Етті бағыттағы ірі қараның конституциясы

Аннотация
Бұл курстық жұмыс мына нормативтік сілтемелер қолданылды
Белгілер мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.Негізгі бөлім ... ... .7
1.1 Ірі қараның сырт пішінін бағалау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Сиырдың желіні туралы мағлүматтар ... ..11
1.3 Сүтті және етті бағыттағы ірі қараның сырт пішіні ... ..14
2. Өзіндік зерттеу ... ..18
2.1 Ірі қараның интерьері ... ..18
Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Кіріспе

Ірі қараның конституциясын, экстерьерін және интерьерін білудің ірі қара шаруашылығын дамыту үшін маңызы зор. Тек қана конституциясы мықты, ал экстерьері мен интерьері жақсы мал ғана өнімді мол береді. Ірі қараның конституциясы, интерьері және экстерьері оларды тұқымына, өскен ортасына, шаруашылық бағытына, дұрыс және толық азықтандыруына байланысты.
Экстерьер малдың сыртқы дене құрылысы. Ол малдың биологиялық ерекшеліктеріне және шаруашылықтағы өнімділік бағыттарына байланысты. Малдың экстерьерін зерттеу арқылы, оның денсаулығы жөнінде және қандай тұқымға жататындығын білеміз. Сүтті және етті ірі қараны сыртқы құрылысына қарап айырады. Асыл тұқымды мал өсіру жұмысымен айналысқан уақытта малдың өнімділігін зерттеумен қатар, сыртқы дене құрылысын да зерттейді, әсіресе сұрыптау және жұптау мезгілдерінде малдың экстерьерін ерекше ескереді. Малдың экстерьері оның тұқымына, жынысына, жасына, бағып күтуіне байланысты. Малдарды экстерьері бойынша іріктегенде оның өнімділік бағытына, сүйегінің мықтылығына, дене етінің жетілуіне және дене құрылысының әрбір мүшесіне баға береді. Дене мүшелерінің кемістігін дұрыс анықтау қажет. Себебі дене мүшесінің кемістігі оның денсаулығының нашар екендігін көрсетеді. Ал денсаулығы нашар малдың өнімді аз беретіні мәлім.
Ірі қара экстерьерін жете зерттеген ғалымдарға М.И.Придорогин, Е.А.Богданов, П.Н.Кулешов, Е.Ф.Лискун, И.Ф.Иванов т.б оқымыстылар жатады. М.И.Придорогин Ресейде шыққан экстерьері жөніндегі оқулықтың бірінші авторы. Осы оқымыстының көп жылдық зерттеуі арқасында алғашқы рет ірі қараны кешенді бағалау көзделген. Оған: көзбен, дене мүшелерін өлшеп, суреті және графикалық анықтау тәсілдері жатады.
Әр тұқымның өзіне тән стандарты болады, бағалағанда тұқымына және өніміне қарайды, әрі әр малдың жасын тісіне қарап айыру, ал тірідей салмағын дене өлшемі арқылы анықтау т.б. тәсілдер ұсынылған.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1.Қобылбаев Қ.П Ірі қараны бордақылау - Алматы Қайнар 1995 ж, 45-65 беттер
2.Оразбеков Ж , Төлебаева Б.К Ірі қара шаруашылығы -Алматы Қайнар 1991 ж, 78-85 беттер
3.Ысқақбаев Б.Б Сиырды қолда өсіру -Алматы Қайнар 1987 ж, 36-54 беттер
4.Төреханов А.Ә, Каримов Ж.К, Даленов Ш.Д, Найманов Д.Қ, Жазылбеков Н.Ә Ірі қара шаруашылығы -Алматы Триумф 2006 ж, 251-269 беттер
        
        Аннотация
Бұл курстық жұмыстың тақырыбы «Етті бағыттағы ірі қараның
конституциясы » тақырып 28 ... ... ... ... тақырыптар: Ірі қараның сырт пішінін
бағалау тәсілдері,сиырдың желіні туралы мағлұматтар, ... және ... ірі ... сырт ... зерттеу бөлімінде қамтылған тақырыптар: ірі қараның
интерьері.
Бұл курстық ... мына ... ... ... 2.104-68 КҚБЖ ... ... 2.01.-80 КҚБЖ ... мен конструкторлық құжаттарды
белгілеу.
МЖМБС 2.301-68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601-95 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану ... 2.304-81 КҚБЖ ... ... 2.701-84 КҚБЖ ... мен ... ... ... талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ (ЕСКД).Әріптік белгілеу.
МК (ГК) Қ.Р ... ... ... ... ... (ӘҚТБӨК).
СТ ОҚМУ 4.02-2008.Университет стандарты.Сапа менеджменті жүйесі,
құжаттарын түзу, мазмұндау мен ... ... ... ... ОҚМУ 7.11-2008.Университет стандарттары.Оқу әдістемелік процестерді
басқару.
Белгілер мен қысқартулар
г – грамм
кг — ......... – миллиметр
т.б. - тағы басқа
т.с.с. — тағы сол сияқты
№ - нөмір
% - пайыз
а.ө-азықтық өлшем
см-сантиметр
млн.- ... ... ... дегеніміз өзінше бір резервуар, онда сүт жиналады.
Индекс - дегеніміз екі дене өлшемінің бір ... ... ... ... - ... сөз ... ... шыққан intierier-ішкі құрылыс).
Эстерьер - деген сөз (франция ... ... ... ... ... мына ... ... қолданылды
Белгілер мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе.....................................................................
............................................................................
...........6
1.Негізгі бөлім .........7
1.1 Ірі ... сырт ... ... ... ... ... ... ......11
1.3 Сүтті және етті бағыттағы ірі қараның сырт пішіні ......14
2. Өзіндік зерттеу ... Ірі ... ... ... ... ... ... қараның конституциясын, экстерьерін және интерьерін білудің ірі
қара шаруашылығын дамыту үшін ... зор. Тек қана ... ... ... мен интерьері жақсы мал ғана өнімді мол береді. Ірі ... ... және ... оларды тұқымына, өскен ортасына,
шаруашылық бағытына, дұрыс және толық ... ... ... ... дене ... Ол ... ... және шаруашылықтағы өнімділік бағыттарына байланысты.
Малдың экстерьерін зерттеу арқылы, оның ... ... және ... ... ... ... және етті ірі қараны сыртқы құрылысына
қарап айырады. Асыл тұқымды мал ... ... ... ... ... ... қатар, сыртқы дене құрылысын да зерттейді, әсіресе
сұрыптау және жұптау мезгілдерінде малдың экстерьерін ерекше ... ... оның ... ... ... ... ... Малдарды экстерьері бойынша іріктегенде оның өнімділік
бағытына, ... ... дене ... ... және ... әрбір мүшесіне баға береді. Дене мүшелерінің кемістігін дұрыс
анықтау қажет. Себебі дене мүшесінің ... оның ... ... ... Ал ... ... ... өнімді аз беретіні мәлім.
Ірі қара экстерьерін жете зерттеген ғалымдарға М.И.Придорогин,
Е.А.Богданов, П.Н.Кулешов, ... ... т.б ... ... ... шыққан экстерьері жөніндегі ... ... Осы ... көп ... ... арқасында алғашқы рет ірі
қараны кешенді бағалау көзделген. Оған: көзбен, дене ... ... және ... анықтау тәсілдері жатады.
Әр тұқымның өзіне тән стандарты болады, ... ... ... ... әрі әр малдың жасын тісіне қарап ... ал ... дене ... ... анықтау т.б. тәсілдер ұсынылған.
1.Негізгі бөлім
1.1 Ірі қараның сырт пішінін бағалау тәсілдері.
Ірі қара малдың сырт пішінін бағалай келіп, одан алынатын өнімді ... ... ... ... ... сырт пішінін бағалау үшін зоотехник
селекционердің тәжірибесі мол болу керек, әрі ол бағаланатын ... ... ... сонымен қатар оның күтімі, азықтануы жөнінде ... ғана ... сырт ... ... ... ... ... Малдың дене пішінін бағалаудың ең негізгісі
болып саналады. Тәжірибелі мамандар осы ... ... ... ... ... әрі ... т.б. анықтайды, әрі малдың
өнімділігін және асылдығын да анықтауға болады. Көзбен ... екі ... ... ... ... жеке жеке ... оның мүшелерінің
жетістігін және кемістігін анықтаса; екіншісі мүшелерін балмен бағалау,
сосын жалпы қорытындысын ... ... ... ... әр ... ... бағалаудың да маңызы зор.
Жалпы малдың 70 дене ... бар. ... ... ... 52 дене ... зерттеу үшін - 11 , орташа дене өлшемі - 18. Бірақта дене ... ... да, ... сырт ... ... толық түсінік бере алмайды.
Сондықтан бұл тәсілді көзбенен бағалағанда қосымша ... ... ... Бұл ... ... мысалы бір дене өлшемін 100
пайыз деп есептейді де, ... ... ... ... пайызбен
шаға анықтайды. Содан кейін график сызады. Ал 100 ... деп ... ... түзу линия болады. Нәтижесінде екі үш ... дене ... ... ... ... ... ... асыл тұқымды малдарды
фотосуреттермен ... ... зор. Дене ... ... әсері ерекше. Әсіресе, өте жоғары бағалы асыл тұқымды малдарды
бағалағанда да ... ... ... ... сырт ... ... олардың әр
мүшелерінің жетістіктері мен кемістіктерінеде көңіл бөледі.
Малдың жеке ... ... ... ... ... және бітіміне
қарай мал ... баға ... ... ... белгілі, жалпы бастың
көлеміне, ұзындығына мен ... және ... ... ... ... қандай конституцияға жататынын, әрі ... үшін ... Әр ... әр ... малға, әр бағытына қарай лайықты бастың
құрылысы ... ... ... ... басы ... ... жеңіл,
ықшамды, үзынырақ, ал ені ... ... ... ... ... басы ... ені ... ұзындығы қысқалау. Маңдайы
өте енді. Мүйізі жуан, басы ауыр, дөңкиген, дене ... ... ... Басы ... ... ... қыртысты, сүйектері арбиған мал дене бітімі
нәзік типті сүтті ... ... ... ... ... ... әрі ... бағытына қарай олардың
мойындары да ерекше ... ... ... тұқымға жататын сиырлардың мойыны
жіңішке, терісі қыртысты, ал етті тұқымға жататын сиырлардың мойыны қысқа,
жуан, әрі ... ... ... жалғасып жатады, кеуде ойымы сүтті сиырларда
нашар ... ал етті ... ... ... ... ... сиырлардікі шоқтық біртегіс кейде шошақ, ені
орташа. ... ... ... оның ... ... ... ... бағыттағы сиырлардың шоқтығы енді, біртегіс және жазық. Қосшоқтық
етінің нашар жетілгенінің белгісі, ондай малдарды тұқымдыққа ... ... ... ... жүрек орналасқан. Олардың демалу, қан
айналуы үшін маңызы зор. Өкпесі жасы жетілген малдың ... ... ... ... ... көлемі оның ұзындығына, кеңдігіне және ендігіне
байланысты. Ал ... ... ... ... ... ойлы болса, ол кеуде
мүшенің өте үлкен кемшілігі. Аса сүтті бағыттағы сиырлардың кеудесі кең,
терең, енді әрі ұзын ... ал етті ... ... ... енді ... ... ... малдың биіктігіне қарап та айтуға болады. Егерде
шоқтығының биіктігінің 50% болса, ондай кеуде терең болып саналады. Кеудесі
қушиған малдың ... ... ... ... ... әрі ... ... болады.
Арқасы. Артқы дененің бір бөлімі, алдыңғы жағында шоқтықпен, артқы
жағында белмен, бүйір жақтарында қабырғаларымен шектескен. ... ... ... тегіс және енді болып келеді, әрі ол ... сырт ... көп әсер ... оның дене ... ... ... ... оның омыртқа сүйектеріне, оның етінің дамуына байланысты. Арқа,
малдың өте ... ... ... ... ... бүкірлігі дене
пішінінің кемістігі болып саналады.
Белі. Малдың арқасының жалғасы, әрі ... бір ... және ... ... ... ... ... жалғасады. Белдің мықтылығы, оның бел ... ... ... ... көлемі жамбас, ортан жілік және құйымшақ сүйектерінің өзара
байланысына қарай қалыптасады. Бөксе алды ... ... кең ... керек.
Сиырдың сүттілігі және еттілігі көбінесе ... ... ... мал үшін ... кең, сауыры жалпақ, тегіс болғаны қолайлы. ... тым ... әлде ... ... қай мал үшін де өте ... кемістік.
Іші. Малдың іші аумақты, ықшамды болғаны дұрыс, ал босаңқы және
салбырап тұрса, ол оның ... ... Іші ... ... ... келеді. Әсіресе бұқалардың іші ықшамды, тартыңқы болғаны жөн.
Аяқтары. Табиғи жайылымда ... ... ... ... ... ... әрі ... жақсы жетілуі қажет. Тұяқтары мықты, ал түсі
көмескі болмағаны жөн. Малдың аяқтарына тән ... ... ... ... және т.б. ... ... ... - дегеніміз екі дене өлшемінің бір біріне
пайыздың байланыс қатынасын ... ... ... ... ... ... ... кеуделілігінің индексі, кеудесінің жауырын ... ... ... ... ... салмақтың -индексі т.б.
сол сияқты түсінеміз. Индекс тәсілінің ... зор, ... ол тек қана ... ғана ... ... екі - үш ... анықтайды. Индекстің,
әсіресе малдардың тобын бірі мен бірін салыстырғанда маңызы зор, ол үшін 10
шақты индексті қолданады.
Малдың дұрыс өсіп ... ... дене ... ... ... әрі малдың дене бітімінің сипатын білу үшін дене құрылысының
индексін ... ... екі мүше ... ... ерекшеліктері арқылы
бірімен бірі байланысты болады.
Дене құрылысы индексін есептеу арқылы малдың типіне толық сипаттама
беріледі, оның ... ... ... дене ... өзгерістер
анықталады.
Асыл тұқымды етті ірі қаралардың дене құрылысының ұзындық индексі
сүтті ірі қара ... ... ... ... ал ... ... индексі керісінше сүтті ірі қара тұқымында көбірек
болады.
Малдың дене құрылысының индексі мал жасының, ... ... ... ... ... ... отырады.
Ең маңызды индекстер мыналар:
1-кесте.
Дене бітімінің индекстері.
|Рет |Индекстің аты|Индексті есептеу жолы ... ... | | ... |
| | | | |
|1 ... ... ... ... х 100 | | | |
| | ... ... | | | |
|2 ... ... орамы х 100 Денесінің| | | |
| | ... ... | | | |
|3 ... ... ... х 100 | | | |
| | ... ... | | | |
|4 ... ... ... х 100 | | | |
| ... ... аралық | | | |
|5 ... ... ... х 100 | | | |
| | ... биіктігі | | | |
|6 ... ... ... х 100 | | | |
| | ... биіктігі | | | |
|7 ... ... ... ... | | | |
| | ... х 100 | | | |
|8 ... ... ... х 100 | | | |
| ... ... ... | | | |
|9 |Кең ... ... ... | | | |
| | ... кеудесінің кеңдігіхЮО | | | |
| | ... ... | | | ... |Кең ... ... ... х 100 ... | | | |
| | ... | | | ... ... ... сыртынан | | | |
| | ... ... ... | | | |
| | |100 ... ... | | | ... ... |Денесінің қиғаш | | | |
| | ... + ... | | | |
| | ... х 100 ... | | | |
| | ... + ... ... | | | ... ... ... ... ... желіні. Сүтті бағыттағы ірі қара шаруашылығын өндірістік жолға
ауыстыруға байланысты қазіргі кезде ... ... ... ... ... орын ... басты көрсеткіштерінің бірі - түрі. Оны машинамен саууға
бейімділігін анықтау үшін ғана ... ... ... да ... ... ... бағалағанда оның түріне (формасына), ... ... ... ... эрі сүт тамырларының білінуіне
қарайды. Желіннің түрі эр түрлі болып келеді, сиырдың жасы үлғайған сайын
желіннің түрі де ... ... ... ... ... ... (ешкі желін) деп төрт түрге
бөледі. Ең ... сүт ... ... ... ... ... ... яғни үлкен, эр бөлігі тең жэне кең, эрі тең орналасқан цлиндрлі
емшегі бар желін.
2-кесте.
Қара ала тұқымды ... сүт ... және ... ... ... ... |
| ... |Дөңгелек |Шошақ (ешкі |
| | | ... |
| | | ... ... саны |816 5164 |812 4527 3,81 |755 4114 ... ... ... сүт, |3,77 195 |173 |3,84 158 ... | | | ... ... | | | ... майы, кг | | | ... ... ... ... ... ... ... немесе
тегене тәріздестерге қарағандау аздау. Сондықтан ... ... ... ... ... ыңғайсыз түрлері жиі кездеседі. Желіні
жұмсақ, әрі жұқа ... онда ол ... аса ... ... ... ... ... сиыр желіндері сауар алдында өте көлемді, ... ... ... тез ... олда оның аса ... ... Сүт ... сүт тамырларымен жалғасып жатады, қолмен ұстағанда
оны ... ... ... Желіннің артқы және алдыңғы бөлімдері ... жөн, ол ... ... сауу үшін өте ... әрі ... және ... шығуына қолайлы. Ал егерде желіннің 4 бөлімі тең
дамымаса, әр бөлімнен әр түрлі сүт ... ... ... ... тез ... ... әлі де ... сүт бөлініп жатады. Осы
жағдай сиыр үшін өте қолайсыз, ... ... ... ... ... мүмкін.
Сиыр желінінің гистологиялық құқылысына қарай оның сүттілігін білуге
болады. Сүт желінінің қалыптасуына сиырдың тұқымы, жасы, сауу ... ... ... ... көп әсер ... ... сүт ... тканы 70-80% дейін жетеді. ... ... мен ... ... ... тікелей байланыс бар.
Мысалы, сауын сиырдан сауу мезгілінде 1000 кг-нан 2000 кг ... сүт ... ... оның ... ... 0,5% ... ... желіні 4
бөлімнен тұрады: екеуі алда, екеуі артта. ... жұқа ... ... ал тері жүні ... әрі жұмсақ. Желінді арт ... ... ... ... ... Ал ... зерттеулерге қарасақ, сиыр
желіні көптеген ... ... оны ... деп түсінеміз.Осы
альвеолдарда сүт тзіледі де, алдымен жіңішке, сосын кең арнаға түсіп, ... және ... ... ... ... ... ... бір
резервуар, онда сүт жиналады. Емшектің сфинктері болып, оны дөңгелек сияқты
ет қоршаған, ал сол ... ... ... зор, ... ... ... ... тосқау болса, екіншіден емшекке бактериялардың ... ... Сиыр ... ... ... ... қасиетіне байланысты әр
түрлі болады. Кейбір сиырдың желініне 30 кг нан ... сүт ... ... қан, ... ... және нерв ... жұмысымен қамтамасыз
етілген. Желін құрамы желін сүт бездері мен ... ... ... без тканы көптеген эпидемиалдық клеткалар мен клетка аралық заттардан
тұрады. Дәнекер тканы жұмсақ, клетка аралық заттардан тұрады. Сүт безі ... ... ... ... құрамында май тканы да бар. ... ... және ... ... желінінің құрамында май тканы
көбірек. Сиырдың бұзаулау мезгілі жақындаған сайын желіннің май ... ... ... сүт без ... ... Сиыр ... ... зерттеген ғалым академик Е.Ф.Лискун болады.
Желіннің астау, тегене тәріздес, дөңгелек, ешкі желін және ... ... ... - ... ... алға ... жалпақ және барынша
терең. Ұзыны көлденеңінен 15% артық. Көрер көзге жұмыртқа іспеттес - сопақ.
Тегене тәріздес - ұзындығы орташа және ... ... ... ... 5-15% ... ... ... сопақ шеңбер тәрізді - сиырдың
желінінің бауырымен ... ... саты ... - төңкерілген тегене тәрізді желінге қарағанда ... ... мен ... ... ... ... бір бірінен
алшақ және дұрыс орналасқан,желін сиыр бауырына тіке қабысқан.
Ешкі желіні тәріздес алдыңғы бөлшектері ... ... ... ... салбыраңқы. Бөліктер бір бірінен терең сызықпен бөлінген.
Дамымаған үрген қуықтай, домалақ. ... бір ... ... ... ... уақытысында дұрыс өсірілмеген малда болады.
Жақсы дамыған желін біртұтас, алдыңғы және ... ... ... әрі тепе тең ... ... ... түбі әр түрлі болады:
- Жайдақ желін түбі жерге параллель;
- Еңкіш желін түбі жерге 10-15% көлбеу;
- Желін түбі ... ... ... әр ... деңгейде.
Емшектердің түрі:
1. Цилиндр тәріздес;
2. Конус тәріздес;
3. Алмұрт тәріздес;
4. Шөлмек тәріздес;
5. Қарынлаш тәріздес (жіңішке, үзын);
6. Құйғыш тәріздес;
Емшектердің орналасу түрлері:
1. Алшақ ... см , ... екі ... ... ... екі емшек жақын.
3.Оң және сол жақ ... ... ... ... қарағанда алдыңғы және артқы емшектері біріне бірі жақын.
4.Барлық емшектер бір бірімен жақын орналасқан.
3. Сүтті және етті ... ірі ... сырт ... ірі ... сырт ... Басы жеңіл, ұзын, мойыны ұзын, әрі
жіңішке, мойын қыртысы көп. ... түзу және ... ... ... жағы ... ұзын, сирақтары жіңішке,түзу, буындары айқын көрініп тұрады, тұяқ
бітісі мықты. Бүкіл тұрқы ... Сүт ... мен ... орта бөлігі
жақсы дамыған. Бірыңғай сүтті тұқым ірі ... ... ... ... ... ... кейін жақсы қайтады.
Желіннің пішіні тегене немесе тостаған тәрізді, ... ... ... бір ... ... Дене пішіні сүйірлеу, сүйек буындары,
қабырғалары қаңқасының бір қатар бөліктері білініп тұрады.
Жалпы дене құрылысы дұрыс бітпесе: басы ... әрі ... ... әрі ... ... қос ... арқасы, белі қайқы, кеуде ... іші ... ... өте биік болса, желіні ешкі ... ... ... оны ... ірі қара сырт пішінінің кемшілігі деп санайды.
Сүтті ірі қарада желіннің бөлімдері жақсы ... ... ... қарай көп созылған, сауылғаннан кейін сыздағаны жақсы қайтады,
яғни көлемі көп кішірейеді.
Желіннің терісі жұқа, жұмсақ жүнмен ... Ең ... ... тегене
немесе тостаған тәріздісі. Сүт бездері тамыры өте жақсы жетілуі қажет, әрі
сүт құдықшасымен жалғасып жатады. ... тең ... ... тәріздес
болғаны жөн.
Басы ықшам, етті, әрі қысқа, мойыны қысқа және ... ... ... жауырынымен тұтасып жатады. Жауырыны арқасымен тұтасқан жалпақ. ... белі кең ой ... етті және ... ... ... ... ... теуіп тұрады. Аяқтары қысқа, талтақ. Терісі ... ... ... ... ... ұйысқан жүн басқан.
Етті ірі қаралардың жалпы тұрқы төрт бақ шомбал, және кеудесі кең,
бұлшық ... мен шел ... ... дамыған. Қабырғалары шеңберлі келеді.
Етті ірі қараның дене құрылысының кемшілігі: арқасы және белі ... ... ... ... түбі ... аяқтары биік.
Сүтті және етті ірі қара сырт пішіні аралас қалыптасқан. Бірақ,
көбінесе етті ... ... ... ... ... келуі мүмкін, соған
орай дене пішіні де ... ... олай ... ірі қара ... ... және асылдандыру
жүмысының төл өсіру, бағып күту, пайдалану себептеріне байланысты.
Дене пішінінің өзгеруі.
Малдың дене пішіні түқымдық қасиетіне ... ... ... ... жағдайдың өзгеруіне байланысты өзгеріп тұрады. Дененің
әр мүшесі бір ... ... әр ... ... әр ... әр мүше ... ... қалыптасады.
Малдың аяқтарының сүйектері енесінің құрсағында тезірек дамыса, ал
кеуде, ... ... ... саябыр дамиды. Сондықтан жаңа туған бұзау
ірі малға қарағанда дене тұлғасы қысқа және ұзын аяқты болып ... ... ... ... ... ... жэне ... сүйектері тез жетіліп,
дене тұлғасы ... әрі енді ... Ірі ... сырт ... ... эсері мол. Мал азығы жетімсіз болса, әсіресе
сиырлардың буаз мезгілінде, онда туған бұзаулардың аяғы ... ... ... де ... ... ... ... ірі қара жасы ұлғая дене пішінінде
көптеген кемістіктер болады.
Ондай малдардың өнімі аз жэне өте баяу ... Ал төл мал ... мол ... ... оның өсіп ... жэне дене ... дұрыс өтеді. Бірақ та малды қаншама жақсы ... ... ... ... кемшіліктерін түзету өте қиын; оған ... ... ... жэне т.б. ... ... ... дене ... қалыптасуына ерекше әсер ететіні тұқым
қуалаушылық қасиеті. ... ең ... ... дене ... әсерін тигізетін, малды жақсы азықтандырумен қатар, оны
сұрыптау және жүп таңдау ... ... ... ... ... ... ... оларды шағылыстыруға болмайды. Ондай малдарды
бракқа шығарады, етке өткізеді. Дене ... ... бар ... ... ... ... ... мал табыны тазарып, асылдандыру жұмысы іске асады.
Малдың дене мүшелері жасына қарай әр түрлі ... ... ... ... және ... ... ... бүл мүше өлшемдері малдың ұзындығы
және көлемін анықтайды. Ірі қараның күйі деп ... ... ... ... ... ... күйі әр уақытта өзгеріп тұрады. Малдың күйін
төртке бөледі: зауыттық, көрмелік, жұмыстық және бордақылық.
3-кесте.
Етті бағыттағы тұқым сиырының сырт пішіні мен дене ... ... ... ... ... ... ... |Жоғары балл алу үшін | ... ... ... | |
| | ... |
| | |і ... |балл |
| | ... | | ... ... ... және кең, |5 |2 |10 ... және ... ... мығым, ет женді тұқымдық| | | ... ... ... айқындалған | | | ... | | | | ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... |5 |2 |10 |
| |жоқ, әрі ... | | | ... | | | | ... | | | | ... | |5 |1 |5 ... ... етті ... түқым малына | | | ... мен |тән, | | | ... ... еті ... ... , ... |5 |2 |10 |
| | | | | ... |Кең, ... ... ... | | |
| |жоқ, ... ... төстік |5 |3 |15 |
| | | | | ... ... ет ... шоқтық, жоны түзу,| | | ... |әрі кең, жоны мен ... ... ет | | | ... белі ... |5 |2 |10 |
| | | | | ... | | | | |
| ... кең және ... ет ... |5 |2 |10 |
| ... ... ... | | | ... еті | | | | |
| ... ... ... ... |5 |3 |15 |
| ... | | | ... ... ... |5 |2 |10 |
| | | | | ... |Жақсы жетілген | | | |
| | | | | |
| ... ... ... берік | | | |
| ... |45 | |100 ... ... ... ... ... жатады. Әсіресе бұл күйге
асыл тұқымды малдар кіреді, бұқалар көбінесе зауыттық күйде болуы керек.
Көрмелік күй ... ... ... тән. ... сырт ... ... уақытта жоғары қоңдылықта болуы мүмкін.
4-кесте
Қара ала ... ... мен ... ... жасына байланысты өзгеруі
|Көрсеткіштері ... айы ... |
| | ... |
| |1 |6 |
| ... ... | ... 1 мл, млн |5,96 |6,33 |6,15 |
| | | | ... 1 мл, мың |4,20 |5,24 |4,73 |
| | | | ... мг ... |7,8 |7,34 |7,55 |
| | | | ... ... % 1 млн |8,06 |7,34 |7,70 |
| | | | ... жылдамдығы |30,0 |24,80 |27,40 |
| | | | ... ... ... |68,4 |64,5 |66,45 |
| | | | ... ... |145 |120 |132,5 |
| | | | ... ... ... кг |3231 |1964 |5195 ... ... гистологиялық құрылысына қарай оның сүттілігін білуге
болады. Сүт ... ... ... ... жасы, сауу маусымы,
буаздығы, азықтануы, бағып күтуі көп әсер етеді.
Сүтті сиырлардың сүт ... ... ... ... ... ... ... мен беретін сүтінің арасында тікелей байланыс бар. Сауын
сиырдан сауу маусымы мезгілінде 1000 кг-нан 2000 кг-ға ... сүт ... ... оның ... ... 0,5% ... ... төрт бөлімнен тұрады: екеуі алда, екеуі артта. Желінді
жұқа терісі қаптап ... Ал тері ... ... әрі жұмсақ. Желінді арт
жағынана ... ... ... ... ... Ал ... ... сиыр желіні көптеген ... ... деп ... Осы альвеолаларда сүт түзіледі де, ... ... кең ... ... ... сүт және ... ... түседі.
Цистерна дегеніміз өзінше бір резервуар, онда сүт ... ... ... онда ... ... ет қоршаған, ал сол дөңгелек еттің
маңызы зор, біріншіден сүттің өзінен өзі ... ... ... ... ... кіруіне кедергі жасайды.
Сиыр желінінің көлемі, өзінің тұқымдық қасиетіне байланысты көлемі әр
түрлі болады. Кейбір сиырдың желініне 30 кг-нан да ... сүт ... ... қан, ... ... мен нерв ... ... қамтамасыз
етілген. Желін құрамы желін сүт бездері мен ... ... ... ... тканы көптеген эпидемиялық клеткалар мен клеткааралық заттардан тұрады.
Дәнекер жұмсақ клеткааралық заттардан тұрады. Сүт безі және ... ... ... ... май ... да бар. Қашқанға дейінгі
қашарларда және суалған сиырлардың желінінің құрамында май ... ... ... ... ... ... ... май және тканьдары
азайып, сүт без тканьдары көбейеді. Сиыр желінін ең ... ... ... ... ... ғалым бірінші болып, желіннің дәнеукер және сүт безі ... ... ... ... ... диаметрін, сүт безі
эпидемиаларының клекасын т.б зерттеулер арарқылы желіннің толық құрамын
анықтады. Кейінірек бұл ... ... ... ... Оған ... ... В.Н.Соловьевалар қосылды. Ғалым Е.А.Арзуманянның
нұсқауы бойынша дәнекер және май тканьдары жеке жеке ... тиіс ... ... ... ... ... ... өзгеруіне сиыр
тұқымының, жасының сауу маусымының, буаздығының, ... ... және сауу ... ... ... ... микро құрамын зерттеу арқылы, аса сүтті сиырлардың
желіні 70-80% безі ... 30-20% ... ... ... ... ... ... қатынастары қолайлы, әрі сиырдан көп сүт ... ... ... сиыр желінінде сүт безі тканы 70% - дан кем болса,
оның сүтінің аз екенін көрсетеді, ал ... сүт безі ... 80% - дан ... онда сиыр ... ... ... ... әсер етіп,
тіпті ауруға шалдыруы мүмкін. ... ... ... сауу ... ... бөлінеді. Бірінші сауу маусымы 5 ай осы уақыт ішінде 60-70% ... ... сауу ... - 30-40%. ... сауу ... ... 20-40% кішірейсе, ал сүт безі тканының ... 10%, ал ... ... 30% - дай кішірейеді, ал дәнекер тканының көлемі
керісінше, 50%, ал оның ені -10%, ... ... ... сиыр ... желіннің май тканы арасында тікелей байланыс бар екені
анықталды. Сиыр ... ... ... ... ... өте зор болды,
себебі ол сиыр желінін бірнеше түрге ... ... ... Сиыр
желінінің түріне қарай сұрыптау және жұп таңдау жұмыстарын жүргізуге
мүмкіндік ... Сүт сауу ... ... арасында үлкен байланыс бар
екені ... оның ... сиыр ... ... ... ... зор
болды. Тегене тәрізді желіні бар сиырлардың сүт суылу жылдамдығы өте жоғары
болды.
Қазіргі уақытта сиыр ... ... ... зерттеу үшін, әрі оның
сүт өнімімен тығыз байланыстығын анықтау үшін ... ... ... ... сиыр ... құрылысын тірі уақытында зерттейді. Бұл
тәсілдің тиімділігі бір малды бірнеше сүт маусымы ... ... ... ... ... ... жүзінде сиырдың тірі уақытында
желінінің салмағын және көлемін анықтағанның маңызы зор.
7-кесте.
Сиыр желіні салмағының сүт өнімімен байланыстығы
|Сүті, кг ... ... кг ... |
| ... | ... й |
| ... | ... %-ы |
| ... %-ы| | |
| | | | ... ... ... |соңғысы | ... 2000 |2000 |0,5 1,0 1,5 |4000 5000 |5000 6000|2,0 2,5 3,0 ... |3000 | |6000 |7000 | |
| |4000 | | | | ... сүті ... кг ... ... ... 3%-ға, аса сүтті
сиырлардың 15-20 мың кг жетсе, сиырдың желінінің ... оның ... 5%- ына ... қара малының сүйегіне қарап шаруашылыққа пайдалануға болатынын,
болмайтынын айыруға ... әрі дене ... ... ... ... сөлекетті типке жата ма, соны анықтаймыз. Мал сүйегінің
мықтылығын оның ... ... ... анықтауға болады. Ірі қараның
терісінің салмағына ... ... ... ... анықтауға болады.
Мысалы, сүтті тұқымға жататын Ярославль сиырларының терісінің салмағы 26 ... ... етті ... ... терісінің салмағы 35 кг - ... ал ... ... 3,9 және 5,1мм ... тері ... - 350 ... 480 дм жетеді.
Ірі қара малының терісі қылшық ... ... ... ... ... ... да ерекше. Қоңды малдың жүндері жұмсақ әрі жылтыр
болып келеді.
Сиырлардың ішкі мүшелерінің көлеміне қарай өнімділігін айыруға болады.
Профессор ... ... ... ... ... ... оның ... салмағының 0,4%, өкпесі - 1,4%, қарны -3,17%, шегі
-2,55- ға жетеді, ал орташа ... ... 0,34, 0,71, 1,94 және ... ... ... ... соғуының, дем алуының, дене
температурасының анықтаудың организмде зат алмасуы және ... үшін ... ... ... дене температурасы өзгермейді, әр уақытта
бір қалыпты болады. Ал, жүрек соғуы жасына қарай ... ... ... ... ... 1 ... 70-80 ... кейінірек жасы ұлғайған
сайын бұл көрсеткіш төмендейді, ал 2 ... ... ... 40-60 аспайды.
Егерде әр жастағы сиырлардың сүтінің мөлшері ... ... ... ... көрсеткіші, жүрек қағысы сияқты әр уақытта өзгеріп тұрады.
Ірі қараның ... ... өнім беру ... ... сүтті тұқымды ірі қара бұл көрсеткіштер өте жоғары, ал ... ірі ... ... ... - етті ... ірі қараларынікі орташа
болып келеді. Семіз малдардың жүрек қағысы және демалуы, арық ... ... ... Физиологиялық көрсеткіштері жоғары малдар сүтті
болып келеді.
8-кесте.
Қара ала асыл тұқымды сиырларының дене ... ... ... ... ... байланысты өзгеруі
| ... ... ... ... ... ... ... кг|температурасы|соғысы |демалуы |
| | |, °С | | ... |39 |39,1 |81 |34 ... |148 |38,7 |70 |31 ... |219 |38,4 |59 |20 ... |271 |38,3 |57 |18 ... |297 |38,3 |54 |18 ... ... |38,3 |67 |21 ... дене ... мен оның ... оның ... мен
тікелей байланысты екені анықталды. Сондықтан сиырларға сүтейту шараларын
қолданғанда, онымен ... дене ... ... ... да эсер етеді.
Цистерна дегеніміз ... бір ... онда сүт ... ... болып, онда дөңгелек сияқты ет қоршаған, ал сол ... ... зор, ... ... ... өзі ... кедергі жасаса,
екіншіден емшекке бактериалардың кіруіне кедергі жасайды.
Мал сүйегінің мықтылығын оның ... ... ... ... Ірі ... терісінің салмағына қарай қандай ... ... ... ... ... ... жататын Ярославль сиырларының
терісінің салмағы 26 кг болса, ... етті ... ... ... 35 кг - ға жетеді, ал терілерінің қалыңдығы 3,9 жэне 5,1мм болса,
тері ... - 350 ... 480 дм ... ... көлемі, өзінің түқымдық қасиетіне байланысты көлемі әр
түрлі болады. Кейбір сиырдың желініне 30 кг ... ... сүт ... Сиыр
желіні қан, лимфа тамырлары мен нерв ... ... ... ... ... ... сүт бездері мен ... ... Сүт без ... ... эпидемиялық клеткалар мен
клеткааралық заттардан тұрады.
9-кесте.
Қара ала тұқымды сиырлардың сүт өнімімен дене мүшелерінің дамуындағы
байланыс
|Көрсеткіштері ... тобы |
| ... ... ... ... |аса ... ... салмағы, кг |486 3120 |476 3950 |470 4764 ... күн ... ... |643 |830 |1036 ... | | | ... кг ... |54,4 |51,6 |44,3 ... | | | ... ... кг |0,34 |0,38 |0,40 ... ... | | | ... мүше салмақтарының | | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... қараның дене бітімі (конституциясы) дегеніміз олардың сыртқы орта
әсерін анықтайтын ... ... ... ... ... ... тұқымына және өсу ортасына, әрі малдың
өнімділігі мен оның ішкі ... және ... ... байланысты. Әрине, осылардың барлығына да сыртқы ортаның да
әсер ететіні ... ... ірі қара ... конституциясын анықтағанда оның
беретін өніміне, морфологиялық және ... ... ... ... ірі ... ас қорыту органдары, өкпесі, жүрегі өте
жетілген болса, сүйегі мен терісі жұқа болады. Сүтті ірі қара ... ... ... көп жеп ... да ... ... Ал, етті ірі
қаралардың іші, ас қорыту органдары, өкпесі, жүрегі және сүт бездері шамалы
жетілсе, дене еттері өте ... ... Етті ... ... ... тері ... май көбірек бітеді. Толық және дұрыс ... етті ... ... ет пен май тез бітеді.
Жұмыс малдарының денесі және сүйектері ірі ... дене ... мен ... ... ... ... ... қалың болады.
Міне, осыларды ескере отырып, П.Н.Кулешов, кейіннен ... ірі ... ... ... нәзік, мықты және босаң деп
бірнеше типке бөледі.
1) Коституциясы сөлекет типке басы сөлекет, әрі ... ... мен ... ... ... ... бұлшық еттерінің дәнекер тканьдары
жеткіліксіз мал жатады. Олардың сүт және ет ... ... ... ... ... келеді.
2) Коституциясы нәзік ... басы ... ... ... ... терісі
қыртысты, сүйегі жұқа, бұлшық еті шамалы келеді. Азықтағы қоректік затты
жақсы сіңіреді. Мал ... ... ... ортаның қолайсыз жағдайларына
төзімсіздеу және ауруға шалдыққыш келеді.
3) Конституциясы мықты ... ... ... мал ... ... ... ткань құрылысы тығыз мал жатады. Олар ... ... ... ... ... ... ... зат алмасу процесі жақсы
өтеді және азықтағы қоректік заттар ең алдымен сүт құралуға ... ... ... ... ... етті мал ... Олардың тері
асты мен тканьдарының және бұлшық ет арасындағы ... ... ... ішкі ... май ... қабілеттігін арттырады. Терісі қалың,
бірақ жұмсақ. Мойыны қысқа, кеудесі жалпақ және кең. Май жинауға өте бейім.
Мал ... ... ... Зат ... баяу ... Дене ... ... сыртқы жағдайға төзімділігі онша емес.
Мал өсіруде мал шаруашылығы мамандарының ірі ... ... ... іс. Бұл, ... ... ... және өнімді мол ... ... ... ... ... және ... - ... шаралар жиынтығы
ірі қара шаруашылығын зооантропозды аурулардан сақтауды, еңбек өнімділігін
жоғарылатуды және жоғары сапалы өнім ... ... етуі ... қара ... ... қорғау ережелерімен танысуы үшін
әкімшілік оларға алғашқы, жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Алғашқы нұсқаумен барлық ... ... ... адамдар танысады. Оның
мақсаты жұмысқа келген адамдарды еңбек қорғау ... және ... ... таныстыру.
Жұмыс орнындағы нұсқауды топ жетекшісі жүргізеді.Бұл нұсқау жұмыстың
қауіпсіз ... ... ... ... ... ... тікелей жұмыс істейтін адамдарды жеке бастың гигиенасымен
таныстырады.
Кезеңі нұсқау ... ... ... үшін 6 айда бір рет
жүргізіледі. Жазатайым жағдай болу ... ... ... ... ... арашылар қатысады.
Ірі қара шаруашылығында еңбек шарты қора - жай ауасының зиянды
газдармен, шаң - тозаңмен және ... ... тез ... шуға және ... ... ... ... байланысты ірі қара шаруашылығындағы жұмысшылар
көп жағдайда мамандық ... ... Ірі қара ... ... ет күшін қажет ... ... ... ... және автоматтандыру, азықты дайындау және ... ... ... ... ... ... кезінде физикалық ауыртпалықты жеңілдетер
еді. Дегенмен де, мұндай шаруашылықтарта да ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы қора - жайларда жүру, малдың тығыз
орналасуы, ... ... ... бұлардың барлығы ірі қара
шаруашылығындағы жұмысшылардың ... ... ... да ірі қара қора - ... ... ... қызмет көрсетушілерді аурудан сақтаудың маңызды ... ... қара ... ... ... және ... киімдермен
қамтамасыз етіледі. Арнайы киім - бұл жұмысшыларды физикалық, химиялық және
биологиялық факторлардың ... ... ... ... киімге кеудеше,
комбинезон, алжапқыш, қолғап, етік, резеңке шұлықтар ... ... ... ... ... үшін ... қалпақ, резеңке етік және қолғап беріледі.
Санитарлық киім - бұл ет және ет ... ... ... киімі
арқылы микробпен ластану мүмкіндігінің ... ... ... киімге ақ, тегіс мақта - матадан тігілген ... ... ... ... сырт пішінін бағалау тәсілдері. Ірі қара малдың сырт
пішінін бағалай келіп, одан ... ... және оның ... ... ... сырт ... ... үшін зоотехник селекционердің
тәжірибесі мол болу керек, әрі ол бағаланатын малды ... ... ... ... оның ... ... ... мэліметтер болғанда ғана
малдың сырт пішіні дұрыс бағаланады.
Ірі қараның конституциясы, интерьері және ... ... ... ... ... ... ... және толық азықтандыруына
байланысты.
Қорыта айтатын болсақ, ірі қара шаруашылығы, яғни мал шаруашылығы ең
тиімді, ең ... ... ... Ірі ... конституциясын, экстерьерін
және интерьерін білудің ірі қара шаруашылығын дамыту үшін маңызы зор. ... ... ... ал ... мен ... ... мал ғана ... береді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1.Қобылбаев Қ.П Ірі қараны бордақылау - Алматы Қайнар 1995 ж, 45-65
беттер
2.Оразбеков Ж , ... Б.К Ірі қара ... ... ... ... 78-85 ... Б.Б ... қолда өсіру -Алматы Қайнар 1987 ж, 36-54 беттер
4.Төреханов А.Ә, Каримов Ж.К, Даленов Ш.Д, Найманов Д.Қ, ... ... қара ... ... ... 2006 ж, 251-269 ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экстерьер мен конституция бойынша ІҚМ тұқымдарын бағалау4 бет
Конститутцияның түрлері5 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
ІV Француз Республикасының конституциясы және саяси шиеленістері91 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет
Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар13 бет
АҚШ Конституциясы5 бет
Бұлшық еттің жиырылу механизмі8 бет
Ет сапасына әсер ететін табиғи факторлардың тізімі. Еттің сапа көрсеткіштеріне түрлік фактордың әсері15 бет
Экстерьер мен конституция бойынша ІҚМ тұқымдарын бағалау4 бет
Конститутцияның түрлері5 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
ІV Француз Республикасының конституциясы және саяси шиеленістері91 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет
Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар13 бет
АҚШ Конституциясы5 бет
Бұлшық еттің жиырылу механизмі8 бет
Ет сапасына әсер ететін табиғи факторлардың тізімі. Еттің сапа көрсеткіштеріне түрлік фактордың әсері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь