Т.Рысқұловтың қоғамдық саяси өмірі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І тарау. Т.Рысқұловтың қоғамдық саяси өмірі.

1.1. Т. Рысқұловтың өмір жолына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Т. Рысқұловтың қоғамдық саяси қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.3. Т. Рысқұловтың тарихқа қосқан үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
Жұмыстың мақсаты мен міндеті.
Курстық жұмыстың басты мақсаты – бұрыннан белгілі түрлі деректер мен ғылыми айналымға алғаш рет енгізіліп отырған мұрағат материалдарын сараптай келе, Т.Р.Рысқұловтың ғұмырының барлық кезеңдерін қамти отырып, оның қоғамдық-саяси қызметін, ғылыми және кәсіби қызметін, шығармашылық мұрасын тұтастай көрсету. Сондықтан Т.Рысқұловтың қоғамдық-саяси қызметіне, шығармашылық мұрасына сүйене отырып, оны ғылыми – тарихшы ретінде қарастыруды мақсат еттік. Осыған орай мындай міндеттерді алға қойдық:
- Кеңестік басқару жағдайында Т.Рысқұловтың қайраткер ретінде қалыптасуына әсер еткен саяси-әлеуметтік факторды анықтау.
- Т.Рысқұловтың ұлт-азаттық қозғалыс туралы көзқарасын анықтап, оның 1916 жылғы көтеріліске қатысуын нақты көрсету.
- Т.Рысқұловтың қазақстандағы ашаршылыққа күресін жан-жақты ашып көрсету.
- Т.Рысқұловтың революцияға, қазақ интеллигенция тарихына арналған еңбектерін тарихнамалық тұрғыдан талдап, олардың ғылыми құндылығын бағалау.
- Т.Рысқұлов еңбектері арқылы Түркістан Республикасында орын алған тарихи оқиғалар мен саяси үрдістерге баға беру.
- Т.Рысқұловтың ғылыми және публицистикалық еңбектерін сараптай келе, оны тарихшы ретінде көрсету.

Жұмыстың тарихнамасы :
Т.Рысқұлов жалған айыптармен «халық жауы» аталып атылып кеткен отызыншы жылдардың екінші жартысынан кейінгі ондаған жылдар бойы оның өмірі, қоғамдық, мемлекеттік саяси қызметі мен ғылыми мұрасы жөнінде зерттеу жүргізуге тиым салынды.
Т.Рысқұлов туралы алғашқы шындыққа сай газеттік мақалалар мен жекеленген зерттеулер «Хрущевтік жылымық» аталған 50-жылдардың соңы мен 60-жылдардың басында жариялана басталды. Бұл ретте ең алдымен журналист Р.Байжарасовтың, тарихшы С.Бейсембаевтің, москвалық тарихшы В.М.Устиновтың 60-жылдар басында жарияланған мақалаларын бірінші кезекте атаған жөн. 1974 жылы С.Бейсембаев пен С.Көлбаев Қазақстан компартиясы Орталық комитеті жанындағы партия тарихы институтының атынан орыс тілінде «Турар Рыскулов» атты кітапша шығарды. Т.Рысқұловтың туғанына 80 жыл толуына арнап жарияланған бұл кітапшада қысқа да нұсқа түрінде оның Қазақстан, Орта Азия аймақтары көлемінде және бүкіл Кеңес мемлекеті шеңберіндегі ірі мемлекет және партия қайраткері болғандығы айтылып, оның Коминтеріннің Монғолиядағы өкілі ретіндегі қызметі мен оның шығармашылық мұрасына, ең алдымен көсемсөздік-публицистикалық шығармаларына қысқаша шолу жасалды.
1984 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті жанындағы партия тарихы институты орыс тілінде Т.Рысқұловтың таңдамалы шығармалар жинағын шығарды.. Онда Т.Рысқұловтың 30-дан асқан қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық мәселелерге және Қазақстан мен Орта Азия тарихының жекелеген оқиғаларына арналған мақалалары топтастырылды. Жинаққа тарих ғылымының кандидаты В.К.Григорьевтің Т.Рысқұловтың өмірі мен қызметіне арналған очеркі жарияланды. Онда жалпы алғанда Т. Рысқұловтың ғылыми өмірбаяны мен жан жақты қоғамдың, саяси, мемлекеттік және шығармашылық қызметіне оңды баға беріліп, Рысқұловтанудың өзекті мәселелері сөз болды. Сол, 1984 жылы Т. Рысқұловтың 90 жылдығының Алматы, Ташкент және Баку қалаларында кеңінен атап өтілді. Осының бәрі ірі қайраткерлерді азаматтық және саяси тұрғыдан толық ақтауға негіз болды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Әбілтайұлы М. Әбілдаев Н. «Тұрар рысқұлов маңғолияда» А., 1994 ж.
2. Бейсембаев С. «Верный сын партии» 1962 ж
3. В.М. Устинов Зам. Пред. Совнаркома Российской Федерации. Алма-Ата 1988 ж.
4. В.М. Устинов Турар Рыскулов А., 1996 ж.
4. В. М. Устинов «Служение народу» А., 1984 ж.
5. Казахстанская правда 1991. 22 июня.
6. К. Есмағамбетов «Қазақтар шетел әдебиетінде» А., 1994 ж.
7. Қозыбаев М. Қ. «Жауды шаптым ту байлап» А., 1994 ж.
8. Қойгелдиев М. Омарбеков Т. «Тарих тағлымы не
9. Қойгелдиев М, Омарбеков Т «Тарих тағлымы не дейді?» А., 1993 ж.
10. Н. Назарбаев «Тарих толқынында» А., 1999 ж.
11. Насильственная коллективизация и голод в Казахстане 1931-1933 гг. А., 1988 ж.
12. Оралтай Х «Алаш – Түркістан түркілерінің ұлт азаттық ұраны» Азат. 1991
13. С. Бейсембаев С. Кульбаев «Турар Рыскулов» Алма-Ата 1974 ж.
14. Т. Рыскулов избранные труды. А., 1984 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
І тарау. Т.Рысқұловтың қоғамдық саяси ... Т. ... өмір ... ... Т. ... ... ... Т. ... ... ... ... мен ... ... ... мақсаты – бұрыннан ... ... мен ... ... ... рет енгізіліп ... ... ... ... Т.Р.Рысқұловтың ғұмырының
барлық кезеңдерін қамти ... оның ... ... және ... ... шығармашылық мұрасын тұтастай
көрсету. Сондықтан ... ... ... ... ... ... оны ғылыми – тарихшы ретінде
қарастыруды ... ... ... орай ... ... алға
қойдық:
- Кеңестік басқару жағдайында Т.Рысқұловтың қайраткер ... әсер ... ... ... анықтау.
- Т.Рысқұловтың ұлт-азаттық қозғалыс туралы ... оның 1916 ... ... ... ... ... ... қазақстандағы ашаршылыққа күресін жан-жақты
ашып көрсету.
- Т.Рысқұловтың ... ... ... тарихына
арналған еңбектерін тарихнамалық тұрғыдан талдап, олардың ... ... ... ... арқылы Түркістан Республикасында орын
алған тарихи оқиғалар мен ... ... баға ... Т.Рысқұловтың ғылыми және ... ... ... оны тарихшы ретінде көрсету.
Жұмыстың тарихнамасы :
Т.Рысқұлов жалған ... ... ... ... атылып
кеткен отызыншы ... ... ... кейінгі ондаған
жылдар бойы оның ... ... ... саяси қызметі мен
ғылыми мұрасы жөнінде зерттеу ... тиым ... ... ... шындыққа сай газеттік ... ... ... ... ... ... 50-жылдардың
соңы мен 60-жылдардың басында жариялана ... Бұл ... ... ... ... ... ... тарихшы ... ... ... ... ... ... ... жөн. 1974 жылы С.Бейсембаев
пен ... ... ... ... ... ... ... институтының атынан орыс тілінде «Турар ... ... ... ... туғанына 80 жыл толуына
арнап ... бұл ... ... да нұсқа түрінде оның
Қазақстан, Орта Азия ... ... және ... ... ... ірі ... және ... ... ... оның ... ... өкілі
ретіндегі қызметі мен оның шығармашылық ... ең ... ... ... шолу ... жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті ... ... ... орыс ... ... ... жинағын шығарды.. Онда Т.Рысқұловтың 30-дан ... ... ... және ... Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... ғылымының кандидаты
В.К.Григорьевтің Т.Рысқұловтың өмірі мен ... ... ... Онда жалпы алғанда Т. Рысқұловтың ғылыми өмірбаяны ... ... ... ... ... және ... ... баға беріліп, Рысқұловтанудың өзекті мәселелері сөз ... ... жылы Т. ... 90 ... ... ... және ... кеңінен атап өтілді. Осының бәрі ірі ... және ... ... толық ақтауға негіз болды.
Жұмыстың өзектілігі.
Еліміз тәуелсіз мемлекет ... ... бері ... ... бұрмаланып жазылып келген мәселелерін қайтадан
жазып шындық тұрғыда ашып ... ... ... Жан ... ... ... тарихымыздың құныдығы артып, бүгінгі күндерде
оған деген көзқараста мүлдем жаңа ... ие ... Осы ... айтылмаған мәселелер қайта ой ... ... ... ... ... жүйе ... ... 70 жылдық кеңес ... және ... ... ... тыс ... ХХ ... отарлық саясаттың проблемаларын ... ... ... ... осы ... қатысты сынаржақ ... ... ... ... ... ... тарихи
процесті қаз қалпында көрсетуді талап етуде. Кеңестік ... ... ... жеке ... ... атқаратын қызметі
мен ол өмір ... ... ... саяси ахуал арнайы ... ... ... не ... ... ,не ... ... жүйе ... кейін әділеттік бағасын ... ... әлі де ... ... ... ... қатары көп.
Бұлар саналы өмірін ... ... ... ... ... көтеріліп, 30 жылдардың соңында ... ... ... Н. Ә. ... ... толқынында» - атты
кітабінда ХХ ғ. ... ... ... ... ... ... ойлаған ұлы қазақтардың жеке басының тағдыры да
қасіретті болды. ... ... ... мен ... ... ... болған жоқ», (1) деп жазған еді.
Осы орайда, ... ... үшін ... ... жүйенің құрбаны болған, саяси жүйе есімдерін кейінгі
ұрпақ ... ... ... күш ... ... бұл ... тарих сахнасының төрінен өздеріне тиісті орын
алып, ... өмір жолы мен ... ... ... ... ... ғ. ... 10 жылдықтарында қазақ халқының ... ... ... ... бірі - Тұрар Рысқұлов. Оның қоғамдық-
саяси қызметі отаршылдыққа ... ... ... ... ... ең алдымен өз халқының арғы ... ... ... ... ... ... ... республикасы - ... ... ... ұлттық
мемлекеті . тәуелсіз мемлекетіміздің құрылуы – ... ... ... ... ұлт ... ... заңды нәтижесі.
Халқымыздың даму тарихында мүлдем жаңа ... ... ... ... жеткізген жол даңғыл ... жоқ. ол ... қиын ... ... тұрді. Болашақ ұлттық мемлекеттің
іргетасы осы тарихи кезеңдерде ... ... ... да
азаттық жолындағы қажетті де қасіретті күрестің тарихын ... ... зор ... ие ... ... ғ. басында Қазақстан Россия империясының отар ... ... ... отарлық езгінің - құқықсыздық пен ... ... ... ... Патша өкіметінің отарлау
саясаты өзінің ... ... ... еді. ... ... ... халықтың қарсыласу ... да арта ... келе ... ... ... бұл ... ... беріп, оны жаңа сапалық деңгейге көтерді. Туған халқын ... ... ... ... ... көш ... ... саяси ірі жетекшілерінің бірі және бірегейі - ... ... ... еңбектерінің бәрін былай ... ... дәл осы ... үшін ғана халықының жан - тәнімен
сүйе білген ... ... көп ... ... оты үшін ... құрметтеуге оны сүйюге оны үлгі етуге ... ... ... ... еісм ... келер ұрпаққа өзінің нағыз
лениншіл адалдығымен шыншылдығымен ... ... ... ... халқы үшін қандай қиындықтан ... ... өз ... ... биік ... ... ... өте Т. Рысқұловтың
атына жағылған қара күйе ... ... есім бір ... ... ... қоғамдық саяси өмірі
1.1 Т. Рысқұловтың өмір жолына ... ... 1894 жылы ... ... Талғар ауданында туған.
Көрнекті партия, мемлекет қайраткері.
Тұрардың әкесі кедей ... ... ... атаулығы жаны қас
тектілерден ... өр ... кісі ... Орыс ... ... мен ... жадайшаптарының қоқан ... ... ... үшін ... он ... жер ... ... Он жасар
Тұрар туысқандарының ... ... ... қазақ мектебінде хат
таниды. Одан соң ... ... ... ... Оны ... ... мұғалімдер институтына түседі. Институтты
бітіруге ... Дәл осы ... ... мен Орта ... ... ... бұрқ ете ... еді. ... осы ... жүрді.
1917 жылы Ақпан Төңкерісінен кейін Әулиеатада өзі ... көзі ашық ... ... ... ... ... , саяси
көзқарасы оянған бірден бір азаматы еді.
1917 ... ... 1918 ... ... айына дейін Әулиеата
уезі Совдепінің Кеңестер депутатының төрағасы, ал 1918 ... ... ... ... республикасының денсаулық
сақтау халық комиссары болды.
1918 жылдың ... 1920 ... ... дейін
республика министрлер кеңесі төрағсының орынбасары қызметін атқарды.
1920 ... ... 1921 ... ... Ұлт ... ... Азербайжан республикасы бойынша өкілетті уәкілі, ал
1922 жылы ... Ұлт ... ... комисариатының орынбасары болып
тағайындалды.
Жігіттік дер шағы 25 ... ... ... ... дейін
аттай екі жыл ... ... ... ... ... ... 1926 жылдың тамызына дейін Коминтерннің
Шығыс бөлімі меңгерушісінің ... ... ... ... ... 1925 ... ... дейін Коминтерннің
Маңғолиядағы өкілетті уәкілі, 1926 жылы ... ... ... ... ... 1926 ... маусымынан 1937 жылдың
тамызына дейін РСФСР Хаық Комиссарлары ... ... ... аса жауапты қоғамдық саяси міндеттер атқара жүріп
теориялық ... де ... ... өз ... үшін көп ... істер жасады.
Оның тікелей ... ... ... ... кен ... мыс ... ашу, Балқаш мыс қорыту комбинатын салу секілді
алуан ... ауыр ... ... ... ... ... темір жолын салу комиссясына төрағалық ... ... Ел ... ... ... ... ... бірге оқу білім мен өнерді өркендетугеи де ... ... Оның ... ... ... мен Ташкентте Орта Азия
университеттері ұйымдастырылса , Алматыда ... ... ... ... ... көтерді. (1)
Сол РСФСР Министрлер Кеңесі Төрағасының ... ... сол ... ... ел ... ... қаласының қала
шаруашылығына ... ... ... ... біле ... ... халық арасында зор беделге ие ... ... ол Орта ... ... ... ең ... әрі
ықпалды қайраткерлердің бірі еді. Лениннің атына ... ... М. В. ... ... бұқара соңдарына ... ... ... екі ... Рысқұлов пен Ходжаев. Олар ақылға
ғана бай ... ... де ... сан ... деп жазған.
Т. Рысқұлұлы партияның ХҮІ және ХҮІІ ... ... ... ХҮІ ... съезінде делегаттар алдында сөз сөйлеп,
«Ресей шаруаларының жағдайымен ... Орта Азия ... ң ... ... ... ... ... бір бірімен өшіктірмеу керек. Орта
Азия әлі де болса ... ... ... саясатының зілді
зардаптарын тартып отыр, бұған төзіп ... ... деп, ... ойын бүкпесіз айтқан.
Тұрар Орта Азиядағы Мұсылмандар ... және ... ... ... тұрған кезінде Түркістан
өлкесінің біртұтастығын сақтау ... ... рет ... ... ... ... Түркістан халықтары – біртұтас халық, тек ... жан ... ... ... ... ... ... рет
дәлелдеді. Республикадағы компартияны «түрік халықтарының ... деп ... және де бұл ... республика секілді
Мәскеуге тәуелсіз дербес етіп ... ... ... ұлттық «Ұлан» құрылды ғой. Ал А. Байтұрсынұлы мен ... сол ... ақ ... емес ... ... ... Түркістаннан алып кетіп, Мұсылман түрік әскерін ... ... ... ... ... істер мен айналысуға
дербестігі болуын қамтамасыз ... ... ... біәрінен «буржуазиялық-ұлтшылдық ұшығы» шығады
деп, түріккомиссия мүшелері бұл ... ... ... ... жылы мамыр айында Лениннің нұсқауымен Т. Рысқұловтың
«түркі ... ... ... ... ... «пантюркист» деп кінә тақты. ... ... ... қонымды болса да, бұл мәселелер партиялық ... ... ... ... ... мен ... табандылығы көптеген
партия қайраткерлеріне ұнаған жоқ. Оны бір ... бір ... әр ... өлкелердегі ауыр жұмыстарға жұмсап отырды.
Тұрарды ... ... ... де ұзақ ... ... ... ... Түркістан Ресейден бөлініп кетеді деп
қорықты. Ресей ... ... ... ... ... байлығы
мол республикадан айрылып қалу қауіпті еді. Оған ... жол ... ... ... ... ... жөніндегі ұсынысынан соң ақ ... ... жылы И. В. ... ... ... ... кеңес өткізді. Сол кеңестегі ... ... ... ... ... оны ... ... өтіп кеткен
көрнекті қайраткер, татар революционері Сұлтанғалиевті қолдайды ... ... бұл ... айыпты мойындамиай , «оны революция
ісіне берілгген нағыз ... деп ... ... дәл өзі
болатын» дегенді де бетін бар, ... бар ... ... ... ... ... ... бөілініп, басмашыларға қосылып
кетуіне қайндай себептер болғаны БКП (б) ... ... ... ... жылы Т. ... ... ... мақаласы
жарияланды. Ол онда партия ... іс ... ... ... ... мен ... ... бағытынан таймағанын
жасырмады. Ол басқа ешбір партияны мойындамады. ... - ... иен ... ... халықтарының ортақ
_____________________________________
2. Х. Оралтай «Алаш – Түркістан түркілерінің ұлт азаттық ұраны» ... ж. 18-б. 3. Бұл да ... ... ... ... бөлектенуіне болмайтынын, ... ... ... ... ... ... ... талап етті.
Т. Рысқұлов өз ... ... ... мұң ... 1933 жылы ... ... Сталинге аштықтан шыбындай қырылып
жатқан қазақтардың ауыр ... ... хат ... ... ... ... ... қаһарлы Сталинмен кездесуге ұмтылды.
Тұрардың осы тайсалмас талаптарынан соң ... ... ... ... ... ... (5)
Қазақ жеріндегі бай кулактарды тәркілеу мене ... ... ең ... күн ...... ... ... осындай сын сағатта Тұрар Рысқұлов 1932жылы сентябрь айында
Сталинге бірінші хатын жазды. Одан ... бола ... соң ... ... ... ... ... Кагановичтердің атына екінші хатын ... ... ... ... ... мал ... ... халі адам төзгісіз
екенін, аштықтан көбі ажал құшып, көп адам ... ... ... тамақ
іздеп, жұмыс іздеп ауып кеткенін, Голощекин: «Лучше пересолить, чем ... яғни ... ... ... аша тұяқ ... деп ... ... алапат қауіп төнгендігін ... ... ... ... ... ... ... осы тұста жеке адамға табынудың дерті белең алған ... ... ... ... өз ... оққа байлау қаупіне қарамай, «халқым!»
деп жан ұшыра қайраткерлік көрсету — теңдессіз ерлік еді.
Көп ұзамай, 1933 жылы март ... ... ... талқыланып,
Голощекин Қазкрайкомның бірінші секретарьлығынан алынып, республика ауыр
бұлттан арылып, оділеттік орнай бастады.
Қазақтардың бір ауданнан Қазақстаннан тыс ... ... бір ... жылдың аяғында басталып, жазғытұры ұлғая- түскен қоныс аударулары
(қолданылған шараларының нәтижесінде олардың бір бөлігі 1932 ... ... ... ... ... үдей түсті. Аштық пен індеттің салдарынан
бірқатар қазақ ... мен ... ... ... ... ... отырғандықтан, бұған орталық органдардың шұғыл араласуы қажет. Мұндай
жағдай — қазақ халқының белгілі бір ... ... ... ... қазіргі жағдай өзге өлкенің, не республиканың ешқайсысында орын алып
отырған жоқ. ... ... ... ... ... ... мен ... Златоуст темір жолдары бойына індет ауруларын таратты. ... ... ... ... ... ... Советі тарапынан)
белгіленген ішінара шаралар мәселені шеше алмайды. ... ... дер ... ... босатылған азық-түліктің едәуір бөлігі
көздеген жерге жетпеді (оның себептері ... ... Бұл ... зор ... Сізден осы хатпен танысуы-ңызды және аштан өлу
қаупіне душар болған ... ... ... ... қалу үшін осы іске
ара түсуіңізді өтінемін.
Жігерлі жас ... ... ... ... ... ... ... Куйбышев) қаласына сапар ... ... ауыл ... ... арыз ... ... ... үздік тапсырып тұрған
жерінде әлгі институттың бастығы оған: «Сен мал баққан киргиздың баласысың,
ауыл шаруашылық ғылымында нең бар? ... ... ... бақ» деп ... ... әлеуметтік әділетсіздіктің тағы бір сорақы түрі ... ... ... ... әлі де ... ... ... патшаның Оқу министрінің атына ... ... ... ... соң, ... ... ... мұғалімдер институтына
ілінеді. Мұнда оқи жүріп, өзінің Пішпектегі алған білімі ... ... ... ... ... ... ... күнкөріс ақша тауып
әрекеттенеді. Өйткені оған қаражатпен қол ұшын ... ... ... жүргенде 1916 жылы патшаның бұратана халықтан қара жұмыс үшін
әскерге адам алу туралы ... ... ... Ол ... халықтардың
бұрыннан асқынған наразылығын шарасынан асырып төгілдіреді де, қанауға
қарсы ... ... Орта ... ... ... ... әр
жерлерінде бұрқ-бұрқ ете қалады. Халық тағдыры осындай бір шешуші ... ... ... ... ... оқи алмай, Меркеге келіп мұндағы
көтерілісті басқаруға қатысады.
Егер өз ... ... ... ... ғана ... күйттеген тоғышар
болса, Тұрар мұндай қатерлі әрекетке бармай, оқуын оқып жүре ... еді. ... ... ... әр ... да ... олар жайшылықта ғана емес, халық
басына күн туғанда ерекше ... ... ... ... ... үшін ол ... әкім-дерден қуғын көріп, енді революциялық
жолға біржола түседі.
_________________________________
4. М. ... Т. ... ... ... не ... А., 1993 ж.
29-б.
5. Бұл да сонда ... Н. ... ... толқынында» А., 1999 ж. 175-б.
1.2. Т. Рысқұловтың ... ... ... ... ... келіп , азамат болып қалыптаса бастаған
кезең ... ... ... Орта ... ... ... ... жеткен, әлеуметтік, ұлттық, таптық ... ... ... ... ... ... ... саясаты күшейген ... ... ... оған ... ... арта түскен - ді.
Тұрар Рсықұловтың оң-солын ... ... ... қалыптаса
бастауының бастапқы кезеңі бірінші орыс ... ... ... тап ... 1906 жылдың маусымында байлар мен
ккедейлер ... ... ... және ... ... өлтіргені үшін Тұрардың әкесі ... ... ... ... ... айналғанға
дейін бала ... ... ... ... ... болып, түрме
ауласын ... және ат ... ... істейді. Әкесі жат
жерге ... ... соң ... ... ... ... ... паналап, Қырғызбаев деген бүркеншік фамилия
алып, ... ... ... орыс ... ... ал 1910-
1914 жылдары Пішпек ауыл шаруашылығы мектебінде оқиды. 1914 ... оқу ... ... ... ң арқасында
Ташкенттегі мұғалімдер институтына түседі.
1916 ... ұлт ... ... пен одан ... ... Т. Рысқұловты ұлттық интелегенцияның алдыңғы шоғырынан
өсіп ... ... ... ... ... ... бағытталған 1916 ... ... ... Т. ... ... ... ... басшыларыны ң бірі ретінде танылды. 1916
жылғы 25 ... ... ... ... қара ... ... ілінетінін сезген Тұрар оқуын ... ... ... елдімекеніне келіп, осы ... ... ... ... ... ... ... бастаған көтерілістшілердің іс
әрекетіне ұйымдық сипат беріп, саяси ... ... ... көтерілісті патша жазалаушылары басып жаншып, оған
қатынасушыларды жаппай ... алып ... ... ... ... беруші ретінде Т. Рысқұлов та тұтқындалып, Мерке ... ... оның іс ... ... дәлелді кінә
табылмағандықтан ол түрмеден босатылады.
1916 жылғы ... ... ... ... ... бөлігі бола отырып, ... ... ... ұлт ... мәнге
ие болды. Бұл ... бір ... 1917 ... ... ... патша ... ... ... ... мене тәуелсіз болашағы үшін ... ... ... б ... ... саяси қызметінің жанданып,
оны ң жаңа ... ... алып ... ақпан төңкерісінен кейін Әулиеата уезінде ... ң ... ... ат салысты. Атап айтқанда 1916 жылғы ... ... ... жастарының ұйымын» Т. Рысқұлов 1917 жылғы
ақпан ... ... ... ... революциялық одағы» етіп
қайт а түлетті.
Т. ... ... ... 30 ... қазақ , қырғыз, орыс т.б
жастар бірікті, олардың қатарында ... Қ. ... ... Ы. ... ... ... орыс халқының өкілі И.
В. Андреев, ... ... ... ... ... ... кейінірек Әулиеаталық Қошмамбетов, С. Аблаев, Ж, Мыңғыбаев
болды. Одақ ... ... ... демократиялық бөлігін
және прогрессивті ауыл мұғалімдерін ... ... және ... ... ... жасай отырып,
өзіні ң жұмысын негізінен ... ... ... ... ... ... айында РСДЖП -ның мүшелігіне өткен ол сол
кезден бастап, ... ... ... ... ... ... ... және субьективті салдарынан Қазақстанның көптеген
аудандарында ... ... оның ... ... да ... ала ... еді, әсіресе Сырдария, Жетісу ... ... ... ауылдарының саны арта ... ... ... ... ... ... ... қымбаттады.
Екіншісі — тағы да аштық. Тарихтан белгілі, 1932-1933 жылдары жаппай
коллективтендіру кезеңінде Қазақстанда ... ... орын ... ... туралы Лениннің өсиеті ұмыт қалып, қоғам дамуының
объективті, диалектикалық заңы бұзылды. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... кездесетін нәубетке тап болды. Ал
Голощекин бастаған республика әкімдері ... ... ... жатырмыз»—деп Москваға ақпар жазумен болды. ... ... ... М. ... «тарих зердесі» А., 1998 ж. 98-б.
1.3. Т. ... ... ... үлесі.
Т. Рысқұловтың 1920-1937 жылдар аралығында өте маңызды, ... мен ... ... ... баяндамалары, 100-ге тарта
хаттары мен тезистері жарық көрді. Бұл ... ... ... мен ... ... еліміздің тарихының ол ... ... ... оқиғаларын бағалауда маңызы үлкен.
Оның ... ... жан ... ... ... еңбектерінің
біріне 1927 жылы жарық көрген ... ... ... ... бұл ... ... ... зерттеуді көне
заманнан бастайды. Алайда, Қазақстан ... ... ... ... алға қоймайды. Оның нысаны - ... ... ... өткен тарихының аса күрделі, кейде тіпті ... ... ... ... ... Бұл ... ол ... халқының өткен
тарихын ғылыми ... ... ... ... ... (8)
Ол кітабының «Қазақстанның өткен тарихы» атты ... ... ... ... ... ... ... сақ,
ғұн, үйсін, қаңлы, қыашақ ... ... ... ... тууынан 200 жыл бұрын ... ... ... ... ... ел ... Иса ... кейін, 177 жылдар шамасында
қазақ жерін ғұн гәсілі ... олар ... ... ... ғ. ... ... келіп патшалық түзеген, мұнан ... ... ... ... бірінен соң бірі келіп мекендеген. ... ... ... мен ... ... бір бөлімін ІХ
Х ғасырларда «Қарахан» нәсілі ... ... ... 1917 жылы ... ... реакцияның есіріп тұрған
қауіпті шағында лениндік Коммунистік (большевиктер) партиясының қатарына
қабылданды.
Тұрар ... ... ... ... ... бірге Әулиеатада
Совет өкіметін орнатуға орасан еңбек көрсетті. Ұлы ... ... ... ... Совет өкіметі орнап, Тұрар ... ... ... Бұл істе ... ... түсіп, көп кешікпей ол Түркістан
советтік социалистік автономиялық республикасының ... ... ... ол РКП (б) ... ... ... ... председателінің
орынбасары, одан кейін председателі болды.
1920 жылы май айында Лениннің қабылдауында болып, ... рет ... ... осы ... ... ол ұлт ... ... қате
пікірлерінен арылып, Лениннің нағыз төл шәкірті болып қалыптасады. Ол
Москвада қалдырылып, ұлттар мәселесі ... ... ... ... орынбасары болып тағайындалады. Дәл осының алдында ғана Тұрар
Рысқұлов туралы ... мен ... ... ... Фрунзе мен
Куйбышев Орталық Комитетке, Ленинге былай деп мінездеме-хат жазды. Михаил
Фрунзе: «Бұл ... ... ... аса ірі тұлға — қазақтардан
Рысқұлов, ал өзбектердең Тұрсынходжаев. Рысқұловтың ... ... ...
ол ақылдылығымен қоса, үлкен қажыр-қайрат иесі, өте берік мінезді адам.»
Валериан Куйбышев: «Рысқұлов — аса ірі ... ... ... ол
мызғымас коммунист болып екі жыл шамасындай қызмет істеп, ересен еңбегімен,
Лениндік іске адал ... мен, ... ... ... ... ... 1922 ... күзінде Түркістан республикасына Совнарком
председателі болып қайта оралды. 1924 жылы ... ... ... отау тікті де, соған дейін Түркістан ... ... ... ... ... ... Әулиеата, Алматы, Талдықорған
жерлері Қазақстанға қосылды.
Ал Тұрар Рысқұлов Москваға қайта шақырылып, ... ... ... ... ... осы ... ... атақты
халықаралық
қайраткерлерімен бірге жұмыс істеп, достасты. Олар Бела Кун, ... Сен ... ... ... ... тарландар еді. Көп ұзамай
Коминтерннің атқару комитеті ... ... ... ... ... Рысқұловты Коминтерннің Монғолиядағы ... етіп ... ... ... ... жаңа ... басталды. Бұл
кезде Монғолия, Қытай, Жапон империалистерінен, ақ гвардияшыл ... ... азат ... әлі ... беки қоймаған шақ еді. Тұрар
Рысқұлов Монғолияға келе ... ... озат ... ... ... ... ... кісілермен тіл табысып, Монғолияны
социалистік жолға салуға аянбай ат ... 1924 жылы ... ... ұлы Құрылтай шақырылғанға дейін Тұрар Рысқұлов
болашақ Монғол Халық ... ... ... ерекше күш
салды. Бірінші ұлы Құрылтай Монғол Халық ... ... ... ... көп қайрат көрсетті. Жаңа республиканың астанасының атын
Улан-Батор — ... ... деп ... ... ... Мұны бүкіл делегаттар
қызу қолдады.
Тұрар ... ... ... ... ... мен Совет
үкіметінің басшылары жоғары бағалады. Тұрар ... 1926 ... ... ... ... ... ... тағайындалып, осы
қызметті 1937 жылдың май айына дейін, жала жабылып, жазықсыз жапа ... ... ... ... ... ... ... «Қызыл жебе» атты роман
жазу барысында көп ізденіп, көп материалдар жинадым.
Рысқұловтың партия алдында, мемлекет алдында атқарған ... ...... талант, айтулы оратор, табиғатынан ерекше туған жан. Ұланғайыр
қызметінің бәрін жеткізіп айту да қиын. «Ал ... ... ... ерен ... не?» деген сұраққа мен:— миллиондаған халықты апаттан
аман алып қалу үшін жеке ... ... ... ұлы ... ... ... дер ... ислам дінін 955-956 жылдарда алған көрінеді. Бұлардан
кейін бұл ... ... ... ақырында оны могғол келіп
алдырған көрінеді деп ... ... ... мекендеген ел
жұрттарды көрсетеді.
Т. Рысқұлов қазақ халқының шығу ... ... ... ... ... ... ... кемел тарихын
жасауға үлес қосуға тырысты. ... ... ... құжаттың
табу қиындылығынан еңбегінде «Арғы жергі ... ... ... ... ... ... мұнда қайдан келгенін тарих ашып
айта ... - деп ... ерте және орта ... ... ... ... ... құрған үлкенді ... ... ... ... ... ... ... парсы
деректерін қолдана отырып, ескі шежіреге де ... ... ... Ол ... қоғамдағы орны ерекшелігін, шежіре
ұлтты, руға, ... ... ... ... үшін ... оның
тұтастығына, туыстығына ортақ тілі, ортақ ... елі, ... бар ... ... ... ... қалыптастыруға бағышталғанын түсіндіреді. ... ... ... ... ... ол ... өзін іздейді, ата
бабасын іздейді, ... ... ... ... ... Тұрар
да қазақ халқының өткенін ... ... ... ... ... зерттеп білуде ХІ ғасырда өмір ... орыс ... ... пен ... ... В. М. ... ... Рыскулов» А., 1996 ж. 464-б.
9. Бұл да сонда 465-б.
жазбаларына сүйену қажет дейді.
Осындай ... ... ол ... ... тураы қазақтың
өзінен артық ешкім білмейді деген ой ... ... ... Шыңғыс хан өміріне, оның Қазқстан
мен Орта ... ... ... ... орын берілген.
Сонымен ... ол өз ... ... ... дамуының негізгі
кезеңдеріне ... ... ... қалыптасу барысына ерекше тоқталады. ... ... ... ... ... Орда ... ... соң, қазақ оңашаланып ... ... ханы ... ... ... орда ... айналған кезде
сұлтандар ... мен ... ... ... бөлініп шығады да,
шағатайлықтардың Әбілхайырмен араздығын пайдаланып, Шу ... ... ... ... ... ... қам еткендер осылар.
Т. ... ... ... ң қайт а жанданып елдікке көтерілуін
қайта 200 жылдан ... үш ... ... ... деп
топшылайды. Қазақ халқының үш ... ... ХҮІ ... ... ол. Қазақтың үш жүхге бөлінуі Тұрар Рысқұлов Ақназар ханның
тұсіна ... ... ... жоңғар қатйнастары мен осы екі ... ... ... ... ... тарихижөнінде зерттеу
жүргізіп, өз пайымдауларын қаллырған.
ХҮІІІ ... ... ... ... ... ... шұбырынды» деген атпеен әйгіленеді,дей келіп ... өз ... ... ... ... ... «ХҮІІІ
ғасырды ң әуелгі жарымында ... ... ... Алқакөл
сұламаны» бастан ... ... ... ... ... аыр ... ы
көрген емес. Нақ сол кезде жоңғарды ң ... ... еген ... жүз бен орта ... келіп бағындырады. Кіші жүз бен ... бір ... ... мен ... ... жоңғардың
екпінінен қорқып, орыс қол астына қарайды. ... ... ... ... бағындырған екен. Міне, осы мезгілден бастап ... ... ... айрылады.
Тұрар Рысқұлов еңбегінде ... ... ... ... қол астына кіру тарихы. Әрине, бүгінге ... бұл ... ... ... ... дүгниеге келгендігі оларды
қазақтардың Ресей қол ... кіру ... әр ... ... сан ... ... құжаттары мен бсқа да дерек
негізінде ... ... ... ... ... ... осы ... дейін, Т. Рысқұлов еңбегінің
құндылығын жоғалта қоймағандығын, ... көп ... оның ... ... ... мен ... болжамдарының дұрыстығы
кейінгі зерттеулердің еңбектері ... ... ... ... ... ... өзін тарихнамашы әрі сыншы ретінде
көрсете білді. ... ... ... ... Қазақстанның
әлеуметтік экономикалық және саяси және ... ... ... жерлерін зерттеулері мен ғылыми мақалаларына талдау ... ... бұл ... ... адам ... ... ... тікелей тоқталып өтеді. «әйел сату- сатып ... ... ... дей келе ... күң есебінде барлық
негізгі ... ы ... күш ... ... ... ... ... пен күңдіктің болғандығы Т. Рысқұлов
Тәукенің ... ... ... мен ... ... ... еңбектеріне сүйене дәлелдейді.
Тұрар Рысқұлов туысқан ... ... ... ... ... ... оның 1935 жылы ... ... Т. ... ... труды Алма-Ата 1984 ж. 260-б.
жариялады. Сегіз бөліснен ... бұл ... ол ... территориялық, географиялық жағдайынан ... ... ... ... ... және ... құрылымын зерттеген. Сонымен
қтар Қырғызстанға кеңес өкіметінің ... бұл ... ... 20-30 ... орын алған экономикалық мәдени және
саяси ... шолу ... ... бен қазақ халықтарының
әдет ғұрпы мен мәдениетнің ортақ ... мен ... ... көрсетуге талпыныс жасаған.
Тұрар Рысқұлов тарихи зерттеу еңбектерінің бір ... ... ... ... қазақ ұлттық интелегенциясының саяси
бағыттарын айқындау мен ... іс ... баға ... Ол ... жылдардағы бірінші орыс ... ... одан ... ... ... зиялыларының қызметіне жалпы
алғанда оң баға береді.
Ол ұлттық интелегенция ... ... ... екі ... ... Өйткені, деді ол, «Зиялылардың өзі екі ... ... ... бірі – орыс ... ... орыс тәрбиесін
алғандар, екіншісі – мұсылман ... ... ... ... алғанда Тұрар Рысқұлов тарихи зерттеу еңбектерін ... ң ... ... ... ғылыми танымдық маңызын ... ... ... жоқ. сонымен қатар ол ... ... ... мұрағаттық статистикалық, генеологиялық
этнографиялық ... ... мен Орта Азия арғы ... тарихын
зерттеуші бүгінгі ғалымдар үшін аса құнды ... ... ... тұрсақ та кей жағдайда Т. Рысқұловтың ... ... ... коммунист ... ... ... оны ң ... қызметі мен саяси көзқарастарыны ң көрініс
беретіндігі ... ... ... соның Алаш қозғалысы мене
Алаш орда ... ... ... ... негативті
бағаларынан көрінеді.
Оны ң ... көне орта ... ... ... кейбір
пайымдаулары дрек көздерін толық ... ... ... ... ... Әбілтайұлы М. Әбілдаев Н. «Тұрар рысқұлов маңғолияда» ... ... ... С. ... сын ... 1962 ж
3. В.М. Устинов Зам. Пред. Совнаркома Российской Федерации. Алма-
Ата 1988 ж.
4. В.М. ... ... ... А., 1996 ... В. М. Устинов «Служение народу» А., 1984 ж.
5. ... ... 1991. 22 ... К. ... ... ... әдебиетінде» А., 1994 ж.
7. Қозыбаев М. Қ. «Жауды ... ту ... А., 1994 ... Қойгелдиев М. Омарбеков Т. «Тарих тағлымы не
9. ... М, ... Т ... ... не ... ... ... Н. Назарбаев «Тарих толқынында» А., 1999 ... ... ... и ... в ... ... гг. А., 1988 ж.
12. Оралтай Х «Алаш – Түркістан түркілерінің ұлт азаттық ... ... С. ... С. Кульбаев «Турар Рыскулов» Алма-Ата 1974 ... Т. ... ... ... А., 1984 ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ зиялылары және Түркістан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы Кеңестерінің Орталық Атқару Комитеті жанындағы Қазақ бөлімінің қызметі (1920-1922 жылдар)16 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Көрнекті қаламгер Шерхан Мұртазаның Қызыл жебе романы6 бет
Рысқұлов Тұрар4 бет
Тұрар Рысқұлов өмірі12 бет
Тұрар Рысқұловтың қоғамдық-саяси қызметі17 бет
Тұрартұғыр Рысқұлов Тұрар14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь