Интеллектуалды даму деңгейі

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
І.Тұлға психологиясы.
1.1.Тұлға түсінігін зерттеудің әлемдік теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІІ.Психика дамуының интеллектуалды кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.1.О.Канттың тұжырымдамасы бойынша адамдардың интеллектуалды дамуының кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2.Жеке адам психологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.3.Тұлғаның даму мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Кіріспе.

Жалпы психология – психика дамуының жалпы заңдылықтарын, зерттеу әдістерін, теориялық принциптерін және оның ғылыми негіздерінің қалыптасу жүйесін зерттейді. Психика жоғары дәрежеде ұйымдасқан материяның нақты формасының қызметін, әрекет тәсілін бейнелейді, адам психологиясы жаңғырту арқылы пайда болады.Ресейлік атақты психолог Борис Герасимович Ананьғв адам танымының жүйесін 4 негізгі ұғымға бөліп қарады: индивид, іс-әрекет субъктісі, тұлға және жеке даралық.
Индивидң түсінігінің бірнеше мәні бар. Алдымен, индивид - ол табиғи жалғыз тіршілік иесі адам, Homo sapiens түрінің өкілі. Мұнда адамның биологиялық жағы айтылған. Кейде бұл түсінікте адамды адамзат қауымының жеке өкілі, еңбек құралдарын пайдаланатын әлеуметтік тіршілік иесі ретінде қолданады. Алайда бұл жағдайда да адамның биологиялық тұрғысы ұмытылмайды.
Б.Г.Ананьев индивидтің бірінші және екінші қасиеттерін бөліп көрсеткен. Бірінші қасиетке адамның барлығына ортақ жас ерекшеліктерін (белгілі бір жасқа сай болу), жыныстық диморфизм (белгілі бір жынысқа сай болу), сонымен қоса, жеке-типтік сипаттамалар, оның ішінде конституционалды ерекшеліктер (дене бітімінің ерекшеліктері), мидың нейродинамикалық қасиеттері, үлкен жартышарлардың функционалды геометриясының ерекшеліктерін жатқызады.
Индивидтің бірінші қасиеттерінің жиынтығы оның екінші қасиеттерін анықтайды, олар: психофизиологиялық функциялардың динамикасы және органикалық қажеттіліктердің құрылымы. Осы қасиеттердің барлығы қосыла келіп, темперамент пен адам нышандарының ерекшеліктерін жасайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Ананьев Б.Г. Избранные психологические произведения. Т.II. М.:
Педагогика, 1982.
2. Анастази А. Дифференциальная психология.- М.: Апрель-Пресс,
ЭКСМО-Пресс, 2001. (752 с.)
3. Леонгард К. Акцентуированные личности. Киев: Вища школа, 1981.
4. Личко А.Е. Психопатии и акцентуации характера у подростков.
Л.: Медицина, 1983.
5. Мерлин В.С. Очерк теории темперамента. Пермь, 1973.
6. Небылицын В.Д. Психофизиологические исследования индивидуальных
различий. М.: Наука, 1976.
7. Психология индивидуальных различий (тексты).М.: МГУ, 1982.
8. Русалов В.М. Биологические основы индивидуально-психологических
различий. М.: Наука, 1979.
9. Теплов Б.М. Избранные труды. Т.I. М.: Педагогика, 1985.
1.Анохин П.К. Теория функциональных систем. М.: Наука, 1978.
2.Выготский Л.С. Развитие высших психических функций. М., 1960.
3.Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. М., 2000.
4.Зорина З.А., Полетаева И.И. Зоопсихология. Элементарное мышление животных. М., 2003.
5. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. М., 1972.
6.Лоренц К. Кольцо царя Соломона. М., 1980.
7.Д.Мак-Фарленд. Поведение животных. Психобиология, этология и эволюция. М., 1988.
8.Северцов А.Б. Главные направления эволюционного процесса. М., 1967.
9.Сравнительная психология и зоопсихология. Хрестоматия. “Питер”, 2004.
10.Тих Н.А. Предыстория общества. Л. 1970.
11.Толмен Э. Когнитивные карты у крыс и у человека//Хрестоматия по истории психологии. М.,1980.
12.Фабри К.Э. Основы зоопсихологии. М.,
13.Хайнд Р. Поведение животных. М., 1975.
        
        Жоспар
Кіріспе...............................................................................................................2
І.Тұлға психологиясы.
1.1.Тұлға түсінігін зерттеудің әлемдік теориялары............................................3
ІІ.Психика дамуының интеллектуалды кезеңі...................................................5
2.1.О.Канттың тұжырымдамасы ... ... ... ... ... адам ... даму мәдениеті..........................................................................22
Қортынды........................................................................................................26Қолданылған әдебиеттер..................................................................................27
Кіріспе.
Жалпы психология - психика дамуының ... ... ... әдістерін, теориялық принциптерін және оның ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде ұйымдасқан материяның нақты формасының ... ... ... ... адам психологиясы жаңғырту арқылы пайда болады.Ресейлік атақты психолог Борис Герасимович Ананьғв адам танымының жүйесін 4 ... ... ... ... ... ... ... тұлға және жеке даралық.
Индивидң түсінігінің бірнеше мәні бар. ... ... - ол ... ... тіршілік иесі адам, Homo sapiens түрінің өкілі. Мұнда адамның биологиялық жағы ... ... бұл ... ... ... қауымының жеке өкілі, еңбек құралдарын пайдаланатын әлеуметтік тіршілік иесі ретінде қолданады. Алайда бұл ... да ... ... ... ұмытылмайды.
Б.Г.Ананьев индивидтің бірінші және екінші қасиеттерін бөліп көрсеткен. Бірінші қасиетке адамның барлығына ортақ жас ерекшеліктерін ... бір ... сай ... ... ... (белгілі бір жынысқа сай болу), сонымен қоса, жеке-типтік сипаттамалар, оның ішінде конституционалды ерекшеліктер (дене бітімінің ... ... ... ... ... ... функционалды геометриясының ерекшеліктерін жатқызады.
Индивидтің бірінші қасиеттерінің ... оның ... ... ... ... ... ... динамикасы және органикалық қажеттіліктердің құрылымы. Осы ... ... ... ... ... пен адам ... ерекшеліктерін жасайды.
І.Тұлға психологиясы.
1.1.Тұлға түсінігін зерттеудің әлемдік теориялары.
Тұлға психологиясы саласындағы зерттеулер бұрыннан жүргізіліп келеді, олардың өзіндік ... бар. ... ... ... 3 ... ... ... клиникалық және тәжірибелік.
Зерттеулердің бірінші ... көне ... ... басталып, ХХ ғ-ң басына дейін жалғасқан. Бұл кезеңдегі тұлға психологиясының негізгі мәселелеріне адамның ... және ... ... жөніндегі сұрақтар жатады. Тұлға туралы алғашқы анықтамалар айтарлықтай ... Ол ... ... ... бар ... оның жеке ... деп ... бәрі жатқызылған: биологиясы, психологиясы, мүлігі, мінез-құлқы, мәдениеті және т.б. ... ... ... ... ... ... дейін сақталыпты. Нақты мазмұнға толы, тұлғадан бөлек ... ... да ... мен ... категориялары бар психология үшін мұндай анықтама өте кең болып табылады.
Көптеген ... ... ... ... американдық тұлға теориялар басқа елдердің теорияларын мойыңдай бермейді, тек тұлға теориясын жасаушы Фрейд, Юнг, ... ... әрі ... ... өз қала ... жаңа ... келе ... Теорияларға контент анализ жасасақ, барлық ... ... ... көп ... ... ... тұлға теориясы жайлы американдық оқулық 1967 жылы шықсада олар қайта басылып шығып жатыр.
Бүгінгі ... ... ... қалай, сол американдық оқулықтан кейін өзгерді ме, бүгіндері тұлға теориясында әлеуметтік конструкционизм методологиясы үстемдік жасауда, олар кез келген ... ... ... ... ... суреттейді. Солардың ішінен теориялардың үш тобын бөлеміз - біріншісі операциялық ... ... ... ... ... ішінен қызығу туғызатыны экзистенциалды бағдарлану тұлға теориялары - бір ... ... ... ... ... ... М.Босстың теориялары-тұрмыстық анализ теориялары, логотерапия - В.Франкл (1990-1997).
Қандай теориялар көп ... - ... ... ... олардың оппоненті 4.Роджерс, 5.Скиннер, 6.Оллпорт, 7.Маслоу, 8.Фромм, аралық статуста Кэттелл, Келли, Эриксон, ... ... ... ... ... ... Миллер, Салливан, Меррей, Роттер, Хорни, Айзенк, Левин ең соңында.
Ең көп оқылатыны - ... ... ... ... Жаңа ... тұлға теориялары бағытында екі бағыт үстемдік етеді - біріншісі, әлеуметтік когнитивті бихевиоризмнен шыққан Дж.Роттер, ... ... ... ... ... ... себеп іздейді) атрибуцияға байланысты мінез-құлық пен мотивацияны регуляция жасайтын эгогендік ықпал, яғни тұлға әуел бастан ... ... ... ... ... сөз ... теориялары өте көп олардың бәрі оқулықтарда беріле бермейді. Шет ел психологиясында көп оқылатын теориялардың алдында тұрғандары, олар, З.Фрейд, К.Юнг, А.Адлер, ... ... ... ... алады, оларға Б.Скиннер, Г.Оллпорт, А.Маслоу, Э.Фромм, А.Бандураның еңбектері қосылады.
Келесі ... ... ... Э.Эриксон, Л.Бинсвангер, У.Шелдон алса, келесі топты Дж.Доллард, Н.Миллер, Г.Салливан, Г.Меррей, К.Хорни, Г.Айзенк ... ... ... ... ... ... бихевиоризм гуманистік психология үштігі көп қылады, оқулықтарда көп жазылады.
Кеңес психологиясында жазылған теорияларда басты ... төрт ... ... болады іс-әрекеттік концепцияға негізделген мәскеулік мектеп (А.Н.Леонтьев, Л.И.Божович), ленингард мектебі (Б.Г.Ананьев, В.Н.Мясищев), грузин мектебі (Д.Н.Узнадзе), пермь мектебі (В.С.Мерлин). ... бұл ... ... ... ... А.Г.Асмолов, Б.С.Братусь, Ф.Е.Василюк, Д.А.Леонтьев, А.В.Петровский, В.А. Петровский, В.И.Слободчиков және тағы ... ... ... ... теорияларының ішінен таңдап, олардың қайсысын оқулыққа кіргізу керек деген сұрақ өте күрделі болып табылады. Соған қарамастан тұлға ... ... аша ... ... ... ... ... теорияларға шолу жасау мүмкіндігі автордан байланысты болады.
Негізгі екпінді шет ел теориялардағы тұлға мәселесі қалай анықталады, олардың кеңес ... және ... ... алатын орнына қарай және кеңес психологиясындағы негізгі теорияларға және олардың бұл күндері жалғасын тауып отырған теорияларға ... ... ... ... ... тұлға түсінігінің мәнін ашу болып табылады.
ПІет елдік ... ... ... ... оны ... әсер ... адамзат баласының өмірінде ұлы із қалдырған ұлы классиктерге де екпін жасалады (Гиппократ, Платон, Аристотель), сол ... ұлы ... ... сүйенбей тұлға түсінігін талдау мүмкін еместігі көрсетіледі (Кант, Гоббс, Локк, Спиноза, Ницше).
Ал ... ... ... ... негіз болған еңбектерді айтуға болады, олар Шарко мен Жаненің, Фрейдтің, Юнгтің клиникалық бақылаулары, ... ... мен ... еңбектерін айтуға болады. Кешірек эксперименттік психология мен үйрену теорияларының тұлға теорияларын жасауға негіз болды. Келесі бір негізді психометриялық зерттеулер береді.
Шет ... ... ... ... түсіндіреді, ағылшын тілінде тұлға епті деген мағынаға келеді. Индивидтің тұлғасы әртүрлі жағдайда әртүрлі адамдардың позитивті реакциясын алуға ... ... ... Сондықтанда курстарда деп аталады.
Оқушының тұлғалық проблемасын айтқанда мұғалім оқушының педагогпен, оқушылармен қанағаттанған қатынас орната алу үшін әлеуметтік ептілігі ... емес ... ... ... ... ... әсері туралы айтқанда индивид , , дегендер туралы түсініледі.
Оллпорт әдеби шолуларда тұлға туралы елуге жуық ... ... ... ... ол ... ... үшін ... және биофизикалық деп атады. Биосоциалды анықтамаларда тұлға ... ... ... сәйкес келеді, тұлғаны индивидтің дегенмен ара қатыстырылады, Яғни басқалардың реакциясы субъектінің тұлғасын анықтайды, оған ... ... тек ... ... ғана анықталмайды деп қарсы болып оған биофизикалық анықтамаларды қосады, ... ... мен ... ... ... ... бағалауда оның маңызды деген қасиеттерін кіргізеді, ал тағы бір анықтамаларда тұлғаның ... ... ... ... көрсетеді, тұлға индивидуалды мінез-құлықтың әртүрлі түрлерін реттейді деп ... Тағы бір ... ... ... уникалды немесе индивидуалды аспектілерімен береді, индивидті басқа адамдардан ажырату үшін сол анықтаманы қолданады.
Кейбір теоретиктері тұлға адамның маңыздылығын құрайды деп ... ... шет ... ... ... ... ... жасаған авторлардың өздерінің жеке зерттеген бақылаулары негізінде жасалған эмпирикалық түсініктерімен түсіндіріледі. Біз тұлға феноменін өз эксперименттері мен жеке бақылау нәтижелерінде ашып ... ... ... ... ... теориялардың кейбіреулеріне тоқталамыз
ІІ.Психика дамуының интеллектуалды кезеңі
ІІ. Психика дамуының интеллектуалды кезеңі
О.Конттың тұжырымдамасы ... ... ... ... ... идея ... ... идеалистік ой жатыр. Сондықтан О.Конт жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуальды ақыл-ойының, ... бір ... ... ... үш ... яғни теологиялық метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы ... яғни ... ... адам ... да бір ... процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты, оларға табиғат пен ... ... жоқ ... ... ұғымдарды қолданды.
Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, ... тыс ... ... бас тартты, ендігі жерде құбылыстарды, процесс, олардың мәні мен себебін философиялық абстракциялы ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты. Бұл кезеңнің ... ... - ол ... да бір ... ... ... алмайық, оларды сын тұрғысынан өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның ... ... ... ... яғни ... ... ... яғни позитивистік кезеңде адам құбылыс, процесттердің, заттардың абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, ... бас ... Ол тек қана ... ... ... ... тұрақты байланыс пен қатынастарды белгілеп отырды.
О.Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін нақтылы фактілерді оқып, үйрену ... ... ... - бұл әлеуметтік құбылыстар мен процесттер.
Ғылымдардың дамуы, бір кезеңнен екінші кезеңге өтуі ... ... ... бір ... ... Бұл ... басшылыққа алатын бір қағида - ғылымға қарапайымнан күрделіге, төменнен жоғарыға қарай даму тән. ... ... ... сайын одан алынатын позитивтік (яғни, оң, жағымды - А.И.) білім жеңілірек, тезірек болды. Осыған орай позитивтік әдіс ... рет ... ... ... химия, биология ғылымдарына қолданған. Ал, әлеуметтану жағымды, оң білімнің ең жоғарғы шыңы, өйткені ол құбылыстарды, процестерді ... ... ... ... ... әдіс теориялық әлеуметтік талдауларда бақылау, салыстыру, эксперимент, т.б. арқылы эмпирикалық (яғни, ... ... ... ... ... бір үлкен себеп болған оқиға, ол О.Конттың өзі ... ... ... және оны ... ... заң ... Бұл фактілердің адамзат қоғамының тарихында үлкен маңызы болды, өйткені бір жағынан осылардың негізінде қоғамда әлеуметтік және ... ... ... ... қоғамда адамдардыің әл-ауқаты, материалдық тұрмыс жағдайы біршама жақсара ... ... ... бүл ... ... кері әсер ... өйткені бұлар байлықтардың бір қолға, немесе кішігірім топтардың қолына жиналуынан әкелді, сөйтіп қанаушылыққа жол берді. әлеуметтік ... бір ... ... топтастырады. Осыған орай адамдардың түрлі корпоративтік эгоистік мораль пайда болады. Ал, ... ... ... ... онда ... ... болатын адамдардың арасындағы ынтымақтастық және келісім бұзылатын болды. О.Конттың пікірінше, осы ... ... ... ... тек әлеуметтану ғылымы реттеп отырады.
О.Конттың әлеуметтану тұжырымдамалары әлеуметтік статика және әлеуметтік динамикадеген бөлімдерден тұрады. Әлеуметтік статика қоғамдық өмір сүру ... ... мен даму ... ... Бұл ... ... әлеуметтік институттардың негізгі түрлерін, яғни, отбасын, мемлекетті, дінді алып қарайды. Олардың қоғамдағы ... ... ... және адамдардың арасындағы ынтымақтастықты нығайтудағы рөлін көрсетеді.О. Конт қоғамның ілгері дамуы туралы теорияны әлеуметтік динамикада одан әрі жетілдіреді. О.Конттың пікірінше, ... ... ... ... ... бастама, адамзаттың ақыл-ойының дамуы жатыр.
О.Конт әлеуметтік құбылыстарды зерттеуде әлеуметтік фактілерді бақылау әдісіне үлкен мән берген, өйткені бақылау ғылымға объективтілікті ... Ал, ... ... ... ... ... фактілерімен жұмыс істейді. Әлеуметтік зерттеудің екінші бір маңызды әдісі- ол эксперимент. О.Конттың пікірінше, эксперимент бұл белгілі бір ... ... ... әлеуметтік процесттердің құбылыстардың өзгеруін, дамуын бақылау; О.Конт бойынша әлеуметтанудың үшінші негізгі әдісі - ... Бұл әдіс ... ... ... ... салыстаруда қолданылады. О.Конттың осы әдіңстер туралы пікірлері де ... өте ... ... рөл ... ой-пікірлері, идеясын одан әрі дамытқан ағылшын әлеуметтанушысы Герберт Спенсер (1820-1903 ж.ж.) болды. Оның ... ... ... ... әлеуметтану теорясы негізгі екі мәселеден тұрады. Бұл екі ... идея ... ... ... ... болу ... ... пайда болған.
Қоғамды биологиялық организм ретінде қарау;
Әлеуметтік эволюция идеясы.
Адам ... тірі ... ... ... оған ... ... тән ... биологиялық заңына сәйкес табиғаттағы жыртқыш жануарлардың тіршілік үшін ... ... ... ... ... ұқсас. Г.Спенсер тірі организмдердің жүйке жүйесін мемелекеттік ... ... ... теңестіреді. Г.Спенсер қоғам мен организм арасында кейбір ерекшеліктер ... ... ... ... адам ... ... ... тәуелсіз тұрады, ал, организмнің бөліктер мен элементтері оның тұтастығын құрайды, оған тәуелді. Қоғамда, керісінше, тұтастық өзінің бөліктерінің, игілігі үшін өмір ... ... бұл ... ... бір жүйе деп қарауға мүмкіндік беретіндей жол ашты.
Г.Спенсердің қоғамды организммен теңестіруі қоғамды іштей үш ... ... ... ... ... 1) қолдаушы, 2) материалдық игілікті өндіру көзіне (экономикаға), 3) қоғамның жеке бөліктерінің арасындағы байланыс, қатынастарды анықтау, қоғамдағы ... ... ... ... және жеке бөліктердің тұтасқа бағынуын реттеу (мемлекеттік өкімет) болды.
Г.Спенсер қоғамның ... ... ... ... ... ... 6 тұрпатын атап көрсеткен. Оларға туыстық, білім, саяси, шіркеу, кәсіби және өндірістік тұрпаттар жатады. Өзінің ... ... как ... изучения. СПБ, 1986; Основные начала, СПБ,1897, Основание социологии, СПБ, 1906г.) әлеуметтік институттардың ... ... ... ... ... ... осы ғылымға жаңа ұғым, терминдерді қосты. Олар: әлеуметтік жүйе, әлеуметтік институт, ... ... ... және ... т.б. ... ол ... ... түсінді. О.Конт пен Г.Спенсердің кезінде әлеуметтану ғылымында өзінше ерекше ой-пікір айтып әлеуметтанудың айырықша тұжырымдамасын ... Карл ... ... ж.ж.) болды.Дегенмен, К.Маркстің әлеуметтану теорисында көптеген бағалы ой-пікірлер, ... бар. Оны ... ... болады:
1. К.Маркс мінсіздендірілген, абстракталы қоғам жағдайына тән даму теорисына қарсы шығып, өзінің нағыз, шынайы ... ... ... объективтік - материалистік теориясын жасады, қоғамның дамуын "формация", яғни, ерекше бір құбылыс ... ... ... ... даму ... ... әр уақытта экономиканы (яғни, өндірістік тәсілді, оның ішінде өндіргіш күштерді, оларға сәйкес өндірістік қатынастарды) ең басты, қозғаушы, шешуші күш деп ... ... ... ... бір формацияның, оған тән өндірісітік тәсілдің екінші бір формациямен ауысуымен байланыстырды;
4. К.Маркстың әдістемесінде қоғам дамуының екі басты үлгісі бар: а) ... б) ... ... ... процесті түсіндіру үшін қолданылады. Басқаша айтқанда, бірінші үлгі ... ... ... ... қарастырады. Екінші үлгі, формацияның негізгі екі компоненті - базис пен қондырманы талдағанда, олардың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құрылым (яғни, қоғамды таптарға, топтарға, жікке бөлу) теориясын жасаған авторладың бірі болды. Жікке, ... ... ... ... ... ... ... меншік формасына байланысты екенін көрсетті. Сөйтіп К.Маркс қоғамның әлеуметтік құрылымын экономикалық таптардың қатынастары арқылы анықталады деп көрсетті. Осыған орай ... жеке ... ... ... ... оны ... қатынастардың жиынтығы деп түсіндірді.
Маркстік әлеуметтанудың кемшіліктері де болды. Батыс әлеуметтанушыларын қоғам ... ... ... ... күші тек ... ... деген Маркстік теорияны сынға алды. Бұл жерде К.Маркс қоғамның рухани- мәдени факторларының мәні мен ... ... деп ... ... факторлардың рөлін жоғары, асыра-бағалап қараудың нәтижесінде жіктеу теориясының бір жақты, бір өлшемді екенін аңғартты. Мұнда ол тек қана өндірістік құрал-сайманды ... ... ... ... ... пайда болуына себеп болатын басқа әлеуметтік саяси факторларға, мысалы, өкімет, билік, мәртебелік, бедел, абырой, артықшылық, т.б. есепке алмады. К.Маркс ... ... ... ... ымыраға келу, ынтымақтастық мәселелеріне де көңіл бөлмеді. Ал, бұл кейінгілер қазіргі әлеуметтану ғылымында ең бір көкейтесті ... бірі ... ... Маркстік әлеуметтану теориясының тағы бір кемшілігі, оның басқа ілімдерден оқшаулануында болды. Осылардың бәріне қарамастан ... ... ... көп ... ... дамыды (әсіресе КСРО-да).
Әлеуметтанудың классикалық негізін салушылардың ірі өкілінің бірі, әрі өте ... - ... ... ... ж.ж.). ... ... көбіне Э.Дюркгеймнің классикалық мұрасына сүйенеді. Өзінің әлеуметтануында ол әлеуметтік таным процесінің әдістемесіне көп көңіл аударды. Ал, бұл ... ... деп ... ... мәні мен ... ... Тек ... арқылы зерттеу, басқаша айтқанда, қандай да бір әлеуметтік ... ... ... ... бәрі ... ортамен байланыста өмір сүреді. Қоғам - ерекше құбылыс, оны табиғатпен, психикамен шатастырып, алмастыруға ... ... ... ... әдістемелері) жаратылыстану ғылымдарына ұқсас болуы қажет, әлеуметтану өз алдына ... ... үшін оған ... бір ... ... осылардың ішінде оның тек қана өзі зерттейтін, өзіне ғана тән пәні мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтану әлеуметтік нақты мәні бар, оған ғана ... ... ... ... терең зерттеуі керек.
Әлеуметтік нақтылықтың негізгі элементі- әлеуметтік фактілер, осылардың жиынтығынан қоғам құралады. Осы фактілер әлеуметтанудың пәнін құрайды. Оның ... ... ... ... ... ... ашып тұжырымдау. Э.Дюркгейм әлеуметтік фактілерге бастапқы түсінікті (елестетуді) жапқызады. Ұжымдық ұғымға әр түрлі адам өмірінің ... ... ... ... ... ... ... т.б. кіреді. Ал, олар объективті түрде өмір ... ... ... ... ... ... ... оны топтық саны мен топтық мінез-құлық ерекшеліктерімен салыстыра отырып түсіндірген. Топ ... ... ... қимыл жасайды. Ал, бұл топтың мінез-құлқы оның әрбір жеке мүшесінің ой-сезім, іс-әрекетінен басқаша. Бұл постулатты (яғни, еш қандай ... ... ... жорамалдарды) Э.Дюркгейм барлық қоғамға қолданады. Әлеуметтік фактілер индивидтен (адамнан) тәуелсіз, ол да табиғат құбылыстары сияқты, бірақ, олар адамға еріксіз ... әсер ... оның ... бір ... ... ... етеді. Әлеуметтік фактілердің объективті сипатта өмір сүруі оларды зат ... ... ... онда ... ... ... ... бақылау, салыстыру, гипотеза (болжам), эксперимент, т.б.) қолданылады. Әлеуметтік фактілер адам өмір сүруіндегі іс-әрекеттерінің бейнесі (суреті, ... ал, бұл ... ... және ... ... ... бірақ, олардың адамға сырттай ықпал ететін қабілеті болады. Жас өспірім бала дайын ... даму ... ... ... діни сенімді, тәртіп ережелерін сол дайын күйінде қабылдайды. Бірақ, бұлар оның таным-түйсігінде өздерінше қызмет атқарып, объективті өмір сүреді.
Әлеуметтік фактілердің ... өмір ... тағы бір ... ол ... әсер етер ... оларды белгілі бір іс-әрекет жасауға итермелейді. Сөйтіп әрбір адам әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және ... ережелерінің бұзылуы, ол қоғамдағы жалпы жағымсыз құбылыстардың басымдылығынан туып отырады. Мұндай жағдайлар басқа да әлеуметтік фактілерде кездесіп ... ... ... ... ... ... ең басты орынды алады. Оның міндеті - тек қана ... ... ... ... Ол ... ... ... ғылыми әдістемелер, теорияларымен қаруландырады.
Э. Дюркгеймнің әлеуметтік теориясының өзегін әлеуметтік ... ... ... ... теориясы құрайды. Осы теорияны зерттеуге оның ең басты еңбегі - ... ... ... ... Бұл ... ол әлеуметтанудың басты міндеті-әлеуметтік байланыстар мен қатынастардың табиғатын және осы әлеуметтік бірліктердің негізін анықтау деп санады.
Э. Дюркгейм қоғамның ... ... ... Яғни әр ... тарихи қалыптасқан салт-дәстүрлердің, көзқарастардың, моральдік ережелердің жиынтығы болады. қоғам мүшелерінің көпшілігі осы аталғандарды ... ... ... іс-әрекеттері менқызметтерінде басшылыққа алып отырады. Қоғам дамуының ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. ... ... ... ... келе, Э. Дюркгейм ұжымдық санадағы өзгерістерге тоқталған. Оның пікірінше, ... ... ... ... ... ... ... етеді. Оның қоғамдық сананы біріктіру рөлі әлдеқайда төмен, өйткені діни сенім, әдет-ғұрыптар ... ... ... ... рөл ... Бұл - қоғамда адам одан біршама тәуелсіз,тыс ... да, - оның ... мен ... ... ... ... ... өткен көне қоғаммен салыстырғанда оның тұрақтылығын төмен, аномия ... ... ... ... ... ... ... реттеудің төмендеп кетуі) жағдайында болады. Э.Дюркгейм әдеттегі көне, архаикалық қоғамнан қазіргі индустриялды қоғамғаөту жолын талдай отырып, осы өтпелі кезеңде ... ... ... орын ... ... Оның ... ... қоғамның белгілі бір кезеңінде адамның мінез-құлқының төмендеп, моральдық, яғни адамгершілік тұрғыдан басқару ... ... ... ... ... ... ... мекеме, ұйымдардың) іс-әрекетінің тиімсіздігінен және әлеуметтік қайшылықтардың өсуінен байқалмақ.
Э.Дюркгейм нақтылы әлеуметтік зерттеулер негізінде соционализм постулатына сүйене отырып, адамдардың ... қол ... ... ... анықтауға тырысады.
Оның ойынша, адамның өзіне қол жұмсау әрекеті қоршаған ... ... ... (түріне) байланысты болмақ. Нақтылай айтатын болсақ, оның тамыры ұжымдық ... ... мен ... және ... ... ... ... жатыр. Э.Дюркгейм нақтылы әлеуметтік мазмұнда жиналған материалдар негізінде мынандай ... ... ... ... даму ... және интеграциясы жоғарылаған сайын адамның өз жанын қиюшылық әрекеті ... ... және ... де ... Осындай тұжырыммен Э.Дюркгейм әрбір әлеуметтік топтардағы өзін-өзі өлтірушіліктің түрліше деңгейін ашып ... ... ... мен ... ... бұл ... католиктерде бірнеше есе кем, ал, қалалар мен селоларды салыстырғанда қалаларда ... ... ... ... 4 ... ... анықтап берді, олар: эгоистік, альтуристік, экономикалық және фаталистік. Бұлардың әрқайсысының ... тән ... бар, ... жолы жеке адам мен ... қарым-қатынасына байланысты. Э.Дюргкеймнің бұл теориялық еңбегі қылмыстық істердің және девианттық (ауытқу) мінез-құлық әлеуметтануының негізін салды. Бірақ, Э. ... ... ... ... ... ... қоғамдар өміріне үңіле отырып және этнографиялық материалдардың негізінде Э.Дюркгейм діннің ерекше ... ... да ... Ол дінді қоғамның өзі, қоғам барлық киеліктің, қасиеттіліктің шығатын көзі деп есептеді. Осыған орай әлеуметтік ... дін ... рөл ... ... ... өмір сүре ... Дін қоғамдағы ең құнды, бағалы қасиеттерді бейнелейді.
Макс Вебер (1864-1920ж.ж) - ... ірі ... ... ... ... М.Вебердің ой-тұжырымдарымен көп санасады. М.Вебердің әлеуметтану теориясы позитивистік теорияға қарсы шығу кезеңінде пайда болды. ... ... шығу ... ол әлеуметтанудың өзгешелігін жақтай отырып, адам іс-әректін, қимылын "түсіну, ұғыну" теориясын қалыптастырады.
М. ... ... ... ... ... құбылыстарының субъективтік (яғни, адамның санасына, ойлауына байланысты) жақтарын, нақтылы айтсақ, адамның іс-әрекетінде, қызметінде оның мұң-мұқтажын, талап-тілегін, мақсатын, т.б. әр ... ... ... керек. Осыған қосымша, әлеуметтану оны объектитілік пен эмпирикалық жағынан бақылап, тексеру жақтарын жоққа шығармауы керек. Оның басты міндеті - ... ... ... мәнін, мағынасын, мазмұнын терең түсіну, ұғыну болып табылады. Осыларды еске ала ... ... даму ... ... ашуға болады.
М. Вебер өзінің әлеуметтану зерттеулерінде түсіну, ұғыну әдістеріне көп көңіл аударуына байланысты, оның әлеуметтану теориясы ... ... ... деп ... орай ол нақтылы өмірге сәйкес методологиялық, логикалық жалпы ұғымдарды қалыптастырды. Бұл оның "идеалды типтер" әдісіне жақсы көрінеді. М. ... ... ... тип ... ... ... ... қиял, елес жемісі.) ол зерттелетін маңызды құбылыстарды ... ... мен ... (яғни, асыра дәріптеушілік, шындыққа теориялық бейнелеу - А.И.) негізінде жасалады.
Идеалды тип дегеніміз, ол ... ... ... ... шын,дықты бейнелеу емес, бұл зерттеуші ғалымның ойлауының, ой-пікірінң жемісінің теориялық құрылымы (яғни, идеясы). Идеалды тип зерттеушінің нақты материалды жүйелеп ... ... ... ... ... - бұл ... ... мен процестердің жалпы түйінді ұғымдары. Мысалы, "капитализм, "экономикалық адам", "дін", "хрестиандық", т.б.
М. Вебердің идеалдық типтерді осындай ұғымдар арқылы түсіндіруі оның ... ... ... ... блып ... ... ... әлеуметтану өзінің шығу көзін, қалыптасу негізін адамның немесе адамдар тобының мінез-құлқынан бастауы қажет. Адам мінез-құлқын зерттеу әлеуметтанушыны әр уақытта қызықтарып ... ... ... адам ... ... ... ... бір мағына, мән береді, оны түсінуге тырысады. Осыған орай, әлеуметтану "түсіну" ғылымына айналады.
М. Вебердің әлеуметтануы саналы адамның мінез-құлқы туралы ... ғана ... ... оның ... ... туралы ғылым. Әлеуметтік іс-қимыл, әрекет адамның мінез-құлқымен бірдей, өйткені әлеуметтік іс-әрекет өзінше жеке - дара нысаланбайды, бағытталып өмір сүре ... ол әр ... ... ... ... ... іс-әрекеттің, қимылдың басқа біреуге бағытталуын тосу, күту, үміт ету (ожидание), дейді. Мұнсыз қандай да бір болмасын, іс-әрекет, қимыл әлеуметтік болып ... ... ... ... ... ... әлеуметтік іс-әрекет жатады. Бұл әлеуметтік іс-әректтің бірнеше түрлері болады. Олардың ең бастысы, ... ... ... іс-әрекет (целерацинальное действие). Бұл мақсатқа сәйкес келетін іс-әрекет, тұлғаның ойлаған мақсатына ... үшін ... Бұл ... ... ... сәйкес қажетті құралдарды қолданады. Сондықтан, М.Вебердің пікірінше, мақсатқа сәйкес келетін іс-әрекет, қимыл негізгі идеалдық тип ... ... ал, ... емес ... оның ... әр ... ... ауытқуға (девиацияға) әкеледі. Әлеуметтік іс-әрекеттің ақылдығы, парасаттылығы, ақылға жеңдірушілігі - тарихи процесттің басты бағыты.
Ақыл-парасаттылық, ... ... тек қана адам және топ ... ғана ... ... ... сонымен қатар шаруашылықты басқаруға, жалпы адам өмір ... да тән ... М. ... ... ... бұрын болған қоғамдарда салт-дәстүр маңызды орын алды. Ақыл-парасаттылық тек қана ... ... ... ... негізгі принципінде (яғни, басшылыққа алып отыратын ой-пікір) болады.
Бұл жерде М. Вебер ойының тағы бір қыры ашылып отыр - ол ... ... ... ... этика және капитализм рухы" деген еңбегінде М. Вебер діни-этикалық нұсқаулардың экономикалық іс- ... ... ... ... М. ... осы тұрғыдан діни сенімдердің, діни этиканың, әсіресе, оның ... ... ... экономика дамуының негізгі ынталандыру факторы және адамдардың еңбек сүйгіштігін, ұқыптылығын, әділеттілігін, белсенділігін, т.б қалыптасуын қамтамасыз етіп отыратын фактор ... ... ... капиталистік қоғамды үнемі мақтамайды. Ол бұл қоғамның алуан турлі өлшемдерін, ... ... орын алып ... ... ... ... түрлі таптар мен топтар арасындағы қарым-қатынастарды жақсы біліп талдап отырды.
М. Вебер әлеуметтік топтарды зерттеді. Ол ... ең ... ... ... ... ... және ... жағдай-тұрмысына қарай бөлді, олардың арасындағы дау-дамай, жанжалды дұрыс бейнелеп көрсетті. Ол шенеуніктік - бюрократтық аппараттың ... ... ... көп ... ... отырғанын атап көрсетті. Ол осымен қатар Маркстің пролетариат диктатурасы туралы ілімін ... ... ... ... бұл ... де ... ... шықты.
М. Вебердің пікірінше, еуропалық өркениеттің (мәдениеттің) даму процесінде қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... күшеюі байқалады.
Батыс Еуропа капитализмінің дамуындағы ақыл-ой, ... ... ... оның "Протестантская этика и дух капитализма" атты еңбегінде негізгі тақырып ретінде қаралған. Бұл еңбегінде М.Вебер капитализмнің пайда болуына К.Маркс ... ... ... ... ... ... жоқ. Сонымен қатар әлеуметтік, рухани, мәдени, әсіресе, діни-этикалық алғышарттардың ықпалы тиді. Бұлардың ішінде протестанттық діни этика адамдардың санасына, шаруашылыққа ... және ... ... ... т.б. ... ... берді. Мұның өзі капиталистік кәсіпкерлердің, өндіріс қожайындарының шығуының, қалыптасуының ... ... да ... ... ... әлеуметтануы дамытуға да үлкен үлес қосты. Өзінің әлеуметтік іс-әрекет тұжырымдамасына сүйене отырып, ол саяси ... үш ... ... 1) ... 2) ... 3) бюрократты. Харизматикалық үстем ету - яғни соқыр сезіммен көсемге сенуге негізделген. ... - ... мен ... ... ал ... деп ... ... адамдардың, азаматтардың мүддесіне нұқсан келтіріп, өз міндеттерін формальды түрде атқаратын үстем ету формасы. Осыдан барып ... ... ... ұғым ... ... Бюрократизм - істің мәніне немқұрайлы формальды қарау, істі көпке созу. Екінші жағынан, мұның өзі ... ... ... мен ... қасиеттерінің төмендігін, қызмет тәжірибесінің кемдігін дәлелдейді.
Мұнда М.Вебер биліктің легитимдігі, яғни заңдылығын тілге тиек етіп отыр. Басқаша айтқанда, легитимдік ... ... ... етіп ... саяси билікті мойындауы болып табылады. Демократиялық жағдайда мемлекеттік билік легитимді болуы үшін, ол халықтың қалауы бойынша қалыптасуы және көпшіліктің еркіне сай ... ... ... Яғни ... ... ... тура ... жанама түрде белгілі бір мерзімге халық сайлайды және оның жұмысын бақылап отыруға мүмкіндік болуы қажет. Екіншіден, мемлекттік ... ... ... ... ... асырылуы тиіс. Осыған сәйкес жоғарыда көрсетілгендей М.Вебер ... үш ... ... ... легитимділігі;
ақыл-парасат, құқық легитимдігі.
Бұл тұрғыдан алғанда өкіметтің бюрократтық үстем ету түрі ... ... ... құқықтық өкімет болды. Мұндай өкіметтік үстем ету еуропалық капитализмнің пайда болу кезеңінде шықты. Бұл басқа үстемдік ... ... ... жоғары тұрғанымен әлі күнге солқылдақтық танытып келеді. Бұл тығырықтан шығудың бір жолы, Вебердің ойынша, плебицитарлық ... ... - ... ... мәселе туралы барлық халықтың ой-пікірін сұрау, анықтау негізінде үстемдік ету. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Осыған орай жаңадан сайланған лидер елді халық атынан басқаруға мүмкіндік алады.
М.Вебер ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік стратификацияның өлшемі бойынша жалғыз ғана экономикалық факторлар, яғни меншік формасына ғана ... ... ... оған ... ... және статус, престиж (қадір, бедел, мәртебе), өлшемдері қолданылады. Осыған сәйкес әлеуметтік ... ... ... көп ... ... мүмкін деп тұжырымдайды.
2.1.О.Канттың тұжырымдамасы бойынша адамдардың интеллектуалды дамуының кезеңдері.
Жеке тұлғаның 3 ерекшеліктерін атап өткен жөн: ... жеке ... ... ... Жеке ... ... ... өзгермелілігіне қарамастан, оның психикалық келбетінің салыстырмалы тұрақтылығы анық байқалады.
Екіншіден, бұл - жеке ... ... жеке ... ... үрдістерінің, психикалық қалыптың және психикалық қасиеттердің тығыз байланысы мен өзара тәуелділігі. Жеке тұлға біртұтас бірлікті білдіреді, ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету ептілігі ретінде қиындықтар мен кдергілерді жеңе отырып, жо,ары моральдық сезімдерімен, дамыған ұжымдық сезімдермен ... ғана ... ... ие болады. Сондықтан да жеке тұлға "жеке бөліктерге" бөлініп қалыптаспайды, тәрбиеленбейді, әруақытта да жеке ... ... ... ... ... бұл - жеке ... белсенділігі, қоршаған дүниені өзгертуге, түрлендіруге бағытталғагн көптеген және жан-жақты ... ... ... ... ерекшелігі (философия, этика, заң және т.б) жеке тұлғаның рухани бейнесін, оның қылықтары мен мінез-құлқын зерттейді. Психология ең ... жеке ... ... ... ... ... ... Психология іс-әрекетті ойдағыдай орныдаудың психологиялық алғы шарттарын және темпераменті мен мінез-құлқының психолгиялық еркешеліктерін қарастырады. Сонымен қатар психология жеке ... ... және даму ... ...
2. ... ... сияқты жеке тұлғаның психикалық өмірі белгілі құрылымнан тұрады. Адамның дара психологиялық ерекшеліктеріне байланысты және жеке ... ... тән ... ... ... ... кұрылымын карастырғанда оған кабілеттерді, темпераментті, мінезді, мотивацияны және әлеуметтік нұскауларды енгізеді.
Жеке ... ... ... ... оның ... ... немесе адамның шындық дүниеге таңдамалы қатынасы. Бағыттылық әртүрлі қасиеттердің өзара байланысты қажетттіліктер мен ... ... мен ... ... ... қамтиды.
Ондай жағдайда бағыттылық бөліктерінің бірі үстемдік етеді және басты мәнге ие болады, сол уақытта басқалары тірек ... ... ... ететін бағыттылық жеке тұлғаның бүкіл психикалық қызметін анықтайды. Мәселен, танымдық ... ... етуі ... ... ... өз ... интеллектуалдық іс-әректтің белсенділігін арттырады. Бір уақытта табиғи қажеттіліктер біршама тежеліп, күнделікті тіршілік күйді кейінге, екінші кезекке ығыстырады.
Жеке ... ... ... ... ... ... ... оған ерекше қоғамдық және жеке мән береді. ... адам ... ... ... ... екінші бөлігі жеке тұлғаның мүмкіншілігін айқындайды және белгілі бір іс-әрекетті нәтижелі қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... - бұл ... ... ... анықтаушы адамның жеке басының тұрақты касиеттері. Қабілеттіліктер өзар байланысты және бір - ... ... ... етеді. Тәртіп бойынша қабілеттіліктердің бірі үстемдік етеді, басқалары оған бағынады. Мәселен, А.С.Пушкинде ақындық өнер үстемдік ... ... ол өзін ... және ... ... ретінде де таныта білді. Сол сияқты М.Ю.Лермонтов ... да ... ... ... ... ... құрылымы әсер етеді. Өз кезегімен қабілеттіліктерді даралау жеке тұлғаның шындыққа қатынасының таңдамалылығына әсер ... ... ... үшінші бөлігі мінез болып табылады немесе әлеуметтік ортадағы адамның мінез-құлық стилі. Мінезде бір адамның ... ... ... ... ... бар. ... ... синтетикалық құрылым, адамның рухани өмірінде мазмұн мен түр ... ... ... жеке ... ... көрсете алмағанмен, бірақ оның қасиеттерінің, бағыттылығы мен ерік-жігерінің, интеллектуалдық және эмоциялық сапаларының, темпераментте байқалатын типологиялық ерекшеліктерінің күрделі ... ... ... ... ... ... қасиеттерді бөліп көрсетуге болады. Олрға ең алдымен - моральдық, екіншіден - ерік-жігер сапалары жатады, олар ... ... ... және ... ... шешу тәсілін қамтамасыз етеді. Сондықтан да моральдық - ерік-жігерсапаларын мінездің негізін құрайды деп айт аламыз.
Мотивация ... - ... ... ... ынтаның жиынтығы болса, әлеуметтік нұскаулар - адамдардың наным-сенімдері. Темперамент - адамның ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады, көп жағдайда "мен" деген ұғымды білдіреді. "Мен" - жеке тұлғаның ... сапа ... ол ... реттеп отыруды іске асырады: іс-әрекетті күшейту немесе бәсеңсіту, өзін-өзі бақылау және ... пен ... ... ... жоспарлап отыру, сонымен, өзін-өзі басқару жеке тұлғаның мақсаты ұйымдасқан өмірі мен ... ... ... зор. Жеке ... ... егер ... үрдістер мен қалыпты алып тастағанда толық болмай шығар еді.
Бұдан басқа, кейбір авторлар тұлга кұрылымына ерік пен ... ... ... ... кұбылыстардың кұрылымының психикалық процестерді, психикалық күйлерді және психикалы қасиеттерді бөліп көрсету керек. Психикалық процестер, өз кезегін танымдық еріктік, эмоционалдык, болып ... Ерік пен ... ... ... ... ... процестер шебінде карасты рылуға лайыкты.
Алайда осы кұбылыстарды ... ... ... үшін де ... ... бар. Мысалы, сезімдері жиі бағдары бар эмоцияның бір түрі, ал ерік қасиеттері қоғам болып табылатын адамның қылықтарын ... ... ... бәрі ... отырған мәселенін күрделі және тұлға мәселесінің кейбір аспектілеріне қатысты белгілі ... ... ... отыр. Көбірек келіспеушілік тудыратын мәселелері адам ұйымдасуы құрылымының иерархиясы, тұлғадағы биологиялылық пен әлеуметтіліктің ... ғ-ң ... он ... ... ... ... философтармен қатар дәрігер-психиатрлар да айналыса бастады. Олар ең бірінші рет ... ... ... ... ... жүйелі түрде байқаулар жүргізіп, оның жүріс-тұрысын, өзін өзі ... ... ... үшін өмір ... ... бастаған. Психикалық ауруларды диагностикалау және емдеумен байланысты кәсіби қорытындылар ғана жасалып қоймай, адамзат ... ... ... ... ғылыми қорытындылар да келтірілген. Философиялық-әдеби кезеңмен салыстарғанда ... ... ... - ... құбылыс деген түсінік мағынасы таратылған. Психиатрлардың аса мән бергені - ... ... ... ... ... ... ... тапқан ерекшеліктер барлық дені сау адамдарға тән болғанымен, науқастарда олардың көріністері гипертрофияланатыны ... ... ... ... ... пен ригидтілік, тежелу мен қозғыштық.
Қалыпты, патологиялық және акцентуацияланған (норманың шекті варианты) тұлғаны сипаттауға ... ... ... ... ... анықтама беру үшін қолданған. Алайда ... ... ... үшін ... деп ... ... қалыпты тұлғаны тұтас сипаттау үшін ол ... ... тар, ... ... ... тыс ... ... кез келген жағдайда "қалыпты" деп саналатын тұлға қасиеттері (мысалы, түрлі қабілеттердің болуы, адамгершілік ... ... ... ғ-ң ... ... тұлға философиялық-әдеби және клиникалық ... ғана ... ... бұл іске ... ... мен ... ... зерттеумен айналысқан психологтар кірісті. Ғасыр басында психологияда тәжірибелік ... ... ... ... ... ... және айқындалған фактілерді алу мақсатымен ... ... ... ... ... ... енгізуге тырысқан. Осыған байланысты психологтар ұзақ жылдар бойы қалыпты ... ... және ... ... арқылы зертеу тәсілдерін жетілдіруді өз алдарына мақсат етіп қойған.
Келесі ... ... ... ... ... ... мен ... олардың жіктелуі жөнінде болады.
Ғылыми жұмыстар мен оқу ... ... ... мен ... ... жіктелуі келтіріледі. Р.С.Немовтың ессебі бойынша 48 тұлға теориясы бар, олардың әрқайсысы 5 ... ... ... ...
Мінез-құлықты түсіндіру жолдары бойынша барлық тұлға теорияларын психодинамикалық, социодинамикалық және ... деп ... ... ... ... психологиялық, немесе ішкі, сипаттамаларына орай тұлғаны сипаттайды, адамның жүріс-тұрысын түсіндіреді. Ал ... ... ... ... ... басты роль сыртқы жағдайларға беріледі. Интеракционистік теориялар сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... Ондай өзара әрекеттер адамның өзекті әрекеттерін ... ... ... ... ... негізі - тұлға туралы мәліметтер алу жолы. Осы тұрғыдан ... ... ... және ... емес деп ... ... ... теорияларға тәжірибе барысында жинақталған ... ... және ... ... ... ... ... Эксперименталды емес теориялардың авторлары эксперимент жасамай-ақ ... ... ... сүйеніп, теориялық талдап қорытады.
Тұлғаға құрылымдық және динамикалық құрылым деген көзқарастағы ... ... ... ... ... ... теория үшін басты мәселе- тұлға құрылымын және оны ... ... ... ... анықтау. Негізгі тақырыбы - тұлға ... ... ... ... яғни оның ... болып табылатын теориялар динамикалық деп аталады. ... ... ... ... жас ... және педагогикалық психология шеңберінде пайда болған. Олар ... ... ... жас ... қарастырады, мысалы, туылғаннан орта мектепті бітіргенге дейінгі, яғни нәресте болудан ерте бозбалалық шаққа дейінгі. Кейбір басқа ... ... ... ... ... өмір ... бақылайды.
Тұлға теорияларын ... ... ... бөлінетін нәрселер: ішкі қасиеттер, тұлғаның қырлары мен ... ... ... ... ... ... ... жасаған іс-әрекеттері. Осылай қасиеттер теориясын ... ... ... Бұл топ ... ... орай ... адамдар бір-бірінен жеке, тәуелсіз қырларының жиынтығы мен даму ... ... ... бірнеше адам бір адамның мінез-құлықтарын, қырларын байқап, оларды жалпылау арқылы тұлғаға ... ... бере ... ... қырларын бағалаудың екінші жолы барлық адамдарды ... ... ... жорамалдайды. Мұндай бір топқа кіретін адамдардың ... ... ... жақын, мінез-құлықтары ұқсас. Сонда әрбір типологиялық топтың ... ... ... ... ұқсамайды деген сөз.
Тұлға теорияларының жіктелуін қарастырған тек Р.С.Немов қана ... ... ... ... болу және даму ... ... ... және тарихи аспектілерде қарастырған. Ол ... ... ... ... көрсетеді: фрейдизм мен неофрейдизмнің тұлға теориялары, гуманистік тұлға ... ... ... ... ... француз әлеуметтік мектебінің тұлға теориялары және т.б. ... ... ... ... ... ... ... зерттеуде жеті негізгі тұлға теориялары дамыды. Әрбір бағыт өзінің теориясымен және де ... ... ... ... ... сипаттамасы. Қазіргі кезде психологияның ерекшелігі психиканы зерттеуші бағыттың көптігімен, тұлға теориясының кеңдігімен мәселенің ... ... ... тұрған теориялық міндеттерге және ғылымның дамуының ішкі қажеттіліктеріне байланысты.
Тұлға - психологиялық ... ... даму ... ... ... ... ететін, уақытша және белгілі бір жағдайларда адамның тұрақты жүріс-тұрысы.
Тұлға теориясы - бұл болжамдардың ... ... ... ... ... мен ... ... теориясын тек түсіндіруге тырысып қана қоймай, ол адамның жүріс- тұрысын сипаттайды (А.Хьелл, Д. Зиглер).
Көптеген уақытқа ... ... ... ... ... ... қасиеті деп есептелінді. Интеллект коэффиценті нақты тестің көрсеткіші ғана екендігін психологтар мойындауда. Егер ... ... ... жағдайда оның мәні де өзгеретіні белгілі. Сонымен қатар, бұл мән ... әсер ... ... ... да тәуелді екендігі белгілі. Яғни, индивидтің тестен өту тәжірибесіне тәуелді болмақ.. ... ... ... ... ... бір ... (бірнеше күннен бір жылға дейінгі аралықта) өткеріп, нақты тест түрінен өту ұсынылады. Бұл зерттеу жұмысына қалыпты және ... ... бар ... ... қамтылады. Қайталап тестілеу кезінде нәтиже біршама жақсарып отырған. ... ... ... ... белгілі. Бұл деген сөз өткен тәжірибесінде көптеген тесттерден өткен индивидтің мүмкіндігі әрине, тәжірибесі жоқ индивидке қарағанда ... ... ... индивид ұсынылатын тесттерге алғашқыдай үрке қарау сезімінен арылып, өз-өзіне деген сенімділігі арта түседі. Сондықтан, біз бұдан екі түрлі ... ... ... ... ... ... ... кезінде жеке индивидтің немесе топтың өзіндік жеке ерекшелігін ескере отырып, неғұрлым лайықты нұсқаны ұсыну қажет, ... ... ... ... тәжірибенің ықпалының үлкен екендігін ұмытпау. Ендеше , адамның әрекет-қылығына байланысты тесті өту кезінде оның кез-келген дара тәжірибесі (ресми, ... ... ... ... өз ... ... тәжірибе мен дара айырмашылықтар арасындағы қатынасқа байланысты көптеген сұрақтар туындайды. Тәжірибенің негізінде дара ... ... ма, әлде ... ма? ... ... ол ... бастапқы индивидуалдылығын сақтай ала ма? Бұл сұрақтардың ... та, ... та ... өте зор. ... бұл ... ... тағайындауда, білім беру немесе кәсіптік сапа көрсеткіштерінде маңызды роль атқарады. Тәжірибе уақыты бірдей адамдардың да ... ... ... ... ... ...
Мектепте оқытудың адамның интеллектуалдық дамуына әсерін білім деңгейі мен ... ... ... ... ... ... отырып, зерттеуге болады. Бұндай салыстыру нәтижесінде сабақ үлгері мен ақыл-ой дамуы арасындағы корреляция 0,73 және0,74 арасында ... ... ... алу ... ... ... және ... қатар, тек ақылдылар ғана білім алудың сатыларынан көп бөгетсіз өте алады. Білім алу тек адамның дара ... де ... емес ... ... қажет. Өйткені көпшілік жағдайда білім алу басқа да факторларға да ... ... ... ... жанұялық дәстүрлер, нақты аймақтардан білім алу мүмкіндігі және т.б.
Оқыту және білімді бағалау кезіндегі адамның дара ерекшеліктерін ескеруде ... ... ... мен ... ... жеке ... маңызы өте зор.
Оқыту процесі кезінде оқытудың білім дағдылырын есепке алып, оларды бақылау жіне бағалау ... ... аса ... ... ... ... бұл жұмысты дұрыс ұйымдастыру білуі, көп жағдайда оқу-тәрбие процесінің табысты болуының кепілі.
Бақылау үшін ... ... ... яғни ... ... ... сапа, біліктілікпен дағдының қалыптасу дәрежесін анықтау, оларға талдау жасаудың әдістемелік мәселелері туралы М.Р.Ловов, Н.Н.Светловский, Е.И.Перовский және т.б.зерттеу ... ... ... мен ... ... ... есепке алу, бақылау мен бағалаудың теориялық талдануы және практикада қолдану тәжірибесі арасындағы әлі де ... ... ... ... 80-ші жылдардан бастап оқыту нәтижесін есепке алу, бақылау және ... ... ... мен қызметінің дидактикалық негіздерін талдау қолға алынды. Оның дәлдігін ... ... ... ... нәтижелерін есепке алудың қатаң тәртіпке келтіру жүйесіне арналған жұмыстар қолға алына бастады.
Бақылау - кең көлемде бір ... ... ... ... ... ... оқыту прцесінде оқушылардың оқу-әрекетіне басшылық жасау қызметін атқарады, ... күші мен ... ... ... етеді.
Бағалау - оқытудың құрамдас бөлігі және қорытындылау ... ... ... ... ... бар ... деңгейін, сапасын, дәрежесін белгілеу. Оны оқушының оқу-таным әрекетінде қарастырсақ, оқыту прйесінің міндеттерін оқушылардың қандай дәрежеде меңгеруі, дайындық деңгейі мен ... ... ... ... мен ... көлемін анықтайтын құрал.
Бақылау негізінен үш сипаттағы қызметті атқарады: ... ... ... және ... ... білімді бақылау мен бағалау келесі принциптер арқылы жүзеге асырылады:
* әділдік, шындық;
* жан-жақтылық;
* жүйелілік;
* жеке даралық;
* дифференциалдық;
Әділдік пен шындық - ... ... ... ... яғни ... ... ... көздейді.
Жан-жақтылық - бақылау оқу бағдарламасының барлығын қамтидв, оқушылардың теориялық ьілімдерін, интеллектуалдық және практикалық білік пен дағдыны ... ... ... - әр сабақ, тақырып бойынша оқушылар оқу әрекетінің басқа буындарымен байланыстыра қаралып, ... ... ... кезеңдерінде бақылау жүргізуді көздейді.
Жеке даралық - әр ... ... ... ... (қабілеті, денсаулығы,белсенділігі және т.б.) қарастырылады.
Дифференциалдық қатынас - әр пәннің ерекшелігін, жекелеген бөлімдеріне, сонымен ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың түрлі әдістерін, мұғалімнің педагогикалық әдеп сақтауын талап етеді.
2.4.Тұлғаның даму мәдениеті.
Қазіргі қоғам сұраныстары рухани және материалдық сфералар аясында ... ... өте ... етіп ... яғни, қарым-қатынас адамның өмірлік іс-әрекетінің, әсіресе білім, ғылым, спорт өнер салаларында бөлінбейтін бөлшегі болып табылады. Оның дәлелі ретінде білім мен ... ... ... ... ... - көп ... ... Адамның өмірлік іс-әрекетінің барлық салаларында мәдениетті көреміз. Ең алдымен, сана мен ... ... ... даму ... шығармашылық іс-әрекетін түсінуге болады. өзінің ішкі дүниесіне қарай адамның әлеуметтік тұлға ретінде даму ... оның - ... ... ... ... ... өмір сүру ... жекелік, шығармашылық, әлеуметтік, адамгершілік, эстетикалық жетілуі бойынша ерекшеленеді.
Мәдениет өзі пайда болатын және қалыптасатын ортада оның үздіксіз даму сипатында ... және ... ... ... ... тұтастай жеке адамның даму деңгейі мен қасиетін мәдениет ... Олай ... ... ... ... оның қайталанбайтын белгісі.
Мәдениет өзінің ішкі механизмдерімен адам тұлғасына тән болғандықтан ол өзін-өзі ... білу ... ... ... ... деп ... Мәдениеттің өмір сүруінің шарты, ол бір ұрпақтан екінші ұрпаққа сабақтасықпен беріліп отырады.
Сондықтан мәдениет өзін-өзі тарату мәселесін алдыңғы орынға ... Яғни ... ... ... ... ... ... саналады да, солар арқылы мәдениетті іс жүзіне асыратын процесі іске ... Бұл жүйе адам ... ... туралы мәдениетте жинақталған тиесілі білімді, шеберлікті, тәжірибені қамтамасыз етеді.
Біздің ... ... ... ... ... ... ... ол қарым-қатынасты туғызады, материалдық және рухани, психикалық тұлғалық қалыптасуды тудырады.
Ғалым-педагог М.А. Құдайқұлов кез-келген әрекеттің ... ... ... ... ... іскерліктен тұратынын дәлелдеді. Оның ойынша бұл сапалар еңбек процесі мәдениетінің негізінде ... ... ... ... ... білім саласындағы мәдениеттанымдық педагогикалық іс-әрекетте тұлғаны өркениетілікке, мәдениетке, жоғары сауаттылық, ... ... ... ... ол ... ... ... болады.
-педагогика санаты ретінде нақты ғылыми анықтамамен гуманитарлық ғылымдар және педагогика ғылымының аппаратына ене бастады. ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай қызығушылық туғызып отыр. Педагогикалық мәдениет - адамның жалпы мәдениетінің бір бөлігі.
Педагогикалық мәдениет даму деңгейінде төмендегі құрылымдардан ... ... ... ... педагогикалық.Педагогикалық мәдениетті әртүрлі ғылыми-педагогикалық көқарастар тұрғысынан зерттеуге болады: біріншіден, педагогикалық іс-әрекет жүйесі ретінде, екіншіден, педагогикалық іс-әрекет бағыты ретінде, үшіншіден, ... ... ... ... ... өз зерттеулерімізде педагогика және мәдениеттаным ғылымдарының ара қатынасынан ... бұл ... ... қолдаймыз.
Педагогикалық мәдениет - бұл жалпы ... ... ... ... ... ... ... Кәзіргі кездегі ғылыми-педагогикалық еңбектерде(О.Н.Франковская,М.А. Кудайкулов,К.С.Успанов, А.К.Рысбаева т.б) түсінігіне мынадай анықтама беріледі, педагогикалық мәдениет оқытушының қоғамды, ... ... ... ... ... ... гуманистік қарым-қатынастың қалытасуы, сараланған сапалық іс - тәжірибесі.
Жоғарыдағы зерттеулерге талдау жасай келе біздің ... ... ... ... қорытынды жасауға болады: процесте мотивациялық, танымдық, технологиялық компоненттер тұрғысында міндеттерді шеше отырып, болашақ ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге болады.
Біздің ойымызша, балалардың қарым- қатынас мәдениетін қалыптастыру төмендегі ... ... ... жұмыстарына негізделеді: біртұтас педагогикалық процесс (Хмель Н.Д. және т.б.), болашақ мұғалімдердің дидактикалық даярлығы (Абылқасымова А.Е., Құдайқұлов М.А., ... Т.С.), ... ... ... В.В., ... ... ... (Сейтешов А.П., Хайруллин Г.Т.), дене тәрбиесі мәдениеті (Қуанышова Т.Ш., Сапарбаев М.Б. т.б.)
Сонымен ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген ерекшеліктері - тікелей іс-әрекеттегі мәдениеттілік ... ал ... ... адамның жеке тұлға ретінде қалыптасуының ең алғашқы сатысы, өйткені тікелей іс-әрекетті меңгеру барысында ғана ... ... ... белгілерін байқаймыз.
Қарым-қатынас қажетті ақпарат алмасуда, басқаруда көрініс беретін тікелей іс-әрекеттің тиімділігін қамтамасыз ететін мәдениеттілік белгілері белсенділік, идеяшылдық, еркіндік, ерекшеліктің ... ... ... ... жасау үшін адамға тән әлеуметтік сапаның пайда болуы адамның мәдени қауымдастыққа жету мүмкіндігін ашады.
Үшіншіден, ... өз ... ... ... ... адамды тәрбиелеу үшін, дүниені қабылдау және түсіну үшін, адамдарға және өзіне өзара әрекет субъектісі ретінде қатынасының мәдени ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру моделі, процесті модельдеуді, ойша эксперимент әдісін қолдануды керек ... ... ... - ... ... ... жасау жолымен нақты бар жүйені материалды немесе ойша ұқсатуды іске асыру, бұл жағдайда аналогтарда осы жүйенің ұйымдастыру және ... ... ... ... ... Б.С.Гершунский, В.А.Штофф және т.б.)
Қарым-қатынастағы күрделі мәселелердің бірі қарым-қатынас мәдениетінің қалыптасқан түрлерін анықтау болып табылады. Демек, біздің пікірімізше модельдін құрылымы мотивациялық, ... ... және ... болатын жүйелік теориясынан шығу керек.
Көрсетілген компоненттердің әрқайсысына жеке және толығымен ауқымды әдебиеттер арналған, сондықтан біз олардың ... жете ... ... ... қалыптасқан критериялық базасы ретінде біз келесі компонеттерін таңдап алдық:
-мотивациялық;
-когнитивтік;
-эмоциональдық-еріктік;
-рефлексивтік.
Мотивациялық компонент қарым-қатынас ... ... оның ... ... мәдениетінің технологиясы, оның көрінісі туралы мәселелерін қамтиды.
Қарым-қатынас мәдениеті құрылымында когнитивті компонент тіршілік әрекеті негізі ретіндегі қарым-қатынас туралы білімдер мен ... ... ... оны ... ... ... мен нормаларын анықтайды.
Эмоциональдық-еріктік компоненті қарым-қатынас мәдениеті құрылымында оқушыларға осы ... ... ... ... ... мен ... ... қалыптастыру және дамытуды қамтамасыз етеді.
Рефлексивтік компоненті қарым-қатынас мәдениеті құрылымында өзін-өзі ... ... ... ... ... ... яғни ... меңгеруді, қарым-қатынастағы өзін-өзі қалыптастыру мен өзін-өзі іс жүзінде ... ... ... ... ... оқушыларда қарым-қатынас мәдениетінің қалыптасу деңгейін (жоғары, жеткілікті, орта және төмен) анықтадық.
Мұнда балалардың қарым-қатынас мәдениетінің төменгі ... ... ... ... ... ... бірақ оны меңгеру технологиясының қажеттілігін сезіну ғана болып, басқа барлық қалған көрсеткіштер бұл деңгейде ... таба ... ... орташа деңгейінде бұл салалық көрсеткіштердің керектігін біледі, түсінеді, бірақ меңгеру ... ... ... байланысты қатынас түрлерін білмейді, әсерде болу, көңілден шығу орташа этикетті меңгеру мен оларды дамыту төмен дәрежеде болады.
Жеткілікті ... ... ... өлшем элементтерін қамтыған, бірақ жоғары дәрежеде емес жағдайында болады.
Жоғары деңгейде оқушылардың қарым-қатынас мәдениетінің қалыптасуына барлық өлшемдер ... ... ... ... шыр етіп келіп түскеннен бастап-ақ айналасындағылармен қатынас жасай бастайды. Өмірінің алғашқы кезеңінде биологиялық ... ... ... одан әрі оның ... ... ... ... түсе бастайды.
Қарым-қатынас -- жалпы адам өмір ... ... ... Адам ... өмір сүру ... ... психикалық қасиеттерін дамыту үшін, жеке тұлғалық ерекшеліктерін жетілдіру үшін, сондай-ақ білім меңгеріп тәжірибе жинақтау үшін адамдармен қарым-қатынас жасайды. Қарым-қатынас арқасында ғана адам ... кім ... ... өзін өзгелерден ажырата алады, өзін басқалармен салыстыру арқылы басқа адамдағы қасиеттерді меңгереді. Қоғамнан тыс адам өмір сүре алмайды. Адам психикасының ... ... ролі ... ... адам ... қатынасқа түсу арқылы ғана қалыпты өмір сүре алады.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда іс-əрекет сипаты бойынша интеллектуалды даму белсенді (актив) жəне енжар ... ... ... ... құрттай ғана сəбидің өзі белсенді тіршілік иесі болып көрінгенді қалайды. Ол жасына қарамай ... ... ... да ... ... ... кісілерге, заттарға, болып жатқан оқиғаларға өз қатынасын білдіруге тырысады. Уақыттың ... ... орта жəне ... ықпалы арқасында белсенділік көтерілуі де мүмкін, кейде төмендеуі де ықтимал. Мысалы, адам көп ... ... ... ... іске ... ... құламай, орындалуы қалай болса, солай - енжар. Əлбетте, мұндай іс-əрекет адамды ... ... ... ... ... болуы іс-əрекеттің белсенділігіне, көңіл-күй жарасымдылығына тəуелді. Адам таңдаған ісіне жан-тəнімен кірісіп, өзіндегі бар ... ... іске ... өзін кемелденген тұлға ретінде көрсете білуі қажет. Мұндай қызмет адамға қанағат лəззатын əкеліп, шабыт пен қуаттың көзіне ... ... да, ... ... оның ... ғана емес сол ... ... тұлға белсенділігінің деңгейіне байланысты.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... Б.Г. ... ... ... Т.II. М.:
Педагогика, 1982.
2. Анастази А. Дифференциальная психология.- М.: Апрель-Пресс,
ЭКСМО-Пресс, 2001. (752 с.)
3. Леонгард К. Акцентуированные ... ... Вища ... ... ... А.Е. ... и ... характера у подростков.
Л.: Медицина, 1983.
5. Мерлин В.С. Очерк теории темперамента. Пермь, 1973.
6. Небылицын В.Д. ... ... ... М.: ... ... ... индивидуальных различий (тексты).М.: МГУ, 1982.
8. Русалов В.М. Биологические основы индивидуально-психологических
различий. М.: Наука, 1979.
9. Теплов Б.М. Избранные труды. Т.I. М.: Педагогика, ... П.К. ... ... систем. М.: Наука, 1978.
2.Выготский Л.С. Развитие высших психических функций. М., 1960.
3.Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. М., 2000.
4.Зорина З.А., ... И.И. ... ... ... ... М., ... Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. М., 1972.
6.Лоренц К. Кольцо царя Соломона. М., ... ... ... ... ... и ... М., 1988.
8.Северцов А.Б. Главные направления эволюционного процесса. М., 1967.
9.Сравнительная психология и ... ... ... ... Н.А. ... ... Л. ... Э. Когнитивные карты у крыс и у человека//Хрестоматия по истории психологии. ... К.Э. ... ... ... Р. ... ... М., 1975.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастардың интеллектуалды деңгейін арттырудағы телебағдарламалар рөлі50 бет
1)Тәжірибелік психология пәні.2)Психологтың мектеп алды тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысының мазмұны8 бет
«дағдарыстық күйлер және посттравмалық бұзылыстар »7 бет
Адам капиталы – ел байлығы, ұлт байлығы11 бет
Геронтология мәселелері жайлы3 бет
Ерекше балаға – ерекше мектеп15 бет
Когнитивті лингвистика – жеке ғылым саласы80 бет
Отбасы мен мектептің өзара әрекеті8 бет
Функционалды автоматтандыру сұлбалары5 бет
Спортшының сыртқы тыныс алу жүйесі70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь