Драмалық монологтың көркем әдебиеттегі рөлі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
І.Драмалық шығармалардың ерекшеліктері.
1.1.Драмалық шығармалардың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1.2.Драмалық шығармалардың өзіндік ұғымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
ІІ. Монолог түрлері.
2.1.Монологтың түрлері және олардың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ...8
2.2.Монологтың жіктелімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
ІІІ. Драмалық монолог.
3.1.Драмалық монолог ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
3.2.Драмалық монологтың көркем әдебиеттегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
3.3.Шығармалардағы драмалық монолог үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
КІРІСПЕ

Халықтың шындық, әділет, ақиқат ұранын алтын арқау еткен қазақ әдебиеті-қалың қауым арманының шапағатты нұрынан жаратылған, ең үздік дәстүрлерді ілгері жалғастырған, адам баласы қан-қазынасына толымды қор қосқан жаңа сапалы құбылыс.
Ұлт әдебиет үлгілерінің өзара әсері мен бірін-бірі құнарландыруы, жанрлық формалардың дамуы мен баюы, үздік жетістіктер мен дәстүрлердің ортақ игілікке айналуы, асылында, қазіргі әдеби процестің негізгі тенденциясы екендігіне дау жоқ. Ұлтымыздың рухани паспорты болып табылатын қазақ әдебиеті аз уақыт ішінде аса шапшаң даму кезеңдерінен өтіп, кемелденген өнерге тән жанрлық салалардың бәрін тудырып, жетілді, өрлеу бағытында реализмнің кең, даңғыл айдынына шықты.
Өнер мен әдебиеттің, күллі мәдени қазынаның көзі ашылып, драматургия, опера, балет, симфония сияқты барша өркениетті елдерге тән жанрлық формалар қаулап өсті.
Сондықтан да қазақ әдебиеттануының қазіргі деңгейі драма жанрларының спецификалық ерекшеліктерін, поэтикасын айқындауды, олардың әдеби дамудағы орны мен маңызын ашуды, өрістеу процесін тиянақтауды, жанрлық структуралардың өзгерістерін, олардың өзара байланысы мен баюын көрсетуді талап етеді.
Қазақ драматургиясының жанрларын жүйелі түрде зерттеу, идеялық-эстетикалық ерекшеліктерді айқындау, қазіргі жанрлық дамудың теңденцияларын ашып көрсету мақсаттары ізденістің негізгі нысанасы болмақ. Бұл мәселелерді тексеру, біздің ойымызша, бүгінгі әдеби-көркем процесс диалектикасына бойлап енуге, ұлттық және интернационалдық дәстүрлердің арақатынасын көрсетуге, белгілі кезеңдердегі әдеби даму, заңдылықтарын ашуға мүмкіндік берсе керек. Мұның үстіне қазақ драматургиясының дамуындағы қалыптасқан дәстүрлер мен тұрақты байланыстарды анықтау, олқылықтар мен кемшіліктерді көрсету келешек өрістерді болжауға жағдай жасары сөзсіз.
Курстық жұмыс мазмұнында казақ драматургиясының жанрлық ерекшеліктері мен монологтың қазақ әдебиетіндегі рөлі және монологтың бір түрі драмалық монологтың ерекшеліктері мен драмалық монологқа тамаша мысалдар үлгісі көрсетілген.
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Виноградов В.В. Стилистика. Теория поэтической речи. Поэтика.
a. Москва, 1963. 150 с.
2. Ғабдуллин.Н. Ғабит Мүсірепов – драматург. – А.: Өнер,1982.
3. Нұрғалиев Р. Драма өнері. –А.: «Санат», -2001.
4. Тәжібаев Ә. Бес томдық шығармалар жинағы. – Т.4. – А.: Жазушы, 1981.
5. Мүсірепов.Ғ. Драмалық шығармалар. – А.: Өнер, 1982
6. Пірәлиева Г. Көркем прозадағы психологизмнің кейбір мәселелері: түс көру, бейвербалды ишараттар, заттық әлем /. –А.: Алаш, 2003.
7. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. Қазақтың батырлық жырларының поэтикасы.–А.: Ғылым, 1991.
8. Қасқабасов С. Елзерде: Әр жылғы зерттеулер. –А.: Жібек жолы, 2008.
9. Нұрғалиев Р. Күретамыр. Алматы: Жазушы, 1973.
10. Тимофеев Л. И. Основы теории литературы. - М.: Просвещение., 1966.
11. Ғабдуллин Н. Ғ.Мүсрепов–драматург.Алматы:Өнер, 1982.
12. Қабдолов З. Сөз өнерi. Алматы: Мектеп, 1976.
13. Нұрғалиев Р. Қазақ драматургиясы. Алматы: Қазақстан, 1974.
14. Нүрпейiсов К. Ажалды жеңген ана //Солтүстiк Қазақстан газетi, 1967, 3 декабрь.
15. Уәлиев Қ. Сахна – менiң өмiрiм. Алматы: Өнер. 1981.
16. Әкiмқұлов Е. Ажар мен ажал.//Лениншiл жас, 1967,25.IХ.
17. Ордалиев С. Қазақ драматургиясы.//Кiтапта: Жанр сипаты. Алматы: Ғылым, 1971.
18. Қабдолов З. Сөз өнерi. Алматы: - Мектеп, 1976.
19. Құндақбаев Б. Уақыт және театр. - Алматы: Өнер, 1980.
20. Шиллер Ф. Собранные сочинения В 7-томах.Т.6,М:1957.
21. Аникст А. Теория драмы на Западе во второй половине ХIХ века. М: Наука, 1988.
22. Нұрғалиев Р. Айдын. Алматы: Өнер, 1980.
23. Әлметова Ә., Дәркенбаева Ж., Хамимульдинова Л., Тұңғатова Ғ.
24. 4.Әлметова Ә., Тұңғатова Ғ., Хамимульдинова Л., Дәркенбаева Ж.
25. Қазақ тілі: Оқу құралы (В2 – негізгі стандартты деңгей). -
Алматы, 2013. - 102 б.
26. 5. Смирнова Ю.Г. Русский язык. Грамматика технического текста:
Учебное пособие. –Алматы, 2013. – 200с.
27. Сатыбалдин Қ. Таңдамалы шығармалар. 4 томдық. – Алматы: Жазушы, 1975. – 4 т.: Очерктер. – 300 б.
28. Дүйсенов М. Қазақ драматургиясының жанр, стиль мәселесі. – Алматы: Ғылым, 1977. – 176 б.
        
        Жоспар
Кіріспе...........................................................................................................................2
І.Драмалық шығармалардың ерекшеліктері.
1.1.Драмалық шығармалардың өзіндік ерекшеліктері.............................................3
1.2.Драмалық шығармалардың өзіндік ұғымдары...................................................5
ІІ. Монолог түрлері.
2.1.Монологтың түрлері және ... ... ... ... Драмалық монолог.
3.1.Драмалық монолог ерекшелігі...........................................................................11
3.2.Драмалық монологтың көркем әдебиеттегі рөлі..............................................14
3.3.Шығармалардағы драмалық ... ... ... ... ... ақиқат ұранын алтын арқау еткен қазақ әдебиеті-қалың қауым арманының шапағатты нұрынан жаратылған, ең үздік дәстүрлерді ілгері ... адам ... ... ... қор ... жаңа сапалы құбылыс.
Ұлт әдебиет үлгілерінің өзара әсері мен бірін-бірі ... ... ... ... мен ... үздік жетістіктер мен дәстүрлердің ортақ игілікке айналуы, асылында, ... ... ... ... ... екендігіне дау жоқ. Ұлтымыздың рухани паспорты болып табылатын қазақ әдебиеті аз уақыт ішінде аса шапшаң даму ... ... ... ... тән ... ... бәрін тудырып, жетілді, өрлеу бағытында реализмнің кең, даңғыл айдынына шықты.
Өнер мен әдебиеттің, күллі мәдени қазынаның көзі ашылып, ... ... ... ... ... ... ... елдерге тән жанрлық формалар қаулап өсті.
Сондықтан да қазақ әдебиеттануының қазіргі деңгейі драма жанрларының спецификалық ерекшеліктерін, поэтикасын айқындауды, олардың ... ... орны мен ... ... ... процесін тиянақтауды, жанрлық структуралардың өзгерістерін, олардың өзара ... мен ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде зерттеу, идеялық-эстетикалық ерекшеліктерді айқындау, қазіргі жанрлық дамудың ... ашып ... ... ... ... ... болмақ. Бұл мәселелерді тексеру, біздің ойымызша, бүгінгі әдеби-көркем процесс диалектикасына бойлап енуге, ұлттық және ... ... ... ... ... ... әдеби даму, заңдылықтарын ашуға мүмкіндік берсе керек. Мұның үстіне қазақ драматургиясының ... ... ... мен тұрақты байланыстарды анықтау, олқылықтар мен кемшіліктерді көрсету келешек өрістерді болжауға жағдай жасары сөзсіз.
Курстық жұмыс мазмұнында казақ драматургиясының ... ... мен ... ... ... рөлі және ... бір түрі драмалық монологтың ерекшеліктері мен драмалық монологқа тамаша мысалдар үлгісі көрсетілген.
І.Драмалық шығармалардың ерекшеліктері
1.1.Драмалық шығармалардың өзіндік ерекшеліктері
Драма -- ... ... ... ... шиеленіскен тартыстар желісіне жинақтап, оқиғаға қатысатын кейіпкерлер сөзі мен іс-қимылы арқылы көрсететін сөз өнерінің күрделі тегі. Драмалық ... ... ... Оқиға, яғни тартыс желісі репликалар (кейіпкер сөзі) арқылы дамиды. Автор кейіпкерлердің қимыл-қозғалысын білдіретін түсініктемелерді жақша ішіне бөлек жазып ... ... ... ... не ... деп ... ... негізгі даму арнасы болып табылатын кейіпкерлер сөзі, яғни репликалар, көбінесе, диалог, кейде монолог түрінде болады. Қалай болғанда да ... ... ... ... ... мен құштарлығы, аласұрған сезім әлемі көрермендерді еліктіретіндей деңгейде құрылуы ... Олар өлең ... де, қара сөз ... де бола ... ... ... құрылымы ондағы оқиға мен тартыстардың даму қарқынына және ауқымына байланысты көріністерге, актілерге, бөлімдерге бөлінеді. Ал композициялық тұрғыдан Драмада оқиғаның (тартыстың) ... ... ... ... ... ... болады. Кейбір шығармалар мұндай классик. үлгіден өзгеше, яғни ... ... ... ... ... ... ... грек трагедияларында сахналық шығармалардағы тартыс аяқталып, өз шешімін тапқан соң, міндетті түрде бас кейіпкердің ... күйі ... Мұны ... яғни ... отырып күнәсінен арылу деп атаған. Сезім мен қайғы-қасіретке толы бас ... ... ... ... әсер ... Қазіргі заманғы драмаларда, әсіресе, қазақ драмаларында осы үрдіс қолданылып жүр;
Драмалық шығармалардың бір жанры (қ. Драматургия). Трагедия бас кейіпкер әрекетінің азаппен ... ... ... адам ... мен ... өмірдегі келеңсіз көріністерді әжуалауға құрылса, драма адамдар мүдделері арасындағы қақтығыс, шиеленіскен тартысқа құрылады. Осы қақтығыстың сипатына, әлеум. мән-маңызына ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, Әуезовтің " 1945; 1922, т.б.), саяси-әлеуметтік драма (мысалы, Әуезовтің 1917, т.б.), тарихи-ғұмырнамалық драма (мысалы, Әуезовтің "Абайы", 1950;1972, т.б.) деп ... ... ... ... ... үш ... бірі ... тегі мен түрі). Драмада оқиға тартыс, не тартыстар желісіне жинақталып, кейіпкерлер әрекеті арқылы дамиды. Драмалық шығарма театрға арналып жазылады да, ... ... ... ... ие ... Драма бастапқы кезде хор, диалог, би, айтыс, пантомимомен аралас болып, синтетикалық өнер саласы ретінде дамыған. Кейін драма сөз ... жеке тегі ... ... оның ... ... ... мистерия, миракль, моралите, мелодрама, фарс, водевиль, трагикомедия, т.б. ... ... ... ... алғашқы үлгілері ежелгі Грекияда пайда болып, Эсхил, ... ... ... мен ... ... жоғары көркемдік биікке көтерілді. Драма орта ғасырда аллегориялық бағыттағы мистерия, миракль, моралите түрінде ... ... ... ... ... дәуірінде Англия (К.Марло, У.Шекспир) мен Испанияда (Лопе де Вега, П.Кальдерон) дамудың шырқау биігіне жетті. 17 ... ... ... классицизмдік драматургия үстем болды. 19 -- 20 ... ... ... ... (Дж. Байрон, А.Блок, Ғ.Мүсірепов, т.б. лирикалық драмалары), "деректі" (Дж.Килти, М.Шатров, М.Әуезов, т.б.) көркемдік элементтердің көрініс табуы арқылы ... ... ... ... ... ... тартыстар желісіне жинақтап, оқиғаға қатысатын кейіпкерлер сөзі мен ... ... ... сөз ... ... ... Драмалық шығармаларда баяндау болмайды. Оқиға, яғни тартыс желісі репликалар (кейіпкер сөзі) арқылы ... ... ... қимыл-қозғалысын білдіретін түсініктемелерді жақша ішіне бөлек жазып отырады. Оларды авторлық ремарка не ... деп ... ... ... даму арнасы болып табылатын кейіпкерлер сөзі, яғни репликалар, көбінесе, диалог, кейде монолог түрінде болады. Қалай болғанда да репликалар шымыр, ... ... ... мен ... ... ... әлемі көрермендерді еліктіретіндей деңгейде құрылуы қажет. Олар өлең түрінде де, қара сөз түрінде де бола ... ... ... ... ондағы оқиға мен тартыстардың даму қарқынына және ауқымына байланысты көріністерге, актілерге, бөлімдерге ... Ал ... ... Драмада оқиғаның (тартыстың) басталуы, шиеленісуі, шарықтау шегі, шешімін табуы болады. ... ... ... классик. үлгіден өзгеше, яғни бірден тартыстың шиеленіскен ... ... ... ... грек ... ... ... тартыс аяқталып, өз шешімін тапқан соң, міндетті түрде бас кейіпкердің азапты күйі көрсетілген. Мұны катарсис, яғни күйіне отырып күнәсінен ... деп ... ... мен ... толы бас ... ... көрермендерге қатты әсер еткен. Қазіргі заманғы драмаларда, әсіресе, қазақ ... осы ... ... ... ... бір ... (қ. Драматургия). Трагедия бас кейіпкер әрекетінің азаппен аяқталуын көрсетуге, комедия адам қылығы мен әлеум. өмірдегі келеңсіз ... ... ... драма адамдар мүдделері арасындағы қақтығыс, шиеленіскен тартысқа ... Осы ... ... әлеум. мән-маңызына байланысты зерттеушілер қазіргі қазақ драмаларын қаҝармандық драма (мысалы, Әуезовтің "Қара Қыпшақ Қобландысы, 1945; С.Сейфуллиннің "Қызыл ... 1922, т.б.), ... ... ... ... "Еңлік -- Кебегі", 1917, т.б.), тарихи-ғұмырнамалық драма (мысалы, ... ... 1950; ... ... сері -- ... 1972, т.б.) деп ... ... шығармалардың өзіндік ұғымдары.
Драматургия - қазақ әдебиетінде кенже туып, қалыптасқан жанр. Кенже дамыды дегенде де, қазақ драматургиясы ... ... ... ... болып қалыптасты. М.Әуезов, Ғ.Мүсіреповтен бастау алған классикалық драматургияға өзіндік ... ... ... қаламгер Қапан Сатыбалдиннің шығармашылығындағы негізгі драматургиялық желілер қазақ драматургиясының қалыптасып дамуымен сабақтасып ... ... ... әдеби сын мақалалары қаламгердің тек өз шығармашылығы емес, жалпы қазақ әдебиетінің ... ... ... ой ... ... ... отырғанын көрсетеді. Жазушының , , , , , , , , , , т.б. ... ... оның әр ... өзекті жайларына көңіл бөліп отырғанына, соның ішінде өзінің шығармашылық ғұмырбаянында елеулі белес болған драматургия мәселелеріне жан-жақты барлау жасап ... ... ... кеш ... ... драматургия туралы арнайы сөз қозғап, мәселе көтеруге бара беретін шығармашылық тұлғалар көп емес. Осы жанрдың ыстығына ... ... ... ғана ... ... ... көп драматургияны.
Қапан Сатыбалдин танымал драматургияның қайсыбір көкейкесті көркемдік мәселелерін көре отырып, ... ... та ... ... ... , атты ... ... мақалаларында автор қозғаған қайсыбір жайлар осы ойымызды растай түспек.
Қапан Сатыбалдин қазақ әдебиеті классиктерінің ... ... ... ... ... ... ... атап өте келіп, соның ішінде Бейімбет Майлиннің драмалық шығармаларын ... атап ... де ... ... ... ... ... аша түскен.
[1, 239 б.].
- деп, айтар ойын ашық, бүкпесіз, жұмбақтамай жеткізеді.
Драмалық желі, бейне ашу шеберлігі, композициялық ... ... ... ... ... айқындап айтып отыруында Қапан Сатыбалдин жанр сырына тереңінен үңіледі. Драмалық тартыс пен драмалық мінез проблемасын практика жүзінде ... ... ... ... өзі шоқырақтай беретінін көлденең тастайды. Қаламгер поэзия, проза, драматургия жанрлары проблемаларына қатысты тың, тұшымды ой пікірлерін ... ... ... ... ... баспасөз бетінде айтып, жазып отырған. Оның сонымен бірге кинодраматургия мәселелеріне де қатысты ой қозғап отырғаны белгілі.
Қапан Сатыбалдиннің киносценарийлер туралы атты ... күн ... ... ... ... біріне арналған болатын.
[1, 272 б.].
Қаламгер кинодраматургияның ... ... ... ... қаламгер игере алмай жатқанын, басқа да толып ... ... ... бұл ... да ... ... маман екендігін көрсетеді.
Кім сценарий жазуы керек деген мәселені төтесінен қойып отырып, былай ... ... ... ... проза, көркем очерк, публицистика жанрларында шыңдалып барып келді. Драматургияның жанрлық ... ... ашу, ... ... қазақ драматургиясындағы, әлемдік драматургиядағы ерекшеліктерін сауатты түрде игеріп барып, жазуға кіріскенінен қаламгердің көп жағдайда көрермен көңілінен шыққан пьесалары куә.
Өмірінің ... ... ... ... ... дамып келе жатқан драматургия саласына ойысып, ұзақ жылдар бойы театр сахналарында ... ... ... туындыларын жазады. Драматургиядағы тарихи тақырып, бүгінгі күн тақырыбы мәселелерінің қалыптасып, көркемдік сапасының нығаюында драматург Қапан ... ... ... бар деуімізге болады.
Драмалық шығарманың өзіндік ерекшеліктері, жанрлық өзгешелігі, негізгі заңдылықтары драматург Қапан Сатыбалдин туындыларында айқын. Осы тұрғыдан Мырзабек Дүйсеновтің мына бір ... ... ... ... ... шығармаларын саралауда назарда ұстауға болатынын айтар едік.
.
Қорыта айтқанда, Қапан Сатыбалдин - драматургияға елеулі дайындықпен келген қаламгер. Ол проза жанрында, очерк, ... ... ... драмаға әзірлік жолынан өтті деуге болады.
ІІ.Монологтың түрлері
2.1.Монологтың түрлері және ... ... ... - сөз ... ... ішкі жай-күйін, толғаныс-тебіренісін бейнелеу мақсатында қолданылатын тәсіл. Монологтың ерекшелігі бір адамның ойы, сөзі көрініс табады. ... ... ... ... ... ... не ... жауап күтпейді. "Болыс болдым, мінеки" өлеңі ("Сұлушаш"), ... сері - ... ... ... ... монологтарға мысал бола алады. Монологта кейіпкердің ой-тұжырымдары айтылып, оның жай-күйі айқын аңғарылады. Монологты ғылыми тұрғыда интраперсоналды сөйлеу деп те атайды. ... ... ... ... байланысты, қызметтік-коммуникативтік жағдайға қатысты (хабарлау, пайымдау, үгіттеу, т.б.) кейіпкердің төл сөзі, ғылыми баяндама, ... ... ... ... Мәтінде монолог диалог үлгісінде де, диалогпен араласып та келе береді. Соңғы жағдайда ... ... сөз ... ... әрекеттесіп қолданылады .Монолог - ( monos - дара, logos - сөйлеу) кейіпкердің көпшілікке қарата немесе өзіне арнап ... ... ... ... - ... өз ойын бір, ... көп адамдарға арнап айтатын ауызша сөйлеу әрекеті.
Монолог тек қана ауызша сөйлеу ыңғайында бола бермей, жазбаша түрде де ... Екі ... да ... және ... негізгі ерекшелігі - бір адамның сөйлеуі немесе бір ... ойы. ... ... тән ... құрылым, бірліктерді (единицаларды) таңдап жұмсау, біршама жинақы пікір сияқты өзгешеліктері болады. Бұл ... ... ... ... жазу ... ... (көркем монолог, шешендік сөз, тұрмыстағы әңгіме т. б.), функциональдық-коммуникативтік қызметіне қарай (сипаттау, баяндау, әңгімелеу, сендіру т. б.) әр түрлі монологтар ... ... ... ... (автор сөзі, кейіпкерлер тілі, ғылымы баяндама, үгіт-насихат мақсатындағы сез т. б.) монологтың ерекшіліктерін танытады. Кейбір ғалымдардың ... ... ... болуы ( сұрақтардың жиі ұшырасуы, тікелей қарата сөйлеу дәстүрі т. б.) оны ... ... яғни ... ... мен ... ... немесе жазушы өзінің ойына етене араластыра алады. ... бір ... ... ... ... ... ... авторлық баяндау, бір жағынан, әдеби тілді ауызекі сөйлеу тіліне біршама жақындатса, ... ... ... мен ... оқиғаға араластырып жіберетін ұлы сөз зергерлері де бар. Демек, монолог туралы сөз болғанда, тек мысалдарды келтіру бір жақты болады. ... ... да, ... ... ... де, ... үшеу ара сөйлескенде де, монологтың шебер құрылуы арқылы тыңдармандарымен құрып ... ... де ... , ... сөз сөйлеу түрінде бере алу;
* хабарламаның тақырыбын, мәселесін, негізгі ойларын құрастыра алу;
* хабарламаның ауызша жоспарын жасай ... ... ... ... түсініктеме бере алу;
* фактілерді, жағдайларды, құбылыстарды, кейіпкерлерді мазмұндау;
* , ... ... ... ... ... ... логикалық бірізділікпен бере алу;
* оқылған немесе тыңдалған мәтіннің мазмұнын қысқаша/толық айтып беру;
* оқылған немесе ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты - тыңдаушыға хабарды мүмкіндігінше анық жеткізу.
Әрбір тыңдаушының келіп түскен хабарды қабылдау, түсіну, ... ... ... ... ... ... ... құралдарды, тәсілдерді қолдана алады.
Оларға мыналар жатады:
* қаратпа сөз және т.б. ... жай және ... ... ... ... етістіктің 1 жағы көпше түрі (оқимыз, қарастырамыз);
* байланыстыру құралдары (біріншіден, сонымен, яғни, қорыта айтқанда), сонымен қатар қайталаулар т.б.
2.2.Монологтардың жіктелімі.
Зерттеушілердің пікірін ... еле ... 5 ... ... ... және ... монологтар.
Ішкі монолог - кейіпкердің ішкі ойы, өзіне өзі қарата ... ... ... ... ... ... әсерді байқататын көркемдік құралдардың бір түрі. Ішкі монолог Шекспир драмаларында жиі кездеседі. Кейіпкер сахнада ... ... ... - ішкі ... ... өз ойын ... Бүл ... кейіпкер автордан тыс "ішкі сөзін" өзі ашып берген. Ал жаңа кезең әдебиетінде ... ... ... ... ішкі ... ... ... кең орын ала бастаған. Л.Толстойдың Анна Каренинасы мен М.Әуезовтің Абайы арқылы ішкі монологтың еркін қолданылғанын көреміз, олардың тебіреніс-толғанысы толық ... ... мен мәні адам ... ... және ... ойлау жүйесінің дамуына байланысты өзгеріп отырған. Сондықтан да ол әсіресе әлеуметтік-психологиялық романдарда жиі кездеседі, автордың көрінбей араласуы арқылы жүзеге асады, ... ... ... ... Ол ... ... орай әр алуан көркемдік әсер туғызады.
Хабарлама жасау жаңғырту мақсатына қарай былай бөлінуі мүмкін: 1) ... ... ... 2) ... ... ... ... хабарлама жасау дайын мәтін негізінде есте сақтау бойынша алғашқы жағдайда материалды ерікті есте сақтау, екіншісінде еріксіз есте ... ... ... Орыс ... ... ... хабарлама жасауды он бірден он алты түрге дейін бөледі /2/. Ал біз қолданылу ... ... ... ... ... ... шектейміз. Монолог бойынша хабарлама жасаудың бірінші түріне мәтіннің дайын ... ... ... жеткізетін, жаңғыртуға арналған, алдын-ала дайындалған хабарламалар жатады. Бұл - монологтың кең таралған және және ең жеңіл ... ... ... ... ... ... түрде тану, түсіну деңгейінде болып, қосымша дайындықты қажет ету нәтижесінде қиындықпен болса да, түсінгенін қайта жаңғыртып баяндай ... Өз ... ... ... ... ... ... алдын-ала тақырыптар бөлініп беріледі де, келесі сабақтарда слайд немесе сұлба, суреттер арқылы техникалық құралдардың көмегімен мәтінді ... ... ... жай, күрделі жоспар арқылы (тілді игеру деңгейіне байланысты) /3; 4/ тұсаукесер (презентация) жасап баяндау ұсынылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттырары сөзсіз.
ІІІ.Драмалық монолог
3.1.Драмалық монологтың ерекшелілі
Драмалық монолог - ... ... ... ең ... ... ... шын ... репликалары түсірілген қат-қабат қызу тартысты диалогтың түрі болып табылады.Ол ... ... ... ... отырып,үстемелі шоғырланған диалогтың принципі бойынша жасалады.
Ілияс Жансүгіровтың пьессасында
, ,куә не дейсің?
Уа не қыл ... ... ... ... жоқ ... ... ... күн көрер!
Аяғы жоқ,қолы жоқ,
Жылан қайтып күн көрер!
Ащы ... Асан сен ... ... ... ... мен ем...
Тұнығым ылай болды,
Уа, тұнығым ылай болды,
Қуғыншым құмай болды,
Құтылар қайран жоқ,
Сор қамар ... ... ... ... ... күн көрер!
Жарастық жоқ,жалын жоқ
Жарым қайтып күн көрер
Барары жоқ ,байлау жоқ,
Ерім қайтып күн ... де ... ... ... күн көрер?!
Кәрі көңіл о бір зәр.Күні еңкейіп,көлеңке басқан бейуақтай.Самал желі мұздай,көк майсаны сыздай етті.Ызғар сезген бойым бар.Панасыз ел баладай...Аспанда қара бұлт ақ ... ... ... ... ... ол ... ... бұл бала тас ошақтың басында от шашып ойнайды,от шашып ойнайды.Қамыққан қамқор қаны...Бек буынған бағлан батыр қаны.
Драмалық монологтар қара сөз ... де ... ... де келе ... онда ... ... тән қайталама сөздер де,прозалық монологқа тән үзік-үзік сөйлемдер,лепті сұрайлы сөйлемдер,қаратпа сөздер де кездеседі.Еңлік-Кебек пьессасындағы осы екі үзінді оған мысал бола ... ... ... ... ... алған көңіл еріке қоймас.
Сұраймын уәдені ұстап келді ме деп,
Бауырыма жан батырым ,айтшы жартас!
Батырдың бүгін еді ... ... ... күн мен ... ... апта болды,
Естіші тым болмаса жалғыз үні!
Асыға ма алып ұщқан үмітім.Бар ... бар ... бе ... күн?Жазығым бар ма,кінәлімін бе әлде мен?Атам ,анам,туған үйім кеш мені.Бауырыңда өскен балапан бағын түлеп ұшам деді ұияға.Төкпеген жас,шешпеген шер ... еді ... пен сәт ... ... жалғыз арман жанымды.Жалғыз тірек жарымды!(Сонда)
І.Жансүгіровтың атты пьессасында драматург аталмыш трагедияны жазу ... ... ... қан ... ... ... монологтар жасау ізденістерінде Ілияс фольклордағы толғау,арнау өлең формаларын дамыта,жаңғырта кәдеге асырған.Халық билерінің,шешендерінің сөздерінде кездесетін тұрақты,мәнді,айшықты ... жиі ... ... ... ... біл, сен біл ... занталақ!
Құдайыңды танымай,
Ханыңа құлдық қылмастан,
Бөлініпсің занталақ!
Қлыңды сенің Ұрымға,
Қазаңды сенің Қырымға,
Жібермесем кәпір өтейін,занталақ!
Аптықпа ханым, Аптықпа ханым
Адыраңдап қақтықпа ханым,
Қалырың болса қылып қал,
Қапыда ... ... ... сенің қорлығың
Қазақтан,сірә,қалмаған,ханым
Атаң,Әбілқайыр,Нұралы,
Айшуақ.Есім,Ералы,
Қазақты қатын қылам дегенде
Өзінің басын жалмағын,ханым
Қара басым кетсе де,
Хан деп ... ... қала ... ... ... ... келген трагедиялық монолог пьессасындағы драмалық тілдің синтаксистік,стильдік,интонациялық,тропалық құрылысының сипаты жөнінде ... үлгі бола ... ... ... де трагедиялық зо пафос бар:еселеп қайталанатын , сөздері барыташы жігіттердің жеті қараңғы түндежортуылда жүріп,дұшпанына аямай сілтеген қара шоқпарлары ... ... ... ... ... ... бөлген драматург,негізінен олардың бәрінде шешен,шебер,айшықты сөз иесі етіп көрсетеді.Әсіресе бұл қасиет Махамбет монологтарынан ерекше көзге түседі.
Аспан әлем жүзінде
Айдан ... ... ... де бар да күндіз жоқ
Күллі әлемнің өзінде
Күннен ... ... ... бар ... жоқ
Қарындастық кімде жоқ
Тілде бар да ,дін де жоқ
Көшпелі ... ... ... де ... бір де ... ... кімде жоқ
Айқай шықса бірі де жоқ.
Заманым менің тар ... ... биде ... ... ... ... қарындас
Қазақта бар да мен де жоқ.
Бұл монолог пьессасындағы драмалық тілдің стильдік интонациялық,тропалық құрылысынан-ақ монологқа тән тілдік тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... саласы, ауызша шығарылып, ауызша тараған көркем-әдеби туындылардың жиынтық атауы. Қазақ халқының мұндай сөз өнерін ғалымдар ауыз әдебиеті деп атаған. ... ... ... мен ... ... шығармашылығы", "халық поэзиясы", "халықтың ауызша сөз өнері" дейтін атаулар да осыған жақын ... ... 1846 жылы ... ... Томс ... ... lolk -- ... lore -- білім, даналық) сөзі де ауыз әдебиеті атауы үшін халықаралық ғылым атау ... ... ... қай-қайсысы да бірінің орнына бірі қолданыла береді. Бірақ мағыналары бір емес.
Мысалы, "халық поэзиясы" дейтін ұғым өлең түрінде айтылатын поэзиялық ... ... ... ... болса, "халық шығармашылығы" -- халық шығармашылығы мен өнерінің барлық түрлерінің ... ... ... сөз өнері" -- прозалық та, поэзиялық та шығармалардың ортақ ... ... қоса ... ... "халық білімі" деп аударылатын "фольклор" терминінің мән-мағынасында да елеулі айырма бар. Батыс Еуропа, ... ... ... ... бұл ... ... тым ... Ол халықтың киім-кешек, құрал-жабдық, әдет-ғұрып, тұрмыс-салт, наным-сенім, сондай-ақ түрлі көркем өнерін (поэзия, ... би, ... ... ... т. б.) ... атау үшін ... Бұл ... алғанда ол тек ауыз әдебиетін ғана емес. "Фольклор" атауы орыс ғалымдарының ... ... ... ... ... шығармашылығы деген мағынада қалыптасқан. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы "ауыз әдебиеті" деген ұғым да "фольклордың" осы мәнімен сабақтас. Бұлар бірін-бірі толық ... ... ... әдебиетіін зерттейтін ғылымды "фольклортану" деп атау да осыған байланысты. Қазақ халқының ауыз әдебиеті өзінің көркемдік-идеялық нәрімен, эстетикалық ... түрі мен ... ... тақырыптық және сюжеттік байлығымен, қоғамдық-әлеуметтік және тәрбиелік терең мән-мазмұнымен ерекшеленеді. Ол -- көне тас дәуірінде ... ... ... ... ... ... одан бері де қазақ халқының қалыптасу тарихымен біте қайнасып, ... ... келе ... ... жоқ ... ... ата-бабаларымыздың наным-сенімдерінен, тарихынан, тұрмыс-тіршілігінен, жақсы мен жаман туралы түсініктерінен, асыл ... биік ... ... ... ... Әрі ... рухани мәдениеттің ғасырлар тізбегіндегі тарихи өзгерісін, этникалық санамен қарайлас жүріп өткен жолын да көз алдымызға ... ... Ауыз ... ... да, ... да, тыңдаушысы да -- халық. Сондықтан ол, шын мәнінде, халықтың өз ... ... ... Ауыз ... осы өзгешілігі оның әлеум. бітімін де айқын сипаттайды. 20 ғасырдың басына ... ... ... ... көшпелі қоғамның талап-талғамы мен әлеуметтік қажеттілігіне толық жауап берген ауызша сөз өнері өзінің барлық даму ... ... жүк ... ... мен ... ... бойынша ең биік тұғырға көтерілді. Көшпелі қоғам ... ... ... ... ... ... ... өлеңді, мәнерін таппаған жырды өнер деп танымаған. Осындай тіршілік аясында қалыптасқан ауыз ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да қазақ халқының ауызша сөз өнері отырықшы елдердегі көп өнердің бір тармағы ретінде дамыған фольклорлық шығармашылықтан оқшауланып тұрады. Көшпелі ... ... ... бір ... топтың ғана шығармашылығы емес, жалпы халықтың ханы мен қарасына, батыры мен биіне, байы мен ... ... ... әмбеге тиесілі мұра. Бұған себеп күнделікті тіршілікті өнер дәрежесіне, кез келген ... ... де ... ... дала перзентінің бейім тұруы еді.
Қазақ даласындағы ... ... ... пен ... біраз салаларынан кенжелеп жатқанымен, ауыз әдебиетінің таң ... ... ... ... дамуына мейлінше толық жағдай жасады. Ауызша айту фольклордың тек қана ... ... жолы ... ... ... ... ... тапқан өнердің басты шарты болды. Үлкен де, кіші де ауызша өнер ... ... ... ... ... соны ғана ... ... қоғам ауызша өнер мектебі болды. Осыған лайық ауыз әдебиетінің көтерген жүгі де орасан зор еді. ... ... ... философиялық ой-түйіндері, педагогикалық тәжірибесі, адамгершілік нормалары, кәсіптік әдебиетке тән көркемдік сұраныстары, театрлық өнерге тиесілі есесі ауыз әдебиетіне жүктеледі. Іс ... оның ... ... ... жоқ Мифтік сенімдерден бастап қоғамдық ой-пікірлерге дейінгінің бәрі де фольклорға тоғысты. Сондықтан да ол қай ... да ... бір ... ... ... ғана мұрасы болған жоқ. Бұған өткен қоғамдарда қазақ ауыз әдебиеті туралы пікір білдірген адамдардың әр түрлі ... ... ... да ... бола ... Олар өздеріне қажет елдің тарихы, әдет-ғұрпы, наным-сенімі, ... ... ... нормалары, заңдары, діні, дәрігерлік тәжирібесі, қару-жарақ, киім-кешек, жер-су, мекен, тау-тас, көл, өсімдіктер мен жануарлар туралы мәліметтерді ... осы ... ... ... А. ... қуатты қайнар көзі ауызша жырлаудың небір саңлақтарын дүниеге әкелді. Есімі тарихтан ... ... 14 -- 15 ... ... ... ... ... ауызша жырлаған ақын, жырау легінің даңқы қазақ мәдениетінің тарихында біржола орын тепті. Бұл іс ... ... ... ... ... даралық кәсіптік өнерге дейінгі жүріп еткен жолы еді.
Авторлық ауызша әдеби мұраны ауыз әдебиетінің қатарына қоспағанымызбен оның төл ... ... ... ... ... жоқ. ... ... біздің заманымызда өткен қоғамдардағыдай дамудың қайнар көзінде, өсіп-өркендеудің ең биік сатысында тұрмағанымен қазір де ұлан-ғайыр әлеум. жүк арқалауда. Ұлттың ... ... ... ... ... әлі сол ... ... айна қатесіз танимыз. Еліміздің тәрбиелік, эстетикалық, адамгершілік ... ... ... ... өлшемі де сол фольклордан бастау алады. Ауыз әдебиеті жанрлық құрамы жағынан да сан-салалы болып қалыптасты. Тұрмыс-салт ... ... ... ... ... салты, наным-сенім т. б.),
жаңылтпаштар, драмалық үлгідегі шығармалар... -- ... ауыз ... ... ... осы бір жанрлардың өзі әрі қарай түр-түрге бөлініп кете береді. Бұлардың қай-қайсысы болса да сөзбен айтылатын ... және ... ... ... сөз. ... ауыз ... ең ... сөз өнері. Рас, ауыз әдебиетінде сөзден басқа әншілік және ... өнер де ... ... ... ... музикалық және театрлық шығармашылықтың мұнда қабаттаса қолданылуы табиғи жағдай. Алайда ауыз әдебиетінде сөзден басқа өнердің түрлері қосымша қызмет атқарады. ... ауыз ... ... шығармалардың идеялық көркемдік мән-маңызы, эстетикалық қуаты, тәрбиелік мәні, ең алдымен, бейнелі сөзге негізделген. Әрине сөз өнеріне жазба әдебиет те ... ... мен ... ... ... ... ... және идеялық-көркемдік өрнегі бойынша бір-бірінен бөлек дүниелер. Бұл өзгешелік көркем шығарманың жаратылысындағы мезгілдік және мекендік өлшемдерден айқын көрінеді. Ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... (немесе орындалатындықтан) және суырып салып шығарылатындықтан мезгіл жағынан шектеулі болады, яғни әр жолды, ... ... ... ... ... ұзақ ... ... отыруына мүмкіндік жоқ. Сондықтан көркем шығарманы алғаш шығарып отырған мезгіл де, оны ... ... ... да бұл арада бірдей. Себебі ауызша шығарма тыңдаушы алдында қолма-қол шығарылатындықтан оны жазба әдебиетіндегідей үздік-создық, ... ... ... ... ... ұзақ ойланып шығаруға мүмкіндік жоқ. Сөйте тұра табан астында шығарылған өлең-жырдың эстетикалық қуаты, ... дөп тиіп ... ... өнер ретіндегі өзгешелігі тыңдаушысын қашанда тәнті еткен. Бұл жағынан жазба әдебиеттен оның қызметі бір де кем ... ... ауыз ... импровизатор сипаты оның көркемдік табиғатының өзгешелігін көрсетеді. Атап айтқанда, ауыз әдебиеті шығармаларында ортақ сюжеттер, ... ... ... ... ... ... даяр ... мен ұйқастары жиі кездеседі. Әрі мұндай қайталаулар мен ортақ белгілер ауызша жырлаудың белгілі бір дәрежедегі "қалыптық" ... ... яғни ... айту ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Ал жазба әдебиет табиғаты бұл жағынан мүлде бөлек. Жазбаша шығарманың жазылу процесінде тыңдаушыға тәуелді ... ... ... ... ... мен жазба ақынның көркем шығарманы жарату кезіндегі уақыт еркіндігі мол. ... орай даяр ... ... шығарманың түрлі деңгейлеріндегі қайталаушылық пен біркелкілік жазба әдебиетке жат. Бұл өзгешелік сөз ... осы екі ... көп ... ... ... да ... ... Ауыз әдебиеті. ауызша шығарылып, ауызша тарайтындықтан шығарманың үнемі өзгеріс үстінде болатындығы заңды құбылыс. ... ... ... ... ... ... ... -- ешбір өзгеріссіз қайталап шығу емес, керісінше, ол -- шығармашылық процесс. Онсыз шығарманың заман ағымына лайық ... ... ... ... ... ... ірі ... тән осы ерекшелік шығарманың бір айтушыдан екінші айтушыға, бір дәуірден екінші дәуірге ... ... ... ... ... ... ... ықпал ететін жағдайлардың бірі -- тыңдаушылар ортасының өзгеріп ... ... ... мен ... ... халқының ауыз әдебиетін жинау жұмысы 18 ғасырдандан ... ... ... ... ... ... мiнеки
Абай Құнанбайұлы.
Болыс болдым мінекей,Бар малымды шығындап.Түйеде қом, атта жал,Қалмады елге тығындап.Сүйтсе дағы елімді,Ұстай алмадым мығымдап.Күштілерім сөз айтса,Бас изеймін шыбындап.Әлсіздің ... ... ... ... бар десе жүрегім,Орнықпайды суылдап.Сыртқыларға сыр бермей,Құр күлемін жымыңдап.Жай ... бір ... ... ... шықты, сияз бар","Ылау" деп, "үй" деп дікілдеп.Сасып қалдым, күн тығыз,Жүрек кетті лүпілдеп.Тың тұяқ күнім сүйтсе де,Қарбаңдадым өкімдеп.Старшын, биді ... қыл" деп, ... ... ... үй ... бәрің күтін" деп.Қайраттанып халқымаСөз айтып жүрмін күпілдеп:"Құдай қосса, жұртымныңАқтармын осы жол сүтін" деп,Қайраттысып, қамқорсып,Сайманымды ... ... ... ... ... жоқ - деп - ... ... сөзім сенімді."Көрсеттім" деймін, ымдаймынКәдік қылар жерімдi.Сөз көбейді, ұлғайды,Мақтанның к... көрінді.Қазақты жеген қайратты "ер"Ұрынды да берінді.Әрлі-берлі тартысып,Ісі арамы жеңілді.Алқыны күшті асауларНоқтаға басы ... ... сөз боп ... ... ... биҚайрылып нетсін көңілді.Өз малым деп қойған малИесіне берілді.Ақылы жандар қамалап,Кептірді сонда ерінді.Арызшылар көбейді,Болыстың к ... шөмейді,Қайтсін байғұс демейді.Бір ... ... ... ... далпылдап.Етек кеткен жайылыпАт к ... жалпылдап.Оязға жетсін деген боп,Боқтап жүрмін барқылдап.Кейбіреуге таяғымТиіп те кетті бартылдап.Пысықтың көбі бұғып жүр,Беттесе алмай ... ... күн ... ... ... ... болыстарМақтанып жүр тарқылдап.Күлкісі бөлек қарқылдап,Үні бөлек сартылдап.Сөйлесе кетсе бір жерде,Ағыны қатты аңқылдап.Оязға кірсе, өзгеденМерейі үстем жарқылдап.Елің бұзық болған соң,Ояз ... ... ... ... ... өзім ... ... өтпеймін.Момындық күшті екенінКөрсем дағы, күтпеймін.Сияздан соң елімдіҚысып алып кетпеймін.Әуелде к ... бос кәпір,Мықтыға не қып беттеймін.Жуанды қойып, жуастыБіраз ғана шеттеймін.Ояз ... ... ... ... ... көріп ептеймін.Мынау арам, тентек деп,Еш кісіні теппеймін.Өзімдік бол деп ел ... ... деп, "құп" ... ... буын бос,Біраз ғана айлам бар.Айлам құрсын, білемін -Болыстықтың жолы тар.Қайтіп көмек боладыАнтұрған өңкей ұры-қар?Көргенім әлгі, ойлашы,Ұят, намыс, қалды ма ... ... ... ме деп тағы ... ... бір ... ғой деймiн зар,Ақыл айтар туғандар,Бұл сөзімді ойлаңдар.Кәтелешке көбейді,Сөгіс естіп тозды ажар.Мынау елді ұстарлықКісі емеспін, кел құтқар!Қолдан келмес ... ... ... ... ... ... ... да бір хабар?Тағы бүйтіп кеттің депҚозғау салар, қолға алар.Қатты қысым қылған соң,Басым ... ... ... түскен соң,Көрген күнім не болар?Өзіне мәлім, тентектерӨз бетімен не табар?Қағаз берер, қарманар,Аяғында сандалар.Бұрынғыдай дәурен жоқ,Ұлық жолы ... ... ... ... қағазы өз көзінЖоғалтуға жарайды.Тауып алып жалғанын,Қылмысыңды санайды.Өзі залым закүншікТанып алды талайды,Көрмей тұрып түсемізТемір көзді сарайды.
О.Бөкеевтің ... ... ... ... жазығым не? Жазығым - жар қызығын көрейін дегенім бе? Шын өлік - ... жоқ ... ... еді ... ... қара ... ... соң күдерімді мүлдем үздім де Гүлияның аруағын аттап анау тірідей өз моласын тұрғызып жүрген ... ... ... ... ... екі ... ... да болса ұрпақ қалдыру еді мақсатым. Өзің де білесің , соғыс дегеніміз - әйелді еркегінен айыру; ... ... ... үзіп, ұрпақсыз қалдыру. Сол кезде Құландыдағы бас көтерер қол-аяғы бүтін жалғыз еркек Дархан еді ғой. Ендеше ... ... - ... ... ... ... ... ұнатқаныммен сүйгем жоқ. Несіне жасырып-жабайын. Мен Дарханнан бала ... деп ... есіп ... өз үйімнің босағасында арыстай ұл таптым - ... ... да ... ... ... ... ... ырымын жасадық - әкесі сонда да келмеді; аяғын апыл - ... ... жүре ... ... ... - ... сонда да келмеді;1945 жылы 9майда Құландының тамам қатындары той жасадық - ... ... да ... құдай-ау, бүкіл ел-жұрт біледі, несіне қашқалақтайды деп ыза болдым, тіпті зауалыңды берсін деп қарғадым да; ... ... ... ... - әкесі сонда да келмеді: екі ... асып ... өлді - ... ... да... ... Кеш, бәрі кеш, Жеңісімнен айырылған соң қайтып бала көтермейтінімді білдім. Бала көтермеуге ант етіп, улы шөп қайнатып ... Бар ... ... ... еді: деп. ... арғы ... ... көрінген әкені сипалап, зар еңіреп жүр-ау, құлыным, адасып жүр-ау...қайтейін, қолымнан не келеді, кінәлі өзім. Тас ... ... ... нем бар ... ... ... монологы.
....Жарайды, патша әлгі ұсынысын қабыл ала-ақ қойсын. Бірақ, оған қазақ көне ме? Одақтас десе бір жөн, ... ... ... ... ... пе екен? - дейтін шығар. Жә... Жоңғарға бодан болсаң, ал жағында жаланып қытай тұр. , - деп ... ... ғой. Сол ақыр ... көзапара өз басына өзі тілеп ап қазақтың басына ат теуіп пе! Ал, жоңғарды үйреніскен жау ғой деп, бір күні ... бір күні ... ... ... жүре тұрсын делік. Сонда мынау күнара қым - қуат, күнара ойбаймен отырған жұрттың көсегесі қайтып көгереді. Ал, орыс ше... ... ... ... қажеті шамалы,өрісіңнің қажеті шамалы. Шектес жатқан суларыңның бойына егін салар. Өзің түгілі итің жемейтін судағы балығыңды ... Ал, ... ... ... Келіп қолыңдағы құрығыңа таласпайды, астыңдағы тағыңа таласпайды... Құла түз,құба шөліңде шаруасы жоқ. ... ... деп ... изеп ... ... ... қолына түссең не істейтінін баяғы ақ табан шұбырындының тұсында көрсетті. Оның ар ... ... ... ... ... бара ... ... шүршіт жоңғардан асып түспесе, кем түсер дейсің бе? Төбесінде отырған Құбылай тұқымын- өз дініне,өз қанына сіңіріп,өз тілін өз ... ... ... ... ... табанында жатқан қазаққа: , - демес деп ... ба? ... ... ... ... ... ... өңшең кер ауызға түсінбеу деген сөз боп ... ... ... ауызы дуалы дегендерден ептеп сыр тартып көрсе қайтер еді? Олар не дер екен? Әуелі кімнен бастаған жөн. Әрине, Бөкенбайдан... Талай ... кем ... ... ... ... әз ... ... жеңісті алып берген де Бөкенбайлар. Олардың аузы қисайса , біраз жұрттың аузы қисаяды. Бәрін былай қойғанда қазір орыс ... ең ... ... да ... ... ... ... бір күн басыңнан.
Жат боларсың, жатарсың
Жақыныңнан, досыңнан.
Сүйген бала, алған ... сол күн ... ... бір көйлек,
Иығыңнан асылған.
Тіршілікте бұл дүние,
Жеткізбейді зырылдап.
Дүние үшін жүреміз,
Жүз жыртысып, ырылдап.
Күйіп-пісіп қаламыз,
Болмашыға шырылдап.
Өкінеміз өлген ... ... ... ... ... ... ... достарым,
Жараспай ма, өзіңе?!.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманда драматургия мен театр - күрделі уақытта өмір сүрген қазақ елінің өмірінен ерекше орын ... ... ... эстетикалық байлықтардың бірі. Қазақ пьесалары алғаш жеке кітапша болып жарияланғаннан бері (1914 ж.) сексен бес жылдан асты. Тарих үшін онша көп ... ... осы ... ... ... ... ... озық, дамыған елдер әдебиетінде бар негізгі, жетекші, басты ... ... ... ... ... халқымыздьщ рухани байлығының қатарына қосты. Дүние жүзі классикасынан ана ... ... ... және бір ... ... ... тудыруда реализм принциптерін игеру жолында А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, М. Дулатов, С. Сейфуллин, М. ... I. ... Б. ... С. ... Ғ. ... орасан зор қажыр-қайратпен, ерекше ыждағат шабытпен шығармашылық еңбек етті.
Қазақ драматургиясының бай поэтикалық халық мұрасы мен ... ... ең ... ... тиіс ... көркем құбылыс деп білеміз.
Халық эпосы мен драматургиясы ... ... ... ... ... ... ерекше бөліп көрсетуге болар еді. Пьесаларымызға батырлар жырының сюжет желісі, оқиғалар сорабы ғана емес, дәстүрлі қаһармандары, белгілі ... ... ... бір ... сан ... ... күллі пафосы рухы ауысқан болатын. Халық өлеңдері (беташар, жар-жар, қоштасу, ... ... ... ... аз ғана тігісі жатқызылып, кейде тіпті өзгертілмеген қалпында көптеген пьесалардың тексіне еніп, сіңісіп ... ... ... ... ... қанша көркем, үздік туындылар болғанмен, жаңа жанрлық түрлерді толық ауыстыра алған жок. Халық байлығын таусылмас қазынаны берік тиянақ ете ... ... соны ... ... үстінде әлем әдебиетіндегі жемісті дәстүрлерді зерттеп озық дәстүрлерді игерді. Әлем әдебиетіндегі формаларды адды.
Қазақ драматургтері бірыңғай әсер ... ... ... ... ... ... Жаңа заман талаптары, жаңа өмір шындықтары туғызған идеялық нысана, көркемдік талғам шарттары дәстүр мен ... ... ... ... ... ... қимыл-қозғалыс, психологизм орнына тежеу бермес сөз дауы, тізгін тартпас қызыл өңеш дау-дамайдың басып кетуі - бірқыдыру ... ... ... ... ... ... болатын. Әрине, көрініс пен әрекеттің есесін сөз толтыра алмақ емес.
Табиғи төркініне жүгінсек, Ж. Аймауытов, М. ... I. ... Ж. ... Ғ. ... Ә. ... ... сан алуан өлең өлшемдері, ағыл-тегіл шешендік кестелерді, түйдек-түйдек бейнелі тіркестер ұлттық сахна ерекшеліктерінен туған-ды. Қазақ театрының алғашқы көрермендері асыл сөз ... ... асын ... ... ... гөрі құлаққа сенетін кешегі көшпенділер өкілі, сахара ... еді. ... кей ... фольклордың шеңберінде қалып, эпикалық схемалардан шыға алмай, этнографиялық жайттарды, қарабайыр тұрмыс-салт дағдыларын ... ... ... ... жаңа ... ... ... драматургиясының үздік шығармаларындағы қаһармандар өмірдің қат-қабат шытырманында, тағдыр тауқыметі түскен, қияметтің қыл ... ... ... ... ... ... үстінде, психологиялық арпалыстар, сезім бұрқағы пенде шіркіннің басын тауға, тасқа соққан тар жол, тайғақ кешулерде көрінеді.
Кейіпкерлердің айқын идеологиялық ... - ... ... ... ... ... ... сапалардың бірі. Әсіресе, революция шындығын әлеуметтік-саяси күрестер табиғатын ... ... ... ... ... жаңа ... жағымды кейіпкерлердің қолында. Мұндай шығармаларда бір тағдырды бейнелеу, бір қаһармаңды тәптіштей суреттеу жағы аз.
Көптеген пьесаларда өз ... ат ... ... ... жаңа ... шаңырақ көтеру - кісен құлдығы бар ескіліктен құтылудың, азаттыққа қадам басудың бір жолы іспетті көрінеді. ... ... өз ... кету ... ... ... "Еңлік-Кебек", "Ақан сері - Ақтоқты" сияқты сан алуан шығармалардың сюжеттік ... ... ... ... ... ... барлық кезеңдегі басты қаһарманы халық, халық өкілдері болды, фольклор ксйіпкерлері ... ... ... ... жаңа заманды жасаушы күрескер қаһармандар сахнаға шықты.
Бұл міндет дәуір талабына сай проблемалық драматургияны, өміріміздің ... ... ... ... ... жас ... коммунистік рухта тәрбиелейтін толғауы тоқсан сахналық шығармаларды талап етеді. Біздің драматургтеріміз бүгіңде қадыр-халінше осы талаптарға сай ... ... ... Жетістік жоқ емес. Бар. "Аткөпір кинофильмдер мен ... ... таяу ... ... ... ... ... деген қауіп ақталған жоқ. Өйткені, қазіргі сырлы театр, ойшыл драматургияға ынта мен ықылас, ... мен ... ... ... ... дәстүрге деген жүрек тереңінен шымырлап шыққан махаббаттан туған ғой. Ал барлық жанрлық формалары дамудың, толысудың қиын-қатпар ... ... ... ... ... да ... текті күлкі, мұңды сыр, жігерлі қайғысын бөлісер, жан жүйесін ... ... ... ... асыл ... досы бола берерінде күмән бар ма?!
Пайдаланған әдебиеттер:
* Виноградов В.В. Стилистика. Теория поэтической речи. ... ... 1963. 150 с.
* ... Ғабит Мүсірепов - драматург. - А.: Өнер,1982.
* Нұрғалиев Р. ... ... - А.: , ... ... Ә. Бес ... ... жинағы. - Т.4. - А.: Жазушы, 1981.
* Мүсірепов.Ғ. Драмалық шығармалар. - А.: ... ... ... Г. Көркем прозадағы психологизмнің кейбір мәселелері: түс көру, бейвербалды ишараттар, заттық әлем /. - А.: Алаш, 2003.
* Ыбыраев Ш. Эпос ... ... ... ... поэтикасы. - А.: Ғылым, 1991.
* Қасқабасов С. ... Әр ... ... - А.: ... жолы, 2008.
* Нұрғалиев Р. Күретамыр. Алматы: Жазушы, 1973.
* Тимофеев Л. И. ... ... ... - М.: ... ... ... Н. Ғ.Мүсрепов - драматург.Алматы:Өнер, 1982.
* Қабдолов З. Сөз өнерi. Алматы: Мектеп, 1976.
* Нұрғалиев Р. Қазақ драматургиясы. Алматы: ... ... ... К. ... ... ана //Солтүстiк Қазақстан газетi, 1967, 3 декабрь.
* Уәлиев Қ. Сахна - менiң өмiрiм. Алматы: ... ... ... Е. Ажар мен ... жас, ... ... С. ... драматургиясы.//Кiтапта: Жанр сипаты. Алматы: Ғылым, 1971.
* Қабдолов З. Сөз ... ... - ... ... ... Б. Уақыт және театр. - Алматы: Өнер, 1980.
* Шиллер Ф. Собранные сочинения В ... ... А. ... ... на Западе во второй половине ХIХ века. М: Наука, 1988.
* Нұрғалиев Р. Айдын. Алматы: ... ... ... Ә., ... Ж., ... Л., Тұңғатова Ғ.
* 4.Әлметова Ә., Тұңғатова Ғ., Хамимульдинова Л., Дәркенбаева Ж.
* Қазақ ... Оқу ... (В2 - ... ... ... ... 2013. - 102 б.
* 5. Смирнова Ю.Г. Русский ... ... ... ... ... - Алматы, 2013. - 200с.
* Сатыбалдин Қ. Таңдамалы шығармалар. 4 томдық. - Алматы: Жазушы, 1975. - 4 т.: ... - 300 ... ... М. Қазақ драматургиясының жанр, стиль мәселесі. - Алматы: Ғылым, 1977. - 176 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Монолог және оның түрлері, функционалдық, стилистикалық қызметі53 бет
Кейіпкер тілі62 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
Драмалық шығармалар7 бет
Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы8 бет
Көркем шығармадағы ішкі монологтың зерттеу нысандары93 бет
Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. өлең сөздің теориясы8 бет
Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері.Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең сөздің теориясы11 бет
Көркем әдебиеттегі аңыз және мифтің мәні67 бет
Көркем әдебиеттегі көркемдік-бейнелеу30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь