Астық тұқымдастар және тұқым себу мөлшерін анықтау

Жоспары:
Кіріспе:
Негізгі бөлім:
1 Астықты дәнді дақылдардың шаруашылықтағы маңызы
2 Астық дақылдарының түрлері
3 Астық дақылдары дәндерінің құрамы
4 Дәнді дақылдардың өсіп.дамуы
5 Қазақстандағы астық дақылдарының сорттары
6 Тұқым сепкіш және тұқым себу мөлшерін анықтау
Қорытынды:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Еліміздің 2030 жылға дейінгі дамытудың ұзақ мерзімді стратегиялык бағдарламасында, Қазакстан Республикасы Президентінің «Жаңа жұз жылдықа еліміздің тұрақтылығы мен кауіпсіздігі» атты халыққа жолдауында ауыл шаруашылығы өндірісін ғылыми тұрғыдан қамтамасыз ету белгіленген. Бағдарламаның мақсаты - табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, аграрлык-өндірістік кешенде жаңа технологиялар жасау мсн өндіріске енгізу жөніндегі ғылыми кепілдемелер негізінде Қазакстан халқын қоректік өнімдермен жәнс еліміздің азық-түлік кауіпсіздігін қамтамасыз ету. Еліміздің ауыл шаруашылығы өндірісі негізінен екі саланы өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығын біріктіреді. Бұл салаларды қарқынды дамытып қана қоймай, азық-түліктің өзіндік құнын азайтып, аталған салаларда еңбек өнімділігін анағұрлым арттыра отырып, бәсекеге қабілетті өнімдер өндіру күн тәртібінде тұрған мәселердің бірі [1].
Астық дакылдардың xaлық шаруашылыгындағы aca жоғары маңызы олардың өнімінің жоғары құндьшығы мен жан-жақты пайдалану мүмкіндігімен анықталады. Астық (дән) адамзатқа азық-түліктің негізгі көзі, ауыл шаруашылық малдарына мал азығы, өнеркәсіпке шикізат болып табылады. Дәндегі азотта қосылыстар мен көмірсуларының apa қатынасы 1:5 - 1:6. Дәл осындай құрам адам ағзасының қажетсінуін барынша толық канағаттандырады. Сондықдан нан негізгі азық-түліктің бірінен есептеледі.
Астық өнеркәсіпке шикізат бола отырып сыра қайнату, крах¬мал, спирт ж.б. көптеген өнеркәсіптік өңдеуде қолданылады. Әртүрлі бағытта пайдаланумен бірге астық халық шаруашылығында маңызы бар біркатар қасиеттерімен ерекшеленеді: астық ылғалдылығы 14%-дан аспағанда ұзақ уақыт бойы сақталады және сапасы төмендемейді, жылдық орташа табиғи шығыны 2-3%-дан аспайды. Сондықтан дүние жүзілік азық-түлік қоры негізінен астық есебінен қанағаттандырылады. Құрамында судың мөлшері аз мөлшерде болатындықтан астық кезкелген көлік қүралдарьшен жеңіл тасымалданады, оның үстіне жоғары және төмен температура әсерінен бұзылмайды. Астық пен оның өңдеуден кейінгі өнімдерінің жоғары caпaлығы ауыл шаруашылығында астық өндірісін алдыңғы қатарға шығарды, ауыл шаруашылығы өндірісінің негізі етті. Жер шарында дәнді дақылдардың егістік аумағы жыл сай¬ын бүкіл өңделетін жерлердің үштен бір (1/3) бөлігін алады [2].
Жұмыстың жаңашылдығы мен практикалық маңызы: курстық жұмыстың тақырыбына байланысты көптеген әдебиеттерді қарастыра отырып және тақырып аумағында зерттеген ғалымдардың еңбектерін зерделей отырып зерттеу жұмысында астық тұқымдастар және тұқым себу мөлшерін анықтау жолдарын айқындадық. Жұмыс нәтижелерін жалпы білім беретін орта мектептерде өтілетін технология сабағының негізгі тарауының бірі ретінде және агрономия және ауыл шаруашылығы тәжрибелері сабақтарында тақырыптырды кенңнен пайдалануға болады.
Зерттеу мақсаты: Ауыл шаруашылығы тәжрибелерінде астық дақылдары түрлері оның өсіп өнуі, түрлері және тұқым себу мөлшерін анықтау.
Зерттеу нысаны: Кәсіптік мектептегі оқу-тәрбие үдерісі.
Зерттеу пәні: Агрономия және ауыл шаруашылығы тәжрибелері.
Зерттеу міндеттері:
1 Астықты дәнді дақылдардың шаруашылықтағы маңызы анықтау.
2 Астық дақылдарының түрлері, құрамы, өсіп-дамуы қарастыру.
3 Тұқым сепкіш және тұқым себу мөлшерін анықтау сапиттау.
Зерттеу әдісі: әдебиетті талдау; салыстыру, жалпылау, бақылау
Қурстық жұмыстың құрылымы: Кіріспеден, бір тараудан, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. – 2014ж
2. Қ. К. Әрінов, Қ.М. Мұсынов, А.Қ. Апушев, Н.А. Серекпаев, Н.А. Шестакова, С.С. Арыстанғұлов: «Өсімдік шаруашылығы» Оқу құралы. – Алматы: - 2011 – 320б.
3. Жаңабаев.Қ, Арыстанғұлов.С. Агрономия негіздері: Оқу құралы. - Астана: 2010 – 352б.
4. М.М. Жанзақов. Өсімдік шаруашылығы: Оқу құралы. – Алматы: 2007 – 280б.
5. Қ.Әрінов,А.Нағымтаев Агрономия негіздері. Оқу құралы. - Астана: 2007 – 250б.
6. М.Ш.Анафин. «Топырықтану және егіншілік» пәнінен зертханалық және тәжрибелік сабақтарға арналған оқу құралы: - Тараз: 2002 - 137б
7. Қ.К.Әрінов. Тұқымтану негіздері.- Ақмола: 1995 – 247б
8. Мухин А.А. Машина-трактор паркін пайдалануды ұйымдастыру және жұмыс жүргізу технологиясы. Оқу құралы. – Алматы: 1997 - 320 б.
9. Қ.Қоныспай, А.Қозыбай. Ауыл шаруашылығында мәшине агрегаттаудың теориялық негізі. Оқу құралы. – Алматы: 2000 -280б.
        
        Тақырыбы: Астық тұқымдастар және тұқым себу мөлшерін анықтау
Жоспары:
Кіріспе:
Негізгі бөлім:
• 1 Астықты дәнді дақылдардың шаруашылықтағы ... 2 ... ... түрлері
• 3 Астық дақылдары дәндерінің құрамы
• 4 Дәнді дақылдардың өсіп-дамуы
• 5 Қазақстандағы астық дақылдарының ... 6 ... ... және тұқым себу мөлшерін анықтау
Қорытынды:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: ... 2030 ... ... ... ұзақ мерзімді
стратегиялык бағдарламасында, Қазакстан Республикасы Президентінің «Жаңа
жұз жылдықа еліміздің ... мен ... атты ... ... ... өндірісін ғылыми тұрғыдан қамтамасыз ету белгіленген.
Бағдарламаның мақсаты - табиғи ... ... ... ... ... жаңа ... жасау мсн өндіріске енгізу жөніндегі
ғылыми кепілдемелер негізінде Қазакстан халқын ... ... ... ... ... ... ету. ... ауыл
шаруашылығы өндірісі негізінен екі саланы өсімдік шаруашылығы мен мал
шаруашылығын біріктіреді. Бұл ... ... ... қана ... ... ... құнын азайтып, аталған салаларда еңбек өнімділігін
анағұрлым арттыра ... ... ... ... ... күн ... мәселердің бірі [1].
Астық дакылдардың xaлық шаруашылыгындағы aca жоғары маңызы ... ... ... мен ... ... мүмкіндігімен анықталады.
Астық (дән) адамзатқа азық-түліктің негізгі көзі, ауыл шаруашылық малдарына
мал азығы, өнеркәсіпке шикізат болып табылады. Дәндегі ... ... ... apa ... 1:5 - 1:6. Дәл ... құрам адам ағзасының
қажетсінуін барынша толық канағаттандырады. Сондықдан нан негізгі азық-
түліктің бірінен есептеледі.
Астық өнеркәсіпке ... бола ... сыра ... ... спирт ж.б.
көптеген өнеркәсіптік өңдеуде қолданылады. Әртүрлі бағытта пайдаланумен
бірге ... ... ... ... бар ... қасиеттерімен
ерекшеленеді: астық ылғалдылығы 14%-дан аспағанда ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... табиғи шығыны 2-3%-дан аспайды.
Сондықтан ... ... ... қоры негізінен астық есебінен
қанағаттандырылады. Құрамында судың мөлшері аз мөлшерде ... ... ... қүралдарьшен жеңіл тасымалданады, оның үстіне жоғары және
төмен температура әсерінен ... ... пен оның ... ... ... ... ауыл ... астық өндірісін алдыңғы
қатарға шығарды, ауыл ... ... ... ... Жер ... дақылдардың егістік аумағы жыл сайын бүкіл өңделетін жерлердің үштен
бір (1/3) бөлігін алады [2].
Жұмыстың жаңашылдығы мен ... ... ... ... ... ... ... қарастыра отырып және тақырып аумағында
зерттеген ғалымдардың еңбектерін зерделей отырып ... ... ... және ... себу ... анықтау жолдарын айқындадық. Жұмыс
нәтижелерін жалпы білім ... орта ... ... ... негізгі тарауының бірі ретінде және ... және ... ... ... ... ... пайдалануға
болады.
Зерттеу мақсаты: Ауыл шаруашылығы тәжрибелерінде астық дақылдары түрлері
оның өсіп өнуі, түрлері және тұқым себу ... ... ... Кәсіптік мектептегі оқу-тәрбие үдерісі.
Зерттеу пәні: Агрономия және ауыл шаруашылығы тәжрибелері.
Зерттеу міндеттері:
• 1 Астықты дәнді дақылдардың шаруашылықтағы маңызы анықтау.
2 ... ... ... ... ... қарастыру.
• 3 Тұқым сепкіш және тұқым себу мөлшерін анықтау сапиттау.
Зерттеу әдісі: әдебиетті талдау; салыстыру, жалпылау, бақылау
Қурстық ... ... ... бір ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.

• Астықты дәнді дақылдардың шаруашылықтағы ... ... 2030 ... ... ... ұзақ ... ... Қазакстан Республикасы Президентінің «Жаңа жұз
жылдықа еліміздің тұрақтылығы мен ... атты ... ауыл ... өндірісін ғылыми тұрғыдан қамтамасыз ету
белгіленген. Бағдарламаның мақсаты - ... ... ... ... кешенде жаңа технологиялар жасау мсн
өндіріске енгізу ... ... ... ... ... ... өнімдермен жәнс еліміздің азық-түлік кауіпсіздігін
қамтамасыз ету. Еліміздің ауыл ... ... ... екі
саланы өсімдік шаруашылығы мен мал ... ... ... ... дамытып қана қоймай, азық-түліктің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... отырып,
бәсекеге қабілетті өнімдер өндіру күн тәртібінде тұрған мәселердің
бірі. Біздін елімізде өсімдік шаруашылығы ауыл ... ... ... ... ие. ... шаруашылығының негізгі құралы -
жасыл өсімдіктер, оның ішінде ауыл шаруашылығы дақылдары ... ... көзі ... ... [2].
• Астық дақылдардың xaлық шаруашылығындағы aca ... ... ... ... ... мен ... пайдалану
мүмкіндігімен анықталады. Астық (дән) адамзатқа азық-түліктің негізгі
көзі, ауыл ... ... мал ... ... шикізат болып
табылады. Дәндегі азотта қосылыстар мен көмірсуларының apa ... - 1:6. Дәл ... ... адам ... ... ... ... Сондықдан нан негізгі азық-түліктің бірінен
есептеледі. Басқа кең тараған азық-түліктік өнімдердегі ақуыз ... ... ... ... түрде. Мәселен, картопта -
1:10, дәнді бұршақ өнімдерінде - 1:2, ... 2:1 ... ... ... ... ... ... бола отырып сыра қайнату, ... ж.б. ... ... өңдеуде қолданылады. Әртүрлі бағытта
пайдаланумен бірге астық халық шаруашылығында маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... бойы сақталады және сапасы төмендемейді, жылдық орташа ... ... ... ... ... ... азық-түлік қоры
негізінен астық есебінен қанағаттандырылады. Құрамында судың мөлшері
аз мөлшерде болатындықтан астық ... ... ... ... оның үстіне жоғары және ... ... ... Астық пен оның өңдеуден кейінгі өнімдерінің жоғары
caпaлығы ауыл шаруашылығында астық өндірісін ... ... ... ... ... ... етті. Жер шарында дәнді
дақылдардың егістік аумағы жыл сайын бүкіл өңделетін жерлердің ... (1/3) ... ... ... 2014 жылы дәнді дақылдардың
егістік аумағы 17,2 млн. га. құрады. Адамның ... ... ... ... ... ... бірінші орынды иеленеді. Ол
ақуыздың, B тобы дәрумендерінің және минералды заттардың басты ... ... ... ... жаздық және күздік түрі мен
сорттарының болуы дәнді дақылдарды ... ... ... ... ... ... ... жерлерінде астық дақылдарының үлесі үлкен және бұл ерекшелік
экономикалык жағдайлармен де тікелей байланысты [4].
• Астық дақылдарының түрлері
• Астық - азықтық дәнді дақылдар. ... егіс ... мен ... ... ... жекелеген
түрлерін құрайтын көк егіс өнімдері кіреді. Азық-түлік дегендегі азық
- егістік өнімдерінен, ал ... - мал ... ... ... ... ... ... дақылдар және жаздық дәнді дақылдар болып
екі түрге бөлінеді
Күздік дәнді ... ... ... - ... бидай, қарабидай, күздік арпа.
Бұл дақылдардың биологиялық ерекшеліктері - алғашқы даму кезеңінде оларға 1
айдай 1-10°С-тай төмен температура қажет. ... ... ... суық
түскенге дейін 55-60 күн қалғанда себу қажет. Күздік ... ... ... ... артық береді. Оның себебі, олар күзгі және
көктемдегі жауын-шашынды тиімді пайдаланады, ... ... ... ал ... тез ... ерте ... ... дақылдардың өнімділігі олардың қыстың қолайсыз жағдайынан
жақсы шығуына тікелей байланысты. Себебі, күзде, қыста және көктемде ... ... әр ... ... ... ... ... суық, қардың
жұқа түсуі, ауа температурасының күрт өзгеруі және т.б.). Осы ... ... ... болу ... күздік дәнді дақылдар шынығу
сатысынан толық өтуі керек [5].
Күздік бидай- маңызды ... ... ... Оның ... ... көмірсулар, майлар, өте бағалы айырбасқа жатпайтын
амин қышқылдары (лизин, ... ... ... ... А, В1,В2,Е,РР
дәрумендері және элементтер бар, олар ... ... өте ... ... қоңырбастар тұқымдасына және Secale туыстығына жатады да 12
түрді біріктіреді. Дақылда негізінен күздік қара бидай ... ал ... ... ... ... ... өсірілмейді десе де болады.
Қарабидай - дәнді дақылдың бір түрі және тағамдық ... мал ... ... де ... ... негізінен күздік
қарабидай Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Қостанай, Шығыс Қазақстан және Қарағанды
облыстарында өсіріледі. Сабағы – қуыс ... ... 110 – 180 ... ... ... ... ... – шашақты, топыраққа 2 м-дей
тереңдейді. Гүлшоғыры – күрделі масақ. Гүлінің 2 гүл қауызы бар. ... ... 1000 ... дәні 15 – 37 г тартады. Қарабидай жел арқылы тозаңданады.
Ол ... ... ... ең ... ... ... 1 – 2°С ... 9 – 14°С жылылықта көктейді. Көктегеннен кейін 12 – 16 күн өтісімен
түптенеді. Көктемде 5°С жылылықта ... одан да ... ... ... ... Оңтүстікте вегетац. кезеңі 257 – 272 күн, солтүстікте 345 –
375 күн. Қарабидай сондай-ақ ... ... де ... Қарабидай
егісіне түйіршіктелген суперфосфат, азотты, фосфорлы тыңайтқыштар, ... ... ... қорек ретінде әр га жерге 0,75 – 1,0 ... ... және 1,5 – 2,0 ц ... ... ... ... және шығыс облыстарында Қарабидай әдетте, тамыздың 10 – 25-
інде қатарлап себіледі; бөлектеп ору әдісімен 4 – 6 күн ... ... ... ... ... егіс ... 49,3 га (2008). 1 га-
дан ортa есеппен 14,0 ц өнім алынады. ... ... ... 4, ... ... 55, т.б. Негізгі зиянкестері – күздік
шыбын, күздік көбелек, астық ... т.б.; ...... ... ... ... қара зең және ... [5].
Күздік арпа - дәнді дақылдың бір түрі және ... ... ... ... мал азықтық және жармалық дақыл ретінде өсіреді.
Дәнінде ақуыздың аз болуы оны сыра ... ... ... ... ... Дәннің құрамында 13,4% ақуыз, 2,0% -май, ... бар. ... арпа ... ... ... ... қара бидаймен
салыстырғанда қысқа төзімсіз. Ол үшін- 12°С-тан төмен аяздар ... ... ... ол ерте көктемгі қолайсыз жағдайлардан ... ... ... күздік арпаның мынадай сорттарын өсіруге болады.
Береке 54, Роман, Росова, Циклон және Южноказакстанский43.
Жаздық дәнді дақылдар
Жаздық дәнді ... - ... ... ... сұлы, күріш,
жүгері, тары, т.б. Жаздық дәнді дақылдар өздерінің жылу сүйгіштігіне ... ... ... ... - ... ... арпа, сұлы. Оларды ерте көктемде, топырақтың
тұқым сіңірілетін тереңдігі ... ... ... ... ... - күріш, жүгері, тары. Бұл дақылдарды топырақтың тұқым
сіңірілетін тереңдігі 10-12°С-қа қызған кезден бастап ... ... ... көп ... масағы борпылдаң,
қылтықты және қылтықсыз, қылтықты формаларында қылтықтары ... ... жөне ... ... ... Масақ қабықшасы ұзынша
әжімді, оның қыры (киль) жіңішке, негізіне қарай ... ... ... жағы ... ... ... асты ... бөлігі қалыпты жағдайда
кеуек. Дәндері жеңіл үгітіледі, ұсақ, орташа және ірі болып ... ... ... ... ... айқын ажыратылады, қылдары ұзын.
Жаздық бидай - салқынға айтарлықтай төзімді дөнді дақыл. ... ... ... ... ... ... егін көгі +4-5°С пайда
болады. Топырақтың түқым сіңіру ... ... +5°С ... көгі 30 ... ... 13 ... ... 9 күнде, 15°С-та 7 күнде
пайда болады. Жаздық бидайдың егін көгі қысқа мерзімді -10°С дейінгі ... ... ... және дәннің нандану кезеңдерін-де ... ... ... ... жаздық бидайдың түқымы 5
түп тамырлармен өне-ді. Себу-көктеу ... ... ең ... ... температурасы мен ылғалдылығына байланысты [6].
Арпа – дәнді-дақылдар тобына жататын біржылдық, екіжылдық ... ... ... ... бидай секілді ертеден ... ... ... ... ... қарағанда, арпа ыстыққа да, суыққа ... да ... Ол ... ... да, ... араб елдерінде
де, суық солтүстік Норвегияда да, Тибетте 4700 м. ... де өсе ... ... ... ... 30-ға жуық түрі ... Арпаны жем және
азықтық тағам үшін өсіреді. Бір гектардан 15-30 центнер өнім ... ... да ... ... ... қаныққан майлар қышқылының
мөлшері едәуір артық, өзектер 40%-ға, тиамин 68%-ға, рибофлавин 250%-ға
және лизин 38%-ға көп. ... ... ... арпа ... ... Адамның денсаулығын жақсартуда ... ... өте ... арпа дәні 10% ... 65% ... ... ... арпа ботқасын жесе, адам күні бойы сергек болып жүреді. Малдың
ақуызына қарағанда, өсімдік ... адам ... ... ... ... ... 5-6% ... ас қорытуды жақсартады. Ал минералдар мен
дәрумендер жиынтығы адам таңқаларлық: кальций, калий, мырыш, марганец ... ... өте бай ... дәрумендерден А, Д, Е, РР, В тобының
бәрі бар. ... ... ... ... ... құрамында
табиғи минералдар мен дәрумендері бар арпа ... ... зор. ... арпа ... ... мен ... ... Арпаның тұндырылған суы
қышыма, қотыр (грибок) жарасынан айықтырады. Қазақстанда дақылдық Арпаның
дәні қос қатарлы және көп ... екі түрі ... Дәні қос ... дәні ... ... ғана ... Ол сыра қайнатуға
пайдаланылады. Дәні көп қатарлы Арпа ... ... (6 ... ... және мал жемі (4 ... түрінде пайдаланылады. Арпаның бұлардан
басқа жаздық және күздік түрі бар. Жаздық Арпа ... ... ... ... Арпа Қазақстанның оңтүстігі, оңтүстігі-шығыс
аудандарында өсіріледі. Жаздық ... мен ... ... оның ... әрі 10 – 15 күн ерте ... Арпаның Қазақстанда «Нутанс-970»,
«Бәйшешек», «Сәуле», «Қарағанды-4», ... ... ... т.б.
сорттары өсіріледі. Арпа зиянкестері швед, қаракөз, егеу, гессен ... ... ... ... ... ... ... т.б. Арпаны
екпестен бұрын формалинмен немесе ерте ... ... ... препараттарымен дәрілеу қажет. Арпадан арпа ... ... арпа ... ... Арпа ұнынан кондитерлік тағамдар өндіріледі.
Сұлы - астық тұқымдас дәнді дақылдарға жататын бір жылдық ... ... ... өсімдіктер туысы. Сұлының шаруашылықта алар ... ... ол - ... мал ... Сұлы дәні мал азығының
құндылығының халықаралық өлшем бірлігі болып саналады. Басқа ... ... сұлы жас ... ... тез және ... ... ... жасайды. Сұлы қосылған концентрлі азық ... ... ... Сұлының сабаны басқа дақылдардың
сабанына қарағанда қоректік ... бай және ... ... ... ... оның ылғал сіңіргіштік қасиетіде жоғары болғандықтан ірі қара және
шошқа шаруашылығында төсеніш ... ... ... - азық-
түліктік дақыл. Оның дәнінен ... тағы сол ... ... ... ... яғни тамақ өнеркәсібінде пайдаланылады. Үшіншіден, сұлының құрамында
валин, лизин және триптофан сияқты ... амин ... ... ... әр ... ауруларға қарсы ем үшін медицина саласында
және құнды диеталық ... ... ... АҚШ ... ... ... ... қарсы емі бар екенін анықтады. ... ... ... қасиеті – оның құрамындағы аргинин аминқышқылында.
Ғалымдардың мәліметінше, ағзаны мерез, соз, ұшық ... ... ... үшін ... ... ... ... күшейту
керек. Бұл жасушалар ауру қоздырғыштары мен басқа да бөгде жасушаларды жоя
алады. Ал ... ... ... етуі үшін ағзада аргинин
аминқышқылы көп ... ... ... ... зат сұлы мен ... бар. ... ... күнжіт, мейіз, жаңғақ пен шоколад
құрамында да жыныстық жолмен жұғатын ... ... ... көп ... – астық тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық
өсімдік. Дүние жүзінде Күріштің ... ... түрі ... ... Африка, Америка, Австралияның ... және ... ... Оның биіктігі 60 – 150 см, бір ... ... ... ... (70 – 80 см ... ... ... Осы
тамырларында ауа жинап өткізуші ...... ... ... буын аралығының іші қуыс, ... буын ... ... ... бар. ... саны ... буындары санына сәйкес келеді,
бұл күріштің сорттық қасиетін көрсетеді. Гүлшоғыры – ... ... бір ... ... екі ... – жоғарғы жағында ... ... ... гүл ... ... ... ... айқас тозаңданады.
Сортына байланысты вегетация кезеңі 90 – 130 күн, ... суды көп ... ... ... 5 – 6 күн ... ... ... қыздырып, 2 тәулік жылы
суда жібітеді, тұқымды себу алдында кептіреді. Оңтүстік Қазақстан облысында
аса маңызды азық-түліктік дақыл – екпе ... ... - ... ... ... ... Оңтістік
Американы ашқан кезде «маис» деп аталатын, осы күнгі жүгері дақылдарын
кездестірген. Оның алғашқы ... ... ... ... ... ... Х.Колумб испан короліне сыйға тартады. Ал біздің жүгерінің ... жері ... ... Дала ... кең таралуына оның мол өнім,
көк балаусаны аса көп беруі де себепші ... Бір ... ... тұқымдас
жылылықты сүйетін өсімдік. Дара жынысты, бір үйлі өсімдік. Жүгері 12-140 ... ... ... ... ... – собық. Тамыр жүйесі – шашақ, қосалқы
тамырлары болады. В,Е дәрімендері, техникалық май, линолеум, желім, ... ... ... ... тыңайтқыштары қажет. Басқа да астық тұқымдастар
секілді піскен жүгері дәні өте қоректі келеді, оның құрамында: ... май, ... ... магний, кальций т. б. минералдық тұздар,
витаминдер бар. ... ... ... ұн, әр ... ... ал жүгері
жармасынан — жүгері үлпілдегі, үлпек дән және ... ... ... - ... ... ... бір ... шөптесін өсімдік.
Оның дүние жүзінде 500-ге тарта түрі, Қазақстанда 1 түрі – ... не ... ... Тары ... даласында 6 ғасырдан бастап егіле бастаған. 19
ғасырдада егістік жердің 75 – ... тек Тары ғана ... ... ... егіп келе ... мәдени дақылдардың ішіндегі олардың ... ... ... ... да тары ... ... мен көлдерді
жағалай қоныс теуіп, жаз айларында қысқа мерзімде пісіп ... ... ... ... азық ... алуды көшіп-қонып мал баққан қазақтар ... ерте ... ... ... қоныс тепкен тайпалардың ... мен қола ... өмір ... сақ ... ... ерте және орта ... ... мен қорғандарды қазу кезінде тары
сабанының және дәндерінің табылуы осының айғағы болып ... ... ... ... автор , "тарих атасы" Геродот Қосөзен бойында
болған Вавилония мемлекетінің жерінде басқа дәнді дақылдармен бірге тарының
да егілгенін атап ... Осы ... ... сол ... Днепр мен
Буг өзендерінің бойын мекендеген скифтер де ... көп ... ... ... мен Грекия жерінде қола дәуірінде, Австрия, ГДР, ... ФРГ ... ... ... ... ... ... он
мың жылдай бұрын-ақ адамдардың тары өсірумен шұғылдана бастағанын ... ... ... құрамы
Астық дақылдары дәндерінің құрамында су, ақуыз, май, крахмал, жасұнық және
күл болады. Олар дәндерінің ... ... ... ... Мысалы, дәндегі ақуыз мөлшері қатты бидайда 13,8-20,0% болса,
ал күріш дәнінде 6,7-7,6% ғана болады.
Астық дақылдарының ... ... ... ... ал ... ... ... болады.
Дәннің химиялық құрамы аймақтың топырақ-климат жағдайына, қолданылатын
агротехникалық ... ... ... Қазақстанның қуаң далалық
аймағында өсірілетін жаздық бидай дәніндегі ... ... ... ... ... ... болады, сондықтан олар жақсы
бағаланады [6].
Ақуыздар - ... ... ... және мал ... ... ... бағалы бөлігі. Калориялылығы жөнінен ақсылдар
крахмал мен қанттан асып ... тек қана ... ... ... астық даңылдарының ішінде ақуызға байы -бидай, әсіресе қатты ... ... ... ... ... дәніндегі ақуыз мөлшері
13,5% болуы қажет. Ал біздің елімізде өсірілетін ... оның ... ... 13,9%, ал ... ... ... ... дәндерінде 16-
20% аралығында өзгереді. Неғұрлым климат құрғақ және топырақта азот мөлшері
мол болса, соғұрлым дәндегі ақуыз жоғары болады.
Көмірсулары (углеводтар) ... ... ... заттар (АЭЗ) орта
есеппен дән массасының 68-81 % құрайды және олардың негізгі бөлігін крахмал
алып жатыр.
Дәндегі майдың ... 2-6% ... ... ... ... Оның
барынша көп мөлшері сүлы мен жүгері үрығында (тиісінше 6,0 және 5,3%).
Кулдің көп мөлшері ... пен ... ... ... ... ... ... бай (күлдің 50% дейін) және кальцийге барынша кедей
(2,8%).
Дәнді дақылдардың ... ... ... шыққанна дәннің пісіп детілуіне дейінгі мерзімді
өсімдіктердің вегетациялық кезеңі деп ... ... ... ... ... ... ... өсу және даму сатыларынан өтеді. Олар:
1. тұқымның бөртуі және өнуі
2. көктеу
3. түптену
4. түтік шығару
5. масақтану(шашақ бас ... ... ... ... және ... ... және даму ... сатыларда өсімдіктерде сыртқы морфологиялық
өзгерістер байқалады [7].
Тұқымның бөртуі және өнуі - топыраққа сіңірілген тұқым өну ... ... ... ... ... жылу және ауа ... Дәннің
құрамындағы ақуыз, май, көмірсутегінің ... ... ... әр ... ... ... қажет. Мысалы, бидай тұқымының бөртуі үшін
оның құрғақ ауа салмағының ... тең ... ... ал асбұршақ тұқымының
бөртуіне 50% ылғал қажет, ал дәнінде ақуызы көп ... ... ... ... ... ... Дәннің өнуіне қажетті температура да екі топтағы астық
дақылдары үшін әр ... енуі үшін ... жылу және ... ... ... суды сіңіруі
оның бөртуі мен ұрықтың ... ... ... ... ... ... ... еритін түрге ауысады да, ұрықты қоректендіруге
жүмсалады. Түқымның бөртуі мен өнуіне оның ... ... зат ... ... ... су (ылғал) қажет: бидайға - 50%, қара
бидайға - 60-65%, ... - 50-60%, ... - 60-76%, ... - 37-44% ,
тары мен шәй жүгеріге - 25-38%. Суды ... ... ... ... ... ... ... дәннің ірілігі, қабықты-
лығы және құрамы айтарлықтай әсер етеді [7].
Ең төменгі өну температурасы дәнді дақылдардың бірінші тобында
+1-2°С, тары мен ... ... ... +11-13°С. Мүндай жылылықта олар
үзақ уақыт бойы өніп-өседі, сондықтан саңырауқүлақ ауруларына ... ... ... ... үшін оңтайлы өну температурасы +6-12°С,
ал екінші топ үшін +18-22°С. Жаппай өнуге ауаның жетімсіздігі теріс әсерін
ти-гізеді. Ылғалдың шектен тыс ... ... ... ... ... оның өнуін күрт төмендетеді. Бүл кезеңде үрыңтың жапырақшалар
мен тамыршаларі,қарқынды өсе бастайды. Дәнді ... ... ... ... ... ... 3-5, ңара ... сүлыданегізінен 3,
арпада 5-8), ал екінші топтың дақылдары жалғыз түп тамырымен ... ... ... дами бастайды да, сабақ өркені пайда болады (ұрыңтық
сабақ). Сабақ өркені сыртынан колеоптиле деп ... ... ... ... ... ... жоғарыға шығуына жеңілдік жасайды және оны
жараңаттанудан саңтайды.
Көктеу жеткілікті мөлшерде ... ... ... болса,
бөрткен дәннен алдымен тұқым тамыршалары, одан кейін ұрықтың сабағы өседі.
Ұрық сабағының ... оны ... ... жұқа ... қынап
(колеоптиль) болады. Жер бетіне шыққаннан кейін, күн сәулесінен колеоптиль
жарылып, оның ішінен ... ... ... ... ... Мұны өсімдіктің
көктеу сатысы дейді.
Түптену кезеңі - топырақтың 2-3 см тереңдігінде ... ... ... одан ... ... пен екінші тамыр тараған шақ түптену сатысы
деп аталады. Түптену дақылдың биологиялық ерекшеліктеріне, ... ... ... ... мөлшеріне, себілу тереңдігне байланысты әр
түрлі болады. Түптену ... әр ... ... ерекшеліктеріне
байланысты 12-30 күнге созылады. Үшінші жапырақ пайда болысы мен өсімдіктің
биіктеп өсуі саябырлайды да, жер асты ... өсуі мен ... Жер асты ... жүреді, түптену түйінінде екінші (қосалқы)
тамырлар түзіледі және топырақ бетінде ңосымша өркендер (сабақ-тар) пайда
болады. Тәжірибеде бұл ... ... деп ... Түптенудің нәтижесінде
бір түңымнан бірнеше сабақ өсіп шығады немесе бүта қалыптасады. Жалпы және
өнімді түптену ажыратылады. Жалпы түптену деп бір ... ... ... ... ... ал өнімді түптену егін жинау қарсаңындағы ... ... ... ... ... Гүл шоғыры бар, бірақ дәні пісіп үлгермеген
сабақтарды сабан өркен, ал гүл ... жоң ... ... шөп деп ... ... дақыл мен оның биологиялың ерекшеліктеріне, ... мен ... ... ... технологиясының
ерекшеліктеріне (себу мерзімі, түқым сіңіру ... себу ... ... ... ... ... бидайға, арпа сүлыға, сүлы
жаздың ... ... ... түптенеді. Күздік дәнді даңылдар жаздыңқа
қарағанда жақсырақ түптенеді. Түптенудің ... ... ... ... әр уақытта да оң құбылыс бола ... ... ... әсіресе көктем қуаңшылықты және жаз ылғалды болғанда ... шөп ... ... басты сабақтардың дәнінің пісіп жетілген кезеңінде
олар әлі дән ... ... ... ... ... ... шөп саны ... дәнділігі негізгі сабақтардан гөрі ... ... ... олар үшін ... мерзімін кешеуілдетуге тура келеді [7].
Жалпы алғанда дәнді ... ... ... ... ... - өсімдік бітіктігінің жиілігінде қосымша рөл атқарады.
Қазақстан жағдайында дәнді ... ... ... айтарлықтай емес
және ол жаздың бидайда 1,2-1,3; арпада 1,5-1,6; сұлыда 1,4-1,5; тарыда 1,8-
2,0; күздік қара бидай мен ... ... ол ... ... жоғары
Түтік шығару кезеңі - түптенудің 10-15 күн өткен соң, ... ... ... Оны топырақтың беткі қабатынан 5 см биіктікте
бірінші сабақ буынының ... ... ... ... ... ... ... арқасында оның буын аралықтары ұзара бастайды. ... 5-6 буын ... ал ... ол 15-ке ... ... ... Бұл
кезеңде қысқа буын аралығы ұрықтық гүл шоғыры (масақ, ... бар ... ... ... де, ... ... ішімен жоғары қарай көтеріледі.
Ең алдымен төменгі буын аралығы өсіп ұзара бастайды, оның соңынан төменнен
екінші, үшінші және одан ... дами ... Бір ... гүл ... ... сатысының басталуы сабақтың жоғарғы жапырақ қынабынан
гүл шоғырының жартысының ... ... ... Тары ... дәнді
дақылдарда бұл саты шашақ бас шығару деп аталады. Бұс ... ... ... ... ... ... және жарықтың мол болуын
қажет етеді.
Гүлдену кезеңі гүл шоғырның ... ... ... шығуымен
сипатталады. Жапырақтың, сабанның қарқынды өсуі жалғасады, ... ... ... ... Бұл ... ... ылғал мен қоректік
заттарға жоғары талап қояды. Кезең неғүрлым ұйымшылдыңпен өтсе, астық
солғүрлым ... ... де, ... ... ... ... ... дақылдар
масақтанған соң бірнеше күннен кейін гүлдейді, содан кейін ... ... ... ... ... - ... арпа, тары, күріш
айқас тозаңданатындар - ... ... ... жүгері. Бидай, арпа, сұлы,
қарабидай дақылдарының жақсы гүлденуіне 15-20°С қолайлы ... ал ... ... ... күріш дақылдары үшін бұл көрсеткіш 20-25°С тең.
Дәннің толысуы және пісуі қосымша екі кезеңге ... және ... ... ... ... өзі үшке бөлінеді:
басы, ортасы және соңы. Балауызданып ... бас ... дән ... ... ... ... ... тырнақпен жеңіл кесіледі.
Балауызданып пісудің ортасында дән әлі ... ... ... ... ... ... Бұл дәуірде тұқымда пісу процесі ... ... ... ... ... ... пісудің соңында дән тырнақпен кесілмейді, ... оның ... ... 25-20% ... де, көлемі мен түсі толық ... ... ... ... ... ... осы ... түсірген
дұрыс. Мысалы, Қазақ ... ... ... ... ... 1974) ... бойынша, бидай түқымының өнімі
осы кезеңде орғанда дән ірілігінің есебінен жоғары ... ... ... ... 1000 ... ... 32,1 г, соңында 35,2 г болды.
Сонымен бірге балауызданып пісудің соңында орғанда өсімдіктер ... ... ... (3-4 күн), мұның өзі дән сапасына жақсы әсер етеді, ... ... ... ... пісу кезеңі екіге бөлінеді: толық пісудің басы мен ... ... ... бас ... дән ... тырнақпен із де салынбайды,
ылғалдылығы 20-18%. Бұл дәуірде егінді комбайнмен тура орып ... ... пісу ... ... - 17-16%. Дән ... аздаған
шығынмен үгітіледі, құрғақ, сапалы. Дәннің пісіп-жетілуі көптеген жағдайда,
оның ішінде ауа ... ... ... ... және
басқаларға байланысты. Дәннің ылғалдылығы ауа райына байланысты 14-22%
аралығында болады [7].
Қазақстандағы астық ... ... ... ... ... және бұршақ дақылдарының
респубилка селекционерлері шығарған 70-астам ... мен ... ... жылдары күздік бидайдың 10, күздік қарабидайдың
3, арпаның 3, сұлының 2 ... ... 9 ... күріштің 4, тарының 6,
қарақұмықтың 1 сорты шығарылды. Олардың ең бастылары - "Қызыл ... - 210", ... 56", ... аласасы", "Оңтүстік
Қазақстан 43", "Қазақстан 126", "Қызылбас", "Шортанды 25", "Қазақстан ... 20", ... 4", ... 21", "Қарағанды 2", "Эритроспермум
74", "Целинный 5", "Бәйшешек", "Қазақстан 43 ТВ", ... ... С 4", ... 5 ТВ", ... ... ... - ... бидай сорты. Красноводопад мемлекеттік сорт ... ... 1954 жылы ... ... ... ... ... сорт. Дән түсімі гектарынан 12-25 ц. Ұны мен қамыры жоғары
сапалы. Көбіне жұқпалы ауруларға шалдықпайды.
"Красноводопадская - 210" - ... ... ... 1976 жылы ... облысында
аудандастырылған. Ерте пісетін бағалы сорт. Дән түсімі гектарынан 22-25 ... ... ... ... ... 56" - ... бидай сорты. Қазақ ... ... ... 1984 жылы Жамбыл облысында аудандастырылған. Ертелеу
пісетін сорт. Дән түсімі гектарынан 24-27 ц. Күшті бидай ... ... ... ... сапасын жақсарту үшін пайдаланылады. Көбінесе ауру
жұқпайтын, түрлі зиянкестерге төзімді бидай.
"Алматы ... - ... ... ... Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу
институты шығарған. 1980 жылы ... ... ... ... ... суармалы жерде 80-90 ц., жартылай тәлімі жерде 50-55 ... ... ... ... ... ... ... жұқпайтын, түрлі
зиянкестерге төзімді бидай.
"Оңтүстік Қазақстан 43" - күздік арпа сорты. Красноводопад мемлекеттік сорт
сынау стансасы ... 1982 жылы ... ... ... ... ... Дән ... гектарынан 24-39,6 ц. Жармасы өте сапалы. Өсімдік
аурулары жұқпайды.
"Қазақстан 126" - ... ... ... ... егіншілік ғылыми-зерттеу
институты шығарған. 1955 жылы ... ... ... Дән ... ... 35-45 ц. ... ... жақсартатын
күшті бидай қатарына жатады.
"Қызылбас" - жаздық бидай сорты. ... ... ... шығарған. 1963 жылдан Қарағанды, Павлодар ... ... ... сорт. Дән түсімі гектарынан 10-13 ц.
"Шортанды 25" - ... ... ... ... ... шаруашылығы ғылыми-
зерттеу институты шығарған. 1975 жылдан Торғай облысында аудандастырылған.
Ертелеу пісетін ... Дән ... ... 12,3-28 ц. ... бидай қатарына
жатады. Әдетте ауруға шалдықпайды.
"Қазақстан 3" - жаздық бидай сорты. ... ... ... ... 1979 ... ... Талдықорған облыстарында
аудандастырылған, суармалы ... ... Дән ... ... 36-40 ... 65-66 ... 20" - ... бидай сорты. Бүкілодақтық астық шаруашылығы ғылыми-
зерттеу институты шығарған. 1979 жылдан ... ... ... ... ... ... Дән ... гектарынан 13,2-24 ц.
Дәні өте жылтыр, мөлдір.
"Қазақстан 4" - ... ... ... ... ... ... ... 1980 жылдан Алматы, Талдықорған облыстарында
аудандастырылған, суарылмайтын және тәлімі ... ... Дән ... ... ц. ... ... қатарына жатады. Ауру жұқпайтын,
зиянкестерге төзімді.
"Целинный 21" - ... ... ... ... ... ... ... институты шығарған.1980 жылдан Семей, Павлодар, Целиноград(Ақмола
облысы), Көкшетау облыстарында аудандастырылған. Кеш ... ... ... түсімі гектарынан 13,0-40,9 ц.
"Қарағанды 2" - жаздық бидай сорты. ... ... ... ... 1980 ... ... ... аудандастырылған. Кешірек
пісетін бидай. Дән түсімі гектарынан 16,1-25,7 ц.
"Эритроспермум 74" - жаздық бидай сорты. Ақтөбе ауыл ... ... мен ... ... ... ... шығарған. 1982 жылдан
Ақтөбе облысында аудандастырылған. Табиғаты қатал, шөлейт ... 10,1ц. дән ... 8955", ... 5", ... жаздық арпа сорттары. ... ... сыра ... үшін ... 43 ТВ", ... 367", Қазақстан С4" - ... ... ... ... ... ... Дән өндіру және сүрлем
дайындау мақсаттарымен егілетін сорттар. "Қазақстан 5 ТВ"- жүгері гибриді,
көктей орылатын ... - ... ... Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институты Қаратал
тәжірбие егістігінде ... Таза ... ... 70%. Бөрту коэффиценті
жоғары. Жел өтіне төзімді.
• Тұқым сепкіш және ... себу ... ... ... егу, ... агрегаттау әдістеріне және пайдалану
орнына (себетін дақылдарға) ... ... Егу ... ... ... ... себетін, тар қатарлы, пунктирлі,
шаршы-ұялы, бір дәндеп және шашып себетін сеялкалар болып бөлінеді. Қатарлы
және тар ... ... ... ... ... берілген
қашықтықта, шаршы ұялы сеялкалар шаршы бұрыштарына ұялап, пунктир сеялкалар
берілген қашықтықта бір-бір дәннен шашып тұқымдық дәнді ... ... ... ... ... ... ... сеялкалар тракторға аспалы, ... және ... ... ... қарай дән-тыңайтқыш, дән-тыңайтқыш-шөп, жүгері, қызылша,
көкөніс, ағаш т.б. ... деп ... ... ... нормасына сай сеялкалар тұқым мен ... ... ... ... топырақтың ылғалды қабатына берілген
тереңдікте сіңіруі керек. Себу кезінде ... ... ... белгіленген түйісуін сақтау қамтамасыз етілуі тиіс. Шала
және қайта ... ... ... ... ... ... және ... бөлшектері мен механизмдері
болады. Оның тікелей себу процесін орындайтын ... ... ... сепкіш аппарат, тұқым өткізгіш, сіңіргіш ... бар ... ... ... ... ... ... істеуін қамтамасыз
етеді. Олар – тіркемесі бар рама, осьтері бар тіреуіш-жетек доңғалақтары,
көтеру және ... ... ... ... ... ... аппараттың біліктерін қозғалысқа келтіретін беріліс
механизмдер бекіту детальдары. 
Сеялкалардың пайдаланылуына қарай жұмыс органдарын ауыстыруға болады.
Машинаның ... ... ... ... ... ... енгізіле ... түзу ... және ... шала ... үшін ... және із түсіргіштермен жабдықталады. 

Әмбебап гидрофицияланған астық себетін сеялка СЗ-3,6

• Ол Т-25, Т-40 және МТЗ ... ... Алым ені – 6 - 12 ... 12 ... ... ... ... Негізгі тораптары мен механизмдері – рама, үйме ... бар ... ... ... ... ... механизмдері. Рамасы
түтіктерден пісіріліп жасалған, машинаны ... ... ... ... тағандар рамаға жапсыра пісірілген.
• Шанақ 4 астыңғы ... ... ... түсетін қима пирамида пішінінде
жасалған. Шанақтың ішкі жағындағы алдыңғы және артқы ... ... үйме ... 8 ... олар ... ... Шанақтың сыйымдылығы 0,43 м3. Шанақтың ... ... ... ... ... ... тозаңданып кетуінен
сақтайтын тор 7 және тент 6 жабылған. Мөлшерлеуіш құрылғы 10 ... ... ... екі ... ... ... ... 5 және тісті сектормен бекітіледі.
• Сепкіш аппарат 11 радиусы ... ... ... білікке 9 асылған
ирек пішінді болат планка болып ... ... ... тербелу
амплитудасы, соған сәйкес себу нормасы жетек күйентесінің 3 ұзындығын
өзгерту есебінен өзгеретін болады. ... ... ... 455 ... екі ... ... 12 ... олар конусты редукторлардың
13 вертикаль біліктеріне бекітіліп, шанақ астына ... ... ... ... ... ... науа кескінді төрт
қалақша шегеленіп, тойтарылған. Дискілердің айналу жылдамдығы – ... ... ... органдары трактордың қуат алу білігінен қозғалысқа
келеді. Редуктор 1 ... ... 2 және ... 3
жәрдемімен теңселгіш білікті 9 қозғалтады, соның әсерінен асқыштар мен
рычагтар ... ... (11) пен үйме ... 8 ... ... ... ... 1, шынжырлы беріліс 14 және
конусты редукторлар 13 қозғалтады. Материалдың егістік бетіне біркелкі
шашылуы үшін жел ... ... ... ... кезде шашқыш
дискілердің айналым саны шынжырлы ... ... ... ... кемитін болады. Себу нормасын тракторшы жұмыс
орнында отырып мөлшерлеуіш ... ... және себу ... ... өзгерту арқылы реттейді [8].
• Оның тыңайтқыш себу нормасының шегі 40–2000 кг/га, сидераттар себу
нормасының шегі 8–150 ... ... ... ... ... – 6-12 ... Астық себетін СЗ-3,6 сеялкасының схемасы:
• 1 – рама, 2 – басыртқы, 3 – гидроцилиндр, 4 – ... ... 5 ... ... жәшігі, 6 – сорғыш аппарат, 7 – тұқым құбыры, 8 – ... ... 9 – ... бар ... ... 10 – ... 11 – ... Сеялканың қандай жұмысқа пайдаланатынына қарай оның жұмыс органдары
ауыстырылып отыруы мүмкін. Мысалы, ... ... тек ... ... ... ... – дәнді және шөп ұрықтарын
себетін, тұқым-тыңайтқыш шашатын сеялкалардың – дән мен ... ... ... ... ... ... мен бөлшектер әр ... ... онша ... ... ... ... тура жүргізіп, жалсыз себу үшін сеялкаларда маркерелер мен
із ... ... ... ... ... астық сеялкасының
схемасы келтірілген. Ол эшелондап ... СЗ-3,6 және бір ... ... ... ... ... ... Алымы кен
еңістік, агрегаттарға тіркемесі бар СЗ-3,6 ... ... ... ал ... ... – бір ... тіркеледі. СЗ-3,6
сеялкасы астық және бұршақ тұқымдас ... ... ... ... бір ... ... ... тыңайтқыштар себуге қолайлы.
Престегіш СЗП-3,6 сеялкасы СЗ-3,6 сеялкасы сияқты ... ... оның ... тұқым себілген қатарларды катокпен
таптап отырады. Топырақ аса дымқыл болса, СЗП-3,6 сеялкасына ... ... ... істеуге арналған тетік орнатылады.
• СЗ-3,6 сеялкасы – 24 қатарлы, оның негізі – рама 1, оған екі ... ... 5 ... ... түбіндегі тесіктерге
қарама-қарсы 24 катушкалы ... ... 6 ... бекітілген.
Тесіктердің саны сепкіш аппараттардың санымен бірдей. Жәшіктің ... 24 ... ... ... ... ... ... өтетін түтіктер 7 аппараттардың воронкасына ... ... ... ... ... түтіктің төменгі жағы қос
дискілі, шүмектің 9 ... ... ... ... ... шүмек бірінші қатар үшін ... ... ... үшін ... ... ... ал ... мен айырлар арқылы – шүмектердің
жерге батуын топтап реттейтін төрт қырлы біліктерге, бекітілген.
• Шүмектерді жерге ... ... ... ... гидравликалы
келеді.
• Раманың артқы брусының астындағы ... төрт ... екі ... 11 ... ... жалғастыру үшін екі қаптал және бір ортаңғы брустан тұратын
басыртқыға тіркемелі қапсырма ... ... ... екі пневматикалық тірек-жетек доңғалағының 8 үстіне орнатылған.
• Дән және тыңайтқыш себетін ... ... ... тірек-
жетек доңғалақтары жалғастырғыш механизм ... ... ... ... ... ... астық және тыңайтқыш
себетін аппараттар біліктерінің айналу жылдамдығын өзгертуге, сөйтіп
тұқым себу ... ... ... Сеялканың жұмыс процесі мына төмендегіше өтеді. Дән ... ... ... ... ... ... ... құйылады.
Айналмалы катушкалар тұқымды қалақтарымен қамтиды да тұқым өтетін
түтіктердің воронкасына шығарып ... ... ... ... ... ... ... аппараттың катушкасы
арқылы наушаларға жеткізіледі де, одан тұқым воронкасына түседі.
•   Сеялканың жұмыс органдары мен ... ... ... ... дәні таусылған кезде жұмысты тоқтатпас үшін
себе ... ... мен ... салуға арналған. Ол ... ... ... екі ... ... және ... тұрады. 
Дән-тыңайтқыш жәшігі раманың алдыңғы, ортаңғы және артқы брустарына
пісірілген құрсауларға тіректер мен болттар арқылы қатайтылады. 
Тұқым себу нормасын себу ... ... ... ... ... артқы қабырғасына болттармен қатайтылады. 
Дән-тыңайтқыш шөп сеялкаларында дән-тыңайтқыш жәшіктерінің артына
шөптің сусымалы және ... ... ... ... жәшік
орналастырылған. Сепкіш аппараттары ... ... ... ... ... айдауыш, ал араларына айналып
тұратын араластырғыштар қондырылады. ... мен ... суси ... шөп ... себу ... оның ... қалуына жол
бермейді. 
    Катушкалы тұқым сепкіш аппараттар дәнді және дәнді-бұршақты
дақылдар тұқымын, сондай-ақ шөп ... себу үшін ... ... ... қарапайым, себу нормасын реттеуі күрделі емес,
пайдалануға да қолайлы. ... ... ... ... ... ... бос ... тегіс муфта және розетка секілді негізгі төрт
бөліктен тұрады. 
Сошниктер топыраққа борозда салып, оған ... ... ... ... ... ... талап – бороздаларға
тұқымды біркелкі және бірдей тереңдікке ... ... ... корпустан, пісірілген воронка мен
тізгіншеден ... ... ... ... ... ... Осы ұштық топыраққа еніп кетеді де себілетін тұқымға
арналған борозда салады. Тізгіншенің ... ұшы ... ... ... анкерлі сошниктің құрылысына
ұқсас. Одан айырмашылығы – ... ... ... топыраққа жіңішке
борозда сала отырып, топырақты жоғары қарай емес төмен ... ... ... топырақтың ылғал қабаты сыртқа қарай
аударлымайды, әрі ... ... ... ... түседі [9].
Дискілі сошниктер конструкциясы күрделі, ... ... ... кең ... ... ... ... топырақ
көп жабыспайды. Олар майда кесекті және тоң ... ... ... ... түбірлерінің қалдықтары мол игерілетін тың және тыңайған
жерлерде агротехникалық талаптарға сай қалыпты егу сапасын қамтамасыз
етеді. ... ... ... екі ... ... дискімен жыртады,
яғни борозда салады. Дискілер сошник корпусы ішіндегі бір ... ... ... 10° ... ... ... тұқымды бороздаға бағыттап тұратын воронка бекітіледі.
Дискілер арасына жабысқан ... ... ... ... мен көп ... егу ... жұмысқа
дайындау. Егістікке шықпай тұрып сеялкалар мен егу ... ... ... ... ... ... керек. Ең алдымен сеялканың
құрастырылатын бірліктерінің бекітілуін тексеріп, сепкіш аппараттарды,
тұқым өткізгіштерді, сошниктерді қараған жөн. Көзге ... ... ... Тұқым жәшігінен бөгде заттардың бәрі алынып тасталады.
Содан соң беріліс ... ... ... ... реттейтін
механизм тексеріліп, сеялка ... ... бір ... ... ... үшін тіркеуіш дайындалады.
Доңғалақтардың, осьтердің, кергіштердің ақаусыздығы, брустардың, асқыш
механизмдердің, қамыттардың күйі ... ... ... ... ... ... ... егу схемасынан ауытқу байқалса, сошниктер
қайта ... Ең ... ... ... тұқымды себу
біркелкілігі тексеріледі де сеялкалар себу ... ... ... ... ... және ... ... сошниктер ізінің
тереңдігі бойынша анықталады. Топтық реттеу сошниктердің ... ... ... ... іске ... ... ... тереңдейді. 
Сеялканың екі жақ жартысының да реттеуіштерінің винттері сошниктер
бірдей тереңдікте тұратындай етіліп орналастырылуы қажет.
Себу біркелкілігін ... ... ... ... себу ... тексеру үшін реттеуіш
рычагы шкаланың нөлдік бөлігіне көшіріліп, ... ... ... ... шығу ... ... катушканың бүйірі, яғни ... ... ішкі ... бір ... ... ... Егер ... аппарат корпусын тұқым жәшігіне бекіткен болтты босатып,
сепкіш аппараты катушканың кесік розетканың ішкі жағына сай ... ... ... ... ... ... ... орналасуы да тексеріледі. Дәнді
дақылдар тұқымын себу кезінде муфта катушкаларының төменгі клапандары
(түптері) мен төменгі ... ... ... ... сепкіш
аппараттарда 2 мм-ден аспауға тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... қысылуын қажетті жаққа бұрай
отырып жасалады. 
Сеялкаларды себу нормасына қою. Себу нормасы тұқым ... себу ... себу ... рычагтары
реттегеннен кейін ғана ... ... ... ... аз және өте жиі ... ... ... аппараттарда
ұнтақталмайды әрі анағұрлым біркелкі себіледі [9]. 
• Сеялкаларды себу ... ... ... ... Бізге бұл жерде
1га.ға 200 кг астық мөлшері берілген. Мақсатымыз 1га(100м х ... ... бөлу және сол ... 1 ... метр ... ... кг
астық кететіндігін анықтау керек. Әр қарық 50см.ден болғанда 1га жерге
20 қарық түседі. Сеялканың ... 4м , бір ... ... 8 ... өтеді. Енді сеялканың дөңгелегінің бір айналып ... ... ... Ол үшін ... формуладан пайдаланамыз:




бұл жерде
l – жолдың ұзындығы
d – дөңгелектің диаметрі
π – тұрақты шама ... = 1.3*3.14 = ... - бұл ... ... бір ... ... жолы. Қарықты санынн
анықтадық 200 кг астықты 20 қарыққа бөлетін болсақ әр қарыққа 10кг ... ... ... ... дөңгелегі бір айналым жасаған кезде 8 қарықты
алып жүргенде 3,2 кг тұқым ... ... ... 1м жеріне 0,1кг(100г)
тұқым себіледі.
Тұқым сепкештің ... бар ... ... ... көрсетілген
мөлшерге қоямыз
Қорытынды
Ауыл шаруашылығы – халқымызды ... ... ... ... ең ... сала. Халқымыздың әл-ауқаты, өмір сүру деңгейі
ауыл шаруашылығының дамуына тікелей ... ... да ... ... ... ... көңіл бөліп отыр. Соның нәтижесінде еліміздің
ауыл шаруашылығы қарқынды ... ... өнім ... ... шаруашылығы – бұл еліміздің экономикасын биікке асқақтататын
маңызды салалардың бірі болып табылады. Ауыл ... ... ... кең ... ... ... малымыз, егінді алқаптарымыз
оралады.
Астық дақылдардың xaлық шаруашылығындағы aca жоғары маңызы ... ... ... мен ... ... мүмкіндігімен
анықталады. Астық (дән) адамзатқа азық-түліктің негізгі ... ... ... мал ... өнеркәсіпке шикізат болып табылады.
Астық өндіруді үнемі көбейтіп, арттыра берудің біздің еліміз үшін аса
зор маңызы бар. Астықты неғұрлым мол ... ... мал ... ауыл шаруашылығының басқа да салалары жақсы өркендейді, жалпы ... ... ... ... ең жауапты істердің бірі бұл тұқым себу болып
табылады. Сондықтанда тұқым ... себу ... білу өте ... ... егу ... ... ... қатарлап себетін, тар қатарлы,
пунктирлі, шаршы-ұялы, бір дәндеп және ... ... ... ... ... және тар ... сеялкалар тұқымды топыраққа
қатараралыққа берілген ... ... ұялы ... ... ... ... сеялкалар берілген қашықтықта бір-бір дәннен шашып ... ... ... ... бөліп себеді. 
Тракторға агрегаттау әдісі бойынша сеялкалар ... ... ... және ... ... ... қарай дән-тыңайтқыш, дән-тыңайтқыш-шөп, жүгері, ... ағаш т.б. ... деп ... жұмысы бойынша келесі қорытынды жасалды:
• 1 Астықты дәнді дақылдардың шаруашылықтағы маңызы анықталды.
2 Астық дақылдарының түрлері, құрамы, өсіп-дамуы қарастырылды.
• 3 Тұқым ... және ... себу ... ... ... 4 Жұмыс бойынша қорытынды жасалды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ... ...... Қ. К. ... Қ.М. Мұсынов, А.Қ. Апушев, Н.А. Серекпаев, ... С.С. ... ... ... Оқу ... ... - 2011 – 320б.
3. Жаңабаев.Қ, Арыстанғұлов.С. Агрономия негіздері: Оқу құралы. -
Астана: 2010 – ... М.М. ... ... шаруашылығы: Оқу құралы. – Алматы: 2007 –
280б.
5. Қ.Әрінов,А.Нағымтаев Агрономия ... Оқу ... - ...... ... ... және егіншілік» пәнінен зертханалық және
тәжрибелік сабақтарға арналған оқу құралы: - Тараз: 2002 - ... ... ... ... ... 1995 – 247б
8. Мухин А.А. Машина-трактор паркін пайдалануды ұйымдастыру және жұмыс
жүргізу технологиясы. Оқу құралы. – Алматы: 1997 - 320 ... ... ... Ауыл ... ... ... ... Оқу құралы. – Алматы: 2000 -280б.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бидай алейрон клеткаларындағы азот тотығының супероксиддисмутаза белсенділігі мен супероксид радикалының жинақталуына әсері33 бет
Мал азықтарының топтары9 бет
Малазықтық дақылдардың агробиологиялық ерекшеліктері7 бет
Сабақтану және жапырақтануына қарай өсімдіктің түрлері9 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь