялық ... ... емыс ... ... ... алады. Ақпараттың көпшілігі адам: а)55%дене қимылы және ... ... ... қол, дене ...
б)40% дауыс(интонация, тембр, диапозон, дауыс темп арқылы)
в)5% ... ... ... ... ... 9%есту, 1%т.б.
2.3.Бейверьді қарым-қатынас құралы.
Бейвербаль коммуникацияның ішінен оптикалық-кинетикалық белгілер жүйесіне мимика, қол, дене ... ... ... ... ... ... ... құбылысы. Ым - ишара дегеніміз- психикалық күйді байқататын әлеуметтік қалыптасып қалған қимыл. Коммуникацияда оптикалық-кинетикалық белгілер жүйесінің мәні өте зор, ... кең, ... ... ... бұл ... ... ... саласы бар, ол- кинестика. Мимика - сезім көрсеткішінің негізгісі. Жағымды эмоциялар жеңіл байқалады, мысалы, ... ... және ... ... ашу, жек көру ... жағымсыз эмоцияларды қабылдау қиын болады. 20 000 бет қимылы бар. Мимика мен мінез-құлық, ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетке байланысты. Мысалы: оңтүстік адамдары солтүстік адамдарына қарағанда жиі күледі.
Дене қимылы- психологиялық ақпарат берудің негізгі көзі. ... дене ... ... ... біз ... ... ішкі ... олардың озара қатынасын байқауға болады. Дене қимылдары кейде вербальдық ақпараттың мәнімен сәйкес келмеуі мүмкін, бірақ дене ... ... ... ... болады. Сондықтанда дене қимылының қарым-қатынаста маңызы өте зор.
1. "Жабық поза"- мұнда адам ... ... ... жабуға және кеңістікте неғұрлым аз оран алуға тырысады (психологиялық дискомфорт), тығылып, иығына ... ... ... ... "Ашық поза"- қол ашық, екі жаққа жайылған, аяқ сәл ашық, ... ... ...
3. ... кеудеге қолды айқастыру. Мұны ата-анасының айтқанын жоққа шығарушы балалар, өзінің құқын қорғаушы қарттарда жиі қолданылады. 4. ... ... иек ... ... сұқ ... бетке созыла орналасқан, қалғандары ауыздың астына қарай орналасқан. Егер бұл сәл еңкеюмен бірге болса, онда сын негативті. Егер бас сәл бір ... ... ... ол қызығушылықпен байланысты.
5. "Дайындық"- қолды мықынға қою дайындықтың бірінші белгісі. Мұндай позаны жарыс кезінде спортшылардан өз кезегін күту кезінде жиі ... ... ... ... ... ... ... отырғанды білдіреді.Адамдармен қарым-қатынасқа түскенде:
- онаң сыртынан, арқасынан сөйлесуге болмайды, себебікейбіреулердің арқасынан қорғануы жоқ болады, оларды бірінші партаға отырғызуға ...
- ... ... ... ... себебі олар өздерін кіші , төмен сезінеді.- отырып-тұрып тұрған адаммен сөйлесуге ... ... ... білдіреді, позалардың тең еместігі.
Қозғалыстан адамның ішкі жағдайын, оның жеке дара ерекшеліктерін(жынысын, жасын, темперамент типін) білуге болады:
* ең ауыр ... ашу ... ...
* жеңіл қозғалыс қуаныш, мақтаныш кезінде болады.
Нашар көңіл-күйде қол салбырап тұрады,жақсы көңіл күй ... ... ... ... ... психологиялық зерттеудерде қарым-қатынас жасаушылардың аралығындағы қашықтықтың, партнерлардың отырысының коомуникативтік мәніне көңіл аударылуда. Америкалық қарым-қатынас психологиясында бұл бағыттағы ... деп ат ... Төрт ... ара ... ... жеке ... ... көпшіліктік. Алғашқы екі қатынас жақын, достық байланысты аңғартады, ... ... ... ... ... ... көпшіліктік арақатынас- бөтен адамдармен араласу. Жеке адамдар арасындағы қашықтық әр ұлтта және мәдениетте әртүрлі. ... mini ... maxi ... Әр ... өзінің арақатынасы болады. 0-0,5м- өте жақындық, көңілдестік қатынасқа сәйкес келеді. Сонымен қатар спорттың ... ... ... ... болады. Мыс:күрес т.б. 0,5-1,2м - жеке адамдар арақатынасы қашықтығы, достар арасында болады. 1,2-3,7м - әлеуметік-қызметтік қарым-қатынас аймағы. 3,7м-жоғары - көпшіліктік ... ... ... алмасу немесе қарым-қатынас жасаудан қашу. Паралингвистика және экстралингвистика белгілер жүйесі вербальды ... ... ... ... ... ... бұл ... қасиеті, оның диапазоны, дауыс тоны. Экстралингвистикалық жүйе- сөз арасындағы кідірістер, ... ... ... сөз ... т.б. Дауыс тонынан ашу және қайғыны жеңіл байқауға болады, ал ашу және қызғанышты тану өте қиын. ... тоны ... ... ... ... ... роль ... Дауыс күші мен биіктігі де кейбір сезімдерді анықтауға мүмкіндік береді. Мыс:ашу, қорқыныш, қуаныш, сенімсіздік биік ... ... мұң, ... және ... жұмсақ және төмен дауыспен беріледі. Сөздің жылдамдығы да сөйлеушінің сезімін білдіреді. Өзінің басындағы қиындықты айтқанда, қобалжып тұрғанда адам тез ... Баяу ... ... ... ... ... кезде болады. Күрсіну, жөтелу, кідіріс жасаудың да сезімді білдіруде маңызы өте зор.Коммуникативтік процесте қолданылатын келесі арнаулы белгілер ... бұл ... ... ... ... ... ... Сөйлеушіге қарау қызығушылықты ғана білдірмейді, сонымен қатар ... не ... ... да ... ... да білдіреді. Адамдарға жағымды тақырыпты талқылауда визуалды қатынасты ұзақ ұстаған жеңіл. Егер жағымсыз мәселені талқыласақ бір-біріміздің көзімізге қарамауға ... ... ... ... бас ... әдептілік білдіреді және сөйлеушінің эмоциялық жағдайын түсінгендікті білдіреді. Себебі мұндай кезде көз алмай ... ... ... ... ... ... көз алмай қарау жауласудың белгісі деп те қабылданады. Визуалды қатынас бір-бірін ұнататын ... ... ... жиі ... ... сөйлеуші алыс қашықтықта болғанда визуалды қатынасқа түсеміз, ... ... ... ... қатынастан қашуға тырысамыз. Визуалды қатынас әңгіме барысын ... ... үшін ... Егер ... ... ... тыңдаушыға, біресе басқа жаққа әкетсе, онда сөйлеуді әлі бітірмегені. Сөз алғанда сөйлеуші тыңдаушыға тік ... ... ол сөз ... тыңдаушыға бергенін білдіреді.
ІІІ.Мұғалімнің бейвербальді қарым-қатынас құралын меңгеруі
Қарым - қатынастың осы жағы ... жеке ... ... - ... түрлерін талдау мен қарым - қатынасқа түсушілердің әрекеттесудің қай түрін таңдауға итермелейтін мотивтерін де қарастыру керек.Жеке адамаралық ... ... ... ... болады.Әртүрлі зерттеулерде, адамның басқа адамдармен қарым - қатынасқа түсуінде ... ... ... ... ...
* ... жетістікті барынша жоғарылату мотиві (немесе кооперация мотиві)
* Өзінің жетістігін барынша жоғарылату (немесе ...
* ... ... ... ... ... ...
* Басқаның жетістігін барынша жоғарылату (альтуризім);
* Басқаның жетістігін барынша төмендету (агрессия);
* Жетістіктердегі айырмашылықты неғұрлым төмендету ...
* ... ... ... ... ... бірнеше жолдары ұсынылған. Мәселден, Т.Парсонс теориясы бойынша, әрекеттесудің бірнеше бөлек актісіннің мынандай элементтері бар: а) ... ... ә) ... ... б) ... ... ұйымдастырылуындағы) в) құндылығы (әрбір әрекеттенушінің қабылдағандары) г) ситуация - жағдай (әрекет ... ... ... өте теория , экспериментте қолданылуы күрделі болғандықтан көп пайдаланылмайды. Екінші бір түрі ... ... ... байланысты. Тағы да бір, әрекеттесудің құрылымдық сипаттамасы транзактілі талдауы - қатынасушылардың ... ... ... ... ... және ... ... байланысты реттестіруде ұсынылады. Осы әдіс кейінгі кезде практикада кең қолдау табуда. Транзактілі талдау бойынша әрбір әрекетке ... үш ... ... ... ... түрде бұл позицияларды - Ата - ана, Ересек, Бала деп белгілеуге болады. Балалық позицияның ... ... , Ата - ана ... , ... ... мен ... ... жағы - адамдардың өзара әрекетіне, олардың біріккен әрекетін ұйымдастыруға қатысты ... ... ... ашатын термин.
Егер коммуникативтік процесс біріккен әрекет негізінде туындайтын болса, онда осы әрекет жөніндегі білімдер мен идеялардың алмасуы әрекетті ... мен ... ... Бұл әрекетке бір уақытта көп адамның қатысуы (әр адам өз үлесін қосуды) өзара әрекетті біріккен ... ... ... талдауға мүмкіндік беретін әрбір адамның өз үлесін қосуды білдіреді. Оның барысында оған ... үшін ... ... ғана ... ... ... ... ортақ әрекетті жоспарлау да маңызды.
Қарым-қатынастың интерактивтік жағы қарым-қатынасқа қатысушылардың мінез-құлқын өзгертетін белгілер жүйесін қадағалап қана қоймайды, ... ... үшін ... әрекетті ұйымдастыруға мүмкіндік беретін біріккен әрекетті ұйымдастыруды да қадағалайды. Қарым-қатынастың интерактивтік жағы өзара әрекеттің бөлігі болып табылатын адамдардың ... ... ... ... ... осы ... әрекеттің құрылымын жасауға тырысқан бірнеше бағыт болды. Мысалы, Батыстағы әлеуметтік психологияда әрекеттің жекелеген амалдарына түрлі вариантта ... ... ... ... ... Бұл ... социологтар : М. Вебер, Г. Сорокин, Т. Парсонс, әлеуметтік психологтар: Янг, Фримен және тағы ... ... ... бәрі өзара әрекеттің кейбір компоненттерін: адамдар , олардың байланысы, олардың бір-біріне әсері, осының салдарынан олардың ... деп ... ... ... ... әрекеттің құрылымын оның даму деңгейімен байланыстырады. Мұнда өзара әрекет қарапайым амалдарға бөлшектелібейді, олар ... даму ... ... Бұл ... ... Я. ... болды. Я. Щепанский үшін негізгі ұғым әлеуметтік байланыс ұғымы ... ... Оның ... ... ...
* ... байланыс (өзара қызығушылық)
* Әлеуметтік байланыс (біріккен әрекет)
* Өзара әрекет (партнердан белгілі бір жауап реакциясын туғызатын жүйелі үнемі әрекеттің ...
* ... ... ... ... проблемасын талдау мәселесінде тағы бір бағыт бар, ол өзара әрекеттің түрлерін жіктеу. Әлеуметтік психологияда өзара әрекетті түрлерге жіктеуге көптеген ... ... ... ... ... ... ... әрекет түрлерін қарама-қарсы екі жаққа бөлу болып табылады:
* Кооперация
* Конкуренция
Бірінші жағдайда өзара әрекетті ұйымдастыру көзделеді. Екінші топқа белгілі бір ... ... деп ... ... ... ... Немістің әлеуметтік психологтары Г. Гибль және М. Форверг өзара әрекеттің негізгі типі деп кооперацияны есептейді, сөйтіп әлеуметтік ... пәні ... ... қарастырады.Олар маркстің қоғамдық еңбектің мәнін түсінудегі кооперацияның мәні туралы идеясына сүйенеді. Гибль мен Форвергтің пікірінше әлеметтік психология үшін осы арқылы ... ... ... іздеу міндеті ашылады, себебі осылар көптеген күштің бірігуіне тиімді. Бұл бағытта әлеуметтік психологияның негізгі міндеттерінің бірі ашылғанымен тек ... ... ... негізгі рөлді атқаруына жол беруге болмайды. Әлеуметтік психологияның міндеттеріне келетін болсақ, ... ... жағы да ... рөл атқарады. Мұнда конкуренция немесе конфликтілік қатынас жиі қарастырылады.Қазіргі кезде Батыста конфликтінің позитивтік және негативтік жақтарын талдайтын көптеген ... бар. ... ... ... жарыс жатады.
* Өзара әрекет біріккен әрекетті ұйымдастыру болып табылады. Іс-әрекеттің жалпы психологиялық теориясы әлеуметтік-психологиялық зерттеуге кейбір принциптерді береді. Жеке іс-әрекеттегі ... оның ... ... ... ... ... ... психологияда өзара әрекеттің мәні жалпы әрекетке енгенде ғана шешіледі. Өзара әрекеттің әрекет құралына ... ... ... ... ... формасыретінде қарастырылады.Осыдан осы біріккен әрекет өтетін топты ... ... ... Л. И. ... ... әрекетті ұйымдастырудың үш формасын бөліп көрсетеді:
* Біріккен әрекеттің әр мүшесі ... ... ... бір ... ... ... ... (әрқайсысының өз міндеті бар мысалы, өндірістік бригада)
* Ортақ міндетті әрбір ... ... бір ... орындауы-
* Бір уақытта әрбір мүшенің барлық ... ... ... әрекеті - (мысалы, спорттық командалар)
Перцептік жағы - ... - ... ... тұрған адамдардың бірін - бірі қабылдауы. Адамдардың қарым - қатынасқа ... ... бір - ... ... ... сезінудің өзара қарым - қатынас барысында сеніммен түсінісулеріне маңызы өте зор.
Қарым-қатынаста оған ... ... ... ... ... ... өзара түсінушілік дегенімізді әр түрлі түсінуге болады: өзара әрекет бойынша партнердің мақсатын, мотивтерін, ... ... ... осы ... мотив, бағдарды түсініп қана қоймай, оларды қабылдау, бөлісу әрекетті келісімде етіп қана қоймайды сонымен қатар ол қарым-қатынастың ерекше түрін: жақындықты, ... ... ... өзара түсінудің екі жағы зерттеудің екі бағытына негіз болады: бірінші жағдайда өзара әрекетті талдауда, ... ... ... екі ... да ... ... партнерді қалай қабылдау алады, басқа сөзбен айтқанда бір ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады да, шартты түрде қарым-қатынастың перцептивтік жағы деп аталады.
Адамның адамды қабылдауы көбіне ұғымымен ... ... ең ... Дж. ... 1947 жылы ... ... Егер ... перцепция процесін толықтай елестететін болсақ, онда күрделі тарамдалған схема пайда болады. Ол ... ... ... ... енгізіп қана қоймайды, сонымен қатар субъектіні де енгізеді. Қабылдаудың субъектісі индивид болса, онда тобына кіретін келесі индивидті, ... ... ... ... ... ... ... үлкен әлеуметтік қаумдастықты қоспаған күннің өзінде төрт түрлі процес ... ... тұр. ... әр ... ... ... бар. Егер ... ретінде топ алынса, онда ол мынадан да ... ... тағы ... ... болады: топтың өз мүшесін қабылдауы, топтың басқа топтың мүшесін қабылдауы, топтың өзін-өзі қабылдауы, ... ... ... ... ... ... ашу емес, мұнда жеке адамдар арасындағы перцепцияны ашу болып табылады, яғни жеке адамдардың бірін-бірі ... бәрі ... ... немесе тар мағынада , терминдерінде еркін қабылданады. Жалпы айтатын болсақ бір адамның ... ... ... оның сыртқы белгілерін қабылдауды, оларды қабылдаушының жеке басының сипатымен сәйкестендіру және осының негізінде оның іс-әрекеттерін талдауды ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы осыған байланысты. Егер қабылданып тұрған адам, қабылдаушы адамға жақсы әсер қалдырса,оған әрқашан көмектесуге даяр тұрады. Таныс ... ... ... ... сұрақ алдымен оның әлеуметтік жағдайына бағытталған. Ол жайында оның физиологиялық бейнесінен, өзін-өзі ұстауынан, сөйлеу өнерінен ... ... жеке адам ... ... ... оны ... адамдар жеке адам ретінде қабылдайды. С.Л.Рубинштейннің айтуынша адамның сыртқы бейнесі жүріс-тұрысы негізінде, біз ... ... , оның ... ... ... ... алынған алғашқы әсерлер қарым-қатынаста зерттеуші роль атқарады. Біріншіден, басқа адамды тани ... ... ... өзі де ... ... ... ... ұйымдастырылатын бірлескен іс-әрекет сәттілігі, ол адамды тану деңгейіне байланысты. Келесі адамға деген көзқарас адамның өзіндік сана-сезіміне байланысты. Бұл ... екі ... бір ... өзі ... ... ... ... адам туралы жан-жақты елесті береді, екінші жағынан, екінші адам толық ашыла білсе, оның өзі туралы елесі де толық ... ... өзін ... адамдар арқылы сезінуінің екі жағы бар: идентификация және рефлексия. Адам ... өзiн ... ... ... өмiр ... және ... оның ... сәйкес өз ойлары мен мiнез-құлқын өзгертедi, топтың басқа ... ... ... ... әртүрлi байланысты сезiнедi.Қарым-қатынас психологиясы мынандай құбылыстарды зерттейдi; адамдардың бiр-бiрiн қабылдауы және түсiнуi, ... ... және ... ... немесе жанжалдық, бiрiккен iс-әрекет және тұлғааралық қатынастар. Осы психологиялық құбылыстың әр түрлiлiгiнде, олардың ... ... ... қайнар көзi болып адамдар арасындағы қарым-қатынас аймағы болып табылады.Егер қарым-қатынас болмаса, бiздiң ... ... даму ... ... дәрежеге көтерiлгенiн бiлмес едiк. Бiздiң әрқайсымыз өзiмiздiң негiзгi қырларымызды жеке ... ... ... ... ... ... көшедегi тiкелей қатынастар арқылы игеремiз. Бұл микроорта. Микроортадағы ... ... ... ... ... ... танимыз және қарым-қатынасқа түсемiз, яғни макроорта әсерiн сезiнемiз.Макроорта - бұл өз ғылымы, мәдениетi, ... ... ... ... бар ... және ... ... жерi, олардың өзара әрекеттесетiн шек - бұл кiшi топ, онда бiздiң ... ... ... ... ... форма болып табылады оның негiзiнде өркениет дамуының кейiнгi кезеңдерiнде қарым-қатынастың басқа түрлерi пайда болды. Мысалы; ... ... ... құралуынан кейiн ғана пайда бола бастады. Бiздiң әрқайсымыз адамдар арасында өмiр сүрiп және жұмыс iстегендiктен кез-келген жағдайда өз ... ... ... ... ... ... бiз өз өмiрiмiздi бақыласақ онда мынаны байқаймыз:
:: басқа адамдармен ... ... ... ... және ... Жиi ... ... қызығушылықпен қабылдаймыз.
:: Таныстарымызбен немесе кездейсоқ адамдармен өмiрлiк тәжiрбиелерiмiзбен ... ... ... әсерiн сезiнiп оларға елiктеп өз мiнез-құлқымызды өзгертемiз.
:: Шешiм қабылдағанда көп жағдайда қасыңдағы адамдардың пiкiрiн есепке аламыз.
Қарым-қатынас стратегиясы
Қарым-қатынас ... үшке ... ... ... Ашық ... әр адам өзiнiң көзқарасын жеткiзе бiлуi және басқалардың ... ... ... ... Ал ... қарым-қатынас ақпаратқа деген өзiнiң көзқарасын қатынасын жеткiзе алмауы, ... ... ... ... ... Рольдiк тұлғаарлық стратегия (мұғалiм-оқушы, үлкен-кiшi).
Қарым-қатынастың түрлерi:
1. Маскiлi қарым-қатынастар; бiр күннiң iшiнде бiрнеше маска кию. ... ... яғни ... ... ... сұхбаттасушылардың тұлғалық ерекшелiгiн түсiнiп ескеруге талпынамыз (сыпайлық, қаталдық, тұйықтық). Шынайы сұхбаттасушыға деген сезiмдерiн, эмоцияларын қарым-қатынас барысында көрсетпейдi.
2. Формалды рөлдiк қарым-қатынас - ... ... ... мен ... рөлi ... ... ... Iскерлiк қарым-қатынас - мұнда сұхбаттасушының iске деген тұлғалық ерекшелiгi, мiнезi, жасы, көңiл-күйi ескерiледi. ... ... оның iске ... ... ... ... орын алады.
4. Достардың рухани және тұлғалық қарым-қатынасы - мұнда кез келген тақырыпқа ... ... ... тек сөз ... ғана емес жест, мимика арқылы бiрiн-бiрi жақсы түсiнедi.
5. Маникулятивтiк қарым-қатынас сұхбаттасушыдан белгiлi бiр пайда табуға ... Ол үшiн ... ... ... байланысты түрлi әдiстер пайдаланады.
6. Вербалды және бейвербалды қарым-қатынас.
3.1.Бейвербальді қарым-қатынастың психологиялық маңызы
Қазіргі қоғамымыздың әлеуметтік, экономикалық, саяси, мәдени, ... ... ... ... ... оның ішінде қарым-қатынас және адам мәдениетінің деңгейін түбегейлі қайта қарастыруды ... ... ... әлемдік деңгейде қарым-қатынас мәселелерінің шиеленісіп отырған шағында ... ... ... ... ... ... деңгейіне көтеру қажеттігі айқындала түсуде.
Өзінің көріністерінде қарым-қатынас айналадағылармен байланысқа түсудің рухани қажеттілігі ретінде болады. Қарым-қатынас - екі ... ... көп ... ... ... ... мен ... нәтиже алуды мақсат етіп, келісім мен бірлестікке бағытталған өзара әрекеттерін айтамыз.
Адамдар ... ... ... ... ... мақсатында бір-бірлерімен қарым-қатынас жасайды. Ол вербалды, сондай-ақ вербалды емес қарым-қатынас. ... ... ... адам өміріндегі маңызды аспектілердің бірі болып табылады.
Қарым-қатынастың адам өміріндегі психологиялық маңыздылығы туралы отандық ғалымдар Х.Т. Шерьязданова, С.М. Жақыпов, Н.Т.Тоқсанбаева, С. ... Ф. Ш. ... А.М. ... сонымен қатар шетелдік ғалымдар Г. М. Андреева, В. А. ... Е. Е. ... А. Пиз, Ф. А. ... В.П. ... ... Л.И. Зотова, Н.А. Нартов, Л.Гласс, В.П. Енгалычев және т.б. еңбектері арналған.
Адамдар арасындағы қатынас екі ... ... ... ... ... ... ... және вербалды емес.
Вербалды қарым-қатынас тіл, сөйлеу арқылы жүзеге асады. Тіл - сөз жүйесі, сөздерді дұрыс құрастыру, ойды ... ... ... ... ... ... ... Тілдік дыбыстық құбылыс - сөз темпі, дауыс ... ... ... ... емес ... - , деген ұғымдармен байланысты. Бұл қарым-қатынас ... - ... ... ... визуалды қатынас, тұлға аралық дистанция.
Вербалды емес қарым-қатынас ерекшеліктеріне байланысты зерттеулерді шетелдік ғалымдардың, Пол Экман, Аллан Пиз, ... Пиз, ... ... ... ... Альберт Шефлен, В.Б. Шапарь, Э. Холл, Д. Ньюренберг, Г. Калеро, С. ... А. ... ... ... А.Л. Ярбус, т.б. еңбектерінен көруге болады.
А.А.Леонтьев өз ... - деп ... ... адам ... ерекше маңызымен қатар оның өзіндік анықтамасын да көрсетіп өткен ... емес ... ... білу ... ... ... ғана емес, сондай-ақ айтылған сөздің басқа адамдарға қалай әсер еткенін алдын ала ... ... ... яғни қажетті нәтижеге жету үшін әрекетті және ... ... ... ... ... ... .
Кез келген қатынастың кепілі сенімді контакт ... ... Ал ... ... ... не ... ғана емес, өзіңізді қалай ұстағаныңызға байланысты, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетке немесе адамның вербальды емес қылықтарына сәйкес келмесе, адам интонация, мимика, жестке, көзқарасқа ... ... ... ... ... ... осының нәтижесінде әңгімелесушінің шынайылығы немесе жалғандығы адамның бірін-бірі қабылдауына әсер етеді.
Біздің вербалды емес қарым-қатынас жайлы түсінігіміз көптеген ... ... ... ... ... ... ... жайлы біз кейде немесе деп айтамыз. Ал қорыққан адам жайлы , сондай-ақ ашуланған адам ... деп ... ... емес ... ... ... жөн. ... сөздер арқылы тек фактілі білімді айта аламыз, ал сезімдерді жеткізу үшін сөздер аз болып ... ... біз деп ... ... ... мен ... сипаттау үшін сөз таба алмай жатамыз. Қалай ... да ... ... ... ... берілмей, вербалды емес құралдар арқылы жеткізіледі.
Екіншіден, осы вербалды емес тілдерді (язык тела) білу арқылы өз-өзімізді ұстауға үйренеміз. Егер ... ... ... ... алмаса, ол айқайлауды, бұрылады немесе одан асар жарасымсыз қылықтарды жасайды. Вербалды емес каналдар адамдардың біз жайлы не ... ... ... ... ... емес ... санасыз түрде көрінетінін ескеру қажет. Сондықтан, адамдардың сөздерді саралап, салмақтай ... ... ... ... ... мимика, интонация, дауыс ырғағы шындықты көрсетеді. Осы вербалды емес қарым-қатынастың кез келген элементі айтылған сөзді растауға немесе күмәнмен ... жол ... ... жасауда ең күрделі де маңызды тәсіл - жеке ... ... ... әсерлену құбылысы. Оның мәні мынады: әрбір адам сан-қилы тұлғалармен көп мәрте кездесе жүріп, қабылдау және бағалаумен ... ... сырт ... ... және ... ... пайымдау бекітеді.
Р.С. Немов вербалды емес қарым-қатынастың маңызы зор екендігімен келісе отырып, кеңес беру барысында клиенттің ... ... мен жеке ... ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін белгілерді көрсетті. Олар:
* Денесін алға иілдіру, отырған күйінде қолдарын ... ... ... ... адам ... ... тоқтатып, әрекет етуге дайын;
* Көз қарашығының үлкеюі - сол ... ... ... ... ... көз қарашығының кішіреюі - жағымсыз сезімді білдіреді;
* Егер адам тобықтарын ... ... ... оның ... ... ... көзқарасы жағымсыз, бірақ ол өзін ұстап отыруға мәжбүр, жағымсыз ойлар мен ... ... ... ... тіке ... болуы адамның көріп немесе естіп отырған мәселесіне нейтральды көзқарасының ... ... бір ... иген ... ... ... Егер адамның басы алға қарай иілсе, жағымсыз қатынастың белгісі;
* Қолын басына қоюы - ... ... ... ... ... ... адамдардың қимылы.
* Егер адам қобалжып, сынау немесе қорғаныс позициясын ұстанса - екі қолын ... ... ... ... ... ... - қорғанысты қажет ететін жағдайда тығылуға деген ұмтылыстың белгісі;
* Егер ... ... адам екі ... ... ... ол ... ... келіспей тұрғаны;
* Өзінің жағымсыз сезімдерін жасыруға деген ұмтылысты иықты ... ... ... ... ... ... болады;
* Егер қолды көкірекее жинастырғанда бас бармақ жоғары қараса, ол адам ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, қорқыныш сезімінің туындағанын көрсетеді;
* Егер адам тамақ астын уқаласа, ол шешім қабылдау үстінде отыр;
* Егер адамға ... ... ... айтуды сұрағанда ол аузына бір зат (саусақ, көзілдірік) салса, ол сенімсіз, алаңдауда, оған ... ... ... ... Егер адам ... алақанымен сипап, көзін шетке тартса, ол адам өтірік айтуда;
* Екі ... ... ... бір ... ... ... білегін ұстаса, ол адам ашулы, ренжулі күде және өзін тырысуда;
* Адам ашулы ... ... оның ... қолылы жоғары көтеріле түседі;
* Адамның өтірік айтқанын немесе шынайы еместігін көрсететін белгілер: басын, бет бөліктерін қолымен ұстауы, әсіресе, аузын, мұрнын, ... ... және ... ... аузына салуы, қолдауды қажет еткені.
* Саусақпен немесе тырнақпен устел бетін тарсылдату шыдамсыздықтың белгісі;
* Егер ... ... ... ... бұл адаммен келіск қиын болады.
Жеке адамдар арасындағы қарым-қатынастар өте нәзік те үзілгіш келеді, себебі нақты тұлғалар ... ... сол ... иелерінің құбылмалы көңіл күйіне тәуелді. Уақыттың өтуімен жастың елге тартуымен аралық қатынастар ... ... ... пен жас өспірім шақтағы адамдар арасындағы бұрқасын жол таңдау бұл кезде сабасына келе ... ... ішкі ... сабыр тауып, кездейсоқ қатынас, байланыстарға құлай түспей, өз қалауын таңдай алу қабілетіне жетеді. Қатынастардың ... және бір жөні ... ... бірі жете ... бірінің қылығына екіншісі көнігіп, өзара үйлесімге бейімделуі.
Адамдардың алғашқы танысуынан олар арасындағы бұдан былайғы қатынастардың қай сипатта ... ... салу өте ... Көп жағдайда тым жақсы басталған таныстық қапелінде ... ал ... ... басқаша да болады: алғашқысында әйтеуір бірдеңеден ұнатпай жүрген адамына бара-бара ... ... ... ... де аз ... ... ... адамдардың бір-біріне алғашқы танысуда берген бағалары мен қабылдауына байланысты ... ... орай ... ... адамдар арасында болатын қатынастар сипаты көптеген шарттарға тәуелді, мысалы, адамның денсаулығы мен психологиялық кейпі. Дені сау, көңілі ... ... ... ... та ... ... ... Көңіл-күйге жайлы жағдай болса, қатынасың одан әрі беки түседі, ал ... да ... ... ... ... көбіне баянды болмайды.
Адамдар арасындағы қатынастар олардың жеке мінез-құлығына да байланысты. Әрдайым ұнамды арақатынастардың орнығуына адамдаы қайырымдылық, ақөңілділік, үйіршеңдік, ... пен ... ... ... Ал ... күмншілдік, өшпенділік, тұйықтылық пен өзімшілік-қалыпты қатынастар орнығуына кері әсерін тигізеді.
Ой-өрісі кең дамыған, тәжирибесі бар адамдар өз қатынастарын меңгере ... ... бұл ... қолынан келе берммейтін іс, себебі көп жағдайда аралық қатынастардың ... ... ... ... ... де ... ... ал түсінбеген затты санлы басқару мүмкін емес .
Қарым-қатынас жасау арқылды ... ғана тән ... ... және ол ... ... бейнесі мен мәдени өмірінде, тұрмыс салтында күнделікті күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыратын тұрақты шарт. Ойын мен оқу және ... адам ... ... түрлері осы қарым-қатынас арқылы дамып жетіліп жүзеге асады. Адамдар өзара тілдесіп өмір ... ... ... ... үшін су мен ауа, күн ... ... табиғи қажеттілігімен бірдей.
Жас ұлайған сайын қатынастар тек тұрақталып қана қоймастан адамның оларды басқару қабілеті де артады. Мұндайда адамға жәрдемге ... оның ... ... ... ... тәжірибесі. Әрқашан адам аралық қатынастарды жеңіл де ұтымды реттейтін адамдар арасында кәсіби қызмет бабымен жұмыс жүргізетін, сендіре әңгіме айта ... ... ... ыңғайлы мамандар болады, мысалы: саясаткер, мекеме және өндіріс башылары, мұғалімдер, дәрігерлер мен актерлер. Адам ... ... ... ... білу қабілетін қатынастар психологиясы үздіксіз үйрену арқылы жетілдіре, дамытып баруға болады.
Қорытынды.
Қарым - ... ... ... түсу үшін тек ... ... ... түсініксіздікке қол жеткізумен шектелу жеткіліксіз, әрекеттермен алмасу, ортақ іс - әрекетті жоспарлап, бірлескен әрекеттердің формалары мен нормаларын ... да ... ... қатынастарының қалыптасуы, әдетте, олардың бірін-бірі қабылдай алуы, түсінуі және бағалауына байланысты, яғни тілдесу нәтижесінде бір адамның ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық образын оның сырт пішіні мен психологиясын және әрекет-қылығын байланыстыра, салыстырып тануға болады. Ал ... ... әр ... ... ... мотивтерінен, мінез бітістерінен, әрқандай өмірлік жағдайлардағы көңіл-күй толғаныстары мен әрекеттерінен көрінеді .
Қарым-қатынас түбегейлі адамдық сұраныс бола отырып, ... ... ... ... адам ... ... ... қажетсінеді. Ол үшін маңызды дүние - бұл басқа адам, онымен қарым-қатынас, ортақ істі бірлесіп орындау, ... Тек қана ... ... және тек сол ... ... мәні көрініс табады. Қарым-қатынас жеке адам құрылымының маңызды факторларының бірі болып, оның әлеуметтануының қажетті шарты болып табылады. ... ... және адам ... ... ... қамтиды. Адам басқа адамдармен қарым-қатынассыз өз өмірін елестете алмайды, себебі оның өмірі бүкіл адамзаттың сақталуына тікелей байланысты.
Қолданылған ... ... ... А.А. Психология общения М.: 2005. с. 46-67, 159-199.
* Бодалев А.А. Личность и ... М.: ... с. ... ... В.А. ... и ... НИЦ БиГПИ 2000. с.18-31.
* Станкин М.И. Психология общения Воронеж: 2000. с. 304-310.
* Андреева Г.М. ... ... М.: ... Пресс 2004. с. 71-84.
* Отв. Ред. Ломов Б.Ф. Психологическое исследования общения ... 1988. с. 10-13.
* ... А.А. ... общения в пихологии // Психол. журн. 1983. Т4. №1. с.160-165.
* Буева П.П. ... ... и ... ... с. ... Ерастов Н.П. Психология общения Ярославль: 1979. с.5-8.
* Борисова А.А. Проницальность как проблема психологии общения// Вопросы психологии 1990. №4. с.117-122.
* ... М.С. Мир ... М.: 1988. ... ... по ... / Под.ред. А.Н.Леонтьева, А.А.Пузырея и др.) МГУ.: 1976. с.7-60.
* Немов Р.С. Психология Словарь-справочник. В 2 ч. - М.: ... 2003. ч.1. ... ... Р.С. ... М.: ... 1990. ... Вопросы психологии вниания Выпуск V. Саратов 1973.
* Вопросы ... ... ... VI. ... 1974.
* Вопросы психологии вниания Выпуск VIII. Саратов 1976.
* Вопросы ... ... ... IX. ... ... ... психологии вниания Выпуск XIII. Саратов 1973.
* Джемс У. Психология М.: Педагогика 1991. с.119-140.
* Страхов И.В. Психология ... ... 1968.
* ... М.М. ... ... ... 1960. ... Психология познавательных процессов Самара:1992. с.
* Психология внимания и мышления Саратов: 1980. с.23-45.
* Столяренко Л.Д. ... ... ... ... 2005. ... ... ... Л.Д. Основы психологии. Практикум. Ростов-на-Дону: Феникс 2003. с.42-47.
* Психологические процессы и общение // ... ... ... ... ... ... и воспитание Тарту:1974. с. 113-125.
* Кольцова В.А. Общения и познавательные процессы // Познание и общение М.:1988.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Оңтүстік Қазақстандағы татарлардың арасындағы этнотілдік үрдістер»26 бет
Балаларды толық күн болатын шағын орталықтарда тәрбиелеу мен оқыту51 бет
Әлеуметтік психологиядағы салыстырмалы – мәдени қатынас7 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
MS Access программасының программалық құралдарын қолдана отырып тауарлардың қоймалық есебін автоматтандыру есебін шешу52 бет
«Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарының есебі және оның тиімділі пайдалануын талдау53 бет
Автокөлік құралдарын банк қызметі үшін және тәуелсіз бағалау88 бет
Автокөлік құралдарын шығындық тәсілмен бағалау11 бет
Автокөлік құралдарының құнын бағалау31 бет
Автомобильді не өзге де көлік құралдарын заңсыз айдап әкету үшін қылмыстық жауаптылық83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь