1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.

1905—1907 жылдардағы революцияның Қазақстанның саяси дамуына әсері. Қазақ елі өзінің отарлық езгідегі халін түсіне бастауы жөне үлттық зиялы қауымның нақты әрекетке көшуі 1905 жылғы бірінші орыс буржуазиялық-демократиялық революциямен тікелей байланысты.Ғасырлар бойы қасық қаны қалғанша қорғаған жерінен айырылып, кіріптарлық күйге түскен қазақтың ауыр халі және патшалық Ресейдің қатал отарлық саясаты көзі ашық оқыған қазақтың азаматтарына ой салды. Дәл осы түста қазақ зиялылары Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, Мухаметжан Тынышпаев, Халел мен Жаһанша Досмұхамедовтер, Жақып Ақбаевтар саяси күрес сахнасына көтерілді.Ресейдегі алғашқы революциялық қозғалыс пен отарлық тәуелділіктегі халықтардың, соның ішінде казақ елінің де өз азаттығы үшін күрес жолына түсуі арасында тікелей байланыстың бар екендігі рас. Сонымен бірге метрополия мен отарлық тәуелділіктегі елдердің азаттық үшін қозғалыстарындағы айырмашылықтың табиғи сипатын да жоққа шығаруға болмайды. Ол айырмашылықтар бүл қоғамдық қозғалыстардың көздеген мақсатынан және оларға атсалысқан әлеуметтік күштердің құрамынан туындайды. Егер орыс азаттық козғалысының негізгі мақсаты Ресейдегі басыбайлылық тәртіп қалдықтарын біржола жойып еркін экономикалық және демократиялық өзгеру жолына алып шығу болса, ұлт зиялылары бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басты мұраты ұлттық мемлекеттік дербестікті жаңғырту арқылы басқа елдермен тең кұқықты өркендеуге жол ашу болды. Яғни ұлт-азаттық қозғалысы үшін бірінші кезекте ұлттық еркіндік және теңдік мөселесі тұрды.
Қазак халқының мұң-мұқтажын жоқтаған ұлт зиялылары азаттық қозғалыстың бастаушы күшіне айналды. Қазақ жерін отарлап, халқын орыстандыру секілді патшалық Ресейдің өктемдік саясатын әшкерелеп, оған карсы үгіт-насихат жүргізген Ә.Бөкейханов, А. Байтұрсынұлы, Ж.Ақбаев жәнө басқалардың қатысуымен даярланған арыз-тілектерде алым-салықтың көбеюіне, билік өкілдерінің өзбарлығына, сондай-ақ жаппай қоныстандыру саясатына батыл қарсылық көрсетілді. Патшалық самодержавиеге қарсы үгіт-насихат жүргізген түрлі астыртын ұйымдар мен топтардың ісіне араласа жүріп, өздерінің ой-пікірлерін, жеке көзқарастарын баспасөз беттерінде жариялап отырды. Мысалы, М.Тынышпаев: «Сахарадағы толқудың басты себебі саяси, рухани, діни, экономикалық езгі», — деп ашық айтты.
        
        1905-1907 жылдардағы рефолюция
1905 -- 1907 жылдардағы революцияның Қазақстанның саяси дамуына ... ... елі ... ... ... ... түсіне бастауы жөне үлттық зиялы қауымның нақты әрекетке көшуі 1905 жылғы бірінші орыс буржуазиялық-демократиялық революциямен ... ... бойы ... қаны ... ... ... айырылып, кіріптарлық күйге түскен қазақтың ауыр халі және патшалық Ресейдің қатал отарлық саясаты көзі ашық ... ... ... ой ... Дәл осы ... қазақ зиялылары Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, Мухаметжан Тынышпаев, Халел мен Жаһанша Досмұхамедовтер, Жақып ... ... ... ... ... алғашқы революциялық қозғалыс пен отарлық тәуелділіктегі халықтардың, соның ішінде казақ елінің де өз азаттығы үшін күрес ... ... ... ... ... бар ... рас. ... бірге метрополия мен отарлық тәуелділіктегі елдердің азаттық үшін қозғалыстарындағы айырмашылықтың табиғи сипатын да ... ... ... Ол ... бүл ... ... ... мақсатынан және оларға атсалысқан әлеуметтік күштердің құрамынан туындайды. Егер орыс азаттық козғалысының негізгі мақсаты Ресейдегі басыбайлылық тәртіп қалдықтарын біржола жойып ... ... және ... өзгеру жолына алып шығу болса, ұлт зиялылары бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басты мұраты ұлттық мемлекеттік дербестікті жаңғырту арқылы басқа елдермен тең ... ... жол ашу ... Яғни ... ... үшін ... ... ұлттық еркіндік және теңдік мөселесі тұрды.
Қазак халқының мұң-мұқтажын жоқтаған ұлт зиялылары азаттық қозғалыстың бастаушы күшіне айналды. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... өктемдік саясатын әшкерелеп, оған карсы үгіт-насихат жүргізген Ә.Бөкейханов, А. Байтұрсынұлы, ... жәнө ... ... ... ... алым-салықтың көбеюіне, билік өкілдерінің өзбарлығына, сондай-ақ жаппай қоныстандыру саясатына батыл қарсылық көрсетілді. Патшалық самодержавиеге қарсы үгіт-насихат жүргізген түрлі астыртын ... мен ... ... ... ... ... ой-пікірлерін, жеке көзқарастарын баспасөз беттерінде жариялап отырды. Мысалы, М.Тынышпаев: , -- деп ашық айтты.
1905 жылғы жазда Сырдария ... ... ... ... толқулар бұрқ ете түсті. Мамыр-қазан айлары аралығында ірі қалаларда социал-демократиялық топтар ұйымдастырған шерулерге қатысушылар ... ... ... шықты.Семей облысы Қарқаралы уезіндегі Қоянды жәрмеңкесінде Дала өлкесінде көп дабыра тудырған атақты ... ... ... ... келді. Оның соңына 14,5 мың адам қол койды. Арыз-тілекте сол тарихи кезеңдегі ... ... ... ... ... негізгі міндеттер бағдарламалық деңгейде баяндалды.Жер мәселесін, халыққа білім алу мүмкіндігін туғызу, дін тұтыну еркіндігін және басқа талаптар ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа орталықтарда даярланып, орталық билік орындарында жөнелтілді.Мемлекеттік Дума жөне қазақтар. Ресейдегі азаттық қозғалыстың өрлеу барысында қазақ қоғамына да ... ... ... бірі 1905 жылы 6 ... ... манифест бойынша қазақ еліне де Мемлекеттік Думаға депутат сайлау құқығының берілуі еді. Ұлт ... ... Дума ... империяның Қазакстандағы саясатына, әсіресе, жер мәселесін тура шешуге ықпал жасау құралы ретінде бағалап, оның жұмысына үміт артып, депутат сайлау науқаны мен Дума ... ... ... ... ... ... ... Дума (1906 жылы) жүмысына қазақ елінің атынан үш депутат ... ... Орал ... -- Алпысбай Қалменов, Торғай облысынан -- Ахмет ... және ... ... -- Әлихан Бөкейханов болатын. Бұлардың бәрі де жоғары білімді мамандар, яғни алдыңғы ... ... ... ... ... ... А. ... сөз сөйлеп, қазақ елінің жерге байланысты шешілмей жатқан көп мәселелері бар екенін айтып, аграрлық ... ... ... ... ... ... ... өкіл енгізуді ұсынды. Қазақ депутаттары, сондай-ак мұсылмандар фракциясы тарапынан аграрлық мәселеге байланысты даярланған тұжырымдаманы жазуға қатынасып, үкімет ... ... ... көшіп келгендерді орналастырумен айналысатын комиссиялардың заңсыз әрекеттеріне ... салу ... ... салды.Бар болғаны 72 күн жұмыс жасап үкімет шешімімен таратылған I ... 182 ... ... танытып Выборг (Финляндия) Манифестіне қол қояды. Олардың арасында Ә. Бөкейханов та бар еді.Өз жұмысын 1907 жылы 20 ... ... ... ... ... бес ... сайланды. Олар Орал облысынан заңгер Б. Қаратаев, Жетісу облысынан инженер М. Тынышпаев, Сырдария ... ... Б. ... жөне ... ... Т. ... Бүл аталған кісілердің ішінде үшеуінің жоғары білімі болды.
Дума жұмысында қызу пікір тартысын ... тағы да ... және ... ... мәселесі болып шықты. Жергілікті халықтардың құқығы мен мүддесі ескерусіз қалғандығы айтылып, ... да ... ... ... ... ... ... өткір сынға алынды. Дума мөжілісінде сөйлеген депутат Б. Қаратаев. үкімет ... орыс ... ... ... ... жерлерін тартып әперіп отырғандығын айтып, осы жағдайға байланысты зиялы орыс қауымынан қолдау ... ... Дума ... жер ... ... қазақ халқына жанашырлықпен караған Волков 2-ші, Скалозубов, Дзюбинский, Виноградов, Мақсұдов, Жағыпаров ... ... бар еді. ... ... ... Т.И.Седельников және басқа сібірлік депутаттардың ұйымдастыруымен Ақмола, Семей облыстарындағы жергілікті халықтың жер тапшылығын ... ... ... 53 ... қолы ... ... Дума ... тапсырылды.Дегенмен Дума мүшелерінің талап-тілегіне қарамастан билік орындары тарапынан отарлау үдерісіне белгілі бір шектеу қоя алатындай ... ... жоқ. Ал 1907 жылы 3 ... ... ... ... деп ... III және IV Думаларға қазақ коғамынан депутаттар сайланбады. Қазақ ... ... ... бастаған орыс парламентіне артқан үміті ақталган жоқ. Сонымен бірге Дума жұмысына тікелей және мұсылман фракциясы ... ... ... ұлт ... ... тәжірибе жиналы, көздеген мұратқа жету үшін ауыр да үзақ жолдан жүріп ету қажеттігін ... ... ... ... тұсында. Қазақ комитеттерінің құрылуы. 1917 жылы 27 ақпанда жеңіске жеткен ... ... ... өміріне түбегейлі өзгерістер ала келді. Монархиялық билік құлады, патша ... ... Жаңа ... ... ... анықтауға тиіс болған Жалпыресейлік Құрылтай жиналысы шақырылғанға дейін саяси билік Уақытша Үкімет қолына көшті. Осы жылы 2 ... күні ... жаңа ... елде ... ... жүйесін орнату бағытын үстанатындығын мәлімдеді. Газеттерде жарияланған үкімет Мәлімдемесінде айтылды.
Думандағы мұсылман ... ... 7 ... күні ... ... ... тұрғындарының жиналысы өтіп, жиналыс атынан Дума төрағасы М.В.Родзянко мен Уақытша үкіметтің төрағасы князь Г.Е. Львовқа жеделхат ... онда ... ... билікті жария еткен өз бағдарламаларын іске асырады деген тілекпен оған толық колдау жасайтындықтарын білдіреді.Революция жеңісі ... ... ... қазақ халқы қуанышпен қарсы алып, ғасырлар бойы ... ... ... сәті туды деп түсінді. Ә.Бөкейханов бастаған қазак зиялылары Құрылтай жиналысы шақырылып, елдегі саяси биліктің түрі мен мазмұнын анықтағанға дейін халықты ... ... ... қолдауға шақырды.
1917 жылы 16 наурызда Батыс майдан штабы (Минск қаласы) жанындағы Земск және ... ... ... ... басқарып жүрген Ә.Бөкейханов жедел түрде Петроградқа шақырылып, Уақытша үкіметтің Торғай облыстық комиссары қызметіне тағайындалды. 7 сәуірдегі шешімімен ... ... ... ... ісін 9 ... түрған Түркістан комитетіне тапсырды. Оның алғашқы құрамы мынадай топтан тұрды. Н.Н.Щепкин (төраға), Ә.Бөкейханов, М.Тынышпаев, С.Мақсұдов, В.С.Елпатьевский, ... ... ... жөне ... өлкесінің құрамына бұл кезде Самарқан, Ферғана облыстары, Хиуа хандығы және Бұқар өмірлігінен басқа басым бөлігі қазақ уездерінен тұрған ... ... жөнө ... ... ... Шамамен осы күндері құрылған Орталық мұсылмандар бюросы езінің 10 сәуірде қабылдаған шешімімен Уақытша үкіметтің Түркістан ... ... ... ... ... ... алу ... ұсыныс жасады: Түркістандағы ескі билік өкілдерін қызметінен аластауды; ... ... ... ... ... теңгеруді; барлық жергілікті мекемелерде, қоғамдық ұйымдарда ұлттық азшылықтардың өкілдігіне кепілдік беруді; Уақытша үкіметтің ... ... ... ... және ... ... ... біріккен жергілікті демократия өкілдерінің қызметімен үйлестіре жүргізуді; отаршылдық көзқарас және саясатпен күреске қажет ... ... іске ... ... ... ... ... империя көлемінде, яғни облыс, уезд, болыс және ауылдарда ескі құлаған үкіметтің орнына жаңа Уақытша үкіметтің басқару органдары калыптаса ... ... ... ... бұл жергілікті басқару буындарын құру ісінде белсенділік танытқан орыс және басқа да еуропалық тұрғындар болды. Олар жаңа ... ... сол ... ... жүйе тұсындағыдай өздеріне ғана тиесілі билік есебінде қабылдады.Міне, осындай жағдайда 1917 жылдың наурыз айынан бастап қазақ облысарында, тіптен қайсыбір ... ... ... ұлт ... ... ... комитеттері құрыла бастайды. Олардың негізгі міндеті түрлі деңгейдегі казақ ... ... ... ... жергілікті халықтың талапілектерін билік алдына қойып, оларды шешуге күш салу еді. Жалпы, 1917 жылдың көктемінде өлкенің ұйғыр, ... ... ... да ... ... ұлттық және діни негізде өз ұйымдарын құру талпынысы ... ... ... және сәуір айларында болып өткен облыстық орыс және қазақ тұрғындарының біріккен съездерінде Уақытша өкіметтің облыстық ... ... мүше ... ... ... бойынша С.Кәдірбаев, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы және Н.Бегімбетов, Орал облысы бойынша Д.Күсепғалиев, Ғ.Әлібеков және Б.Қаратаев сайланды.
Қазақ зиялылары, сондай-ақ уездік ... ... ... ... ... ... ... айында Уақытша үкіметтің уездік комиссары қызметіне Қостанай уезі бойынша заңгер А.Бірімжанов, Торғай уезі ... ... ... ... және ... ... бірдей басқаруға заңгер Ғ.Теміров бекітілді.Қорыта айтқанда, қазақ зиялыларының мемлекеттік басқару ісіне түрлі деңгей және дәрежеде араласуы Қазақстанның ... ... ... жатты. Бұл халық арасында бұрын байқалмаған саяси белсенділіктің көрінісі еді. Торғай облыстық орыс және қазақ тұрғындарының біріккен съезі (1917, 20-28 ... ... ... ... ... ... және жөнінде шешім қабылдайды. Бұл іс жүзінде бұрынғы империялық мемлекеттік құрылымда таза отарлаушылық міндет атқарып келген мекемелерді ... ... ... қадамдардың көрінісі еді. Осы шаралармен бір мезгілде патшалық губернаторлар мен уезд ... ... ... ... қызметінен босату, сондай-ақ ескі билік тұсында түрлі заңсыз зорлық істерімен көзге түскен шенеуніктерді айыпқа ... ... ... ... ... тұсында байқалған тарихи оқиға -- бұл елдің барлық саяси ... ... ... ... съездері еді. Қазақ саяси элитасының кемелдік деңгейін танытқан бұл съездер, бірініиіден, күнделікті өмір ... ... тез ... ... ... ... күрес, босқындарға көмек үйымдастыру, комитеттер құру т.с.с.) жөне екіншіден, осы жылдың соңында шақырылмақ ... ... ... ... тйіс (жалпыресейлік мемлекеттік түрі, соған байланысты қазақ халқының ... ... жер ... ... аударушылар легін тоқтату және басқа да с.с.) мәселелерді талқыға салып, олар бойынша сол тарихи кезеңге лайық өз ... ... жылы ... ... ... жерлерде болыстық деңгейде құрылған Қазақ комитеттері қазақ халқының өзін-өзі басқаруға, ұлттық мемлекеттікке ұмтылысының көрінісі ... ... да ... ... осы ... ... қарай құрылған Алаш партиясымен мен Алашорда өкіметінің жергілікті іс ... ... ... ... ... ... ... Кеңес өкіметінің орнауы. Азамат соғысы. 1917 жыллдың күзіне қарай Ресей империясындағы жағдай терең өзгерістеpre ұшырады. Ауыр соғыс шығындарына азық-түлік тапшылығы ... ... ... ... аштық көріне бастайды. Уақытша үкімет ауыр экономикалық дағдарыстан шығу жолдарын іздеудің орнына халық наразылықтарын күшпен басуға көшті. ... ... ... ... ... беделінің түсуіне, керісінше қоғам алдында большевиктер бастаған солшыл күштердің салмағының өсуіне негіз болды.
Осы жылдың 24-25 қазан күндері Петроградта басталған ... ... ... ... 25 ... күні кешінде Смольныйда ашылған Кеңестердің Жалпыресейлік II ... ... ... ... ... елде биліктің жұмысшы, солдат және шаруа депутаттары қолына өткендігін мәлімдеді. 26 қазан күні Кеңес Үкіметінің және ... ... ... Кеңес үкіметінің соғыска қатысушы барлық жақтарды

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан бірінші Дүниежүзілік соғыс қарсаңында6 бет
Бірінші орыс революциясы және ұлттық демократиялық қозғалыстың өрістеуі7 бет
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1905-1907 жж. Ресей мен Қазақстанның саяси - әлеуметтік жағдайы44 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917 -1928 жылдардағы Қазақстан экономикасы8 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь