Мектеп өмір қауіпсіздігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7
1 Қауіпсіздік түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
1.1 Қауіп.қатердің көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9
1.1.1 Мектептегі өрт қауіпсіздік ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1.2 Оқушылырдың жолда жүру ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 15
1.1.3 Мектептегі әлеуметтік қауіптер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 21
1.2 «Адам . мекендеген орта» жүйесіндегі қауіп қатерді топтастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39

2 БІЛІМ БЕРУ МЕКЕМЕЛЕРІНДЕГІ ҚАУІПСІЗДІК ЕРЕЖЕЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 40
2.1 Жалпы білім беретін мекемелерге қойылатын талаптар ... ... ... ... .. 40
2.2 Мектептегі қауіпсіздіктің негізгі құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56

3 Мектептегі жарақаттану . білім саласындағы өзекті мәселе ... ... ... 66

3.1 Оқушылардың жарақаттануының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66

3.2 Оқушылардың жарақаттануының негізгі психологиялық себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
68
3.3 Білім беру мекемелеріндегі жарақаттанудың алдын алу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

68
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
78
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
КІРІСПЕ

Мектептегі салауатты өмір тіршілік қауіпсіздігін қалыптастыру. Қазіргі кезде білім беру мекемелерінің алдында тұрған міндеттердің бірі – жас ұрпақтың салауатты өмір сүруге көзқарасын қалыптастыру, олардың денсаулығын сақтауға, қоршаған ортасын таза ұстауға және жоғары, сапалы білім алып, сол білімді келешектегі өмірінде пайдалана білуге тәрбиелеу. Өмір салты мен денсаулық арасындағы өзара байланыс салауатты өмір салты ұғымын құрастырады. Оқушылардың салауатты өмір салтын насихаттауда, салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру мәселелерін жетілдіретін, осы саладағы басымдылықтарды анықтайтын ғылым да, өскелең ұрпақты оқыту, тәрбиелеу формалары мен жаңа әдістерді ұстанатын білім де қажет. Мектеп оқушыларының салауатты өмір салтын қалыптастыру туралы алған білімдері болашақ азаматтардың денсаулығын сақтап қалуға берік тірек болады.
Зерттеудің мақсаты: Мектеп оқушыларының салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру бұл:
- Біріншіден, жеке тұлғаның өзін қоршаған жансыз және жанды табиғи ортамен жан – жақты үйлесім тауып, өз ғұмырын Отаны, елі, отбасы және өзі үшін барынша пайдалы өткізу дағдысын қалыптастыру;
- Екіншіден, салауатты өмір салты – ол денсаулықтың үйлесімді дамып, сақталуы мен орнығуын қамтамасыз ету мақсатында денсаулықты нығайтуға бағытталған іс – шараларды жүргізу.
Мектептегі оқушы денсаулығын сақтау мен қалыптастырудың басты мақсаты: тұлғаның психологиялық, дене – қимыл әрекеттерінің мүмкіндіктері мен жас ерекшеліктерін ескеріп, гигиеналық ұғымдарды, салауатты өмір салтының уәждамаларын, жеке бас тазалығын жете түсіндіру;
Олардың мінез – құлқында белгілі гигиеналық тұрақтылықты қалыптастыру, өзіне - өзі қызмет ету, денсаулығын сақтау, нығайту, мәдени – гигиеналық мінез – құлық дағдыларын қалыптастыру болып табылады.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру үшін қандай жағдайларға назар аудару керек?
Өмір салты дегеніміз не?
Бұл жеке адамның тіршілік етуге бағытталған мүмкіндіктерін қалыптастыру. біздіңше, адамның әлеуметтік – психологиялық және
биологиялық жақтан салауатты өмір салтын қалыптастыруға мына жағдайлар негіз бола алады:
- белсенді қозғалыс нәтижесінде организмді шынықтыру дене тәрбиесі немесе спортпен шұғылдану;
1. Өмір-тіршілік қауіпсіздігі: оқулық / Құраст. С. Арпабеков.- Алматы, 2004.
2. "Тіршілік қауіпсіздігі" курсы бойынша жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқу құралы. І кітап / ТЖ және АҚ Республикалық курстары.- Алматы, 2008.
3. "Тіршілік қауіпсіздігі" курсы бойынша жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқу құралы. ІІ кітап / ТЖ және АҚ Республикалық курстары.- Алматы, 2008
4. Аварии и катастрофы. Предупреждение и ликвидация последствий: Учебное пособие в 3-х книгах / Под ред. К.Е. Кочеткова, В.А. Котляревского и А.В. Забегаева. 1995.
5. Белов, С. В. Безопасность жизнедеятельности: учеб. для вузов [Текст] / С. В. Белов, А. В. Ильницкая, А. Ф. КОЗЬЯКОВ и др.; под общ. ред. С. В. Белова. - Изд. 3-е, испр. и доп. - М.: Высш. шк., 2001.
6. Безопасность жизнедеятельности: Учебник для вузов/Под общ. Ред. СВ. Белова.-З-е изд. испр. и доп.-М: Высш. Школа, 2001.- 484 с.,
7. Тіршілік қауіпсіздігі курсы бойынша жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқу құралы. ІІ том, 2-кітап. Алматы; 2004
8. Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс жөніндегі материалдардың ақпараттық-әдістемелік жинағы. Қазақстан республикасының төтенше жағдай министрлігі. Төтенше жағдай және азаматтық қорғаныс республикалық курстары. Алматы: 2006
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ....................................................................................................
7
1 Қауіпсіздік түсінігі.................................................................................
9
1.1 Қауіп-қатердің көздері..........................................................................
9
1.1.1 Мектептегі өрт қауіпсіздік ... ... ... жүру ережелері .................................................
15
1.1.3 Мектептегі әлеуметтік қауіптер.............................................................
21
1.2 жүйесіндегі қауіп қатерді топтастыру.................................................................................................
39
2 БІЛІМ БЕРУ МЕКЕМЕЛЕРІНДЕГІ ... ... ... ... ... ... беретін мекемелерге қойылатын талаптар..................
40
2.2 Мектептегі қауіпсіздіктің негізгі құрылымы....................................
56
3 Мектептегі жарақаттану - білім саласындағы өзекті ... ... ... ... ... ... жарақаттануының негізгі психологиялық себептері....................................................................................................
68
3.3 Білім беру мекемелеріндегі жарақаттанудың алдын алу шаралары...................................................................................................
68
Қорытынды....................................................................................................
78
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі...........................................................
79
КІРІСПЕ
Мектептегі салауатты өмір тіршілік қауіпсіздігін ... ... ... ... беру ... ... тұрған міндеттердің бірі - жас ұрпақтың салауатты өмір сүруге көзқарасын қалыптастыру, олардың денсаулығын сақтауға, ... ... таза ... және ... ... ... алып, сол білімді келешектегі өмірінде пайдалана білуге тәрбиелеу. Өмір салты мен денсаулық арасындағы өзара байланыс салауатты өмір салты ... ... ... ... өмір салтын насихаттауда, салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру мәселелерін жетілдіретін, осы саладағы басымдылықтарды анықтайтын ғылым да, ... ... ... ... ... мен жаңа ... ... білім де қажет. Мектеп оқушыларының салауатты өмір салтын қалыптастыру туралы алған білімдері болашақ азаматтардың денсаулығын сақтап қалуға берік тірек ... ... ... ... ... ... өмір сүру мәдениетін қалыптастыру бұл:
- Біріншіден, жеке тұлғаның өзін ... ... және ... табиғи ортамен жан - жақты үйлесім тауып, өз ... ... елі, ... және өзі үшін барынша пайдалы өткізу дағдысын қалыптастыру;- Екіншіден, салауатты өмір салты - ол ... ... ... ... мен ... қамтамасыз ету мақсатында денсаулықты нығайтуға бағытталған іс - шараларды жүргізу.
Мектептегі оқушы денсаулығын ... мен ... ... мақсаты: тұлғаның психологиялық, дене - қимыл әрекеттерінің мүмкіндіктері мен жас ерекшеліктерін ... ... ... ... өмір ... уәждамаларын, жеке бас тазалығын жете түсіндіру; Олардың мінез - құлқында белгілі гигиеналық тұрақтылықты ... ... - өзі ... ету, ... ... нығайту, мәдени - гигиеналық мінез - құлық дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Салауатты өмір ... ... үшін ... жағдайларға назар аудару керек? Өмір салты дегеніміз ... жеке ... ... етуге бағытталған мүмкіндіктерін қалыптастыру. біздіңше, адамның әлеуметтік - психологиялық және ... ... ... өмір салтын қалыптастыруға мына жағдайлар негіз бола алады:
- белсенді қозғалыс нәтижесінде организмді шынықтыру дене тәрбиесі немесе спортпен шұғылдану;
-физикалық ... ... ... жүзеге асыру;
- жеке және әлеуметтік гигиеналық талаптарын жүзеге асыру;
- қарым - қатынас және экологиялық мәдениетке жету;
- ... ... ... алу;
- зиянды әдеттерден аулақ болу.
Зерттеудің міндеттері: ... ... өмір ... ... ... ... бірі - ... арасындағы ішімдіке салыну десек, қазіргі зерттеулерге қарағанда, оған салынудың әлеуметтік - патологиялық дамуы мына себептерге ... ... ... ... ... - әлеуметтік - экономикалық жағдай;
- отбасындағы психологиялық орта;
- жұмыссыздық, мақсатсыздық немесе шектен тыс бос уақыт, т.б. ... ... ... ... ... ... ... өмір салтына қалыптастыруға күш салып, зиянды әдеттерден сақтандыруымыз керек. Денсаулық тәрбиесі - ... ... ... ... ... оның сапасы, деннің саулығы мемлекет әл - ... ... ... болады. Сондықтан да Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев деген еңбегінде соның 4 негізгі күшін атап көрсетті. Оның бірі - жер ... ... деп ... - ... оның ... мен іскерлігі, таланты мен мәдениеті, денсаулығы деген еді.
Зерттеудің жетекші идеясы: Жалпы білім беретін орта мектептерде болашақ ұрпақты заман талабына сай ... - ... ... жетілдірудің құрамдас бір бөлігі болып табылады.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негіздері: ... ... ... ... және оған жеке ... даму ... ... орта білім беру жүйесін жаңаша әдісі - тәсілдерін құру тұжырымдамасы; орта білім беру ... ... және ... беру ... ұйымдастыру теориясы мен практикасы.
1 ҚАУІПСІЗДІК ТҮСІНІГІ
+ Қауіп-қатердің көздері
Қауіпсіздік сыртқы және ішкі қатерден қорғайтын тірі ... ... ... Ал адам ... өз ... бар, ... ... тірі организмдерден айырмашылығы, ол табиғи ортадан, өз өмір сүру ортасын жасай ... ... ... ... ... ... ... қатарына жатпауы да мүмкін. Адамдар өздерінің ойлы іс-әрекеттерін пайдалана отырып, өте тез арада антропогендік тірі организмдер, онын ... ... өзі де, ... ... кете ... ... ... адамның кез-келген іс-әрекеті әкелетін пайдасымен бірге кері нәтиже де әкеліп жатыр, мысалы, ... ... ... алу, ... тіпті қазаға ұшырау. Сондықтан қауіпсіздікті, нақты іс-әрекеттен болатын, адамды және өмір сүру органы кешенді қорғау шаралары деп түсінуіміз қажет. Іс-әрекеттің түрі ... ... ... ... ... ... ... Кешенді қорғану шаралары мынаны қамтиды құқықтық, ұйымдастырушылық, экономикалык, техникалық, ... ... ... ... ... ... мен қауіп-қатер бір-бірімен кездеспейтін тұйық шеңбер - әрине, адамның іс-әрекетінің процесінде қауіп-қатер әр ... ... ылғи да бола ... Ондай қауіп болуы үшін үш жағдай болуы керек. Қауіп нақты бар, адам қауіп-қатер ... ... ... ... ... ... Сонымен, қауіпсіздік-бұл іс-әрекет кезінде қауіптердің болмайтындығы айқын болған жағдай. Ол үшін үш ... ... ... ... ... ... болатын қауіп - қатерді талдау (идентификация).
Идентификация келесі ретте жүзеге асуы керек. Өмір сүру ... ... ... ... анықтау, қауіп тудыратын іс-әрекетті талдайтын адамдарға қойылатын талаптарды белгілеу. Содан кейін ... ... ... ... міндет-адамды және өмір сүру ортасын табылған қауіп-қатерден қорғаудың тиімді әрі ... ... ... міндет-осы іс-әрекеттің тәуекелінің қалдығынан қорғану шараларын әзірлеу, себебі толық қауіпсіздік орнату мүмкін емес.
Бұл шаралар қауіп - қатер туындағанда, ... және өмір сүру ... ... ... ... қолданылады (зардап шеккендерге бірінші медициналык көмек көрсету, қоғамды қылмыс топтарынан қорғау, ғимараттарды, құрылыстарды бұзу, зардап шеккендерді ... ... ... ... аумақты тазалау тәрізді жұмыстар).
Үшінші міндетті елімізде денсаулык сақтау, Мемлекеттік санитарлық, эпидемиялық бақылау, өрттен қорғау, полиция, прокурорлық бақылау ... және т.б. ... ... қуат ... ... ... ... байланысты құбылыс.
Ол белгілі бір жағдайда қоршаған ортаға үлкен залалын тигізуі және зардабын ... ... ... осы оқу ... ... өзекті түсінігі.
Қауіп-қатердің көздері деп төмендегілерді атауға болады:
- адамның ... өмір сүру ... ... ... еңбектің өнімдері мен құралдары, пайдаланатын қуат, еңбектің микроклиматтық жағдайы, жан-жануар және өсімдік әлемі, ... ... және жеке ... адам мен өмір сүру ортасы элементтерінің қарым-қатынас процестері.
Қауіп-қатердің өзі өте ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен ұштасып, араласып жатады. Сондықтан оларды дұрыс жіктеу, оның алдын алуға, себебін, сипаттамасын анықтап, шара қолдануға және ... ... ... маңызы бар.
Осы сияқты құбылыстарды жіктеумен және жүйелеумен айналысатын ғылымды таксономия деп атайды. ... ... ... және ... ... жоқ ... ... ортаға үлкен зардабын, тигізетін құбылыс, процесс, уақиға.
Шыққан тегі бойынша:
* техногендік әсер ету;
* ... ... ... ... Мектептегі өрт қауіпсіздік ережелері
Балалар жазғы демалыстан соң уақыттарының көп бөлігін мектепте өткізеді. Жаңа оқу жылы ... ТЖД ... өрт ... басқармасы дәстүрлі түрде жалпы білім беру мекемелеріне өрт қауіпсіздік нормалары мен ережелеріне тексеру жүргізеді.
- Тамыз айының барысында біздің ... ... ... ... жаңа оқу ... ... ... түрде басталады. Мектептер жыл сайын тексеріледі, балалардың қауіпсіздігі бірінші орында тұратындықтан олар біздің қызметкерлеріміздің ерекше бақылауында. Ұйымдастыру іс-шараларының кешені ... беру ... оқу ... ... дайындауға бағытталған және аталмыш нысандардың өртке қарсы жағдайын тиісті деңгейге келтірудің аса маңызды аспабы болып табылады.
Соңғы 5 жылда ... ... ... саны 45 ... ... төмендеген, дегенмен оң динамикаға қарамастан білім беру объектілерін өрттен қорғаудың тиісті деңгейін ұстану жөнінен жыл сайын ... ... ... ... беру объектілерінде өртке қарсы тақырыптарға 173 дәріс өткізіліп, оларға барлығы 2124 адам ... ... ... өрт ... болған жағдайдағы оқытушылар құрамы мен оқушылардың іс-қимылдарын пысықтау бойынша практикалық жаттығулар өткізілді.
Өрт қауіпсіздігі стенділері мен бұрыштарын безендіру кезінде ... ... ... бойынша материалдарды іріктеуге әдіскерлік көмек көрсетілді, өртті анықтаған жағдайдағы іс-қимылдардың тәртібі, тұрмыстағы және мектептегі өрт қауіпсіздік ережелері, өрт сөндірудің ... ... ... ... ... сіріңкемен ойнау және басқа себептері бойынша жаднамалар мен үнпарақтардың үлгілері таратып берілді.
Өрт қауіпсіздік талаптарын бұзудың қандай түрлері неғұрлым жиі кездеседі?
Бұл ... ... ... Мәселен, автоматты өрт дабылы жүйесінің ақаулылығы, өрт сөндірудің бастапқы құралдарымен ... ... ... эвакуация жолдарына қойылатын талаптардың бұзылуы, электр сымдарын пісірудің орнына бір-біріне бұралып жалғана салуы, опрессовка, арнайы қысқыштардың болмауы, ... ... мен ... ... ... ... жолдарының жүргізілмеуі, шатырдағы ағаш конструкциялардың отқа қарсы өңделмеуі, өртке қарсы сумен жабдықтау көздерінің жоқтығы ... ... ... ... еместігі, эвакуация жолдарын пайдалану кезіндегі тәртіп бұзушылықтар.
Оқу орындарында өрттер жиі болып тұра ма?
Бақытымызға орай, ... өрт жиі ... 2014 ... 1 ... 1 өрт ... зардап шеккендер мен қаза тапқандар жоқ. 2014 жылғы 14 мамырда Өскемен қаласындағы Амурская көшесінде ШҚМУ оқу-ғылыми зерттеу экологиялық орталығының № 11 ... ... ... өрт ... ұйымдастыру техникасының жанатын бөлшектері, үстелдің ағаш конструкциялары - ... ... 1 ш.м. ... өрт ... ... ... - ... қондырғысын монтаждау мен пайдалану кезінде өрт қауіпсіздік ережелерінің бұзылуы болып табылады.
Мұның негізгі себебі - отқа абай ... өрт ... ... ... ... ... ... Демек, профилактикалық жұмысты әкімшілік қызметкерлермен ғана емес, балалармен де жүргізу керек. Бұл бағытта біздің қызметкерлер жүйелі және интенсивті түрде жұмыс ... Өрт ... ... ... ... ... пайда болған жағдайда не істеу керектігін мұғалімдер, мектеп қызметкерлері ғана ... ... ... де міндетті түрде білу керек. Бұл өрт шыққан жағдайда ешкімнің жазым болмауының кепілі. Алайда шұғыл жағдайлар пайда болған ... ... ... ... ... әрекет ете білмейді. Соңғы уақытта адамдар көп жиналатын нысандардағы жағдай өзгеріп келеді. Енді ... ... ... ... ондай орындардың қызметкерлері не істеу қажеттігін білетін болды. Сондықтан да ... ... ... аса зор. ... ... ... ... үшін қандай жаза қарастырылған? ҚР Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодексінің ... 1) ... ... ... қоғамдық орындарда, қоймаларда, жатақханаларда және тұрғын үйлерде өрт қауіпсіздігі ережелерімен, техникалық ... ... ... және ... ... ережелермен, ғимараттар мен құрылғыларды салу кезіндегі мемлекеттік стандарттар мен бекітілген өртке қарсы талаптарды бұзу немесе орындамау, ... өрт ... ... қарсы аспаптарды, қондырғыларды, өрттерді анықтау мен өшірудің автоматтандырылған құралдарын, өртке қарсы ... ... мен ... ... ... жеке ... -3, ... тұлғалар, жеке кәсіпкерлер, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілер болып табылатын заңды тұлғалар немесе коммерциялық емес ұйымдарға - 25, ірі кәсіпкерлік ... ... ... ... тұлғаларға -250 айлық есептік көрсеткіш көлемде айып салынады.
Сондай-ақ әкімшілік ... ... ҚР ... 312- ... 2) ... бойынша аталмыш баптың 1-ші бөлігінде көзделген іс-әрекет әкімшілік айып салынғаннан ... 1 ... ... ... рет ... - жеке ... 10, лауазымды тұлғаға, жеке кәсіпкерлерге, шағын, орта кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық ... емес ... ... ... тұлғаларға 50, ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға 100 АЕК көлемінде айып салуға әкеп соқтырады. Мектепте өрт қауіпті ... ... ... бұл ... үшін кім ... беруі тиіс?
Заңның 16 және 18-баптарына сәйкес барлық жеке тұлғалар мен ұйымдар: ... ... ... ҚР ... ... ... сақтауға, сондай-ақ мемлекеттік инспекторлар берген ұйғарымдарда көрсетілген тәртіп бұзушылықтарды жоюға;
Қазақстан Республикасының Азаматтық қорғау саласындағы ... ... ... ... ... ... ету мақсатында ұйымдардың басшылары немесе жеке кәсіпкерлер ... ... 327- ... ... ... ... өрт ... жауапты тұлғаларды тағайындауы тиіс.
Яғни, мектептерде ғана емес барлық басқа ... сол ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ директордың бұйрығы бойынша аталмыш нысандағы өрт қауіпсіздігіне жауап беретін қызметкер жауапты екінші тұлға болып ... ... ... бір ... ... зертханаға жауап беретін оқытушылар немесе қызметкерлер жауапкершілік аймағында болады.
Ақиқат өрттер ... ... беру ... ... бастапқы өрт сөндіру құралдарын қолдана ала ма?
Ия, өрт жаңа ғана шыққан кезде сөндіргішті, киізді немесе басқа бір ... ... ... ... ... ... от ошағын жаба қоюға болады. Дегенмен, өрт сөндірудің бастапқы құралдарын қолдану тек ... ... ... ғана ... 1-2 ... метр ... қандай да болсын от ошағын бастапқы өрт сөндіру құралдарын оны қолдана білетін әрбір адам сөндіре алады.
- ... ... ... ... ... ... эвакуация жоспарын білу қаншалықты маңызды?
Бұл өте маңызды. Эвакуация жоспары әдетте сызба түрде жасалады және оның ... да ... ... Онда ... тұрған жерің және өрт болған жағдайда қай бағытта ... ... 2-3 ... ... ... жоспардың болуы эвакуацияны дұрыс жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жоспардың болуы әсіресе объектілер күрделі, үлкен, ... ... өте көп ... ... аса ... және ... қауіптілігі бойынша мектептің ерекшелігі туралы жалпы мәліметтер. Жұмыскерлердің міндеттері және олардың өрт қауіпсіздігі талаптарын сақтаулары үшін ... ... ... ... ... таныстыру. Өртке қарсы режимді сақтау жөніндегі бұйрықтармен, өрт қауіпсіздігі жөніндегі ... ... ... алу және оны ... бойынша жалпы шаралар:педагог мамандардың (гидранттар мен ішкі өрт крандарын тексеру және сынау, өрт сөндіргіштерді, автоматты өрт сөндіру және ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулықтан өткізу бағдарламасымен таныстыру, жеке және ұжымдық қауіпсіздікті ... ету және ... үшін ... ... өрт кезіндегі іс-әрекеттер, өрт туралы өрт сөндіру ... және ... ... ... жануды немесе сөндіру тәсілдері мен құралдары, жеке және ұжымдық қауіпсіздік шаралары, объектіде белгіленген өртке қарсы режимді білу және ... ... өрт ... ... ... су қоры мен құм, ... ... мен шығу жолдары орналасқан орындармен танысу (көшіру жоспарына сәйкес). ... ... мен ... ... Өрт ... ... және ... өрттің класына (жанғыш заттың түріне, жабдықтың ерекшелігіне) байланысты қолдану.
Электр қондырғылары мен өндірістік ... ... ... ... Өрт ... және көшіру жолында қою түтіндеген кезде нұсқаулықтан өтушінің іс-әрекет жасауы.
Өрт туралы хабарлау тәсілдері. Өрт шыққан кезде жеке ... ... ... ... ... ... ... көрсету тәсілдері.
o Оқушылырдың Жолда жүру ережелері
2014 жылдың 19-29 желтоқсан ... 1-8 ... ... ... толмағандардың көшедегі қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен атты ... ... ... ... Бұл ... балалар арасында өзектілердің бірі болып табылады. Мұндағы мақсат оқушылардың жол ... ... ... кеңейту, жол белгілерін ажырата білуге, көше ережесіне байланысты ұғымдар мен терминдерді ... ... үшін ... ... ұғындыру, әдептілікке, достыққа, мейірімділікке тәрбиелеу.Жол көлік оқиғаларының азаюын, балалар арасында қайғылы жағдайлардың болдырмау.Қозғалыстың қәуіпсіздігін қамтамасыз ету - ... ... ... Бұл ... ... аса ... мәні болып жол қозғалысының барлық қатысушыларын, соның ішінде ... ... ... қажет ететін ең кішкентай қатысушылар балаларды алдын-ала және дұрыс дайындау болып ... ... жол ... ... ... негізін білмеу, ересектердің балаларға деген аралассыз қатынасы, ата-аналар жағынан балаларға көшеде болған кезде ... ... ... ... ... ... түсіндірмеуі жол апатының себебі болып табылады. Біздің мектепте оқушылардың жол-көлік жарақаттанудың профилактикасын және жолда жүру ... оқып ... ... көңіл аударылады. ЖЖЕ-сінің оқытылуы параллельді 1 мен 8 сыныптар арасында міндетті түрде ұйымдастырылған.
, атты ... өте ... ... ... ... Оқушылар өте қызыға қатысып, тыңдап, қойылған сұрақтарға жауап беріп отырды. 1 ... ... ... жол ережелері туралы қосымша түсініктер беріле кетіп, сабақтан не түсінгендерін ойын арқылы жеткізе білді.Оқушылар бадаршам түстері арқылы топтарға бөлініп өздеріне ... ... ... ... ... ... ... өткізілген сабақтан жолда жүру ережесін сақтауды , жол белгілерінің түрлерін, жол белгілерінің ... ... ... ... ... ... ... ой қозғау арқылы топтастырылды. Оқушыларға түрлі жағдаяттар көрсетіліп, одан шығу жолын бірге тапты.3-4 сынып оқшылары да өткізілген сабақтан ... әсер алып ... ... сайыс түрінде өткізіліп, оқушылар берілген кезеңдерден сүрінбей өтті. Сабақ ... атты ... ... ... ... беріп,өз білімдерінің тағы да жағымды ақпараттармен толыққанын дәлелдеп шықты. 5 ... ... ... атты ашық ... сағаты өтті.Жол белгілері туралы түсінік бере кетіп, оқушылардың дайындаған көріністері тамашаланды. Биыл ... 40 жыл ... жас жол ... ... ... ... жол жүру ережелерінің негіздері жөнінде дәріс алып, білгендерін ... ... МАИ ... ... ... жол-қозғалыс ережелерінің мүлтіксіз сақталуын қадағалайды, апатты жағдай бола қалса зардап шеккендерге алғашқы медициналық көмек көрсетеді.
Өткен жұма күні облыстық ... және ... жол ... ... ұйымдастыруымен өткен жасақтарының слетында қала, аудандардан келген осы жас жол инспекторлары жасақтары сап түзеуден, жолда жүру ... мен жол ... ... жол ... ... ... дәрігерлік көмек көрсетуден, велосипедті мәнерлеп жүргізуден, үгіт тобы қойылымынан және тағы ... ... ... ... ... ... салтанатында сөз сөйлеген облыстық жол полициясы басқармасы бастығының орынбасары Оразбай Сәдуов десе, облыстық оқу әдістемелік және қосымша білім беру ... ... ... Жиде ... ... ... астам жас жол қозғалыс инспекторлары бар екендігін, олар 93 мың оқушыға жолда жүру ережелерін ... ... ... ... ... медициналық көмек көрсетуді үйретіп, насихаттайтынын айтып, слетке қатысушы үздік жас жол инспекторларына сәттілік тіледі.
Ашылу салтанатынан кейін жас жол инспекторлары командалық және жеке ... ... ... , , , және ... иемденген барлығы жеті топ білімдері мен шеберліктерін сынға салды. Олардың ... сай ... ... ... қарап тұрып еріксіз риза боласың. Солардың бірі - ... ... ... орта ... ... ... Айгүл Бердібекованы сөзге тарттық.
- Мен жас жол қозғалысы жасағына екі жылдан бері қатысамын. Жол қауіпсіздігі ережелерін біз мектепте атты ... ... ... ... ... жаттығамыз. Үйренгендерімізді бастауыш сынып оқушыларына үйретіп, мереке кездерінде көшелерге шығып, МАИ қызметкерлерімен бірге жол ... ... ... деді ол. ... ... сыннан мүдірмей, жүзден жүйрік шыққан Ақтау қаласы, №8 орта мектебінің жасағы бірінші, Жаңаөзен қаласы, №3 орта мектебінің жасағы ... ... ... ... орта ... жасағы үшінші орынды иемденіп, бағалы сыйлықтарға ие болды. Сыйлықтан басқа командалар да құр қалмады. Бірінші орынға ие болған ... жас ... 23 ... мен 7 ... аралығында республикалық оқу-сауықтыру орталығының базасында өтетін Халық Қаһарманы Ғазиз Байтасов атындағы ХІІІ республикалық жас инспекторлар слетында аймақ намысын қорғайтын ... ... ... ... ... ... тәжірибелік білім мен теориялық білім арасында мәнді айырма болады. Көшеде өзін қалай ... ... ... жол ... ... ... ... екешнін балаларға көп жәнеоқытып айтуға болады, бірақ ... ... ... ... сезе ... ... жылдам және епті санай отырып жене жақындаған автомобильге дейінгі қашықтықты және оның ... ... ... ... ... ... өз мүмкіндіктерін жиі асыра бағалайды. Қосалқы мектеп оқушыларында жалпы моторика, көру-кеңістіктік бейілделу жиі ... ... ... олар ... ... жол ... ... жайттарды әрқашан болжай алмайды, бұл жол-көлік жағдайларына әкеледі. Ойындарда қалыптас қан олардың өмірлік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... білдірмейді. Мысалы, ойын машиналарына қарағанда, нақтылы машиналар мен автобустар бірден орнында тоқтай ... ... ... ... мектеп оқушыларындағы білімдердің ... бұл ... ... ... әрқашан болдыра бермейді. Ақыл-есі артта қалған балалармен жұмыс кезінде, ... ... ... ... ... түсіне білу қажет, оқытуда нақтылы нәтижелерге қол жеткізе білу ... ... жол ... ережелерін оқытудың негізгі мақсаты оқушыларда жол қозғалысы ережелерін сақтау маңыздылығын тусінуін қалыптастыру, балалармен жол-көлік жағдайларының алдан-алу болып ... ... ... жол ... ... ... ... көлікте және жолдарда өзін ұстау дағдыларын қалыптастыру.
Оқытушы оқушыларға жол қозғалысының ережелері туралы анық ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде сезініп қолдана білуге үйретуі керек.
Теориялық мәліметтер оқыту тапсырмалары есебімен алынған, жолаушылар мен ... ... мен ... ... ... ... ... білімдер балаларды жолдағы бақытсыз жағдайлардан сақтауы керек.
Сабақтар тақырыптары қосалқы мектепте сабақ беру ерекшеліктеріне сәйкес алынған: материал ... ... ... ... ... үнемі қайталанады және бірррруақытта жаңа мәліметтермен толықтырылады (біртіндеп күрделенеді, оқушылардың біліміндегі теориялық бөлімі ұлғаяды)
Сабақта әртүрлі ... ... ... мүмкін. Бұл түргізілуінің формасы бойынша дәстүрлі емес және сабақтар дағы әртүрлі ойын сәттері болуы мүмкін.
Естен шығармау қажет: оқығанды шынайы өмірдегі ... ... және ... ... жол ... ... ... баланы жолда өзін дұрыс ұстауға бір-де бір ойын үйрете алмайды
Жол қозғалысы ережесін сақтау дербес, әртүрлі шараларға, ұжымдық ... ... ... ... ... критерий болуы керек.
Жолаушылар мен жаяу жүргіншілерге арналған жол қозғалысы ережелерін дұрыс сақтау ... ... ... ... және жолдарда оқушылардың қауіпсіз жүру ережелерін оқуға 1-4 сыныптарда жылына 16 сағаттан бөлінеді.
Психолого-педагогикалық зерттеулер бойынша, мектеп жасындағы балаларда тәжірибелік білім мен ... ... ... ... ... ... Көшеде өзін қалай ұстау керек, қандай жол қозғалысы ережелерін сақтау қажет екешнін ... көп ... ... болады, бірақ балалар жолдағы шынайы қауіпті сезе алмайды. өзденін жылдам және епті санай отырып жене жақындаған автомобильге дейінгі қашықтықты және оның ... ... ... анықтай алмай, балалар өз мүмкіндіктерін жиі асыра бағалайды. Қосалқы мектеп оқушыларында жалпы моторика, көру-кеңістіктік бейілделу жиі бұзылғанын ескере ... олар ... ... жол ... қауіпті жайттарды әрқашан болжай алмайды, бұл жол-көлік жағдайларына әкеледі. Ойындарда қалыптас қан ... ... ... ... ... ... ... туралы ештеңе білдірмейді. Мысалы, ойын машиналарына қарағанда, нақтылы машиналар мен автобустар бірден орнында тоқтай алмайды.
Бәкірибеден көргеніміздей, қосалқы мектеп ... ... ... бұл білімге сәйкес тәртіпті әрқашан болдыра бермейді. Ақыл-есі ... ... ... жұмыс кезінде, осындай балалардың тұлға ерекшеліктерін жақсы түсіне білу қажет, оқытуда нақтылы нәтижелерге қол ... білу ... ... жол ... ... ... негізгі мақсаты оқушыларда жол қозғалысы ережелерін сақтау маңыздылығын тусінуін қалыптастыру, балалармен ... ... ... ... ... ... ... жол қозғалысы ережелерінің білімін қалыптастыру;
- көлікте және жолдарда өзін ұстау дағдыларын қалыптастыру.
Оқытушы оқушыларға жол қозғалысының ережелері ... анық ... ... ... ... ... нақтылы жағдайларда, тәжірибеде сезініп қолдана білуге үйретуі керек.
Теориялық мәліметтер оқыту ... ... ... ... мен жүргіншілерге, жүргізүшілер мен велосипедшілерге қатысты ережелер.
ЖЖЕ сабақтарында алынған білімдер балаларды жолдағы бақытсыз жағдайлардан сақтауы керек.
Сабақтар тақырыптары қосалқы ... ... беру ... ... алынған: материал аздаған үлестермен беріледі; сыныптан сыныпқа үнемі қайталанады және ... жаңа ... ... (біртіндеп күрделенеді, оқушылардың біліміндегі теориялық бөлімі ұлғаяды)
Сабақта әртүрлі әдістемелік амалдар қолданылуы мүмкін. Бұл түргізілуінің формасы бойынша ... емес және ... дағы ... ойын сәттері болуы мүмкін.
Естен шығармау қажет: оқығанды шынайы өмірдегі әрекеттермен ... және ... ... жол ... ... ... баланы жолда өзін дұрыс ұстауға бір-де бір ойын үйрете алмайды
Жол қозғалысы ережесін сақтау дербес, әртүрлі шараларға, ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Жолаушылар мен жаяу жүргіншілерге арналған жол қозғалысы ережелерін дұрыс сақтау дағдысы балаларда қалыптасуы тиіс.
Көшелерде және ... ... ... жүру ... ... 1-4 ... жылына 16 сағаттан бөлінеді.
Оқушылардың жолда жүру ережелерін сақтау жөнінде мектептерде үгіт насихат ... жыл ... ... Жол ... ... сақтау, жол заңы дұрыс жүріп, абай болуды талап ... Жол ... ... ол ... ... ... қалыпты қозғалысы көбінесе балалардың жол бойында қалай болса ... ... доп ... ... ... ... бара жатқан машинаға жабысатыны, қалтарыстан жолға шығып келетін салдарынан ... Жол ... ... ... машина дөңгелегіне ілініп қаза тауып, кейбіреулері жарақат алады. Ал кейбіреулері ... ... ... ... ... ... тротуармен немесе жаяу жүгішілерге арналған жолдармен, ал олар ... ... ... ... ... тиіс.Көлемі үлкен заттарды көтеріп немесе алып келе жатқан жаяу ... ... ... жоқ ... ... келе ... ... егер олар тротуармен немесе жолды жағалай жүргенде басқа жаяу жүргіншілер үшін кедергі келтіретін болса, жолдың жүргін бөлігінің ... ( ... ... ... ішкі ... ... жол ... бар жолдарда) қозғалуына болады.
Тротуарлар, жаяу жүргіншілерге арналған жол немесе жолдың жағалауы ... ... ... ... ... ... жағдайда, жаяу жүргіншілер велосипед жолымен немесе көлік жүретін бөліктің шетімен ( көлік жүретін бөліктің ішкі шетін бойлай-бөлу жол ... бар ... бір ... ... болады.
Елді мекендерден тыс жерлерде жаяу жүргіншілер көлік жүретін бөлігімен қозғалған кезде көлік құралдарының қозғалысына ... ... ... ... ... бөліктің шетімен двигателі жоқ мүгедектер арбасында келе жатқан, мотоцикл, мопед, велосипед жүргізуші адамдар ... ... ... ... ... оң жағымен жүруі тиіс. Көлік жүретін бөлікпен қозғалатын ұйымдасқан жаяу жүргіншілер колоннасына көлік құралдарының қозғалысы бағытында оң ... ... төрт ... ... ... ... рұқсат етіледі. Колоннаның алдынан және артынан сол жағымен қызыл жалауша ұстаған жүруші, тәуліктің қараңғы уақытында және жеткіліксіз көріну жағдайында- алдында ақ ... ... ... түсті жағулы фонарьмен жүруі тиіс.
Балалар тобын тек қана тротуармен және жаяуларға ... ... ал олар жоқ ... ... - жол ... бірақ тәуліктің жарық уақытында және ерексектердің бастауымен алып жүруге рұқсат ... ... ... көлік жүретін бөлікті жаяу жүргіншілерге арналған, оның ішінде жерасты және жерүсті ... ал олар ... - ... тротуарлар мен жол жағалауы сызығы бойымен кесіп өтуі тиіс. Көру аймағында өтпе немесе жол қиылысы болмағанда көлік ... ... ... екі ... да ... ... ... тік бұрыш жасап жолды кесіп өтуге болады. Көлік жүретін бөлікті елді мекенде бөлу жол ... ... ... ... жаяу ... ... жол ... орнатылған жерлерде кесіп өтуге тыйым салынады.
Қозғалыс ... ... ... жаяу ... ... сигналын, ал ол болмағанда - көлік бағдаршамын басшылыққа алады.
Реттелмейтін жаяу жүргіншілер өтпелерінен, жаяу жүргіншілер көлік жүретін бөліке ... ... ... ... ... оның жылдамдығын бағалап және кесіп өту олар үшін қауіпсіз екендігіне көз жеткізгеннен кейін ... ... ... ... ... жаяу ... арналған өтпеден тыс жерлерден кесіп өтү кезінде жаяу жүргіншілер, бұдан басқа көлік құралдары үшін кедергі келтірмеүі және жақындап қалған ... ... үшін ... ... және ... ... көлік құралының жоқтығына көз жеткізбейінше тоқтап тұрған көлік құралының немесе көрінуді шектейтін өзге кедергінің тасасынан шықпауы тиіс.
Көлік ... ... ... ... жаяу ... егер бұл, ... ... қамтамасыз етумен байланысты болмаса, кідірмеуі немесе аялдамауы тиіс. Жолды кесіп ... ... жаяу ... ... бағыттағы көлік легін бөлетін сызықта аялдауы керек. Әрі қарай қозғалыстың қауіпсізекендігіне көз жеткізгеннен кейін ... ... ... ... өтуді жалғастыруға болады.
Жарқылдайтын көк маягі бар және ... ... ... іске ... ... құралы жақындаған кезде жаяу жүргіншілер жолдан өтпей тұра ... ал жол ... осы ... ... жол беруі және мүмкіндігіне қарай көлік жүретін ... ... ... көлік құралы мен таксиді көлік жүретін бөлікке қарағанда биігірек тұрған отырғызу ... ал жоқ ... ... - ... ... жол жағасында тұрып күтуге рұқсат етіледі. Биігірек ... ... ... ... ... ... ... отыру үшін көлік кідірместен босату керек.
o Мектептегі әлеуметтік қауіпсіздік
Қазіргі ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады. Олардың әлеуметтік ортаға бейімделуі, қоғамда өз орындарын дұрыс ... ... ... ... ... тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшырамауын бүгінде әлеуметтік тәрбие беретін мамандар ұйымдастыруы қажет. Сонымен ... ... ... ... жасөспірімдерге, олардың әлеуметтік жағдайын көтеру, материалдық көмек көрсету, әлеуметтік қолдау мақсатында әлеуметтік педагог ... ... ...
Қазіргі қоғамымызда салауатты өмір салтына деген саналы көзқарастың темекі шегу, спирттік ішімдікке ... ... ... ... ... ... есігін қаққан індет-СПИД ауруларының көбеюіне себепкер болып отыр. Спирттік ... ... мен ... адам ... зиянды екені белгілі.
Денсаулығы әлсіз, білімі төмен, зиянды әдеттерге әуес, жалқау, тәрбиесіз жастары бар ел ... ... ... ... болашақ, ертеңгі қоғамның, қала берді отбасының иелері. Сондықтан оларды салауатты өмір салтына тәрбиелеу, олардың осы ... ... ... қалыптасуына бағыт беру қажеттігі білім беру мекемелерінің соның ішінде орта мектептің алдында тұрған педагогикалық проблемалардың бірі.
Еліміздегі ... ... ... ... жатқан жаңартулар білім мен тәрбие жұмысын қайта қарауды міндеттейді. Тәрбие - қоғамдық үрдіс, қоғам мен жеке тұлғаның ара ... ... ... ... ... Оның ... ... өмірге қажетті тұлғаның жағымды қасиеттерін дамыту болып ... ... ... мен ... мінезін қалыптастыру, оған сәйкес сезімін және сенімін тәрбиелеу тәрбиешінің мақсатқа бағытталған іс-әрекетіне байланысты. ... ... жас ... ... ескерсек, сол жас ұрпақтың денсаулығы мықты, интеллектуалды, дүниетанымы терең , білімі ... ... мол, ... ... ... ... ... тәрбиелеу.
Оқулықтағы оқу материалын толықтырып, алған білімінің нәтижесінде оқушыларымыз өздерін-өзі ... ... ... оқушыларды зиянды әдеттерден сақтандыруда гумандық көзқарас қалыптасатындай халге жеткізу керек. Лұқман Хакімнен деп ... ... ... ол: , - деген екен.
Қалай болғанда да ел, ұлт қамы үшін әр ... ... ... ... өмір ... ... ... керек.Халқымыз қашанан-ақ денсаулықты алдыңғы орынға шығарып, деп есептеген. - дейді халық ... ... ... келешегі бәрімізге керек, оның ойдағыдай болуы қоғам мүшелерінің сайдың тасындай өмір ... ... ... ... ... Орыс ... И. П. ... - деген.
Зиянды әдеттерге алкоголь ішімдіктеріне үйір болу, темекі тарту, ... ... СПИД ... - ... ... ... белгісі жатады.
Қазіргі кезде қоғамымызда ішімдікке құмарту, маскүнемдікке салыну кең өріс алып отыр. Алкоголизм мазмұны құбылыс ретінде әлі анықталып болған жоқ. Оған бұл ... ... швед ... әрі ... ... ... деп жазды ол туралы. Алкоголизм тек медициналық қана проблема емес, педагогикалық та проблема. Ішімдікке ... және ... ... ... ... ... ... жүзі елдерінің көпшілігінде үлкен әлеуметтік проблемалар тудырып отыр. Бұл проблема - кешенді (комплексті).Ол экономика , саяси, құқық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... Біз ... түсінеміз, өткенді білмейінше болашақты бағдарлау қиын. Сондықтан маскүнемдік тарихына сараптама жасау ... ... ... ... және ... ... ... отырып, оларды маскүнемдікке қарсы тәрбиелеу мен маскүнемдікке қарсы насихаттау жұмысын жүргізу арқылы іс жүргізу.
Оқушылар арасындағы маскүнемдікке қарсы тәрбие ... ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ғасырдың бас кезінен бастап тәрбие жұмысы ... ... ... ... ... Ресей мектептерінің арнайы, орта және жоғарғы оқу орындарының бағдарламаларында да оқытылады. Мысалы: Төменгі ғалымдардың жұмыстарында В.Я. ... Н.Г. ... А.С. ... ... ... ... бағдарламалар ұсынылса; Н.К. Невзорова, В.В. Португалов еңбектерінде берілетін пәндердің тақырыптарында маскүнемдікке қарсы үгіт-насихаттар қарастырылса; М.А. ... Л.Б. ... ... В. ... ... ... маскүнемдікке қарсы күрес жөнінде сөз қозғалады.
1911 жылы Халық училищесінің насихаттары: Г.Ф. Марков, атты сабақ беру ... ... ... Ал 1913 жылы ... А.Л. ... француз тілінен аударылған жарық көрді.
1914 жылы Москвада С.Е. Успенскийдің , 1915 жылы алғаш рет отандық ... ... ... атты ... ... ...
1929 жылы ғалымдар В.И. Орнатский, А.К. Пятницкая, Е. Смирнов, Н.Н.Титолминдер маскүнемдікке қарсы бағдарламаны мектепте оқытуды ұсынды. Олар мектепте ... ... ... ... ... жағдаяттар қарастырылған: Мектеп алкоголизм проблемасы жөнінде толық білім беруі тиіс; Әрбір ... ... ... өмір ... қалыптастыруды құю; Ата-аналармен маскүнемдікке қарсы іс-шаралар жүргізу; Дер кезінде оқушылар арасынан шығарып, оларға арнайы психологиялық көмек ... ... ... Н.Н. ... ... ... ... маскүнемдікке қарсы арнайы оқулықтармен хрестоматиялар жарық көрді. Олар ... ... ... ... ... қамтыды. 1929-1930 оқу жылында бұл мәселе педагогикалық және медициналық жоғары оқу ... мен ... ... қаралды. Ал, 1940-1950 жылдары балалар және жасөспірімдер арасындағы үгіт ... ... Ұлы Отан ... ... ... қалды. Тек 1960 жылдардан кейін ғана тәрбие жұмыстары қайта жанданды, бірақ негізінен ауруханаларда ... 1970 ... ... мен жасөспірімдердің жағдайының сын көтермеуін дәрігерлер, социологтар, педагогтар, психологтар, биологтар дабыл қақты.
Дәрігерлер Н.Б.Каратаева, И.Д. Мурадова және П.И. ... ... өмір ... ... ... ... тәжірибелік-эксперименттік бағдарламалары өте үлкен қызығушылық туғызды. Тәжірибелік-эксперименттің негізгі салауаттылық өмір салтын дәріптеуді мектепішілік тақырыптарға енгізу. Мектептерде өткізілген тәжірибелік-эксперименттен соң салауаттық өмір ... ... ... және ұйымдастыруға әдістемелер түзілді. Ресей білім ағарту министрлігінің қаулысы оқушыларды салауатты өмір салтын ... ... ... ... ... (1974ж) және ... ... министрлігінің әдістемелік нұсқауы (1978ж), 1985 жылы туралы Ресей білім беру министрлігінің инструктивті хатына байланысты маскүнемдікке қарсы оқушыларды ... ... ... және сабақтан тыс уақыттарда тәрбиелеуді ұйымдастыру қолға алына басталды. 1987-1988 оқу жылының басында жоғары және арнаулы орта білім министірлігінің, КСРО ... ... КСРО ... ... мен кәсіби - техникалық білім беруге, КСРО денсаулық министірлігі мен бүкіл одақтық орталық кеңестің ... ... ... қоғамында атты әдістемесі жарық көрді. Өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауды қалыптастыру көпшілік жағдайда халықтың білім мен ... ... ... Әр адам ... ... және ... ... алу, денсаулықты нығайту, салауатты өмір салтын қалыптастыру туралы білім алуға құқылы. Адамның жан-дүниесінің күйіне денсаулығы тәуелді екенін біле тұра ... ... ... ... ... ... ... соған бейімдеуге тырысу, өзінен кішіге өнеге болу әрбір кісінің ... ... ... Ал ... мен тәрбиешілердің бұл кәсіптік парызы, этикалық нормасы.
Осыған орай ... сай ... С.А. ... бастауымен оқушыларға пәні деген тамаша бастамалар бас көтерді . Кейінгі ... ... ... және алдын алу жөнінде әдебиеттер, әдістемелік құралдар ... ... ... Д.В. ... А.Г. ... ... арналған көмекші құралы ішімдік пен темекі тартудың жас организмге ... ... ... ... осы жаман әдеттерден сақтандыру жолдары айтылады . А.Н. Маюровтың деген кітабында оқушыларды қалай маскүнемдіктен бойын аулақ ұстауға болатыны ... ... ... ... және ... ... ... арасында маскүнемдікке қарсы тосқауыл қою жөнінде сөз ... Е.М. ... ... ... ... бойы ... дерт, жанұяда оны үнемі қолданудан дүниеге келетін балаларда ми дамуының 40-60%-ға артта қалу себебі - ... ... ... орталық жүйке жүйесін күйзеліске ұшыратады, ми жұмысын әлсіретеді және есте сақтау үрдісін төмендетеді. Яғни мұндай жанұямен кешенді ... ... ... ... жүргізу жөнінде ұсыныстар айтылады. Ал темекіге деген тәуелдік дерті өзінің таралуы жағынан ... ... да асып ... ... ... атом ... мен де теңесіп қалған. Осыған байланысты 2003 жылы 21 мамырда Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау Ассамблеясы ... ... ... ... ... ... болатын. Бұл әлемдегі темекі өнімдерінің таралуына шектеу қоятын Халықаралық мәртебесі бар бірден-бір құжат. Қазіргі Конвенцияға дүние жүзінде 95 ел ... оның ... бұл ... ... ... ... ... ішінде ТМД мемлекеттерінен Грузия мен Қырғызстан бар. Қазақстан елі ... ... ... ... ... ... біржолата тоқтау салумен қатар, темекі өндірумен айналысатын кәсіпорындардың, фирмалардың мекемелік іс-шараларға, акцияларға демеуші болуына тиым салады.
Республикада темекіге ... ... ... ... қол ... ... ... жолданып жатыр. Үндеуде денсаулық сақтау саласының мамандары үкіметтің жақын арада темекіге қарсы жөніндегі Конвенцияға қол қойып, оны ... ... ... сұранады. Бірақ үкіметтің шешім қабылдауы кешеуілдеуде.
Республикамызда жыл сайын темекіге байланысты туындайтын аурулардың салдарынан 20-25 мыңдай адам ... ... ... ... ... бесіншісі темекі тартады, яғни 3-3,5 милионға жуық адам темекінің құлы деген сөз. Енді адам ... ... ... тағы бірі - ... ... ... заттары ерте заманнан белгілі (3500 жыл бұрын). Дегенмен біздің елімізде 1986 жылдан бастап жастарымыздың шетел ... ... мен ... ... алды. Есірткі - (norkosis) ерекше наркоз, ұйықтау, ұйқымен ұмыттыру, жансыздандыру деген мағына береді. Есірткі заттарын немесе ... әсер ... ... ... денсаулығы дұрыс адамдардың мінез - құлқын қатты ... ... - бұл ... еңбексіз, күш-жігер жұмсамай қанағаттану, сәл нәрсеге мәз болу. Есірткіге елігу адамзат баласына мыңжылдықтан ... ... ... ... ... да, дәл ... қоғамдағыдай басты проблемаларға айналмаған еді. Ғылыми техниканың қарыштап дамуына дейінгі қоғамда есірткіні (апиын, көкнәр, мухомор ... тағы ... ... діни ... және соғысқа қатысушыларға күш-қуат береді деген мақсатпен пайдаланған. ХХ ғасырдың басында нашақорлық әлемінің түкпір-түкпіріне жайыла бастады. 1960 ... ... ... ... мен АҚШ жастарын, одан соң орта жастағыларды толықтай тәуелді етті.Нашақорлықтың осылай жылдам қарқынмен өсуі ... ... ... арты СПИД ... тағы бір дертке ұласты.Он бес миллионға жуық тұрғыны бар елімізде 50 мыңнан астам нашақор, түрлі есірткі заттарын пайдаланатын 350 ... ... ... бар. ... ... ... Кейінгі деректерге сүйенсек, есірткіге тәуелділердің 60 пайызы - 16 және 30 жас ... ... 20 ... жуығы - оқушылар. Мамандардың жасаған зерттеу жұмыстарының ... ... ... өз ... кем ... 13-15 адамды тартатынын анықтады. Есірткі қолданушылардың жиі жиналатын жері жастардың ойын-сауық орындары, би алаңдары, түнгі клубтар және ... ... ... адам ... ... ... ауыр ... жан-жақты зерттеп, оның қазіргі кезде ең өзекті мәселеге айналғанын дәлелдеп отыр.
Қазақстанның географиялық орналасуы, көлік инфра-құрылымының ... ... ... мемлекетпен шекараның ашықтығы және мемлекетіміздің әлеуметтік-экономикалық тұрақты жағдайы ... ... ... Азия ... Ресейге, одан әрі Еуропаға есірткі мен психотропты заттардың транзит үшін болуына ықпал етті. Қолданылып жатқан сан түрлі шараларға ... ... ... оқиғалары келеңсіз көріністерді алдыға тартады. Елбасының 2005 жылғы 29 қарашадағы № 1678 жарлығы мен бекітіліп, үш ... ... ... ... нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2006-2014 жылдарға арналған стратегиясының негізгі ережелерін басшылыққа ала отырып, ел Үкіметі әзірледі. ... ... әр ... өңірлік комиссия күреседі. Пәрменді жұмысты ішкі істер министрлігі, әділет министрлігі, денсаулық сақтау министірлігі, арнайы ... ... және ... емес ... ... - ... емдеуден гөрі оның алдын алу жеңіл. Ал жасөспірім нашақорлар өмірінің орташа ұзақтығы - есірткі пайдалана бастаған соң бес жыл. ... ... ... дерт одан ... ... жолы - ешқашан оның дәмін татпау. Қазақстан үшін СПИД-ке қарсы күрес-нашақорлыққа ... ... ... Ендеше, СПИД-ке қарсы күресті Үкіметтің, арнайы орталықтардың ғана ... ... ... ... әсіресе өсіп келе жатқан жасөспірім балалары бар ата-аналардың, ұстаздардың, тәрбиешілердің бұл мәселеге барынша сергек, сақ ... ... ... ... 2001 жылы 14 ... № 1207 ... ... 2001-2005 жылдар аралығында бекітілген. Оның негізгі мақсаты эпидемия жайлы түсінікті қалыптастыру, ... өз ... ... қарауды қалыптастыру арқылы ВИЧ/СПИД-нен зақымдану мүмкіндігін төмендету. Ғалымдардың айтуынша, бұл дерт әлі де ... ... ... Бұл ... ... болу үшін салауатты өмір салтын ұстану керек. Қазіргі әлеуметтік проблемаға айналып отырған алкоголь, темекі тарту, нашақорлық, жыныстық жұқпалы аурулардың ... ... ... ... ... ... қалыптастыру кезек күттірмейтін іс.Қазіргі кезеңнің ерекшелігі сол білім мен ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... Елбасымыз 2002 жылы деп жариялады. Адамға ең керегі деннің саулығы. Денсаулықтың саулығы - ... ... ... - деп ... өз еңбегінде атап көрсетеді..
Білім ағарту тәрбие жұмыстары оқу ... ... ... ... ... ...
- Оқу үрдісінде оқушыларға тәрбие беру кезінде олардың жас ерекшеліктері, оқытылатын пән ... ... ... ... ... ... сабақтан бос уақыттарда және мәдени демалыс орындарында да үздіксіз өткізілуі тиіс;
- Мұндай жұмыстар балалар үйіндегі оқушылар арасында мектеп интернаттарында, ішкі ... ... ... ... ... ... да жүргізілуі тиіс;
- Құқық қорғау саласының, денсаулық сақтау, ғылыми орталықтар ... бұл ... ... ...
- ... әкімшілігі мен мұғалімдер қоғамдастығы зиянды заттарды қолданудың ... алу ... ... үшін ... ... ... алуды, жұмыс және демалысты жалғастыру мүмкіндігін ұйымдастыру;
- Каникул ... ... ... ... ... ... ... елеулі нәтижелер туралы материалдарды бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау;
- Зиянды заттарды ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық тәртібін қолдау және нығайту;- Оқушылар салауатты өмір салтын, зиянды заттарды қолданбайтын өмірді қолдау және сақтау үшін ... ... ... және ... ... ... ... көпшіліктің бірлескен жұмысы ғана зиянды заттарды қолданудың қауіптілігін, оларды қолдану жас адамның ... ... жат ... және оның ... ... ... негізін бүлдіретініне біздің оқушылардың көздерін жеткізе алады.Жоғарыда аталған зиянды заттарды ... ... ... ... Олай болса ешбір соғыссыз, атом бомбасынсыз рухани апаттан жеңілу қауіпі төмендігін адамзат түсініп, бір жеңнен қол шығаратын кездің келгендігін қазіргі ... ... ... ... бәрі ... ... ... қауіпті. Қазір бұған қарсы мына үш бағытта ... ... ... Үздіксіз жүргізілетін білім мен тәрбие.
2. Әкімшілік, құқықтық шаралар.
3. Әркім өз ... ... ... ... заң ... ... ... зиянын нақты жас кезінен білгізсе, ересектер өздері бұл зиянды әдеттерді тастап, гумандық құндылыққа бас бұрса ғана тәрбие нәтижелі болмақ.
Оқыту үрдісінде ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың моделі
Мемлекеттік жастар саясатының басым бағыты - олардың бойында отаншылдық сезімін ояту, адамгершілік рухани дамуын жетілдіру. Өтпелі кезеңді басынан кешіріп, ... ... ... ... ... жастар арасындағы жұмыссыздықпен қоса адамгершілік жағынан азғындау көбірек байқалуда. Жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... сияқты жағымсыз әдеттер етек алуда. Жасөспірімдер мен жастардың нашақорлыққа үйірсек болуы, нашақорлықтың ерте жастан басталып келе жатқандығы, педагогтар қауымын ... ... ... ... ... мен ... әр түрлі кезеңдерден өтетіндігі белгілі. Атақты грек философтары Платон мен Аристотель адамның дамуын, алдын ала тағдыр ... ... ... ... табиғаттан деп есептейді. Аристотель: , - деді. Сондықтан да біреулер бағынушылар мен ... ... деп ... ... жан - жақты дамуының әлеуметтік жағдайларға тәуелді екендігін ХVI және XVII ғ.ғ. ... рет ... ... Мор мен Томмазо Кампанелла болды. Т. Мор жеке адамның дамуының негізгі - жалпыға бірдей және міндетті оқу, балаларға ... әр ... ... ... ... ... оны ... ұштастыру болады деп өзінің деген кітабында сипаттады.
Т. ... ... жеке ... оның өмір сүру ... ... ... байланысты деп, оларды тәрбиелеу кезінде балалардың ақыл ойын, қабілетін дамыту үшін барлық қажетті ... ... ... деп ... XIX ... ... ... Сен-Симон балаларды жан-жақты дамыту оларды біліммен қаруландыру, өмірге даярлау тәрбиеге байланысты деп түсіндіреді. Олар капиталистік қоғамдағы ... ... ... ... жеке адамның жан-жақты дамуына толық жағдай жасау ... ... ... мен ... ... ... қоғамды бейбітшілік жолмен жаңа қоғамға айналдыруды арман етті.
Олар қоғамның дамуы заңдарын ашып, адам баласының прогресс жолымен алға басуының мақсаты - ... өмір ... ... дамуына дұрыс жағдай жасайтын жаңа қоғамды орнату керек деген қортындыға келді.Даму - жеке жетілдіру өте ... ... ... ... ... ... бұл ... қалыптасып тумайды. Баланың белсенділігі таным процесі, тәрбие процесінде қалыптасады. Бұған оның жетілуіне белгілі әлеуметтік орта мен тәрбие әсер ... ... ... мен оның ... ... оның ... әр түрлі әлеуметтік жағдайларға байланысты. Бұл процесс нәтижесінде балада әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... береді, даму мен тәрбие процесінде түрлі өзгерістер ... ... ... ... ... ... әр ... дене және психикалық өзгерістер арқылы дамиды. Оларға организмнің өсіп дамуы, ақыл ойының дамуы, мінез құлығының қалыптасуы жатады. Осындай өзгерістердің барлығы ... және ... ... ... мен өзін-өзі тәрбиелеудің ықпал етуіне байланысты. Әлеуметтік орта мен тәрбие балаға әр түрлі ... әсер ... ... ... ... қабылдауы, оның ішкі сезіміне, санасына байланысты . Қабылдау ... ... ... ішкі ... туады, бұл - дамудың қозғаушы күші. Баланың дамуына ықпал ететін факторларға ... ... ... ... тәрбие және т.б жатады. Баланың туа біткен ерекшеліктерін жоққа шығаруға ... ... ... ... ... ... мен басқа да айқын ерекшеліктерінің тұқым қуалайтындағы дәлелденген. Мысалы: И.С.Бахтың ұрпағы 300 жыл бойы 20 дан ... ... ... ... Бұл, бір жағынан, табиғи мүмкіндігіне байланысты болса, ал, екінші ... ... ... ... ... деп қарастырған жөн. Біздің ойымызша, тәрбие мен білім беруі жеке ... ... ... роль ... ғылыми тұқым қуалаушылықты жоққа шығармайды, бірақ оны жеке адам ... ... ... деп те ... Жеке адамның дамуымен қалыптасуы тұқым қуалаушылыққа байланысты, ал ... ... ... мен таланттары таңдаулыларда жоғарғы нәсілдерге байланысты деген теріс ұғым қалыптастырылған. Жеке адамның қалыптасуына табиғи және ... орта ... ... ... орта бұл түрлі табиғат жағдайлары адамға ықпал жасауда. Мысалы: Тропикалық ... ... ... ... мен ... аймақтарда тіршілік ететіндердің іс әрекеттерінде елеулі айырмашылықтары бар. Әлеуметтік орта жеке адамның мінез құлығына, оның дамуына, жеке адам болып ... ... әсер ... Маркс пен Ф. Энгельс жеке адамды ортаға белсенді әсер ететін, өз өміріндегі жағдайларды өзгерте алатын әлеуметтік ... ... деп ... ... ... ... ... әлеуметтік ортаны құрайтын шындық жағдайларында жүзеге асырылады. Әлеуметтік орта мен ... ... ... ... ... ... көзқарасы, бір сөзбен айтқанда, жеке тұлғасы қалыптастырады .
Адамның дамып ... ... ... ... Ал, бұл ... ... ... оның дамуына себепші фактордың бірі -әлеуметтік орта. Бала әлеуметтік ортадан тыс қалса, оның даму дәрежесі жануардан жоғары болмайды. ... ... тыс өмір ... ... ... жас ... санасын ояту, қабілетін дамытудың мүмкін емесітігі ғылыми тұрғыда дәлелденген. Оны мысалдан байқауға болады. Орталық Австралия ормандарында ... ... ... ... сана ... өте ... ... байқалған. Олардың тіршілік әрекеттерінде алғашқы қауымдық құрылымдағы адамдардың күн ... ... ... аз ... ... ... бұлар көп ғасырлар бойы қоғамдық өмірден қол үзген әлеуметтік ортадан тыс ... ... ... ... деректер бізге жеке адамның дамуы мен қалыптасуына әлеуметтік ортаның маңызын түсіндіруге ... ... ... ... ортаның ықпалын мойындайды, оған үлкен мән береді.
Жеке адамның қалыптасуындағы, дамытудағы ... ... ... ... ... ... ол ... жас ерекшелігі мен даралық ерекшелігіне, дайындығына, даму дәрежесіне лайықты жүргізілетіндігінде, тәрбие арқылы балалардың іс-әрекеті ұйымдастырылады, тәрбиеші тәрбиенің құралдары мен ... ... оны ... етіп ... тырысады. Тәрбие алдын ала жасалынған арнаулы жоспар бойынша ... ... ... және ... ... жүргізіледі. Біздің ойымызша, тәрбиенің басқа факторлардан ерекшелігі осында деген қорытынды шығардық.
Тәрбие құралдары дегеніміз - ... ... ... ... арналған, мақсат көзделіп ұйымдастырылған әдістемелік жолдар. Тәрбие әдістері дегеніміз - мұғалімнің оқушы бойына гумандық көзқарасты ... ... ... дұрыс әдеттер мен дағдыларды қалыптастыру мақсатында, олардың ... мен ерік ... ... ету ... ... мен психологтар адамның жеке қасиеттерін зерттеу нәтижесінде адам, бойындағы қасиеттердің құрамды мына ... ... ... ... - адам ... ... - ... -мінез - құлық, әдет дағдысынан құралады .
Біз зерттеу жүмысымызда ... ... осы ... ... ... тырыстық. Қазіргі кездегі жаңа бағыттағы оқыту, дамыта отырып оқыту идеясында да, жан-жақты білімді, адамгершілікті жеке ... ... де осы ... назар аудару қажеттілігі туып отыр. Адам сезіміне әсер етпей, санасымен ... ... ... ... ... ... дағды қалыптастыруға болмайды. Педагогика баланың жеке тұлға болып қалыптасуы, іс-әрекет үстінде ғана ... ... ... да бұл ... мен білік белгілі бір іс-әрекет (ситуациялар) арқылы ұйымдастырылуы керек. Ал, бұл әрекеттер белгілі бір ... ... ... бағытталып, оны шешу жолдары көрсетілуі керек. Біз өз жұмысымызда осы ... ... жеке ... ... ... үшін тек ... әсер ... ол жан дүниесімен, санамен қабылдайды, дамиды осылайша жеке тұлға қалыптасады. Оқушы ... ... ... ... ... ... ... жасауға, әр түрлі шығу жолдарын көрсету - тәрбие әдісі, ол ... ... ... орын алды. Оқушының мінез-құлығы мен іс-әрекетіне бақылау жасауы, өзін-өзі басқаруы, өз-өзіне баға беруді жүзеге асыруы. Біздер өз зерттеу жұмысымызда осы ... ... - ... ... ... ... ... ықпал жасайтындығын, өзінің қарым-қатынасында белсенді азаматтық позицияны ұстай алатындығын көрсеттік.
Сенім - тек ... ... ... ... ... Іс-әрекетінің түрақты жетекшісі.
Сендіру - нәтижесінде жеке бастың сенімі қалыптасады. Сендіру - ... ... ... әсер ету ғана ... оның ... ... әсер ... әдісінің тиімділігі оқушының санасына сезіміне, көңіл-күйіне ықпал етуді бір-бірімен ұйымдастырған ... ... ... Егер де ... мен ... ... ... жағдайда адамгершілік ережелеріне деген терең сенім тумайды.
Қазіргі кезде білім беру саласындағы гуманитарландыру білім мазмұнын жақсартуды және оны ұйымдастырумен тәрбиелеуде ... ... ... ... болуды қажет етіп отыр. Тәрбиені гуманизациялау, тәрбиелік ... ... ... ... жеке ... ретінде екпінділікке оның құқығын құрметтеуге, қабілетін дамытуына мүмкіндік ... ... ... ... әділдік, адамдық принциптерге негізделуі тиіс. Қазіргі кезде - адам жан дүниесінің байлығы, шынайылық адамға, табиғатқа, қоғамға деген тазалық ... ... ... ... кездегі қоғамдағы әлеуметтік экономикалық қайшылықтардың асқынуы жас жеткіншектер арасында қылмыстық істер жасауына жағдай ... Жас бала ... да ... ... ... ... бейім келеді. Мұғалім оқушыны алдын ала сақтандырып дұрыс бағыт беріп отыруы қажет. Гумандық - ... ... ... ... заңдылықтарына сәйкес адамдар арасындағы қарым-қатынастарды реттеуге негіз болып табылатын, талапқа сай белгілі бір ... ... ... жалпы адамзаттық үғым .
Гумандық көзқарас дегеніміз - оқушылар бойында мінез-құлықтың белгілі бір сипаттарын қалыптастыру және олардың өздерінің бір-біріне, жан ұяға, ... ... ... ... ... ... ... мінез нормалары мен ережелерін дамыту бағытындағы мұғалімнің арнаулы мақсат көздеген қызметі.
Гумандық көзқарас жан-жақты тәрбиенің аса маңызды құрамды ... ... ... құру ... ... ілгерілеу, жаңару жағдайында адам факторын оны жандандыру, өмірдің барлық жақтарына өзгерістер енгізу жағдайында адамгершілік тәрбиенің мәні мен оның мазмұнын ... ... ... ... болуы мен бұл ұғым жөніндегі мәселерді ғылыми тұрғыдан алғаш рет қарастырылған ... пен ... ... ... ... - бұл ... ... жемісі, ол қоғам өміріндегі өзгерістерге байланысты дамиды, - деп көрсеткен. - ... ... ... ... ... қажеттігі айқындап отыр.
Жоғарыда айтылған сана, сезім, сенім, ... ... алға ... ... қарай тәрбие беру процесінде жетекшілік ролі өзгеріп отырады. ... ... мына ... қарастырғанды жөн көрді. Гумандық сезімді қалыптастыру - жеке түлғаның адамгершілік жағынан қалыптастыру процесінде сезім ... орын ... ... - бұл ... ... Бұл ... ... - деген еңбегінде: - деп дәл сипаттама берген.
Гумандық сананы қалыптастыру - жеке тұлғаның адамгершілік санасының дәрежесі, оның мінез-құлқы, ... ... Бұл ... ... ... Ол адам ... ... жақын адамдардың қарым-қатынастарынан басталады, біртіндеп күрделенеді. Осылайша ол біртіндеп басқа адамдармен ... ... ... керектігін үйренеді. Гумандық сенім - ол жеке тұлғаның ... ... ... ... Ол өз ... таймауға, дүрыс қарым-қатынас жасауға тырысады. Бұл бағыттағы жұмыстардың қалыптасуы үшін ... ... ... мінез-құлық қасиеттері туралы жұмыстар болуы қажет.
Гумандық мінез-дағды - педагогикалық жағынан дұрыс ойластырылған күнделікті оқу тәрбие жұмысының ең тиімді жолы ... ... ... ... мақсатқа сәйкес ұйымдастырылған мектеп өміріндегі пайдалы әдеттер оқушы бойында байқаусыз қалыптасады.
Осылайша гумандық сезім, ол гумандық ... ... ... ал ... ... ... ... негізінде гумандық мінез-құлық дағдысы қалыптасады. Гумандық тәрбиенің екі жақтылық сипатын естен ... ... Оның ... -- ... жағы -- қоғамның жеке тұлғаға қоятын арнайы гумандық талаптары.
Екінші, субъективті жағы -- жеке ... ... ... ... ... адамдарға өзінің гумандық нормалар мен талаптарды меңгеруіне қарай қарым-қатынас жасауы, мінез- құлық қасиеттерін көрсетуі жатады.Біздер, өз ... ... ... ... ... мен оның екі ... сипатын негізге алуды жөн көрдік.
Гумандық - қоғамдық сананың ең басты белгілерінің бірі болғандықтан ол жеке тұлғаның мінез-құлық, ... ... ... ... ... ... ... сипатталады. Ол адамды құрметтеу, сыйлау, оған сену, әдептілік, кішіпейілділік, қайрымдылық, жанашырлық, әдеттілік т.б.
Осыған байланысты қоғамдағы оқу-ағарту білім беру ... ... ... ең ... ... ... жаңарту мен оны ұйымдастырудың қазіргі заман талабына ... ... ... ... ... ... ... классиктері айтқандай-ақ мұғалім мен оқушы қарым - қатынасына негізгі және аса ... мән ... жаңа ... ... ... қатынасқа көшу жайы қарастырылмақ. Жеке тұлғаның қалыптасуында авторитарлық әдіс басым ... оқу ... ... ... туатындығы белгілі.
- деп көрсетілген Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру ... ... осы ... жету үшін оқу ... ... ... оқыту әдіс - тәсілдерін де жаңарту, тиімділігін арттыру міндеті туындайды.
Мектептегі білім беру жүйесін ... құру ... ... ғана ... ... етіп ... ғылыми пәндердің интеграциялы оқытылуын, сол арқылы оқушының жан - ... ... ... етуі ... ... ... ғылыми педагогикалық әдебиеттерге шолу жасау, мұғалімдер тәжірибелерін бақылау жұмыстары мынаны көрсетті:
- ... ... кең ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асады да, оқушылар олардан алған білімді тұтас біріктіріп қабылдай алмайды. Себебі мектепте пәнаралық байланыс мазмұны сабақтастыра білімді біртұтас ... жағы ... ... келеді; Осының нәтижесінде оқушылардың дүниенің біртұтастығы туралы көзқарастарының қалыптасуына қиындық туады. Сондықтан да оқушы ... ... ... туралы көзқарас қалыптастыру үшін мектептегі оқу пәндері арасындағы пәнаралық байланысты анықтап, оны тиімді пайдалана білу ... ... ... кезде білім берудің мазмұнын да, оның әдіс - ... де ... ... ... жетілдіру оқыту жолдарын іздестіріп жаңа технологияларды қолдану туралы ұсыныстар, педагогикалық ізденістер, пікірталастар туып отыр. Білім ... ... ... ... ... ... ең алдымен педагогика ғылымы мен озық тәжірибелерінің жаңалықтары мен жетістіктеріне сүйену, ғылыми зерттеу жұмыстарының теориялық қағидаларына негіздеу мәселелері алға ... ... ... адамдар қажет, ол заман талабы. Заман талабына сай жаңа адам тәрбиелеуге тиіс. Олай болса, заман талабына сай ... ... мол, кез - ... іске ... қоршаған ортаға тез бейімделгіш, икемделгіш ұрпақ тәрбиелеу мұғалім қауымынан үлкен шеберлікпен ізденушілікті талап етеді. Осыған ... ... ... ... ... беретін мектеп тұжырымдамасында - оның жоғарғы педагогикалық психологиялық әзірлігі. Мұғалімнің педагогикалық және ... ... ... негізгі санаттарын меңгеруі, жеке тұлғаның қалыптасу ерекшелігін білуі, мұғалімдік шеберлігін үнемі жетілдіру деп көрсеткен. Сонымен қатар мұғалімнің оқушылармен қарым - ... ... ... ... ... айта ... ... тек оқу материалын баяндаушы, талап етуші ғана ... ... ... іздену мен оқу дағдысын қалыптастырушы, зерттеу жұмысын ... ... ... - жеке бас ... өте ... үрдіс, бала анадан туа салысымен жеке тұлға бола алмайды. ... жеке ... ... ... мен білім үрдісінде қалыптасады. Оның жан - жақты жетілуіне әлеуметтік орта, ... мен ... әсер ... ... ... бала ... ... қасиеттер біртіндеп дағдыға айналады. Жеке адамды жан - ... ... және ... жайлы мәселелерді ең алғаш рет ғылыми тұрғыда дәлелдеген К. Маркс пен Ф. Энгельс болатын. Олар қоғамның дамуы заңдарын аша ... ... ... ... алға басуының мақсаты - бақытты өмір сүріп, жан - жақты дамуына ... ... ... жаңа қоғамды орнату керек деген қорытындыға келгенін білеміз.
Мектеп балалардың бәріне бірдей терең сапалы білім бергенімен, олар жас ерекшеліктеріне жеке бас және ... ... ... әр бала ... ... ... белгілі. Жан - жақты дамыту бұл педагогикалық үрдіс. Ақыл ойдың дамуы, ... - бұл ... мен ... белгілі бір іс - әрекет (жағдайлар ) арқылы ұйымдастырылуы керек, ал бұл ... ... бір ... ... ... бағытталып, оны шешу жолдары көрсетілуге тиіс. Сондықтан да біз өз ізденісімізде пәнаралық байланыс негізінде оқушыларды ... ... ... гумандық көзқарас қалыптастыру негізінде көрсетуге тырыстық, соны жүзеге асырудың ... ... ... ... ... тобы оқушы санасына, сезіміне, ерік - жігеріне жан - жақты ықпал жасауды көздейді. Бұл ... ... жеке ... болып қалыптасуы үшін тек сыртқы әсерді ғана емес, ол ... ... жан ... ... ... Сол арқылы сана - сезімі дамиды, жеке тұлға ретінде қалыптасуға жағдай ... ... жолы ... қоғамдық ортада дамуына қоғамдық қарым - қатынас жасауға сол арқылы түрлі жағдаяттан шығу ... ... ... туғызады. Бұл әдістерді эксперимент жұмысы барысында қолдануға ұмтылдық. ... ... ... ... тобы - ... мінез - құлқы мен іс - әрекетіне бақылау жүргізуді, өзін - өзі ... өз - ... баға ... ... ... бағытталмақ. Оқушының саналы қарым - қатынасына ... ... ... мен ... саналылығы негіз болады да сол арқылы гумандық ... ... ... ... ... осы ... ... ескере отырып оқушының адамгершілік ережелерін саналы меңгеруіне ықпал жасау, қарым - қатынасында белсенділік көрсету, азаматтық көзқарасын ұстанымдылықпен ... ... ... ... ... іске ... жақтарына үлкен назар аудардық.
Психология пәнінде сенім - тек моральдық түсінік емес, адамның мінез - ... іс - ... ... деп ... биология пәнінің әр тақырыбы қоршаған ортада бар ... және ... ... - күн әсер ... ... (нысандардан) тұратын болғандықтан, оқушының сенімін, ғылымға деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндігі мол.Білім беру саласындағы гуманизациялау білім мазмұнын жақсартуды және оны ... ... ... ... ... сәйкес болуды қажет етіп отыр. Білім бере отырып тәрбиені гуманизациялау түрлі қатынастардың ... ... ... жеке ... ... ... өз құқығын құрметтеуге, ізденушілікке, қабілетін дамытуға мүмкіндік береді [2]. Қазіргі ... - адам жан ... ... ... ... шынайылық қарым - қатынастан туатын табиғатқа, қоғамға деген таза ниет, аяушылықпен, ... ... ... ... ... Әсіресе қоғамдағы әлеуметтік - экономикалық қайшылықтардың ... жас ... ... ... ... ... білім мазмұнын ізгілендіруді керек етіп отыр. Бала жас кезінде қандай да болса, келеңсіз құбылыстарды қабылдауға бейім тұрады. Сондықтан да ... ... беру ... оның ... - ... ... бала ... ерекшелікпен қоса табиғи және әлеуметтік ортаның әсерінен берілетін ... мен ... ... ... ... ... орта және білім мен тәрбие балаға әр түрлі дәрежеде әсер етеді. Себебі ... ... ... ... оның ішкі ... ... байланысты бола отырып қабылдау үрдісінде олардың санасында ішкі қайшылықтар туады, бұл қайшылық - ... ... ... ... ... баланың дамуына ықпал ететін факторларға тұқым қуалаушылықпен ... ... орта да ... ... туа біткен ерекшеліктерін жоққа шығаруға болмайтынын ескерсек, білім беру негізінде жеке адамды қалыптастыруда бұл ... ... ... ұсталмақ. Жеке адамның қалыптасуына табиғи және әлеуметтік орта ықпал жасайтындығын ескерсек, берілетін білімді гуманизациялау, әсіресе биологиялық пәндер мазмұнын осы ... ... ... ... ... да ... Себебі адам, табиғат, қоғам бір - бірімен тығыз ... ... ... жетілуіне мүмкіндік туғызатын орта болса, сол қоршаған ортаның табиғат байлықтарын, табиғи жағдайларын ... ... ... пән ... Бала ... және ... ... тыс өмір сүруге, тіршілік етуге мәжбүр болған жас ... ... ... ... дамыту қиынға түсетіндігі ғылыми тұрғыда дәлелденгені белгілі. Олай болса, жеке адамды, оның сана - сезімін жеке бас ... ... ... ... - білім мен тәрбие. Сондықтан да, биологиялық білім беруде оқушының жас ерекшелігі мен даралық ... ... даму ... лайықты мазмұнымен қамтамасыз ете отырып гуманизациялау нәтижесінде ғана ... ... іс - ... ... ... ... ... педагогтар мен психологтар адамның жеке бас қасиеттерін зерттеу арқылы адам бойындағы сапалар - адам сезімінен, санасынан, сенімінен, мінез - ... әдет ... ... ... Жаңа бағытта білім беруді дамыта отырып оқыту идеясында да, жан - ... ... ... жеке ... ... назар аудару қажеттілігі туып отырған жағдайда пәнаралық байланыс мазмұны ... ... ... мен табиғат заттары мен құбылыстарына негізделетін болғандықтан әр тарауы мен ... ... тек ... ... ... ... етіп қана қоймай, оларды зиянды әдеттерден сақтандыруда гумандық көзқарас қалыптастыруға ... ... ... ... әсер ету ... ... ... сапалы қабылдауына, сенімін бекітуге сол арқылы дұрыс мінез - құлық, салауатты дағды қалыптастыруға ... ... ... ... жеке тұлға болып қалыптасуы, іс - әрекет үстінде ғана ... ... ... ... да ... ... мұғалім оқушыны алдын ала дұрыс бағыт беріп, сақтандыра отыруы негізгі міндеттерінің бірі.
Адамгершілік - қоғамдық сананың ең ... ... бірі ... жеке ... ... - құлығы, іс - әрекеті, басқа адаммен қатынасы, өмірге деген құлшынысымен сипатталады. Ол адамды ... ... оған ... ... ... ... ... деген қайырымдылық, жанашырлық, әдеттілік қатынас арқылы көзге түседі.
Гуманизм идеясының ғұлама ғалым, философ, ойшыл, гуманист Әл - ... ... ... ... - ... мәселелері негізгі орын алған. Ол еңбектерінде адамның ойлы, парасатты болу қажеттілігін, адам деген ардақты атақты алып жүру бақыттылық екенін ... - деп ... ... Олай ... ... адам ... құнды саналар, гуманизм негізінде туындайтыны белгілі.
Ғылыми әдебиеттерде гуманизмге әр түрлі анықтамалар берілген. Ал философиялық сөздікте - - ... ... ... ... тұрғыдан гуманизм адамдар арасындағы қатынастардың сүйіспеншілікке негізделуі, адамның ар - намысын, абыройын құрметтеу, ... ... ... ... ... адамды сүйе білу, қадірлеу деп анықталады.
Г.Шолпанқұлова: - ... ... ... Біз - деп ... дұрыс деп таптық.
Адамгершілік, гуманистік, имандылық ұғымдарына байланысты ... іс - ... ... ... көрсетуге болады: адамды сыйлау, құрметтеу, сену, ар - ұятты сақтау, имандылық, ... ... ... ... ... жағымды мінез - құлық көрсету т.б. Сондықтан да біздер адамгершілік, ... ... ... ... ... ретінде қарастырып, адамдардың адамдық қарым - ... ... ... ... деп ... дұрыс деп таптық. Зерттеу жұмысының барысында бұл ұғымдарды бірін - бірі ... ... ... ... ... ... ... мақсаты мен мазмұнын анықтауға, мектеп оқушыларының жаңа бейнесін, жеке тұлғаның бойында болатын адами құндылықтарды ... ... ...
+ ... ... ... топтастыру
Қауіп-қатер қоршаған ортаға үлкен зардабын, зиянын тигізетін құбылыс, процесс және уақиға.
Қауіп-қатердің көздеріне өмір сүру ортасының элементтерін, атап айтқанда пайдаланып ... ... ... ... мен ... ... ... қуатты, еңбектің микроклиматтық жағдайын, жан-жануарлар мен өсімдік әлемін, адамдар ... мен жеке ... ... ... ... қатар, адам мен өмір сүру ортасы элементтерінің қарым қатынас процестері де жатады. Өмір сүру ортасында қауіп-қатер табиғи және антропогендік жағдайларда, ... ... ... мен тұрмыста және басқада жағдайларда кездеседі.
Қауіп-қатер
Шыққан тегі бойынша:
* табиғи;
* техногендік;
* - антропо-гендік;
* -экологиялық;
* -биологиялық
*
Әсер ету әдіс-тері бойынша:
* ... ... ... ... ...
* ... орны бойынша:
* -литосфера-лық;
* -гидросфера-лық;
* -атмосфера-лық.
* Зардап зияны бойынша:
* -әлеуметтік;
* ... ... - ... ... ... ... ... - т.б.
*
Салдары бойынша:
-ауру табу;
-жарақат алу;
-әлсіреу;
-өрт;
-т.б.
* Әрекет сипаты бойынша:
* -сылбырлы-ғы;
* -белсенділі-гі;
* -т.б.
* ... ... ... ... 1. ... ... бойынша топтау
* БІЛІМ БЕРУ МЕКЕМЕЛЕРІНДЕГІ ҚАУІПСІЗДІК ЕРЕЖЕЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ
2.1 Жалпы білім беретін мекемелерге қойылатын ... ... ... беретін мекемелердің ғимараттары көліктің жүру арақашықтығы 100-170 метр болатын, квартал ... ... ... ... ... ауданның квартал аралық аумағында орналасуы тиіс.
Жалпы білім беретін мекемелердің квартал ішіндегі жолдардағы автокөліктердің ара-тұра ... ... ... мектеп аумағының шекарасынан жолға дейін ең кем дегендегі ара ... 15 ... 25 ... дейін болған жағдайда ғана мүмкін болады. Квартал ішінде және ... ... ... ... жолдарда мектептердің орналасуына жол берілмейді. Мектептен 3 километр ... ... ... ... Село оқушыларын тасымалдауды арнайы мектеп ... ... ... ... ... ... ... болатын қашықтықтан алыста тұратын оқушылар үшін, сондай-ақ көлікке қол жетімділік болмаған жағдайда, күн-райы қолайсыз ... ... ... ... ... 10 % орын ... ... жанындағы интернат қарастырылуы тиіс.
Мектеп ғимаратына қойылатын талаптар
Ғимарат ... ... ... ... ... ... ... орналасу шартында 4-қабатты мектеп салуға рұқсат беріледі. Жалпы білім беру мекемелерін бұрын ... 4-5 ... ... ... ... ... және ... қабаттар оқушылардың сирек баратын кабинеттері ретінде берілуі ... ... ... ... оқу ... сондай-ақ бір, екі-үш пәндерді тереңдетіп оқытуға арналған бағыттар бойынша саралау және ... ... ... ... таңдауы бойынша қосымша пәндерді оқыту үшін жағдай жасау қажет. Оқу сыныптары айқай-шу мен иістердің көзі ... ... ... ... ... тиіс.
Кабинеттердің ауданы жалпы жұмыс нысандары мен жеке сабақтарды өткізу ... 1 ... ... 2,5 ... ... ескере отырып, қабылданады.
Ыңғайластырылған ғимараттарға мектептерді орналастыру кезінде ғимараттардың міндетті түрдегі жиынтығы болуы тиіс: оқу сыныптары, дене тәрбиесімен шұғылдануға ... зал, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге арналған бөлме, әкімшілік-шаруашылық бөлмесі, санитарлық желілері, дәліз бен гардероб. Ғимараттың алаңы жалпы білім беретін мекемелердің ... ... саны мен ... ... саны ... ... Мемлекеттік санитарлық қадағалау орталығының келісімі бойынша анықталады. ... ... мен ... ... ... ... ... тыйым салынады. Мектептерде гардероб әр сынып үшін жәшіктермен міндетті ... ... 1 ... орналасуы тиіс. Гардеробты оқу бөлмелері мен дәліздерді орналастыруға үзілді-кесілді тыйым салынады. ... ... ... киім ілгіштермен және аяқ-киімге арналған жәшіктермен жабдықталуы тиіс.
Әрбір қабатта ұл балалар мен қыз ... ... ... ... ... тиіс. Душ, санитарлық желілер, жуынатын бөлмелерге керамикалық плиткалар төселу тиіс. Цемент, мрамор немесе басқа да осыған ұқсас ... ... ... ... ... мектептерде сыныптардың аз толымдылығы кезінде оқу кабинеттерін 2 пәнге пайдалануға рұқсат беріледі. Мына пәндерді бір-бірімен бірлестіру аса қолайлы болып ... ... ... ... ... тарих-география, әдебиет-шетел тілі.
Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар
Мекеме аумағы үнемі таза болуы тиіс. Жанатын материалдардың қалдықтары, жерге түскен жапырақтар мен ... ... ... ... мекеме аумағынан шетке шығару керек. Ғимаратқа және сумен қамтамасыз ету желілеріне қараған жолдар, жүретін жерлер және кіре ... ... өрт ... ... ... мен ... ... орындар әрқашанда бос болуы тиіс.
Ғимараттар арасында өртке қарсы үзіктер материалдар мен жабдықтарды жинау, сондай-ақ автокөлік тұрақтары үшін ... ... ... ... ... ... бөлмеле мен басқа да бөлмелерде жиһаздар мен жабдықтарды орналастыру адамдарды апатты жағдайда шығаруға және өрт сөндіру құралдарына ... ... ... ... ... (терезе көсегін сақтаудан басқа), мұражай, кептерхана, шеберхана және т.б. ... ... үшін ... ... ағаш ... пайдалануға тыйым салынады.
Білім беру ұйымдарының ғимараттарында:
- ... мен ... ... ... ... жолдарды (рекреацияларды, баспалдақ торларын, фойені, вестибюльдерді, дәліздерді және т.б.) жөндеу үшін (сырлау) жанатын материалдарды пайдалануға;
- ... үшін ... ... жылыту құрылғыларын қолдануға тыйым салынады.
Ішкі өрт сөндіру ... ... ... ... ... су ... ... жұмысқа қабілеттілігі тексерілуі тиіс.
Ішкі су құбырларының өрт сөндіру крандары шкафтарға орналастырылып, пломба салынып, ... және ... ... ...
Өрт сөндіру автоматикасына техникалық қызмет көрсету өрт сөндіру құрылғыларын, өрт және күзет өрт сигнал берушілеріне реттелген техникалық ... ... ... жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу Нұсқаулықтарына сәйкес жүргізілуі тиіс. ... беру ... ... өрт ... ... мен өрт ... крандарымен жабдықталғанына қарамастан алғашқы өрт сөндіру құралдарымен жарақтануы тиіс.
Өрт посттары ... өрт ... ... ... сыйымдылығы 10 литр көпіршікті немесе сыйымдылығы 5 литр ... ... өрт ... ... балта, қосымша сатылар, сыйымдылығы 0,25м³ суы бар бөшкелер.
Өрт ... ... жоқ ... және ... да қажеттер үшін алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалануға тыйым салынады.
Ғимараттардан апатты жағдайда шығу жолдары жасыл фонда деген ақ ... ... ... көрсеткіштерімен көрсетілуі тиіс.
Жалпы білім беретін мекемелердің аумақтарына қойылатын талаптар
- жалпы білім беретін мекемелер қызыл ... ... ... ... 25 метрден кем емес қашықтықтағы өзінің жер телімі ... тиіс ...
- Жер ... ... ... сыйымдылығына байланысты және 2.07.01-89 СН және Е сәйкес қабылданады.
- Жер ... ... ... 1.5 метрлік дуалмен қоршалып, жан-жағына гүлдер отырғызылуы тиіс.
- Жер ... ... кем ... 50 % гүл ... ... ... ... кезінде улы жемісті жидектер мен ағаштар отырғызуға тыйым салынады.
- Жер телімінде мынадай ... ... ... оқу-тәжірибелік, дене шынықтыру - спорттық, демалыс, географиялық алаң, ...
- ... алаң жер ... 25 % кем емес ... ... ... Ол қала ... биология және химия кабинеттерімен органикалық түрде қатысты жер телімдерінде павильондар, жылыжайлар салу ... ... ...
- Дене ... - спорт зоналары мекеме ғимаратынан 25 метрден кем емес қашықтықта орналасуы ... Оны оқу ... ... ... ... ... жол ... Спорт зонасын жабдықтау дене шынықтыру бойынша оқу бағдарламаларын орындауды, сондай-ақ спорттық секциялық сабақтар мен ... ... ... қамтамасыз ету қажет. Спорттық - ойын алаңдарына қатты төсеніш, ... ... - ... шөп ... ... ...
- Демалыс зонасы баққа, гүлдерге жақын орналасып, спорттық және шаруашылық зоналарынан ... ... ... Ол ... ... ... мен ... үшін алаңдар болуы тиіс. Қозғалмалы ойындар мен тыныш ... ... ... ... жақын орналасып, оқытудың әр деңгейіндегі оқушылар үшін бөлек болуы тиіс.
- Географиялық алаң мектеп ... ... ... қажетті құрылымы. Тегіс участкіде алаңы 12х12 метр жерде орналасады. ... ... ... ... ... полюске қарай бағытталған.
** биіктікті өлшейтін құрал - бағана;
** гномон;
** қашықтық және аудан эталондары;
** метеорологиялық будка солтүстікке қараған ... ... бар ... бөлігіне орнатылады;
** флюгер;
** жауын-шашын өлшеуіші;
** көлбеу күн сағаттары.
- Шаруашылық аумағы жалпы білім беретін мекеменің ғимараты 35 метрден кем емес ... ... ... ... өндірістік ғимаратында шығатын жағында орналасып, айналасы жасылдандырылып, көшеге шығатын жеке есігі болуы тиіс.
- Қоқыс жинағыштың ... ... ... ... ... ... ... 25 метр кем емес қашықтықта бетондалған алаңда орнатылады.
- Участкіге кіру және шығу, аула әжетханаларына баратын жол ... ... және т.б. ... ... ... ... ... ғимаратына дейінгі кіреберіс 100 метрден кем емес қашықтықтан бастап қатты төсемдермен жабылуы тиіс. ... ... ... ... ... ... болуы тиіс
Оқу ғимаратына қойылатын талаптар
Оқу кабинеті мыналардан тұруы ... ... ... мұғалімнің жұмыс аумағы, оқу-көрнекі құралдарды, техникалық оқыту құралдарын (бұдан әрі - ТОҚ) ... үшін ... ... оқушылармен жеке шұғылданатын және мүмкін болатын белсенді қызметтер аумағы.
Жұмыс аумағында оқушылардың бой және жас ерекшеліктеріне қарай ... ... ... ... ... ... орнына табуреткалар немесе скамейкаларды пайдалануға тыйым салынады. Мұғалімнің жұмыс аумағына ... ... мен ... ... орналасады.
Қосымша кеңістік қажетті көрнекі оқу, көрсету құралдарын, мұғалімнің шығармашылық зертханаларын орналастыру үшін қызмет етеді. Ұсынылатын ТОҚ: графопроектор, телевизор, бейне магнитофон, ... ... ... жеке ... ... ... ... алатын болсақ компьютермен жабдықталған информатика кабинетінде жеке жұмыс орнынан тұрады .
Мүмкін болатын қызметтер аумағы дұрысында мектеп алды даярлық және ... ... ... - ойын ... ... ... биология кабинеттері мен компьютерлік сыныптарда міндетті түрде зертхананың болу керек.
Мектепте 6-жастағы балаларға арналған столдар мен орындықтардың көлемі ГОСТ 19301.1 және ГОСТ ... ... ... ... бойы ... ... ... биіктігі, мм.
Орындықтың отыру биіктігі, мм.
Мектепке дейінгі

Қызғылт сары
1000-1150
460
260

Сары
1150-1300
520
300

Қызыл
1300-ден жоғары
580
340
Қазақ тілі ... - ... ... ... ... тиімді оқытуды қамтамасыз ететін ТОҚ орынды орналастырылған арнайы бөлме. Бүгінгі күні ... ... беру ... жаңа ... арналған жүйелік үдеріс үстінде. Бұл үдеріс қазақ тілі кабинетіне деген талаптарды өзгертуге итермелейді.
Кабинетті жабдықтау:
* сыныптық және ... ... ... ... құралдары: бейнемагнитофон, телевизор, аудиомагнитофон, мүмкіндіктеріне қарай компьютер, лингафондық ... ... жас ... ... ... келетін жиһаз.
Кабинетті ресімдеу:
Кабинеттегі көрнекі құралдар тілді (сөйлеу тілін) дамытуға себеп болуы тиіс. Кабинетке көптеген көрнекі құралдарды, ... ... ... мен ... ... қою ұсынылмайды. Классиктердің портреттері хронологиялық тәртіпте немесе оқу тақырыбына сәйкес ілінеді. Фабрикалық үлгіде даярланған мемлекеттік рәміздер болуы ... ... ... ... ... ... ... материалдары жеткілікті көлемде болуы тиіс және пән бойынша бағдарламалық материалдарды орындауды қамтамасыз ету қажет.
Физика және химия кабинеттерін арнайы ... ... ... ... бұл жерде проекттық аппараттарды басқару пульты, су, ... ... ... болуы қажет. Көрнекі құралдардың жақсы көрінуі үшін көрсету столы ... ... ... ... ... су, ... ... (физика лабораториясы) бар екі орындық оқушылық зертханалық столдар ... бар және ... ... ... Кабинеттегі барлық қосқыштар мен розеткаларға белгі соғу керек
Химия зертханалары оқытушының ... ... ... ... ... жабдықталуы тиіс. Бұдан басқа, мектептегі барлық бөлмелердің ішінде химия кабинеті өрт ... ... ... орын ... ... Осы ерекшеліктерге сәйкес химия кабинеті мен препараторларға талаптар ерекше.
* Мектептің барлық ғимараттарында денсаулық үшін ... газ ... ... ... жол ... үшін ... ... жоғары қабатта орналасуы тиіс. Кабинет қажет болған жағдайда оқушыларды көшіру мақсатында көшеге қараған баспалдақтың қасында орналасуы тиіс.
* Препараторлық бөлме ... ... екі ... есігі болуы тиіс: сынып - зертханаға және дәлізге.
Оңтүстікке қараған кабинеттің терезелеріне күннен ... ... ... ... Бұл жағдайда синтетикалық пленкаларды пайдалануға жол берілмейді, өйткені олардан практикалық сабақ өткізу кезінде пластификаторлар ... ... ... органикалық заттар шығады.
Химия кабинетінде қабырға мен еденді бояу ... ... ... ... ... ... ... тигізетін булар мен газдардың сыныптағы ауаға тарауын ескере отырып жүргізіледі. Майлы бояуларды пайдалану кезінде қабырғаға барлық булар жиналып қалады және ... ... ... ...
Еденді паркетпен жабуға болмайды, өйткені кездейсоқ төгілген реактивтер ... өтіп ... ... және ... ... ... болып табылады. Ағаш тақтайдан жасалған едендерді тесіктер болмау үшін тығындап, бояумен бояп тастау қажет.
Физика кабинетіне оқушының астрономия пәнін оқу ... және ... ... оқу ... ... қамтамасыз ететін астрономиялық бұрыштама құру қажет, атап айтатын болсақ:
* ... ... ... жақсы игеруге себеп болады және оны саналы түрде игеруді қамтамасыз ету;
* астрономия пәнінің ғылыми-теоретикалық деңгейін көтеру;
* анықтама ... ... ... ... ... үлгілермен жұмыс істеудің белсенді әдісін енгізу мен жетілдіруге ... ... ... және ... ... ... қобдиша, өрт сөндіру құралдары, химиялық препараттар (химия кабинеті үшін) мен электр токтарынан (физика кабинеті үшін) зақымданудан қорғауға арналған құрал-жабдықтар.
Химия және ... ... ... ... ... ... ... көлемде көрсету, дидактикалық, тарату материалдары болуы қажет. Зертханалық және практикалық жұмыстарды орындауға арналған жабдықтар тізбесі сәйкес ... тиіс және пән ... ... ... ... ... ету қажет.
Шетел тілі кабинетінде мынадай жабдықтар болу ... ... ... ... ... мен проекциялық аппараттарға арналған тумба; көрнекі құралдар мен ТОҚ сақтауға арналған секциялық шкафтар ... ... ... ...
Кабинеттің оқу-материалдық базасы: көрсету, дидактикалық, тарату материалдары, пән бойынша әдебиеттер ... және ... ... тақырыптар мен деңгейлері бойынша оқыту бағдарламалары. Дидактикалық, тарату материалдары мен пән бойынша әдебиеттер тізбесі ... ... тиіс және ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
Тарих кабинеті - мектептегі идеялық-саяси жұмыстың базасы, оның басты міндеті мемлекеттік саясатты жүйелі түрде ... ... ... ... Бұл ... ... ... құралдарын кең көлемде қолдану, өздік және практикалық жұмыстар жүргізу, ... ... және ... ... пайдалану арқылы жүзеге асырылады.
Тарих кабинеті ТОҚ ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету:
* көрнекі материалдар;
* жеке жұмыс істеуге арналған ... ... ... материалы.
Тарих пәніне арналған оқу құралдары дайын және қолдан даярланған болуы мүмкін:
* ... ... ... ... ... картиналары мен кестелер;
* көрнекі көрме құралдары (выставочные наглядные пособия (кішкентай көлемдегі көшірмелер, атластар және нұсқалы карталар, фотографиялар);
* көлемді көрнекі құралдар ... ... ... диорамалар);
* мәтіндік құралдар: кітаптар, кітапшалар, журналдар, газет және журнал материалдарының қиындылары;
* өлкетану көрмелері ... ... ... ... ... және ... ... жиналған құжаттар.
Информатика кабинеті - бұл оқушыларды әлемдік ақпараттық қоғам ... ... ... ... беру ... көтеруге даярлауды қамтамасыз ететін, Қазақстан Республикасы Президентінің білім беру жүйесін ақпараттандыру туралы Мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру құралы ... ... ... оқу-тәрбие құрылымы.
Информатика кабинетін жабдықтау: есептеу техникасының сыныбы, ... оқу ... оқу ... ... ... және ЭЕМ ... отырып, басқа да жалпы білім беретін тәндер бойынша теоретикалық және практикалық ... ... тыс және ... ... өткізу үшін ыңғайластырылған жиһаздардан тұрады.
Информатика кабинетінде жүргізіледі:
* информатика бойынша сабақтар (базалық және бейінді курстар);
* есептеу техникаларын пайдалана отырып, базалық жалпы ... ... оқу ... ... сабақтар;
* эксперименталдық және практикалық сабақтар;
* сыныптан тыс және факультативтік сабақтар.
Информатика кабинетіне ... ... ... ... кешендердің оқыту құралдармен, телекоммуникация (тиісті техникалық базасы болған ... ... ... пән ... ... беру ... ... қамтамасыз ету қажет және білім беру стандартына сәйкес келуі тиіс.
Үш нұсқада жұмыс ... ... ... мүмкін: периметрлік, қатар-қатар (1-3 қатарлы), орталық. Периметрлік орналасу кезінде кабинеттегі столдар қосымша оқушылық столдарымен және ... ... ... кабинетінде қауіпсіздік техникасын (ҚТ бойынша нұсқаулықты жүргізу туралы журнал), өрт қауіпсіздігін, санитарлық-гигиеналық нормаларды сақтау (өрт сөндіргіш құралдары, дәрі ... ... ... ... ... ... ... терезелерге торлар, темір есіктер).
Қабырға мен едендерді ашу кезінде ауаға зиянды ... ... ... ... ... ... ... Кабинеттің терезесі солтүстікке, солтүстік-шығысқа қарап: жалюзи түріндегі күннен қорғайтын, реттелетін құрылғылармен, қабырға мен жиһаздармен түсіне сәйкес келетін ашық түрдегі мата ... ... ...
Информатика кабинеті үшін температура қызуының оңтайлы және мүмкін болатын ... ... ... ... ... температурасы
Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы, %
Оңтайлы
Мүмкін болатын
18
65
39
19
62
37
20
58
35
21
55
33
22
52
31
Орыс тілі мен әдебиеті кабинеті - орыс тілі мен әдебиетін оқытудың ... ... және ... ... қамтамасыз ететін, арнайы жабдықталған оқу-әдістемелік орталық..
Орыс тілі және әдебиеті кабинетіне қойылатын талаптар.
Жабдықтар:
* құрылған экранмен - магнит ... бар, өте ... ... тақтасы;
* аппаратуралар кешені: телевизор -1, бейнемагнитофон -1, ... ... ... ауызша - көркем түрдегі көрнекі құралдары;
* көркем бейнелеу және графикалық ... ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру құралдары; картотека, әдістемелік әдебиет, анықтамалық баспалар.
Кабинеттің оқу-әдістемелік базасы: пән бойынша бағдарламалады орындауға себеп болатын көрсету, дидактикалық, тарату материалдары және ... ... - бұл, бір ... ... жинақталып, оқу жүйесімен бірыңғай, органикалық байланысқан, мұғалім мен оқушының ... ... ... талаптарына сәйкес ресімделген және математика пәнін оқытуда ... ... ... ...
Кабинетті ресімдеуге қойылатын негізгі талап - ... ... үшін ... ... ...
Кабинетті жабдықтау:
* ашылатын, жақтаулы және кестелер, сызу құралдары мен аспаптары бекітілген сынып тақтасы (1-2 дана);
* графикалық жұмыстарды ... үшін орта ... екі ... ... ...
* ... ... сызу құралдарының жинағы.
Математика кабинеті ТОҚ жабдықталады: компьютер, видеодвойка, магнитофон, телевизор, графопроектор, экран. Кабинетте ТОҚ орын-орнымен қою қажет.
Кабинетті ресімдеу кезінде ... ... ... ... ... ... кезінде оларды орналастыр үлгісін сақтау қажет.
Кабинеттің әдістемелік - оқу ... ... оқу ... ... тіркеу қажет. Мұғалімге арналған ғылыми-әдістемелік құралдардың жинағы болуы қажет. Сыныптар мен тақырыптар бойынша дидактикалық, тарату және көрсету материалдарының жинағы пән ... ... ... ... ... ету ... ... кабинеті басқа кабинеттерге қарағанда оқытудың аудио көзбен шолу құралдарын көрсетуге арналған түрлі жабдықтармен қатар, ол жерде табиғатты ... ... ... тәжірибе жасау үшін жағдай жасалуы тиіс. Биология кабинетіне ... тыс ... мен ... арналған сыныптан тыс сабақтар өткізіледі (өсімдіктер, аквариум балықтары).
Кабинетті ... ... ... ... ... ... графопроектор, компьютер.
Биология кабинеті тек қана жақсы және тартымды ... ... ... ол ... ... тиіс.
Стендтар:
* жергілікті өсімдіктер, жануарлар әлемі, қорғалатын ... ... ...
* ... ... ... өсімдік және жануарлар әлемінің дамуы көрсетілген;
* жедел ақпараттардың уақытша стендінен ... бақ, ... ... табиғи мұражайы, натуралистердің көрмелерін ұйымдастыруға болатын бірінші қабатта орналасқаны жақсы.
Биология кабинетінде гүлдердің көп ... ... ... ... ... ... ... оңтүстік-батысқа қарауы тиіс.
Кабинеттің оқу-әдістемелік базасы оқу бағдарламасының орындалуын қамтамасыз ету тиіс. ... оқу ... ... тиіс: лабораториялық жұмыстар өткізу үшін микроскоптар мен оптикалық лупалар, практикалық жұмыстарға арналған құралдар мен ... ... ... мен ... ... оқу құралдары: табиғи көрнекі оқу құралдары, гербари, тұлып және т.б. Кабинет айтарлықтай ... ... ... ... өйткені оптикалық құралдармен және көрнекі оқу құралдарымен жұмыс істеу көру қабілетіне үлкен күш түсіреді.
География ... - ... ... ... ... ... оқу құралдарының, жиһаздардың, ТОҚ орын-орнымен орналастырылған арнайы кабинет.
География кабинетін жабдықтау мектеп ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде пәнді оқыту ерекшеліктері, оның мазмұны, оқу - тәрбиелілік міндеттер мен оқу-материалдық базалардың ... ... ... ... ... ... ... - оның мақсатты міндетіне сәйкес келуі. Оқыту құралдарының қызметтік міндеттерінен шыға отырып, олар ғылыми-әдістемелік ... ... және ... ... ... және ... талаптарға жауап беруі тиіс, сондай-ақ оларды қолданудағы өзіндік бейімділікке негізделген спецификалық ерекшеліктері ақталуы тиіс. ... ... орны - бұл ... ... ... ... оқу ... көрсету орны болып табылады. Сондықтанда оны жабдықтау кезінде ... және ... ... ... керек.
Заманауи мектептің география кабинеті ТОҚ жабдықталуы тиіс: компьютер, бейнемагнитофон, кодоскоп, ... және т.б. ... ... ... құралдар мен аспаптардың, баспа құралдарының (географиялық карталар) ... ... ... тиіс және пән ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету қажет.
Спорт зал бірінші қабатта оқу кабинеттерінен, мұғалімдер мен ... ... ... орналасу қажет. Оның көлемі оқушының денесін шынықтыру бойынша толық ... ... мен ... ... тыс ... ... ... тиіс. Спорт залының жанында снарядтық зоналар, қыз балалар мен ұл балаларға арналған киім шешетін орын, киімдерге арналған киім ... ... душ ... ... қарастырылған. Баскетбол, волейбол, бадминтон, гандбол алаңдарының белгісі, бір орында тұрып секіру, секіргішті анықтауға арналған - ... - бой ... ... ... ... ... - 3х10 ... қоссырықтар, ат, гимнастикалық көпірше, төсеніштер, үстел теннисіне ... ... ... ... ... баскетбол қалқаны, гимнастикалық орындықтар, бөрене, волейбол, баскетбол торлары, армрестлингке арналған үстел, кірлер мен ... ... ... ... ... ... футбол, баскетбол, волейбол, гандбол доптары, гимнастикалық қабырғалар, арқан, трапеция, гимнастикалық шығыршық, таяқ, ұршық, ленталар, ... ... ... ... өлшегіш, бой өлшегіш, күштерді анықтауға арналған құрал).
Спортзалға кіретін жерде спорттық бұрыштама жабдықталуы тиіс: ... оқу және ... ... Президенттік тестілердің нормативтік талаптары, дене шынықтыру сабақтарында қауіпсіздік техникасы.
Алғашқы әскери даярлық кабинеті жастардың әскери ... ... ... ... мен ... жағдайда қорғау тәсілдеріне себеп болады. Мектепте ... ... ... ... ... ... байланысты. Алғашқы әскери даярлық пен жастарды әскери-патроиттық тәрбиелеу сапасы көбінесе оқу базасына байланысты.
Оқу ... АӘД ... оқу ... мен ... сақтауға арналған темір есік пен сигнал берушімен жабдықталған бөлме, ату тирі, сапта тұру бойынша сабақтарға арналған алаңдар, ... ... ... ... ... арналған орыннан тұрады. Әскери-патроиттық тәрбиелеуге байланысты іс-шараларды өткізу үшін әрбір оқу орнында әскери құрмет ... залы ... ... ... ... ... ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес келетін оқушылық столдармен;
* техникалық оқыту құралдары: аудиомагнитофон, бейнемагнитофон, телевизор, графопроектор, экрандармен жабдықталады.
Кабинет пен стендті рәсімдеу ... ... және ... ... ... қажет. Кабинетті рәсімдеу өскелең ұрпақта патриотизм сезіміне себеп болуы тиіс.
Планшеттерде мынадай ақпараттарды ... ... ... еді:
* ... ... (Президенттің портреті, оның қысқаша өмірбаяны);
* Қазақстан Республикасының рәміздері - ту, елтаңба;
* Қазақстан Республикасының мемлекеттік әнұраны ... ... ... Республикасы (Республика туралы негізгі мәлімет);
* Қазақстан Республикасының қорғанысы;
* Қарулы күштері;
* Қарулы күштерді Бас қолбасшысы ... ... ... портреті);
* Қарулы күштер құрамы;
* әскери ант (қазақ және орыс тілдерінде);
Стендтар практикалық, сапқа тұру даярлығы, әскери типография, азаматтық ... ... ... ... оқу бағдарламасының барлық бөлімдері бойынша кестелер, планшеттер болуы ... АӘД ... ... ... оқытуға болмайды.
Күндізгі қарауылдың міндеттерін практикалық оқуға арналған орын кабинеттен шыға ... ... ... ... ... ... ... жабдықталады және: құжаттамалары бар стенд, кітаптар мен ... ... ... ... ... ... Өрт ... құралы (өрт сөндіргіш) күндізгі қарауылдың жанында орналасады.
Ату тирі - арнайы жабдықталған бөлме ... сол оқу орны ... ... ... Ол ... оқ ... алда - оқ ... және қабырғалармен, қырынан - тирдің аумағынан оқтың ұшып кетуіне кедергі жасайтын қабырға немесе стенд. ... ... ... жабық, сондай-ақ 25,50 метр және одан да көп (8, 9 , 10-қосымшалар) темір бетон трубалар қолданып, ықшамдалғаны ... Бұл ... ... үшін ... ... ... етіп, ату аумағына адамдар мен жануарлардың кіру мүмкіндіктерінің алдын алу керек. Стендтар ... ... ... ... ... жылу мен шаң ... станоктар мен механизмдері бар мектептің оқу-өндірістік шеберханасы механикалық тартпалы желдеткішпен жабдықталуы тиіс. Мектепте ағаш ... және ... ... ... үшін жеке ... ... Көбінесе мектептерде шеберханалар - құрамды.
Құрамды шеберханалар станоктармен жабдықталады:
* көлденең - фрезерлік НГФ-110-Ш4 1 ... оқу ... ЭТШ-1 1 ... ... үстелі 2М 112 2 ... ... ... үстелі ФПШ-5м 1 ... ... ... ТВ-5 ... ТВ-6 3 ... ағаш кесу ... ... СТД-120М 2 ... ... ... ЭТ-75 1 ... мен механизмдер санитарлық нормалардың талаптарына жауап беру керек және тиісті қорғау құралдары болуы тиіс.
Шеберханаға металды өңдеу үшін - ... ағаш ... үшін - ... ... - ... ... ... Қажетті құрал-жабдықтар мен аспаптар тізбесі пәннің барлық бөлімдері бойынша оқу бағдарламаларын орындауға себеп болуы ... ... ... оқу ... ... техникасы ережелері бойынша плакаттар сериясынан тұруы тиіс:
* ... ... - ... бұйымдардың үлгісі, бұйым бөлшектерінің үлгілері және т.б.;
* дидактикалық материал - ... ... ... ... ... - технологиялық;
* тарату материалдары - суреттер, барлық бағдарламалардың тақырыптары бойынша сызбалар.
Мұғалім міндетті түрде кабинетте медициналық қобдишаны ұстау ... ... ... ету ... жабдықталуы тиіс:
* магниттік үш жармалы сынып тақтасы 1 ... ... 1 ... сызу құрал-жабдықтары 1сызу ... ...
* ... ... 2 ... шай ... 1 ... ... сервиз 1 ... төрт ... ... 1 ... тігін машинкасы әр ... 1 ...
* ... ... ... ... стол ... асхана столы 2 ... 1 ... ... және ... су жуғышы 1 ... ... ... 2 ... ... ... қызмет көрсетуші кабинетте қауіпсіздік техникасының Ережелері жөніндегі плакаттар сериясынан тұруы тиіс:
* ... ... - ... өнімдерінің, бірінші, екінші, үшінші тамақ түрлерінің муляждары, тігін өнімдерінің үлгілері, тігін бұйымдары бөлшектерінің үлгілері және т.б.
* ... ... - ... ... ... бойынша нұсқаулық - технологиялық карталар;
* тарату материалдары - бағдарламаның барлық тақырыптары бойынша суреттер, сызбалар, ... ...
* ... ... - ... ... жұмыстар үшін, практикумдар үшін материалдар: тігу үшін ... ... ... және ... ... ... ... тамақ өнімдері, тігін бұйымдарының муляжы, үлгілері.
Кабинеттегі жиһаздар - стандартты мектеп үстелі мен орындықтар, мұғалімнің жұмыс үстелі. ... ... ... ... ... ... ұстау қажет.
Кітапхана бөлмесінде мынадай зоналар анықталған: оқырмандарға арналған орындар, ақпараттық пункт (әдебиеттерді беру және ... ... ... ... ... ... ... сақтау қорлары, ТОҚ және телекоммуникация жүйелерімен жеке жұмыс ... ... ...
Толық ақпараттық - библиографиялық жұмыс үшін қажетті мерзімдік баспалардың ... ... ... ... және ... министрлігінің 2001 жылғы 3 шілдедегі № 522 бұйрығымен бекітілген. Мектеп кітапханасындағы мерзімдік баспалардың саны ... 100-ге ... ... ... ...
Мектеп кітапханаларының қоры кітаптарды қорғау шарттарын ... ... ... ... ... Бұл құжаттарға тез қол жетімділік, санитарлық-гигиеналық нормаларды сақтау, кітапханашылар мен оқырмандарға жайлы жағдай жасау. Абонемент пен оқу залының алаңы бір ... ... ... шыға ... ... абонемент - 1,5м². Өртке қарсы қауіпсіздік пен тазалық ... ... ... ... ... ... арасынан өтетін жол - 25 см, стеллаждар арасынан ... ... жол - 120 см; ... ... ... - 75 см, ... қасында - 60 см.
Жалпы білім беретін мекеменің медициналық пункті алаңы 18 шаршы метр, ұзындығы 7 метрден кем емес ... ... және көру ... ... ... ем-дом қабылдайтын кабинетте тартпалы шкафпен жабдықталуы тиіс. Медициналық пункт жанында дербес санитарлық желі болуы тиіс. ... ... ... ... мектеп әкімшілігі балаларға медициналық қызмет көрсету туралы аумақтық емханамен (СВА, ФАП) келісімге отырады.
мен ... ... ... ... мен оны ... ... бойынша жиһаздардың номерлері 11015-93, 11016-93
Бойлары бойынша топтар (мм)
МемСТ бойынша оқушыға қарасты еден үстіндегі биіктік 11015-93 (мм) ... ... ... ... ... ... еден ... биіктік 11016-93 (мм)
1
2
3
4
5
6
1000-1150
1150-1300
1300-1450
1450-1600
1600-1750
1750 жоғары
460
520
580
640
700
760
Қызғылт сары
Күлгін түсті
Сары
Қызыл
Жасыл
Көк
260
300
340
380
420
460
Оқу бөлмесінің мақсатына қарай бір және екі орындық, сызу және ... ... ... ... ... ... ... құрылымы
Білім беру жүйесін тиімді етудің балалар жарақаттануының алғы шарты білім беру ... ... ... ... ... Мектептегі қауіпсіздік еңбекті ұйымдастыруда мектеп әкімшілігінің және педагог мамандарының міндеттерін ... ... ... ... ... мен ... мамандардың білім беру үрдісін қауіпсіздік шараларына сай жүргізуіне тоқтала кетсек:
Білім беру мекемесінің басшысы ... ... ... ... ... жасайды, ұжымдағы өз қызмет бабына сай барлық бағыттағы жұмыстарды ұйымдастырады, бақылайды.
* Білім мекемесіндегі штаттағы және штаттан тыс ... ... ... ... іріктейді, жұмысқа қосады.
* ҚР Заңға, ішкі еңбек тәртібінің ережелеріне, қызметтік және мамандық сипаттамаларына сәйкес оқу орны қызметкерлерінің міндеттерін белгілейді , ... ... ... ішкі ережелерінің, мектеп жұмысының циклограммасының , сабақ кестесінің сақталуын қадағалайды.
* Ұжымның ғылыми-зерттеу қызметіне басшылық жасайды, оның теориялық негізін әзірлеуге, іске ... ... ... өткізуде технология білім практиктері мен ғалымдардың қызметтілігінің назарын аударуын қадағалайды
* Оқушылардың білім сапасы мен ... ... ... ... асырады, олардың құқығының сақталуын қамтамасыз етеді.
* заңының орындалуын бақылайды.
* Оқу ... ... - ... ... байланысты мәселелерін шешеді, мектептің оқу-материалдық базасын нығайтуды, сақтауды, есепке алуды, бюджеттен және басқа қор кездерінен түсетін қаражатты үнемдеп пайдалануды қамтамасыз ... ... ... ... өз ... ... пен ... иелік етеді.
* Құжаттардың дұрыс жүргізілуін, мұқият сақталуын, есепке алынуын бақылау, өтініштер мен арыз-шағымдардың уақытында ... оқу орны ... мен ... ... ... ... ... еңбек заңдылықтарын қорғауды қамтамасыз етеді.
* Мектептің педагогикалық ... ... ... ... басқарады, ата-аналар алқасының, мұғалімдердің әдістемелік бірлестіктерінің қызметін бақылайды.
* Басқа да оқу ... ... ... қоғамдық ұйымдармен, бұқаралық - ақпарат құралдарымен шығармашылық байланысты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мен қозғалысын, әліпби кітабын, т.б.) өз уақытында жүргізілуін қамтамасыз етеді.
* Мектепте сыныптарды жинақтауды, оқушылар ... ... ... ... оқушылардың есебі мен қозғалысын жүзеге асырады.
* Мектептегі азаматтық қорғаныс штабының бастығы болып саналады.
* Мектеп асханасының жұмысын ұйымдастыруға, оқушылардың ыстық тамақпен ... ... ... ... мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар және табысы аз отбасының ... ... ... ҚР ... ... ... мен нормативті құжаттарды, білім басқармаларының бұйрықтарының орындалуына бақылау жасайды.
* АӘД, дене ... ... ... ... ... ... орындалуына бақылау жасайды.
* Емтихан комиссиясына басшылық жасайды.
Директордың оқу ісі жөніндегі бірінші орынбасары
* Еңбек ... ... ... бір ... ... ... кезінде оның міндетін уақытша атқару жүктелінеді.
* Білім мекемесінің ағымдағы және алдағы іс-әрекетін жоспарлауды ұйымдастырады.
* Оқу процесінің ұйымдастырылуына басшылық етеді, оқу ... мен ... ... ... қамтамасыз етеді.
* І ауысымның сабақ кестесін жасап, кезекшілік кестесін түзеді, оқушылардың дәптерлерінің дұрыс толтырылуын қадағалайды.
* Педагог қызметкерлердің ... - ... мен ... ... ... ... ... Білім беру процесін ізгілендіру мақсатында өз ұсыныстарын айтады.
* Директор жанындағы кеңестің жұмысын үйлестіру, директор жанындағы ... ... ... мен ... ... ... технологиялар әзірлеу және меңгеруде педагогикалық қызметкерлерге көмек көрсетеді.
* ... ... ... оқыту мен 12 жылдық білім ... ... ... ... ... және ... жоспарларын ұйымдастырады.
* Оқу жүктемесін бөлу жұмысына, уақытша жоқ мұғалімдер сабақтарын уақытысында және сапалы түрде ауыстыруды қамтамасыз етеді, ауыстырылған сабақтардың есебі ... ... ... ... ... ... ... құрастырумен қамтамасыз етеді, сынып журналдарын, басқа құжаттамалардың дұрыс және уақытымен жүргізілуін бақылайды.
* Оқу-тәрбие ісінің тақырыптық жоспарларын, сабақ, ... ... ... - ... бірлестіктер жоспарын, педагогикалық ұжымының жоспарын жасауға қатысады.
* Педагогикалық кадрларды таңдау және ... ... ... ... және ... ... ... бойынша жұмыс ұйымдастырады.
* Педагогикалық қызметкерлердің аттестациясын дайындау және өткізуге қатысады.
* ... ... ... есеп ... ... қол ... және директорға ұсынады.
* Мектептегі ғылыми - әдістемелік жұмысты, оқушылардың ... ... ... ... ... жасайды.
* Мектеп мұғалімдерінің кәсіби шеберлігін, әдістемелік деңгейін арттырып, біліктілігін көтеруге қатысады.
* Оқушылардың ... ... ... олардың біліміне бағаның дұрыс қойылуына, үй тапсырмасының дұрыс берілуіне және оқу ... ... ... ... ... оқитын және жас мұғалімдермен жұмысты, пәндік олимипиадаларды жүргізеді.
* 5-8, 9- ... ... ... және ... жұмыстарын ұйымдастырады.
* Факультатив, вариативті сабақтар, математика, физика, астрономия, информатика, бастауыш қазақ сыныптары ... ... ... ... ... ... атқарады.
Директордың оқу ісі жөнінде екінші орынбасары
* Жалпыға бірдей білім беру заңдарының орындалуына басшылық жасап, оқушылардың қозғалыс есебін жүргізеді.
* ... ... ... кестесін жасап, кезекшілік кестесін түзеді, оқушылар дәптерлерінің, күнделіктерінің дұрыс толтырылуын ... ... ... ... ... оқушылардың жеке іс қағазадарын жүргізу жұмыстарын бақылайды, оқу ісіне байланысты белгіленген есеп құжаттарының дер ... ... ... қамтамасыз етеді.
* Ата-аналарды оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастыру мәселері бойынша қабылдайды.
* Мектепте сыныпты жинақтауға қатысады, оқушылар құрамын ... ... қалу ... ... ... ... ... ережелерін сақтауын бақылайды.
* Оқушыларды белгілі бір мамандыққа бейімдеу жұмыстарын және негізгі және орта ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының ҰБТ-ге дайындығын ұйымдастыруды бақылайды.
* Оқушылардың сабаққа қатысуларын есепке алуды, кезекші сынып журналының уақытымен толтырылуын қадағалайды.
* 4, 9 ... ... ... ... ... ... жүргізу;
Мұғалімдер мен оқушыларға осы жұмыстарды ұйымдастыруға көмек көрсетеді.
Оқу кабинеттерін қазіргі заман талабына сай, көрнекі ... және ... ... оқу ... және ... ... ... - газеттермен жабдықтау бойынша шаралар қолданады.
* Оқушылардың есебі мен қозғалысы, әліпби кітап және ... ... ... ... бақылайды.
* Оқушылармен болған төтенше жағдайларға тіркеу журналын жүргізеді.
* қазақ тілі мен әдебиеті қазақ, орыс сыныптарында, орыс тілі мен әдебиеті орыс, ... ... ... тілі ... оқытылуын және кітапхана жұмысын бақылайды.
Директордың тәрбие ісі жөніндегі бірінші орынбасары
* Мектептің әлеуметтік төлқұжатын жасайды.
* Мектептің даму бағыты, ерекшеліктерін, ... ... ... тәрбиелік деңгейін негізге ала отырып, тәрбие жұмысының жүйесін жасап, қалыптастыру.
* ... ... ... ... ... ... жаңа модель тұрғысына бейімдеу, тәрбиелік және дамытушылық маңызы бар іс-шаралар ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылуын қадағалау; оқушылармен жүргізілетін жұмыстар бағдарламасын, ... және ... ... үрдісін жоспарлау, тәрбие іс-шаралар кестесін жасау.
* Мектеп ғимаратына мұғалімдер кезекшілігін ұйымдастырады.
* Мектептегі ... тыс ... ... Мектеп кеңесіне, педкеңеске тәрбие жұмысы туралы мәселелер қою, оны ... ... ... ... ... оқушылардың қызығушылығы бойынша 8-11 сыныптардағы үйірмелер мен секциялар жұмысын қадағалайды
* оқушылардың қоғамдық пайдалы ...
* 1-11- ... ... ... ... ... басшылық жасау;
* Мектептегі сынып жетекшілерінің әдістемелік бірлестігіне басшылық жасайды.
* Мектеп директорының тәрбие ісін ұйымдастыру мәселелеріне байланысты бұйрықтарды дайындайды.
* ... ... ... ... ... денсаулығын, мүдделері мен құқықтарын қорғауға, мәдениеттілікті қалыптастыруға басшылық жасайды.
* Кешкі рейд жұмыстарын жүргізу (белгіленген ...
* ... ... ... ... мен сызу ... ... бақылайды.
АӘД педагог - басқарушысы
* Салауатты өмір ... ... ... ... - ... ... азаматтық жұмыстарын бағыттап, ұйымдастырады.
* Азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайларға байланысты жұмыстарды үйлестіру;
Аудандық әскери комисариатпен байланыс ...
* ... жол ... ... ... жұмыстарды бағыттап, ұйымдастырады
Әскер жасына жақындаған балалардың құжаттарын реттеп, әскери ... ... ... рейд ... ... (белгіленген күндері)
* адам өмірі қауіпсіздігі негіздері, көшеде жүру ... ... ... ...
Психологтың міндеті
* Оқушылардың оқу-тәрбие үрдісіндегі психологиялық, әлеуметтік дамуына жағдай жасайды;
* Бала ... ... ... оқушының тұлғалық құқығын қорғайды;
* Оқушылардың тұлғалық дамуына кері әсер етуші факторларды ... ... ... ... ... жұмыстарды атқарады;
* Нақты мәселелерді шешуде білім алушыларға, ата-аналарға, педагогикалық ұжымға көмек береді;
* ... ... мен ... ... ... жеке және әлеуметтік дамуына бағытталған зерттеу материалдарына сәйкес психологиялық ... ...
* ... ... бойынша құжаттарды жүргізеді және атқарылаған жұмыстарына есеп береді;
* Білім алушылардың тұлғалық және ... ... ... ... ... ... беру ... жасайды;
* Білім оқушыларды өмірлік және кәсіби бағыттағы жағдаяттарды шешуге даярлайды;
* Педагог кадрлардың, ата-аналардың, білім алушылардың ... ... ... ... ...
* ... ... психопрофилактикалық жұмыстарды жүзеге асырады;
* Мүмкіндігі шектеулі балалардың физиологиялық, ... ... ... ... ... ... береді;
Директордың шаруашылық бөлімі бойынша орынбасары міндеті
* Мектептің қызмет ... ... ... ... ... ... ... жасап, техникалық қызмет қадрларын іріктеп, орналастырудағы нәтижелілікке жауап береді, олардың жұмыс кестелерін дайындайды, олардың өз міндеттерін атқаруларына бақылау жасайды.
* ... ... ... сақталуын қамтамасыз етеді, олардың бүтіндігі мен техникалық жай-күйіне ... ... ... ... ... іші мен ... санитарлық-гигиеналық жағдайын бақылау;
* Жылу беру маусымында мектептің стандарт ... ... ... ... ... тазалығына, өртке қарсы және мектеп мүліктерінің істен шығуына қарсы, энергия қорын үнемдеуге және коммуналдық қызмет шараларына тікелей жауапты.
* Мектептің ... ... ... ... ... және ... Әкімшілік-шаруашылық аппараттарының жұмыс уақыттарын ұйымдастырады.
* Өз лауазымы міндеттеріне байланысты мектеп бойынша бұйрықтар мен ұйғарымдардың жобаларын ... ... ... ... тез және ... қызмет көрсету;
* Кітап таңдау мақсатында оқырмандардың қызығушылығы мен сұранысына жүйелі көмек көрсету;
* ... ... ... ...
* ... ... мен ... ұйымдастыру;
* Каталог және карточка ұйымдастыру жұмысына қатысады;
* Кітап насихаттаумен ...
* Өз ... есеп ...
* ... көмек көрсету үшін оқырман активін ұйымдастырады;
Медициналық қызметкерлердің функционалдық міндеттері:
* Жылдың басында мектепте оқитын балалар ... алу;
* ... ... ... ... түгелдеу (уақытылы өтуін қадағалау);
* Балаларға ауырған жағдайда бірінші ... ... дер ... ... ...
* ... ... қабылдаған балалардың днесаулық паспортын уақытылы тексеру, жинақтау;
* ... ... 1 рет ... ... ... ... ... денсаулығын жақсарту;
* Жұқпалы аурулардың алдын алу. Мектеп ішінде балалар арасында профилактикалық жұмыстарын жүргізу;
* Өз уақытысында оқушыларға егу жұмыстарын ... ... ... ...
* ... төмен, жетім, жартылай жетім балаларға ыстық тамақ ұйымдастыру. Олардың дұрыс тамақтануын, тамақ құрамын жақсартып, таза ауыз сумен қамтамасыз етілуін ... ... ... норманы сақтау;
* Салауатты өмір салты жоспары бойынша СПИД, темекі, ... ... ... жөнінде профилактикалық жұмыстар жүргізу;
* Мектептің тазалығын, бөлмелердің жарықтығын ...
* ... ... жоспар бойынша жоғары сынып оқушыларының флюрографияға түсуін ... ... ... міндеттері:
* Жеке құрам , негізгі қызмет бойынша бұйрықтарды рәсімдейді;
* Жеке карточкалар немесе парақтардың нысандарын рәсімдейді;
* ... ... ...
* Еңбек шарттарын (келісім-шарттарын)жүргізу және рәсімдейді;
* Іс жүргізу жағдайы. Іс номенклатурасы, мектепішілік құжаттаманы жүргізу.
* оқушылардың ауысуы, ... ... ... алынуы туралы бұйрықтар;
* кіріс, шығыс бланктерін есепке алу ... ... жеке ... ... уақытша жарамсыздығы туралы құжаттарды рәсімдейді;
Педагог мамандарының негізгі міндеттері:
* мектептің Жарғысында, ішкі ... ... және ... ... ... ... ... түрде орындау;
* еңбек тәртібін сақтау - жұмысқа уақытында ... ... ... ... ... сақтау, әкімшіліктің бұйрықтарын уақыттылы орындау;
* еңбекті қорғау ережесі мен қауіпсіздік техникасының талаптарын, өндірістік санитарлық, өртке қарсы ережені және ... ... ... мен ... ... ... орнының таза және ұқыпты ұстау, белгіленген материалдық құндылықтар мен құжаттарды ретпен сақтау;
* мектептің оқушыларына мектептің мүлкіне ұқыпты қарауды ... ... ... ... ... ...
* медициналық тексерістер туралы нұсқауларында белгіленген тиісті мерзімге дейін медициналық тексерістен, қажетті егілуден өту.
1.2. Мектептің ... ... ... және ... ... ... өмірі мен қауіпсіздігіне толық жауап береді. Оқушылардың ... ... ... дер ... ... тиіс.
1.3. Оқушыларды кабинетте жалғыз қалдыруға тыйым салынады.
1.4. Педагогтар ... ... ... ... ... ... қалдыруға болады:
- сынып сағаттары мен жиналыстар өткізілгенде;
- қоғамдық және сыныптан тыс өткізілетін іс шаралар және ... ... ... ... ... ... кезекшілікте.
1.5.Педагогикалық кадрлардың аттестаттау туралы ережесіне сай педагогтар бес жылда 1 рет аттестаттаудан өтеді.
1.6. ... ... ... ... ... ... жасайды.
Педагогтар мен қызметкерлердің жұмыс уақыты және оны қолданылуы:
2.1. Мектепте жұмыс апталығы 6 күндік белгіленген, жалпы ... ... ... 40 ... аспайды.
2.2. Педагогтардың сабақтарының жүктемесін мектеп директоры бөліп, белгілейді, кәсіподақ комитетінің келісімімен. Жүктеменің көлемі, ережеге сай, оқу ... ... ... ... ... тұрақты.
2.3. Штаттық кестеде енгізілген қызметкерлердің жұмыс уақытының ұзақтығы - 9.00 ден ... 18.00 ... ... ... ... ... ... жөніндегі директордың орынбасарларының жұмыс уақыттары 8 сағаттан асуы мүмкін.
2.5. Мұғалімдер сабақтың басталуына дейін 15 минут бұрын келулеріне ... ... ... ... кіріседі.
2.7. Сынып жетекші өзіне сеніп тапсырылған ... ... ... ... ... ... Апта ... мектепішілік кезекшілік өткізіледі. Кезекші сыныптың міндетіне:
- келмеген оқушылар туралы мәлімет жинайды;
- ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Бастауыш 1-4 сыныптарына өздері кезекшілік ұйымдастырады.
2.9. Демалыс күндері жұмыс уақыты болып есептеледі. ... ... ... ... ... шықпаған болып саналады.
2.10. Педагогтарға және басқа да қызметкерлерге тыйым салынады:
- ... ... ... ... ... өзгертуге;
- мұғалімсіз оқушыларды кабинетте жалғыз қалдыруға.
2.11. Оқу меңгерушісі мұғалімдер мен ... ... ... ... туралы ескертеді.
2.12. Мұғалім сырқаттанған және тағы да басқа жағдайларда әкімшілікті алдын-ала ескертуге міндетті.
2.13. Мектепте бірқалыпты ... ... ... Мектепте бірқалыпты педагогикалық тәртіп белгіленеді.
Осы Ереже бекітілгеннен кейін барлық қызметкерлер тәртіпті орындауларына міндетті.
Барлық қызметкерлер, осы ... ... ... ... атқарған және жаңадан қабылданған қызметкерлер міндетті түрде қолы қойылып таныстырылады.Осы ... ... ішкі ... ... ... және ... бөлімінде сақталады.
* МЕКТЕПТЕГІ ЖАРАҚАТТАНУ - БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕ
+ Оқушылар жарақаттарының түрлері
Соңғы ... ... ... ... ... ... ішінде бірге жол-көлік, тұрмыстық, мектептік, спорттық және т.б. түрлері бойынша мәселелерге көп көңіл бөлініп отыр. Бұл мәселенің өзектілігі мен жалпы ... ... ... ... маңыздылығы жөнінде Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымының шешімінде аталып көрсетілген, осы мәселе бойынша мемлекет қажетті шаралардыөткізуді талап етеді, ал, ... осы ... ... ... ең ... ... топ ... отыр.
Жаһандық онжылдық жол қозғалысы қауіпсіздігі бойынша іс-әрекет бағдарламасын жүзеге асыру аясында жол қозғалысы қауіпсіздігін және ... ... ... ... қамтамасыз ету бойынша өткізілетін акциясы қазақстандықтардың назарын жол апаты, ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылмағанына, жолдағы жүргізушілердің масаң күйде көлік жүргізуі менмәдениетінің төмендігіне ... ... ... ... ... ... Денсаулық сақтау ұйымының > жол-көлік апаты бойынша жарақаттану мен өлім-жітім ... ... ... ... тұр, бұл оқиғаның негізгі себептері бойынша 15-29 жас ... ... ... ... өлім-жітім салдары көп болады екен. Бүгінгі таңдағы болжам бойынша, жол-көлік оқиғаларының шұғыл шараларын қабылдамай-ақ өлім-жітімнің себептері 2030 жылға ... ... ... ... жарақатын төмендетудің тиімді стратегиялары бар. Ол стратегияларбірнеше елдерде жүзеге асырылуда, өлім-жітімнің көрсеткішінің азаю жетістігінің алғашқы қадамдарын көрсетуде.
Жыл сайын дүниежүзінде жол- ... ... ... 1,24 млн. адам ... ... ... 2007 ... бері ешқандай маңыздылық өзгерістер байқалмайды. Алайда бұл тұрақты көрсеткіш мәнмәтіндегі қатарлас әлемдік көлік ... ... 15 ... ... ... қажет етеді. Жолда болатын өлім- жітімнің болжалды артуын тежеуге бұл дүниежүзінде жол қауіпсіздігін жоғарылату ... ... ... араласу арқылы мүмкіндік беретіндігі туралы айтады.
Әлемдегі ЖКО өлім-жітімдердің болу себептерінің жартысы ... ... (5%) ... , ... > ... ... ЖКО ... бойынша сәбилер мен балалардың жарақаттануын болдырмау үшін тежегіш құрылғылар ... ... ... ... ... ... ... 70%, ал балаларды 54-80% жарақаттанудан қорғайды. 96 елде балалардың ... ... құру ... заң ... ... жас ... 1973 жылы ... болды. Жол-қозғалыс жас инспекторларының негізі міндеттері- балалар мен жасөспірімдер арасында жол жүру ережесін бұзбауды насихаттау, балалардың ... ... ... 1982 ... бастап, Қазақстанда, Алматы қаласында, облыс орталықтарында жол қозғалыс жас инспекторларының республикалық слеты өткізілуде.
Мектепте жарақаттану ... ... ... бақылаусыз пайдалану салдарынан болады және бұл жағдай химия, физика, дене шынықтыру ... ... ... және ... ... гипоқамқорлық жағдайында тәрбиеленіп жатқан балалар жиі жарақаттанып қалатынын ескере кету керек. Сонымен қоса, ол өз ... ... ... бар және ... ... ... жиі ... Ақыл-есі біршама дамыған, парасаты жоғарылау балалар қауіпті сезініп одан сақтануға тырысады. ... ... ... ... ... ... Жыл ... автомобиль астында 30000 адам қайтыс болады, олардың әрбір оныншысы бала. Балалардың 63 % ... жол ... ... ... күтпеген жерден шыға келетіндігінен жол-көлік апатына ұшырайды. ЖКА ең қауіптісі рельс жарақаттары, оның салдарынан жылына 1000-ға жуық ... ... ... ... ... ... үйде болатын тұрмыстық жарақаттарына - күю, тұрмыстық химиялық ... ... мен ... тогының соғуы жатады. Баланың ағзасына бөгде заттың тұрып қалуына байланысты жарақаттар да жиі кездеседі.
Жылы мезгілдің түсуіне қарай сумен байланысты жарақаттанулар саны ... Жыл ... ... алғанда 14 000 адам қайтыс болады, олардың әр төртіншісі - бала.
Көптеген қатты ... ... ... бар, ол үшін ... мен тәрбиешілер өз балаларын жете қадағалауы қажет және балаларының айналасы ... ... ... етуі тиіс. Ересектер ықтимал қауптердің алдын алып, балаларын ондайдан қорғауға міндетті.
3.2 Оқушылардың жарақаттануының негізгі психологиялық себептер
Бала жарақттанушылық ... алу ... ... екі ... ... болуы тиісті :
* гигиеналық тәрбие және әр түрлі жағдайларда қауіпсіз жүрiс ... ... ...
* ... ... аймақ, ортаны қауіпсіз орта жасау бойынша жұмыс
Жарақаттанушылықтың ... алу ... ... оқу ... ... тексерген тәрбиелік жұмыстарға жоспарға қосуға тиісті және санитарлық-ағарту жұмыстарға мектептерді, және ... ... ... оның ... ... мектептердің дәрігерлік жұмысшылары міндетті.
Мектептерде жол-көлік жарақаттанушылық профилактика бойынша шаралар жиі жоспарланып жатады.
+ Білім беру ... ... ... алу ... ... демалысқа шығу кезеңі жақындаған сайын білім беру мекемелерін осы тақырыпта ақпараттандыру және ... ... ... ... ... ... мектеп оқушылары жарақаттануының негізгі себептері, оның алдын алу ... ең ... ... ... ... ... дейінгі алғашқы көмекке аса назар аударылды. Сондай-ақ тараптар осы тақырып төңірегінде өз ойларымен, нақты фактологиялық материалдармен бөлісті.
Жарақат - бұл ... ... ... қабықша бүтіндігінің бұзылуымен жүретін механикалық ықпалдан болған тіннің зақымдалуы. Жарақат сыртқы және терең болады. Сыртқы жарақат кезінде тек тері ... ... ... ... ... ... ... (кеуде, ішперде) еніп, ішкі мүшелерді зақымдауы мүмкін.
Жарақаттаған құрал мен тіннің зақымдалу сипатына қарай жарақаттар кесілген, шабылған, айналасы ... ... ... болған, зақымдалған, тістелген, оқ тиген болып ажыратылады.
Белгілері. Кез келген жарақат ауырсыну тудырады. Ауырсыну дәрежесі мен ... ... ... сипатына және орнына байланысты. Кейде ауырсынудың қатты болатыны соншалық, зардап шегуші ауыр ... ... ... кезіндегі алғашқы жәрдем:
1) қан ... ... ... ... ... қорғау.
Соғылу - тіндер мен мүшелер құрылымының елеулі бұзылуысыз жабық зақымдалуы. Соғылу құлағанда немесе қатты затқа ұрылғанда орын ... ... ... ... мен ұсақ қан ... ... алайда ішкі мүшелер де зақымдалуы мүмкін: іш соғылғанда - ішперде ... ... ... бауыр, көкбауыр және т.с.с.), кеуде соғылғанда - өкпе, бас соғылғанда - ми зақымдалады және т.б. Көбінесе бас және ... ... ... ... ... соғылу тұсындағы әлсіз ауырсынулар, кішкене немесе көбірек таралған, жайылған ісіну - ... ... ... ... ... ... және ауыртады. Ішперде қуысы мүшелерінің зақымдалуымен сипатталған іштің соғылуы кезінде қатты ауырсыну, құсу байқалады; бауыр, көкбауыр ... ішке қан кету ... ... ... ... мен сілемейлі қабықшаның бозаруы, бас айналу, есінен тану, жіті көрініс беретін жалпы ... ... жиі және ... ... ... ... жәрдем. Жұмсақ тіндер соғылған кезде, жарақат орнына суық ... ... суға ... ... мұз не қар ... ... қою ... қансыраған жерге басып тұратын таңғыш таңу керек (4-сурет). Соғылған дене ... ... ... ... ... ... ... мысалы, қолды орамалмен байлап, асып қояды. Терінің бүтіндігі бұзылған кезде, залалсыздандырылған таңғыш ... Іші ... ... ішкі ... ... күдіктенген кезде, зардап шеккен адамды медициналық мекемеге жатқызу қажет. Зардап шеккен адамға тамақ және ... ... ... - ... ... ... ... зақымдалуы. Сыну кезінде сүйектің зақымдалуымен бірге айналасындағы жұмсақ тіндердің бүтіндігі бұзылады, ... ... ... ... ... және т.б. ... Сынумен қоса, тері зақымдалған кезде немесе жара болса, сынуды ашық сыну деп ... ... ... ... ... сыну болады.
Белгілері: 1) зақымдалған сүйекке ауырлық түскенде, ауырсынудың арта түсуі; 2) сынық айналасын ... ... 3) ... жердің (аяқ-қолдың) қимылдай алмауы (өте сирек жағдайлардан тыс); 4) сынған жердегі дене бөлігі формасының өзгеруі; 5) қанталау; 6) ... ... ... ... ... Зардап шеккен адамның жалпы күйі сынықтың сипатына байланысты және ауыр болуы мүмкін (бассүйек, жамбас, сан және т.б. ... ... дене ... ... ... ... кейбіреуі кейбір сынықтар (жарылу) кезінде орын алмауы мүмкін, сондықтан сынық болуы мүмкін деп күмәнданған кез келген зақымдалуды ... ... деп ... зардап шеккен адамға тиісті көмек көрсетілуі тиіс.
Сыну кезінде көрсетілетін алғашқы көмек. Дененің зақымдалған бөлігін (аяқ-қолы) толық тынышталдыру қажет және ... ... ... ... ... қимылдауын болдырмау қажет. Бұл үшін дененің зақымдалған бөлігін иммобилизациялау қажет, ... оны ... ... ... ... мұны ... ... таңғыш таңу немесе, ең дұрысы, тасымалдау шендеуішін таңу арқылы жүзеге асыруға болады. Тасымалдау иммобилизациясы үшін ... ... ... қолдану қажет, олар болмаған жағдайда, шендеуіштер қолда бар, ... орын ... ... ... ... жасалады - таяқ, тақта, ағаш бұтағы, картон, ағаш қабығы, сабан бумасы, ... және ... ... ... ... дәрежеде ұзын және мықты болуы қажет.Шендеуіштерді дененің жалаңаш бөлігіне таңған жөн, ... ... ... ... ... тасымалдау шендеуішін киімнің үстінен таңу қажет. Егер шендеуіш дененің жалаңаш бөлігіне таңылса, оны мақтамен, орамалмен орап қою ... ... ... шығып тұратын жерін. Мақтамен оралған шендеуіш дененің зақымдалған бөлігіне толығымен жанасып онымен бір бүтіндей болып тұруы керек. Мұны ... ... ... жіп және ... ... ... жүзеге асыруға болады. Көптеген сыну жағдайларындағы иммобилизациялаудың негізгі ережесі: таңылған тасымалдау ... кем ... екі ... ұстап тұруы қажет (сынған жердің үсті және асты жағынан). Мысалы, сирақ сынған ... ол ... және ... ... ... керек, иық сүйегі сынғанда - иықбуын, шынтақбуыны, ... ... ... ... ... ... тізебуын, тобықбуынды ұстап тұрады. Аяқ не қол саусақтарының ұшы бос болуы керек.
Егер сынған жерде жарақат болса (ашық сынық), жарақат ... йод ... ... ... ... таңғыш таңады (жеке пакет), содан соң, тасымалдау шендеуіші таңылады. Егер сынған жер ... ... онда ... ... немесе қолда бар заттармен (галстук, жіп, белдік) тоқтату керек, бұрау таңылған ... ... ... ... таңылғаннан соң ғана, сүйек сынуынан зардап шеккен адам медициналық мекемеге жеткізіліп, оған осы жерде біржола ... ... Кез ... ... ... 103 ... 112 ... бойынша жедел жәрдем шақырту қажет.
Қатты ауырсыну сезімдері салдарынан, сондай-ақ жүйке-психикалық күйзелістен (қорқу, үреу) мидың кенеттен болған қаназдығынан естен тану.
Талма белгілері. ... ... ... шу ... ... қарауытуы, суық тер, бас айналу, одан кейін естен тану, тамыр соғуы - ... және жиі, ... алу ... болып кетеді. Талма күйі, әдетте, жәрдем көрсетілмесе де, тез тарқайды.
Талып қалу кезінде көрсетілетін алғашқы көмек. Басқа ... ... ... үшін ... ... адамды басы мен денесінің жоғарғы жағы аяғынан төмен болатындай етіп, жатқызу керек. Аяқ астына білікше қоюға немесе ... ... ... ... ... болады. Сыртқы киімді шешіп, не түймесін ағыту қажет, бөлмеге таза ауаның кедергісіз енуіне ... ... үшін ... ашу керек. Мүсәтірлі спирт бар болса (аммиактың 10 % ерітіндісі), оның буын иіскету керек ... ... ... буын ... ... ... алу ... іске қосады, осылайша адам жылдам . Белгілі бір уақыттан соң, ... ... ... күйі ... соң, тұрып, қою шай немесе кофе ішуі қажет. Талып ... ... ... ... ... мен ем ... үшін міндетті түрде дәрігерге қаралу қажет.
Талып қалудан соң зардап шеккен адам өзіне-өзі келмесе ... ... ... адам ... бір ... соң тағы да ... ... онда шұғыл дәрігерлік жәрдем қажет - жедел жәрдем шақырту қажет.
Термиялық күйік - ... және ... ... ... ... ... ... бу, қайнаған су) әсер етуінен болады. Күйіктің беті неғұрлым үлкен және тіндердің зақымдалуы неғұрлым терең ... ... ... ауыр ... Дене ... 1/3, (1/2) ... алған күйік зардап шеккен адамның өмірі үшін қауіпті болуы мүмкін. ... ... ... ... ... жерінде қатты ауырсыну болады. Ұлғайған күйік кезінде зардап шеккен адамның жағдайы ... ... ... ... ... ... күйіктің төрт дәрежесі ажыратылады: І дәреже - терінің қызарып, ісінуі; ІІ дәреже - ... ... ... ... ... бар күлдір бөртпенің пайда болуы; ІІІ дәреже - ... ... ... ... ІV ... - ... күйіп кетуі.
Күйік кезінде көрсетілетін алғашқы көмек. Егер зардап шеккен адам отқа ... ... оның ... ... ... ... ... (!) шешу керек. Денеге жабысып қалған киімді шешуге болмайды! Күйген жерге дәке не таза мата ... ... ... ... таңады. Новокаиннің 0,5 % ерітіндісі болса, күйген ... ... ... ... Егер ... жерде күлдір бөртпе пайда болса, оларды жарып, қандай да бір ... ... ... Қол не ... ... күйген жерге ауырсынуды азайту үшін салқын су құйып жіберуге ... ... ... ... ... адамды залалсыздандырылған немесе таза төсек жаймаға орайды, үстінен жылы көрпе ... Егер ... ... ... ... адамның жалпы күйі ауырлайтын болса (өте қатты ауырсыну, ұлғайған күйік), онда оған тұз қосылған су (1 литр суға 1 шай ... ас ... ... ... ... тәтті шай ішкізу қажет. Үстіртін күйік кезінде үстіне арнайы майын жағуға болады.
Ұлғайған күйікке ... ... ... ... ... ... Егер ... жер үлкен болмай, бірақ қатты ауырсыну байқалатын болса, дәрігерге қаралған жөн.
Терінің немесе сілемейлі қабықшаның химиялық күйіктері ... әр ... ... ... әсер ... ... ... қатты қышқылдар, сілтілер, тұздар, кейбір ауыр металдар, фосфор әсерінен, сондай-ақ ... ... ... ... ұзақ ... бойы әсер ... - термиялық күйіктердегідей. Қатты қышқылдарға күйіп ... ... ... ... ... өлі ... ... байқалады. Азот қышқылына күйгенде, қабыршық түсі ашық ... ... ... ... - ақ-сұр түсті, содан соң қоңыр-қара түсті болады. Сілтіге күйгенде өлген тіндер орны ақшыл түс ... ... ... ... ... ... соған күдіктенгенде, терінің бетін тез арада және мол мөлшерде (ең ... су ... ... ... ... ... ... астында) 5-10 минут бойы сумен шаю қажет. Мүмкіндігінше тез арада жедел жәрдем шақырту қажет! Химиялық күйікті ... ... ... ... ... ... зардап шеккендерді жедел түрде ауруханаға жатқызу қажет.
Байламның созылуы мен үзілуі көбінесе тобықбуын тұсында пайда болады; олар буын тұсында, кенет және ... тыс ... ... ... 1) зақымдалған байлам мен буын тұсында кенеттен, қатты ауырсыну сезіледі, 2) буын ... ... ... және ... ... 3) буын тұсында ісіну пайда болуы мүмкін ... және буын ... ... мен ... кезінде көрсетілетін алғашқы көмек. Ең алдымен, зақымдалған және ісіген ... суық зат қою ... ... соң, ... ... ... таңып, буынды қимылдатпайтындай етіп, аяқ не қолға шендеуіш таңу қажет.
Буын шығуы - ... буын ... ... ... ... ол буын ... бұзылуына әкеледі. Буын шығуы буынның кенет, шамадан тыс қимылдауы, ... ... ... құлау, буын тұсына тиген соққы нәтижесінде және т.с.с. Буын шығуы көбінесе иық, ... және ... ... ... ... буын ... сынумен қоса жүреді. Көп жағдайда буын шығуы зардап шеккен адамның өміріне қауіп ... ауыр ... ... ... 1) зақымдалған буын тұсында ауырсыну; 2) буынның қалыпты қимылы жоғалады (аяқ-қолды қимылдатқанда, серпілгендей болады); 3) ... ... ... ... 4) буын тұсында аяқ-қол формасының өзгеруі.
Күн тию күн сәулелерінің ұзақ уақыт бойы ... әсер етуі ... орын ... ... ... ... ... 3-5 сағаттан соң басталады. Балалар мен егде жастағы адамдарда күн тию ерте басталуы мүмкін.
Күн тиюдің белгілері: дене ... ... ... ... ... бас ... беттің қызаруы, тамыр соғуы мен тыныс алудың жиілеуі. Жүрек ... ... іш өту, ... ... ... ... Ауыр ... - есінен тану, құрысу, тыныс алудың бұзылуы.
Алғашқы көмек: зардап шеккен адамды ... ... ... ... ... мол мөлшерде сұйықтық ішкізу қажет, басына суық компресс қою. Егер ... ... адам ... ... қалса немесе бас айналу, құсу байқалса, жедел жәрдем шақырту қажет.
Ыстық өту жоғары ауа температурасы (температурасы жоғары және ... ... ... ... ... ауа ... 28-30 *С-тан жоғары болған кезде далада жүру) ... ... ... ... ... орын ... Ыстық өту кезіндегі белгілер мен алғашқы жәрдем көрсету күн тию кезіндегідей.
Тамақтан улану - тамақ токсикоинфекциялары - ... ... әр ... ... ... салдарынан пайда болған жіті инфекциялық аурулар. Ауру зиянды азық-түлікті тұтынғаннан бірнеше сағат өткен соң және, тіпті, 1-2 ... соң ... ... ... ... балық немесе ет өнімдерінен, сондай-ақ саңырауқұлақтан улану кездеседі.Сапасы төмен және ескірген азық-түлікті тұтынудан бас тарту ... ... ... сақтау қажет. Консервілерді тұтынарда аса мұқият болу керек, олардың сапасына күмәніңіз болған жағдайда (ыдыс қақпағының көтерілуі, жаман иіс, ерекше түс және ... ... бас ... ... ... ... аурудың жіті (аяқ астынан) басталуы, өзін-өзі нашар сезіну, ауыз қуысының кебуі, жүрек айну, жеген тамағын құсу, іші ... бас ... іш өту, дене ... 38-39 *С-қа ... көтерілуі.
Алғашқы жәрдем. Зардап шеккен адамды жылытып, көп мөлшерде (6-10 стакан) қышқылды калиймен әлсіз түс берілген жылы су ішкізу керек, ... көп ... ... ... ... бар су (1 л суға 2 шай қасығы) ішкізіп, жасанды түрде ... - ... шаю ... ... соң ... көмір (активированный уголь) қабылдау қажет (6-10 таблетканы езіп, артынан газдалмаған су ішіп жіберу қажет). Әрі қарай медициналық жердем ... үшін ... ... ... ... ... көбінесе кездейсоқ орын алады. Қышқылдарға мыналар жатады: тұзды, азоттық, сірке. Қышқылдар адамның ағзасына түссе, оған ауыр зиян ... ... ... ... өңеш ... асқазанда ауырсыну сезіну; ауыздың сілемейлі қуысының күюі (ісінуі), қан аралас құсу; жұтудың ... ... ... ... адам қызу күйде болады, тыныс алуы бұзылып, естен тануы мүмкін.
Алғашқы жәрдем. ... ... ... ... ... жуып ... ... Мүмкіндік болса, асқазанды сумен шаю керек. Бұл мүмкін болмаса, зардап шеккен адамға мол ... ... таза су ... ... Адам жұта ... бүркейтін құралдар қабылдау қажет: сүт, аз мөлшерде өсімдік майы. Химиялық күю кезінде құстыруға болмайды! Тез арада жедел ... ... ... ... ... ... ... жеткізу қажет.
Сілтіден улану. Сілті - қатты зат, теріге және сілемейлі қабықшаға әсер ... ... ... ... ... қасиеттерге ие су ерітінділері болады. Сілтіге жататындар: өткір сода, ... әк, ... ... - мүсәтірлі спирт. Сілтімен жанасу қатты сілтілерді ұсақтау және тасымалдау, құрал-жабдықты тазалау және жөндеу кезінде орын алуы мүмкін. ... ... ... ... да ... Шаң ... тұман түріндегі сілтіні ауамен жұту тыныс алу мүшелерінің сілемейлі қабықшасын ... ... ... белгілері мен алғашқы көмек қышқылдан улану кезіндегідей.
Газдан ... ... ... ... Газбен улану орын алған кезде, миға оттегі жетіспеу басталады. Тұншықтырғыш газдан улану пешті дұрыс жақпау, өрт шығу ... орын алуы ... ... ... ... газ ... тыс ... ағзаға зиянын келтіреді - орын-жай немесе автокөлік ... ... ... ... ... ... ... бас айналу, бастың ауырлауын сезіну, бас ауруы, құлақтың шулауы, құсу, жүрек айну, жалпы әлсіздік, тыныс ... ... ... ауыр ... улану кезінде ұйқышылдық, естен тану байқалады, жүрек ... ... ... көмек. Зардап шеккен адамды тез арада таза ауаға шығару немесе терезе ашып, желдету (сквозняк) ... ... ... ... жабу қажет. Жылы тәтті шай беру керек. Міндетті түрде жедел жәрдем шақырту керек!
Алғашқы медициналық көмек дегеніміз - бұл ... ... ... пайда болған ауру кезінде өмірге қауіпті құбылыстарды жою, ықтимал асқынулардың алдын алу, зардап ... ... ... ... және емдеу мекемесіне тасымалдауға даярлау мақсатында өткізілетін шұғыл шаралар кешені.
Алғашқы медициналық көмек көрсетер кезде, ең алдымен, зардап шеккен ... ... ... ... ... ... ... жою қажет. Зардап шеккен адамның халін ауырлатпау, ... ... жаңа ... ... үшін алғашқы медициналық көмек көрсету кезіндегі барлық іс-әрекеттер өте мұқият орындалу тиіс. Мұнда келесі қағиданы ұстанған жөн - ... ... ... ... ... ... белгілеу кезінде, осы жағдайдағы ең ауыр халден бастау қажет.
Улы жылан, жәндік, ... ... ... ... ... бар улы ... ішінде аса қауіптісі - кобра, сұр жылан және ... ... ... Улы ... өздігінен шабуыл жасамайды, тек қана олардың мазасын алғанда ғана. Улы жыландар жаз мезгілінде ... және ... ... белсендірек болады. Жылан шаққанда, оның ұзын тістерінен шыққан у тері астына және одан тереңірек ... ... ... ... ірі ... (улы ... ізі), олардың арасында ұсақ нүктелер байқалады. Жылан уының иісі болмайды. ... ... ... ... ... ... үшін келесі шаралар ұсынылады: былғары немесе резеңке етік, қалын жүн шұлық кию, киіз ... ... ... ... қатысты, әсіресе, түнгі уақытта аса мұқият болу қажет. Белгілері. Тері бетінде жылан шаққан жердің ізі, қанталау және ... ... ... алысқа таралып кететін ісік. Дене қызуы көтеріледі, зардап шеккен адам мыналарға шағымданады: бас айналу, ауыз ... ... ... ... ... ... ... бір уақыттан соң ұйқышылдық, кейде мазасыздық және құрысу ... ... ... ... ... ... толық тыныштық қамтамасыз етіп, көп мөлшерде сұйықтық (шай, кофе) беру ... ... ... таңу, жарадан уды сорып алу, жараны тіліп жіберу пайдасыз, әрі қауіпті. Зардап шеккендерге алкоголь берудің ... жоқ, ... ол ... ... ... ... Шаққан жерді қайнаған, бөлме температурасындағы сумен немесе әлсіз (ашық қызғылт) ерітіндісімен (бір стакан суға 2-3 ... ... ... ... Уды залалсыздандыру үшін арнайы сарысуды енгізу мақсатында тез арада жедел ... ... ... ... Әсіресе, құршаян мен қарақұрттың шаққаны қауіпті. Құршаян Орта Азияда, Қазақстан даласында және Кавказдың су жиегі аудандарында кездеседі. Күндіз олар тығылып ... ал ... ... аяқ ... ... ... мүмкін.
Құршаян шағуының белгілері. Шаққан жері қатты ауырады, ісінеді, ісік тез ... ... ... ... ... ... адамның шағымдары мынадай болуы мүмкін: жалпы әлсіздік, бас ауруы, құсу, іш өту, терлеу, сілекей бөліну.
Құршаян шаққан ... ... ... ... жерге суық зат қойып, зардап шеккен адамға мол мөлшерде сұйықтық (жылы шай, ... таза ... су) беру ... ... ... ... жабу ... Қарақұрт Орта Азия, Кавказ, Қырымда таралған. Көбіне қарақұрт адамға ... ... ... шағуының белгілері. Шаққан жерінде қызыл нүктелер, ішінде ... ... ... ... ... қатты ауырсыну және күйдіру сезімі пайда болады. Зардап шеккен адам әлсізденіп, кеуде тұсында, белінде және аяқ-қолдарында ауырсыну, бас ... дене ... ... болады. Тыныс алу жиілейді және қиындайды.
Қарақұрт шаққан кезде көрсетілетін алғашқы көмек. Уды бейтараптандыру үшін ауруханада болатын қарақұртқа қарсы сарысуды ... ... ... ... ... дейін, зардап шеккен адамның үстіндегі шаққан жерді сіріңкемен немесе қыздырылған темір затпен күйдіру қажет (теқ шаға ... ... ... суық зат ... мол ... ... ... Осыдан соң, мүмкіндігінше тез арада ауруханаға жеткізу керек.
Кененің шағуы. Кенелер мамыр айынан қыркүйек айына дейін, яғни жылы кезеңде ... ... ... ... ... қала ... үйлердің (саяжай) өсімдіктері мен бұталарында мекендейді. Кененің шағуы жүйке тінін зақымдайтын ауыр ауру - энцефалиттің жұғуына алып ... ... Кене ... - жіті ... ... ... ... көзі - ағзасында вирус бар икс тәрізді ... ... ... ... ... (тышқан, ала тышқан, қоян) мен үй жануарлары (ешкі, сиыр) ... ... ... жануарлардың сүтіне енуі мүмкін. Кене ауыртпай шағады, өйткені ауруды ... зат ... ... мәселені қызу талқылау нәтижесінде, дене шынықтыру сабақтарында тұрмыста, мектепте, демалыс орындарында, көшеде жарақаттанудың алдын алу ... ... ... ... бөлу ... ... ... дәрігер келгенге дейін көмек көрсету, өзіне-өзі көмек көрсету бойынша тәжірибе сабақтары өткізіледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
- адамның төтенше ... ... өмір сүру ... ... ... шаруашылық обьектілерінін тұракты жұмыс істеу әдістерін, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды ескерту мен салдарын жою және осы ... ... ... ... ... аса ... ... Қауіп-қатердің өзі өте күрделі, көпжақты құбылыс болғандықтан, олардың негізгі белгілері бір-бірімен ұштасып, араласып ... ... ... ... ... оның ... алуға, себебін, сипаттамасын анықтап, шара қолдануға және салдарын жоюға үлкен маңызы бар.Өндірістерді жаңа техникалар мен технологиялармен толықтыратын, тиімді әдістер мен ... ... ... қатар ғылыми және ғылыми-техникалык ақпараттардың көлемдерінің көтерілуі ғылыми-педагогикалық қызмсттердің ... ... ... олар ... ... ... және кәсіби дайындықтарға ие. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... деңгейінің, адамгершіліктің және қоғамның барлық мүшелері мәдениетінің маңызы. Ғылыми-техникалық прогрестің, ... ... мен ... потенциалы өсуінің табиғи және техногенді сипаты ... ... ... санының және олардан келетін зиян масштабтарының ұлғаюына әсерін тигізбесі үшін жас ұрпақты қауіпсіздік ережелерін ... ... ... Өрт қауіпсіздігі стенділері мен бұрыштарын безендіру кезінде өртке қарсы тақырыптар бойынша материалдарды іріктеуге әдіскерлік көмек ... ... ... ... іс-қимылдардың тәртібі, тұрмыстағы және мектептегі өрт қауіпсіздік ережелері, өрт ... ... ... ... ... ... сіріңкемен ойнау және басқа себептері бойынша жаднамалар мен үнпарақтардың үлгілері таратып берілді.
Өрт қауіпсіздік ережелерінің бұзылуы, балалардың ... ... ... ... әкімшілік қызметкерлермен ғана емес, балалармен де жүргізу керек. Бұл бағытта біздің қызметкерлер жүйелі және интенсивті түрде жұмыс істейді. Өрт дабылы ... ... ... түтін пайда болған жағдайда не істеу керектігін мұғалімдер, мектеп қызметкерлері ғана емес, оқушылардың өздері де міндетті түрде білу ... Бұл өрт ... ... ... жазым болмауының кепілі. Алайда шұғыл жағдайлар пайда болған жағдайда, мекемелердің қызметкерлері әрдайым ... ... ете ... ... ... ... көп ... нысандардағы жағдай өзгеріп келеді. Енді апаттық жағдай пайда болғанда, ондай орындардың қызметкерлері не істеу қажеттігін білетін болды. Сондықтан да ... ... ... аса зор. ... ... ... Өмір-тіршілік қауіпсіздігі: оқулық / Құраст. С. Арпабеков.- Алматы, 2004.
* "Тіршілік қауіпсіздігі" курсы бойынша жоғары оқу орындары ... ... оқу ... І ... / ТЖ және АҚ ... ... Алматы, 2008.
* "Тіршілік қауіпсіздігі" курсы бойынша жоғары оқу орындары ... ... оқу ... ІІ кітап / ТЖ және АҚ Республикалық курстары.- ... ... ... и ... ... и ... ... Учебное пособие в 3-х книгах / Под ред. К.Е. Кочеткова, В.А. Котляревского и А.В. Забегаева. 1995.
* Белов, С. В. ... ... ... для ... ... / С. В. ... А. В. ... А. Ф. КОЗЬЯКОВ и др.; под общ. ред. С. В. ... - Изд. 3-е, ... и доп. - М.: ... шк., ... ... ... ... для вузов/Под общ. Ред. СВ. Белова.-З-е изд. испр. и доп.-М: Высш. Школа, 2001.- 484 с.,
* Тіршілік қауіпсіздігі курсы бойынша ... оқу ... ... ... оқу ... ІІ том, ... ... 2004
* Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс жөніндегі материалдардың ақпараттық-әдістемелік жинағы. Қазақстан республикасының төтенше жағдай ... ... ... және ... ... республикалық курстары. Алматы: 2006

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қорғаныс күштерінің халық өмір қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлі мен міндеттері. Бейбітшілік және соғыс кезіндегі төтенше жағдайлар6 бет
Қоршаған ортаны қорғау және өмір тіршілігінің қауіпсіздігі10 бет
Өмір тіршілігінің қауіпсіздігі21 бет
Өмір қауіпсіздігі негіздері120 бет
Медицина қызметкерлерінің техникалық қауіпсіздігі4 бет
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері туралы35 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
ТЖ тұрғындарды қорғау формалары. Ұжымдық және жеке қорғану құралдары. Санитарлы өңдеу Алкогализм, шылым шегу, нашақорлық және адам денсаулығы мәселелері. Автономды өмір сүру жағдайында тіршілік ету аймағының ерекшілігін бағдарлау6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь