«Қазақ» қайдан пайда болған?

1. «Қазақ» сөзі не мағына береді?
2. «Сақ» деген халық болған ба?
3. «Қазақ» . жауынгерлік ұғым.
4. Қазақшылық құрудың тарихы.
5. «Қазақ» сөзі . жауынгерлік ұғым.
6. «Казак.орыстың» пайда болу тарихы.
7. Қазақ хандығы қандай рухани құндылыққа құрылды.
Қорытынды.
1. «Қазақ» сөзі не мағына береді?
Қазақ тарихын зерттеу - «қазақ» сөзінің мағынасын білуден басталады. Қазақтың қайдан пайда болғаны, қандай рухани құндылыққа бірігіп халық ретінде ұйысқаны: бәрінің жауабы осы сөздің ішінде жасырулы. Бүгінгі тарихшылар бұл сөздің не мағына беретінін дәл таба алмай сан-саққа апарып, қисынсыз жорамалдар шығарған. Мысалы, 1) «қаз-ақ», яғни «ақ-қаз» деп; 2) «қазғыш-добытчик» деп; 3) «қай-сақ», «қас-сақ», яғни түбірі «сақ» тайпасының атауы деп, үйлестірмек болады. Мұндағы «қас-сақ» деген болжалды дұрыстау деп санап, қисынсыздығына көз жұмып, «қазақстан тарихы» оқулығына ендіріп те жіберген.
2. «Сақ» деген халық болған ба?
«Сақ» деген атау қайдан шықты, не мағына береді? - деп іздеп көрелікші. «Сақтар» жайлы негізгі дерек көзі – бұл, б.з.б.522-486ж. өмір сүрген парсы патшасы І Дарийдің бұйрығымен сына тәріздес әріппен ойылып жазылған Бехистун жартасындағы бедер. Онда, парсы патшалары Кир, Дарий, Ксеркстердің жорықтары дәріптеліп, ал қарсыласы-«көшпелілерді» кемсіту үшін «сақ» сөзін пайдаланған екен. Кемсіту екеніне төмендегі деректен айқын көз жеткізуге болады.
«Сақ» сөзі парсыша «ит» деген мағына береді екен. Яғни, көшпелілерді, мал соңында жүретін ит сияқты, деп кемсіткен. (Бақтияр Әбілдаұлының «Қас-сақ» атты мақаласын қараңыз: «Жалын» журналының 2004жылғы №10-санында, 47-бетте).
Яғни, «сақ» сөзі б.з.б. ҮІ-ІҮ ғасырлардағы парсы патшаларының көшпелілерге қойған кемсіту атауы. Бірақ парсы халқы «көшпелілерді» «тур» деп атапты. Сол заманадағы парсылардың «Заратуштра» дінінің «Авеста» атты кітабына қарасақ, онда Орта Азиялық көшпелілерді «сақ» демеген, «турлар», «жүйрік атты турлар» деп жазған. Яғни, парсы патшалары «сақ» деп кемсіткен көшпелілерді діндарлары «тур» депті.
* Ежелгі мал өсіруші тур тайпасынан «турлар елі» деген мағына беретін «Тұран» сөзі пайда болған.(Алматыда 2007жылы басылған Г.В.Кан. Н.У.Шаяхметовтың «Қазақстан тарихы» оқулығының 25-ші бетінде).
Тур (яки, тұр), Тұран, Түрік деген атаулар сабақтастығына қарасақ «Авеста» кітабында көшпелі елді «тур» деп халықтың төл атауымен жазғанына көз жеткіземіз. Дегенмен, б.з.б. Ү-ІҮ-ғасырларда айбыны асып тұрған парсы патшасының көшпелілерге қойған кемсіту атауы да ізсіз кетпесе керек. Аталған көшпелілердің парсыларға етене жақын оңтүстік бөлігіндегілерге «сақ» атауы, шамада б.з.б.ІІ-ғасырға дейін жапсырма, қосалқы атауға
        
         қайдан пайда болған?
1. сөзі не мағына береді?Қазақ тарихын зерттеу - сөзінің мағынасын білуден басталады. Қазақтың қайдан ... ... ... рухани құндылыққа бірігіп халық ретінде ұйысқаны: бәрінің жауабы осы сөздің ішінде жасырулы. Бүгінгі тарихшылар бұл ... не ... ... дәл таба ... ... ... ... жорамалдар шығарған. Мысалы, 1) , яғни деп; 2) деп; 3) , , яғни ... ... ... деп, ... болады. Мұндағы деген болжалды дұрыстау деп санап, қисынсыздығына көз жұмып, ... ... те ...
2. ... ... ... ба? деген атау қайдан шықты, не мағына береді? - деп іздеп көрелікші. жайлы негізгі ... көзі - бұл, ... өмір ... парсы патшасы І Дарийдің бұйрығымен сына тәріздес әріппен ойылып жазылған Бехистун жартасындағы бедер. Онда, парсы патшалары Кир, ... ... ... ... ал ... кемсіту үшін сөзін пайдаланған екен. Кемсіту екеніне төмендегі деректен айқын көз жеткізуге болады. сөзі парсыша деген ... ... ... Яғни, көшпелілерді, мал соңында жүретін ит сияқты, деп кемсіткен. (Бақтияр Әбілдаұлының атты ... ... ... ... ... ... сөзі б.з.б. ҮІ-ІҮ ғасырлардағы парсы патшаларының ... ... ... атауы. Бірақ парсы халқы деп атапты. Сол заманадағы парсылардың ... атты ... ... онда Орта ... ... ... , деп жазған. Яғни, парсы патшалары деп кемсіткен көшпелілерді діндарлары депті.* Ежелгі мал өсіруші тур тайпасынан ... ... ... сөзі ... ... ... басылған Г.В.Кан. Н.У.Шаяхметовтың оқулығының 25-ші бетінде). Тур (яки, тұр), ... ... ... ... ... ... ... көшпелі елді деп халықтың төл атауымен жазғанына көз жеткіземіз. Дегенмен, б.з.б. Ү-ІҮ-ғасырларда айбыны асып тұрған парсы патшасының ... ... ... ... да ... ... ... Аталған көшпелілердің парсыларға етене жақын оңтүстік бөлігіндегілерге атауы, шамада б.з.б.ІІ-ғасырға дейін жапсырма, қосалқы атауға айналған сияқты. * Геродот(б.з.д.484-425ж) ... ... сөз ... ... ... парсылар сақтар деп атайды, деп жазған. (Бақтияр Әбілдаұлының аталған мақаласында, 47-бетте)* Қытай тарихшылары ... ... ... Орта ... ... , , , (яки , яки ) елдері жайлағанын және елі олардан жеңіліп, билеуші тайпасының ... ... ... ... әрі ... кеткені, бүгінгі Ауған, Тәжік жеріне ауып барғаны ... ... ... ... ... ... тәжік пен ауған халқының үлкен бөлігі - тараған тұқым. Ең ... ... мен ... ... арғы ... Орта ... ауып ... көшпелілер екенін мойындағанымен ұрпағымыз демейді. Қытай қытай тарихшылары дерегі бойынша, қазақ халқы - бұл, , , ... ... ... ... атты ... болған күнде оның қазаққа қатысы мүлде болымсыз болмақ. атауы б.з.д. І-ғасырдан кейінгі тарихи деректерде мүлдем жоқ. Бұл түріктердің өркендеуі ... еді. ... ... Ғұн, ... ... мемлекеттері дәуірлесе, кейін батысы Каспий мен Қара теңізге дейін, ал шығысы Қытай мен Корей түбегіне дейін созылған Ұлы ... ... ... бет ... кез. Ендеше, оларды деп кемсітуге парсылардың дәті бармаса керек.Парсы тілінде пен сөздері мүлдем бөлек ұғымдар екен. ... сөзі - , ал сөзі - , ... ... * - ... ... Сейфуллиннің деген еңбегі Алматыда 1997жылғы Е.Аққошқаров құрастырған, кітабының 284-321-ші беттерінде жарияланған).Шоқан Уәлихановтың айтуынша: - ... ... ... ... атты ... ... сөзі әлі күнге дейін деген мағынасын жоғалтпапты. Орыстың әйгілі ... ... ... ... ... П.Бутков, Г.Ф.Благова және тағы басқалары, есімін зерттеп, оның әскери термин екенін және көне ... ... ... ... ... ... атап өткен. Әйгілі романының авторы, жазушы М.Шолохов : , - деп, ... түбі ... ... ... ... меңзеген.
6. пайда болу тарихы.ХХ ғасыр басында Ресейде, қазақтар (киргиз-кайсактар) мен казактардың шығу тегі бір ... ... ... ... ... ... тарихшылары мен этнографтары арасында кең таралды. Мәселен, Дон казактары тарихының білгірі, генерал-мойор И.Ф.Быкадоров (1882-1957ж. ... шет елге ... ... қайтыс болған) және Запороже казактары тарихының білгірі Д.И.Эварницкий (яки Яворницкий, 1855 -1940 жылдары өмір сүрген, Украйна ғылым академиясының академигі, ... ... ... ... ... ... ... бүкіл казактармен тектік байланыста екен. дейінгі кезеңнің тарихшысы Е.Б.Савельев деген монографияларын жазып, онда, казактар - бұл Орда ... ... өз ... құрған жаңа хандыққа қосылмай қалғандар, деп ашық айтқан. (* , ... ... ... (яки Иван ... ... 1810 жылғы Ресей ғылым академиясының мүшесі, 1823жылы қайтыс болған), сөзі деген ... ... төл ... ... ... ... ... зерттеуінде, Мещер татарлары мен қазақтардың ортақ ұқсастықтарын атап өткен. Мещера - бұл ... ... ... ... Ока, Судога өзендері аралығындағы мекен. Мешер татарлары ертеректе деп аталған. (В.Н.Татищев былай жазған: .) Г.Н.Ахмаровтың байқауынша, Мещер татарларының ... және ... ... Қазан татарларында жоқ, тек қазақтарда кездесетін сөздер көп екен. Мещер татары мен қазақтың ұқсастығын сипаттаған жазбасынан үзінді келтірейік: Енді, шығу тегі ... ... ой ... ... ... Шыңғысхан заманына дейінгі Найман мен Керей елдерінде мемлекеттік дін - ... ... ... діні болған. Олар Шыңғысханға бағынышты болған соң да өздерінің діни наным-сенімдерінде қала ... ... Орта ... ... жорығына бүкіл елінен қол жиғанда оның ішінде аталған хрестиандар да болған. Яғни, хрестиан найман-керейлер Шаңғысханмен бірге Орта ... ... ... Мұны бір ... ... ... шапқыншылығына дейін-ақ, Қыпшақ елінің солтүстігінде хрестиан дініндегі ... ... ... Мұны ... ... ... деңіз. Аталған екеуі де Жошы ұлысында болған. Жошы ұрпақтары Батыйхан мен Ноғайхандар және ... ... ... ... ... ұлыстарынан жиналған) қол батысқа бағытталған жорықты жалғастырған. Олар Қара ... мен Азу ... ... ... мен ... ... мен Венгрия, Чехия жерлеріне жетіп, аз қолмен темір құрсанған көп жауды жеңген, Ордасын кеңейткен. Жеңілген елді ... ... одан ... ... алу ... қой. ... ... қолындағы несториан хрестиандар(найман-керейлер) мен оларға бодан болған елдеріндегі хрестиян ... ... ... ... сұхбаты дін, наным-сенім тақырыбына келгенде қандай нәтиже шығуы мүмкін?!>> - деп ойлап көріңізші. Әлбетте, діни сенім-түсініктері бір жерден ... ... ... ... байланыстарын сезініп, көңілдері қосылғанын пайымдауға болады. Мұны тағы бір ... ... ... ... ... ислам діні мемлекеттік дінге айналды, ислам дініне ... ... ... ... ... найман-керейлердің көпшілігі исламды қабылдады. Ал мұсылмандықты қабылдамағандары: тәңіршіл-бұтшылдар мен хрестиан найман-керейлер, қалмақтар және тағы басқалары атанды. Өзбекханнан соң бағы ... одан , , ... ... Осы ... ... ... ... теріскей мен батыстағы хрестиан елдеріне қарай ойысқан. Олардың көпшілігі қазақшылық құрып өз еркінше жүруге көшкен. Дерек ... ... ... Ақ, ... ... ... маңайында, Қобан мен Тон(Дон) өзендері алқабында қазақшылық құрып өз ... ... ... және ... дініндегі, түркітілді (найман, керей, қыпшақ, т.б.) әскери қауымдар көбейген. Олардың біразы Мәскеу княздігімен діни ... ... діни ... алмасып тұрған, сосын әскери одақтастық келісімдер жасаған. Мәселен, хрестиян қазақтар1380 жылы Дмитрий Донскойға -ді тапсырып, ... ... одақ ... ... ... ... ) ... жасырынып тұрып, Мамай әскеріне тұтқиылдан шабуыл жасап, күйрете соққы ... 20 мың атты ... - ... хрестиан-қазақтар болған. , ол жорықтан түскен олжалардың басым бөлігін қазақтарға берген. бастап барлық әскери ... ... мен ... ... ... да, қазақтар, яки бүгінгі тілмен айтқандағы казактар атты әскері қатысқан. Осылайша, біртіндеп орыс ... ... ... ... атанған, яғни орыстанған. Дегенмен ХҮІІІ-ХІХ ғасырларға дейінгі казактар өздерін деп бөлек ұлт санаған. Орыстың помещиктерінен қашып келген ... ... тең ... ... ... қоспаған. Ондайларды егін егу, ұсталық жасау сияқты ... ... ... ... ... ... шыққан сөздер әлі күнге сақталған. Мәселен, қазақ - казак, қазақшылық құру - казачество, жасауыл - ... ... - ... ... - ... т.б. Сондай-ақ, түркі тілінен шыққаны айқын көрініп тұратын казак есімдері де көп: Назар, Ермак(Ермек), атаман - Сары ... ... ... ... ... есімді казак-орыстардың хрестиан діні ықпалымен, біртіндеп, өз есімдерін ... ... ... ... етіп ... ... жайт.Қорыта айтқанда, Ресей тарихшылары пен тегі бір ... ... ... ... ... ... ... күшіне сүйеніп Ресей империясы құрылған. Енді одан кейінгі жағдайға ... ... ... ... ... қабылдаған тұста, пен туыстығын атынан-ақ білсе керекті, бірақ, оларды ... яки ... ... ... , , деп ... ... ... Ең өкініштісі, бүгінгі тарихшыларымыз сол бұрмаланған атауларға еліктеп, қазақ сөзін қай-сақ, қас-сақ ... ... ... ... ... ... орысшаласа емес, болады. Кеңес өкіметі кезінде қазақты орыс-казактан үшін деп атаған. Сол бұрмалаудан әлі ... ... ... ... ... ... хандығы қандай рухани құндылыққа құрылды.ХҮ ғасырда Өзбек хандығынан Керей мен Жәнібек сұлтандар /қазақшылық құруға/ шығып Шу маңына келіп ту ... және ... ... ... Ол ... сахараны шерулетіп жүрген қазақ батырлары мен қазақ тайпалары көп болған. Орда хандары үшін ... ... ... ... еді. ... ... салық төлемейтін және жарлықтың бәріне бағына да бермейтін. Сондықтан ол кезде Орда хандары қазақы тайпаларға жиі шабуылдап, жарлықтарына бағындыруға, ... ... ... ... ... ... ... санын азайтқысы келетін. Дегенмен, төре тұқымы қазақшылық құрып шықса, оған ешбір қысым жасалмайтын. Сонымен, Керей мен Жәнібек сұлтандар қазақшылық ... ... ... еш ... еш ... болған жоқ. Олармен бірге қазақшылық құрғысы келетін қазақтар да оңай табыла кетті. Яғни, Өзбек Ордасынан шыққан кездің ... ... саны 20 ... ... ... ... 20 мың қазақы әскер кез-келген елді қорқытатын еді. Сондықтан олармен одақтасқысы келіп, Моғолыстан ханы Шу ... ... ... береді. Шуға ту тіккен соң оларға жан-жақтан қазақтар ағылып келіп, нәтижесінде саны 200 мыңға тартатын қалың әскери ... ... ... ... ғана ... ... ... қазақшылық құрушылар болып қалса керек. Керей мен Жәнібек сұлтандар оларды күшпен ... ... ... ... Өзбек хандары да аталған кәпірлерге жорық жасауды құп көреді. Сонымен, Шудағы қалың қазақы қол ... ... пен ... дейін шерулетіп барады, ондағы қазақтарды бағындырып қолына қосып алады. Және теріскейдегі Башқұрттарды да тықсырып, иеліктерін кеңейтеді. Өзбек хандары, бастапқыда, Керей мен ... ... деп ... мәз болып, олардың жеңісін өз жеңісіне балаған. Бірақ, аталған жорықтардан Өзбек хандары ешбір пайда көрмейді, салық және тарту-таралғы ... ... ... ... ... қақтығыстар басталады. Өзбек пен қазақ соғысы бітіспес ұзын сонар жаугершіліктерге ұласады. Өзбек ханы Мұхаммед Шейбани қалың қол жиып қазақтарға ... ... ... Оны ... қазақтары тұзаққа түсіріп, қырғынға ұшыратады. Мұхаммед Шейбанидың өзі жан сауғалап әзер аман шығады. Осыдан ... ... ... Қасымханның басшылығымен Ұлытауда Алашаханға кесене салынып, өз еркінше бөлек-бөлек жүрген қазақтар бірігіп, өзінше бір ел ... ант ... ... жүйе ... ... ... құру - кемінде екі мың жылдан бергі түркі халықтарының әскери дәстүрі. Қазақшылық құрған батыр бабаларды еске ала отырып, өзімнің ... ... ... өлең ... жеткізбекпін:Мен ҚАЗА-АҚ-пын! - Түпкі тегім дала кезген еркін ер!-дер.Сол дәстүрмен елді ... - ... ... бүгінде,Рухым - құрды қазақшылық, Уа Тәңірім! - қолдай бер!Көңілімдегі, өз ... ... ... сезімімді, осылайша жеткізбекпін. Ұйқас кемшілігіне кешіріммен қарауларыңызды сұраймын.
Пайдаланылған әдебиеттер::: Әлкей Марғұлан // ... ... 1997ж. :: Әнес ... (Бұл да сол ... Артықбаев Ж.О. // тарихи-этнографиялық ғылыми журнал. №2(5),2006ж, 34-45 бетте.:: журналының 2004, 2005жылғы сандарында жарияланған атты ... ... ... Кан Г.В., ... Н.У. ... оқу ... ... оқулық. Алматы, 2007жыл.:: Казак тарихшылары жайлы біраз мәліметтер Аққали КӨПТІЛЕУОВтің республикалық апталық газетінің №50(118) 17-23 желтоқсан 2009 ... ... ... 6-шы ... ... атты ... алынған.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі9 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Рухани мәдениет. Дін. Өнер. Қазақстанның XIII-XV ғасырлардағы рухани мәдениеті38 бет
Қамар сұлу27 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Ақпараттық терроризм және қауіпсіздік6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь