Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі

Жоспар

1. Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі
2. Семей ядролық полигоны
3. Невада.Семей полигонының инфрақұрылымы
4. Семей ядролық полигонның алғашқы жүргізілуі
5. Семей ядролық полигонындағы сынақтардың адамдарға, қоршаған ортаға әсері
6. Суарылған ядролық темірмен
7. Каспий теңізінің экологиялық проблемасы
Адамның шаруашылық әрекеті табиғаттың өзгеруіне әсер ететін ерекше фактор. Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен қатар, оны өзгертеді де. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі зардаптарын да ескеруі қажет. Табиғат кешендеріне кері әсер ететін озық ғылыми-техниканың тікелей қатысы жоқ. Ол өзгерістерге кінәлы прогресс емес, техникалық жобаларда адамның шаруашылық әрекетінің әсері есепке алынбаған. Жауын-шашын мөлшерін, топырақ ылғалдығын ескерместен топыраққа минералды тыңайткыштар енгізу, ол заттардың шайылып, өзендер мен бөгендердің ластануын туғызды. Мұның бәрі қаншама еңбек пен шикізатты зая кетірумен бірге, қоршаған ортаның жағдайын нашарлатады. Ірі бөгендер салуда аумақтың табиғат ерекшеліктерін ескермеу мезгілсіз батпақтануға, топырак, өсімдік жамылғысы мен сол жердің микроклиматының өзгеруіне әкеп соғады. Қазіргі кезде антропогендік ландшафтар басым. Ландшафтарды жақсарту үшін оларды өзгертетін шаралар жүргізеді. Соның бірі – мелиорация. Мелиорация жердің жағдайын жақсарту мен оны пайдалану тиімділігін арттыруға бағытталған шаралардың жиынтығы болып табылады. Табиғатты тиімді пайдалану, көркейту және қорғау кешенді түрде қарастырылуы қажет. Рио-де-Жанейро декларациясының қағидаларын есепке ала отырып Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігі проблемалары және қоршаған ортасының жағдайына ғаламдық, ұлттық және жергілікті деңгейде қаралуын қарастырады.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Н.Ә. Назарбаев «Бейбітшілік кіндігі». – Астана «Елорда», 2001
2. О. Жанайдаров «Менің елім - Қазақстан». – Алматы: «Балауса баспасы», 2003
3. Журнал «Арай» 1988 жыл № 10
        
        Жоспар
* Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі
* Семей ядролық полигоны
* Невада-Семей полигонының инфрақұрылымы
* Семей ядролық полигонның ... ... ... ... ... ... адамдарға, қоршаған ортаға әсері
* Суарылған ядролық темірмен
* Каспий теңізінің ... ... ... ... табиғи кешендердің өзгеруі
Адамның шаруашылық әрекеті табиғаттың өзгеруіне әсер ететін ерекше ... Адам ... пен ақыл ... ... ... ... бейімделумен қатар, оны өзгертеді де. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі зардаптарын да ескеруі қажет. Табиғат кешендеріне кері әсер ... озық ... ... ... жоқ. Ол өзгерістерге кінәлы прогресс емес, техникалық жобаларда адамның шаруашылық ... ... ... алынбаған. Жауын-шашын мөлшерін, топырақ ылғалдығын ескерместен топыраққа минералды тыңайткыштар енгізу, ол заттардың ... ... мен ... ... ... Мұның бәрі қаншама еңбек пен шикізатты зая кетірумен ... ... ... жағдайын нашарлатады. Ірі бөгендер салуда аумақтың табиғат ерекшеліктерін ескермеу мезгілсіз батпақтануға, топырак, өсімдік жамылғысы мен сол жердің микроклиматының ... әкеп ... ... ... ... ... басым. Ландшафтарды жақсарту үшін оларды өзгертетін шаралар жүргізеді. Соның бірі - ... ... ... ... жақсарту мен оны пайдалану тиімділігін арттыруға бағытталған шаралардың жиынтығы болып табылады. Табиғатты тиімді пайдалану, көркейту және ... ... ... ... ... ... декларациясының қағидаларын есепке ала отырып Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігі проблемалары және қоршаған ортасының жағдайына ғаламдық, ұлттық және жергілікті ... ... ... экологиялық проблемаларға климаттың өзгеруі, озон қабатының бұзылуы, биоәртүрліліктің азаюы, шөлейттену және жердің ... ... ... ... ... ... экологиялық апатты аймақтар; Каспий теңізі қайраңы ресурстарын белсенді игерумен байланысты ... ... ... ... ... ... ғарыштық және тәжірибелік кешендер полигондарының әсерін жатқызуға болады. Жергілікті экологиялық проблемаларға ауа бассейнінің ластануын, радиоактивті, тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтары, табиғи және ... ... ... ... болады. Адам әрекетінен Қазақстан жерінде тез шешуді қажет ететін проблемалар бар.
Семей ядролық полигоны
Еліміздің тарихындағы ең қайғылы парақтардың бірі - ... ... ... ... ... ... ... атомдық жарылыс дауысы 1949 жылы тамыздың 29-ы, таңғы сағат 7-де естілді. Семей ядролық полигоны ауданында 450-ден астам жер үсті және жер асты ... ... ... ... ... гидросфераға және литосфераға өте үлкен мөлшерде радиоактивті материалдар шығарылды. Тек Семей ядролық полигонының ғана емес, соған жақын жатқан ... ... ... да (Павлодар, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Жезқазған облыстары және Ресей ... ... ... ... ластануға ұшырады. Соның нәтижесінде сол аумақтағы көптеген тірі ағзалар және тұрғын халықтар зардап ... ... ... ... ... әлі де толық зерттелген жоқ. Белгілі ақын Олжас Сүлейменовтың басшылығымен Невада -- Семей экологиялық қозғалысы ... ... ... сынақтар өткізуге толық тыйым салды. Бұл қозғалысқа Қазақстанның көптеген халқы кеңінен қатысты. Қазақстан Президенті Н. Ә. ... ... ... ... ... мораторий жариялады. (Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Жарлығына 1991 жылы тамыздың 29-да қол қойылды.) ... ... бері он ... ... ... өткеніне қарамастан, Семей ядролық полигонының белдемі күні бүгінге ... ... ... ... ... есептеледі. Өйткені онда ұзақ сақталатын радиоактивті заттар жинақталған. Полигон аймағында күні ... ... ... және ... ластанған. Қазақстан Үкіметі Семей ядролық полигонымен шектесіп жатқан аудандар аймағындағы экологиялық жағдайды жеңілдету жөнінде бірқатар шұғыл шаралар ... АҚШ пен ... ... ... ядролық полигоны аймағында экологиялық зерттеулерді жүргізуге елеулі ... ... ... КСРО ... Қазақстан аумағында атом бомбалары сынақтан өтті. Ол үшін арнайы 18 млн га жер ... ... ... ... ашылды. Бастапқысынды адамдарға, жануарлар мен табиғатқа тікелей зардабын тигізген ашық ... ... ... ... жер ... ... бастады. Атом бомбаларының жарылыстары сұмдық ауыр болды. Семей маңындағы радиациялық әсер аймағында тұратын 500 мыңдай адам осы ... азап ... 1949 ... 1963 ... ... жер бетінде жасалған сынақтардың зардабы әсіресе мол ... рас. Бұл ... ... ... 1990 жылға дейін мұқият жасырылып келді. Облыста онкологиялық, жүрек-қан тамыр, жүйке және психикалық аурулар саны күрт өсті. Азап ... өлім ... ... ... ... ... балалар көбейді. Бұның өзі қазақ ұлтының келешегіне төнген зор қауіп болатын 1980 жылдардың аяғына қарай халықтың төзімі таусылып, шегіне жеткен еді. ... ... ... ... Қазақстан аумағында қиратқыш әлуеті жағынан орасан зор ядролық арсенал ... ... ... ... ... ... ... Кеңес Одағының барлық ықтимал дұшпандарының аса маңызды ... ... ... ... да ... ... артылатын. Бұл қаруды қолдану миллиондаған халқы бар мыңнан астам қаланы, ол былай тұрсын, ... бір ... ... ... жермен жексен етуге мүмкіндік беретін. Қазақстан стратегиялық қару-жарақ пен оны ... ... ... жай ғана орын ... жоқ. Біздің елде жайласқан сұмдық әскери-техникалық әлует қуаты жағынан тұтас бір индустрия, өзіндік бір еді. ... ... ... ... ... ... ядролық циклды: ядролық қаруды сынау, жаңғырту және өндіру циклын жүзеге асыру мүмкіндігі алды.
Невада-Семей полигонының ... ... ... ... бірі - Семей полигоны Кеңес Одағының аса маңызды стратегиялық объектісі болды. Осынау ... ... ... Курчатов қаласын (Семей - 21), реакторлар кешенін, , (Дегелеңдегі сейсмокешен), ( дейтін) ... ... ... ... ... да ұсақ ... ... қамтиды. Семей ядролық полигонның осынау тәжірибелік алаңдарында 456 ядролық жарылыс жасалды. Осынау сынақтар атом қаруының ... ... ... ... ғана ... оның жаңа ... де жасауға мүмкіндік берді.
Семей ядролық полигонның алғашқы жүргізілуі
Семей ядролық полигонындағы сынақтардың жалпы саны 456 ядролық және ... ... ... ... 116-сы ашық ... яғни жер ... ... әуе кеңістігінде жасалды. Семей полигонында әуеде және жер бетінде сынақтан өткізілген ядролық зарядтардың жалпы қуаты 1945 жылы Хиросимаға ... атом ... ... 2,5 мың есе көп ... 1949 жылғы 29 тамызда тұп-тура таңғы сағат жетіде көз ілеспес жылдамдықпен ұлғайып бара жатқан отты доп кенеттен Жер ... ... оны ... ... ... көтерілген. Отты шардан соң, сұрапыл қуат пен көз қарастырар сәуле бас айналдырып жібергендей бір сәтте жер қабығының ыстық күлі мен иісі ... ... Жер ... өртең иісі қолқа атар түтіннің ащы иісін қолдан ... жел ... жан ... ... Таяу ... ... ... тұратын адамдар дір ете түскен жер мен жарты аспанды алып кеткен от-жалынға таңырқап, үйлерінен қарап ... ... түп шөп ... ... ... ... даланың тұл жамылғысы. Жан-тәсілім алдында жанталасқан тышқандардың, қарсақтардың ... өлі ... ... ... келгендер бұл тозақты Семей ядролық сынақ полигоны ... ... № 2 оқу ... РДС-1 ... ... ... плутоний зарядан жер бетінде сынақтан өткізу жарылысы деп атады. Бұл КСРО-да тұңғыш атом бомбасының ... еді. ... жаңа ... ... ... Лаврентий Берия, Сергей Курчатов, әскери бастықтар мен атақты ғалымдар, ... атом ... ... ... ... ... және техникалық аталары тасадан бақылап тұрды.
Семей ядролық полигонындағы сынақтардың адамдарға, қоршаған ортаға әсері
Тұңғыш ... ... ... ... аймақтың барлық елді мекендерін жауып қалды. Көрші қонған әскери объектіде не болып жатқаны туралы титімдей түсінігі жоқ ... ... ... радиациялық сәуленің сұмдық дозасын алды. Халыққа сынақ туралы ескертілмеген де еді. Ядролық жарылыстар туралы ... 1953 ... ... қана ... ... Онда ... мен малды радиоактивті заттардың таралу аймағынан уақытша көшіру, ... ... ... ... орларға немесе кепелерге жасыру көзделді. Алайда жарылыстан ... ... ... ... жерлердегі өз үйлеріне оралып отырды. Жарылыс толқыны көптеген үйлер терезесінің шынысын ұшырып жіберген, кейбір үйлердің ... ... ... ... ... ... ... адамдар полигон жанындағы туған жерлеріне қайтып орала бастағанда, олардың көбісі ... ... ... қалды, не қақырап кеткен қабырғаларды көрді. Семей ядролық полигонындағы сынақтардың әсері туралы алғашқы шын да ... ... ... КСР ... академиясы жүргізген кең ауқымды медициналық-экологиялық зерттеулердің нәтижесінде алынды. Зерттеулерді, ғылыми экспедицияларды профессор Б. Атшабаров басқарды. Радиацияның адамға ықпалының ... ... ... ... ... ... Бұл ... ең қауіптісі - иондалатын радиацияның ықпалы ... ... ... ... ... ... ... 1949 жылғы алғашқы жер бетіндегі жарылыстан бастап Семей және Павлодар облыстарының радиациялық сәулеленудің ықпалына ... ... ... ... ... ... санының ұдайы өсіп келе жатқаны байқалады. Бұлар өкпе мен сүт бездерінің рагы, лимфогемобластоз және басқа да қатерлі ... ... ... ... рак ... ... ... бері үш есе өсті. Семей полигонына жақын нақ сол аудандарда жетілуіндегі әртүрлі ... ... және ... ... ... ... ... ерекше көп келеді. Мамангдардың айтуынша, соны бәрі нақ қысқа мерзімді және ... ... ... ... ... ... ... Адамдар ғана емес, жер де азап шегеді. Жылма-жыл радионуклидтердің жинала беруі жердің құнарлығын азайтады. Жерде орасан зор ... ... мыс, ... және ... ... әрттүрлі дәнді дақылдар адам организміне сіңеді.
Суарылған ядролық темірмен
Сутегілік құрылымы РДС-2 бұйымы дегеннің қуаты жағынан соған дейін болып көрмеген. ... 1953 ... 12 ... ... ... полигонының төңірегін тетірентті. Оның қуаты 480 килотонна еді. Жарылыстан кейін пайда ... ... ... ... ... ... ... бұлты 16 километр биіктікке көтерілді. Осы жарылыстан кейін радиусы ондаған километр болатын жерде дала шөптері бірнеше күн бойы ... ... ... ... 1955 жылы 22 ... ... ... бомбалағышы Семей полигонының үстінен ұшып бара жатып, жаңадан жасалған қуаты 1,7 мегатонна болатын, термоядролық РДС-37 зарядын тастады. Бомба бір ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен жер қабатының дірілі бүкіл дерлік Қазақстан аумағы мен Ресейдің көршіліс аймақтарында сезілді. 1962-1989 жылдар арасында Семей ... ... ... жер ... шахталарында 340 жарылыс жасалды. Бұл арада жыл сайын 14-18 ядролық сынақ өткізіліп тұрды. Осынау жарылыстың салдарынан бір көздері ... ... ... тауы іс ... киыршық тас үйіндісіне айналды. Жер астындағы әрбір үшінші жарылыстан соң, жарылыс нәтижесінде пайда болған жарықтар мен саңылаулардан радиоактивті газ ... ... ... 1989 жылы 12 ақпанда кезекті жоспарлы ядролық сынақ өткізді. Үңгірлердің бірінде қуаты 70 килотоннадан астам ядролық заряд жарылды. Соның салдарынан жер ... ... ... ... олардан екі тәулік бойы радиоактивті газдар шығып жатқан. Содан пайда болған радиоактивті бұлт 30 мыңнан астам адам тұратын аумақты ... Бұл ... ... фон ... ... ... Бұл ... қалыпты жағдайда сағатына 15-20 микрорентген болатын табиғи радиациялық фоннан екі жүз есе асып ... ... ... ... ... нақ ... ... неге құрылды деген сұрақтың жауабын іздегенде сол кезде бұл өңір Кеңес Одағының адам ең аз қоныстанған, сонымен бірге негізгі коммуникация ... ... ... емес деген сөздер шыққан. Тек осы себептерден ғана құрбандыққа шалу үшін адам саны қандай ... ... ... сұрақ туындайды. Темір жолдың екі жүз километрін үнемдеуден гөрі, ... да ... ... өмірі арзан бағаданғаны ма? 1989 жылдың ақпанында Семейдегі атом ... табу үшін ... ... ... ... ... митингісі өткізілді. Оны басқарған - белгілі қоғам қайраткері, ақын Олжас Сүлейменов. Сол жылдың 6 тамызында Семей облысының Қарауыл ... ... ... ... ... жариялау жөніндегі ұсынысты КСРО және АҚШ Президенттеріне үндеу қабылданды. Онда былай делінген болатын: . Осы ... ... ... ... ... ... бір дауыстан , деп мәлімдеді. Ядролық сынақтардың қатері жөнінде барлық ... ... ... ... мен ... ... бола бастады. Түрлі елдердің парламенттері өз сессияларында қозғалыс ұрандарын ... ... ... ... ... ... ... мен ғалымдардың ашық әңгіме қозғауға батылдары жетті. Бұқараның қысымымен Семей ... ... саны азая ... еді. ... ... ... ... Үкіметі ядролық қаруды сынауға тыйым салу - мораторий жасау ... ... ... ... ... ... ... Декларацияда ел ауағы ядросыз аймақ деп жарияланды. Қазақстан Президенті Н.Ә. ... ... ... жабу ... ... ... күні - 1991 жылдың 28 тамызы. Сөйтіп тиянақтылық пен ... ... ... ... өз ... ... ең үлкен полигон жабылып, атом қаруынан бас тарту әрекеті жасала бастады. ... ... ... ... Ресейдің, АҚШ пен Францияның полигондарында ядролық қаруды сынауға мораторий ... 1991 ... 29 ... ... ... полигоны жабылып, 1992 жылдың мамырында оның базасында Курчатов қаласындағы Ұлттық ядролық орталық құрылды.
Каспий теңізінің экологиялық ... ... алып ... ... орнына байланысты (шөл зонасы) еліміздің шаруашылық саласында атқаратын маңызы өте зор. ... ... сол ... ... ... ... ... су айдыны ретінде де үлкен рөлі бар. Солтүстігіне құятын Еділ өзенінде бөгендердің салынуы, мұнай кәсіпшілігінің өркендеуі теңіздің экологиялық ... ... ... ... бұл аймақ мұнай мен газды өндірудің маңызды экономикалық ... ... ... деңгейінің көтерілуіне байланысты бұл аймақ табиғи апат жағдайына ұшырады. Табиғи қорларын игеруде де, бұл аудандағы ... ... ... ... ... ... туындауда:
экологиялық апатты аймаққа жататындықтан, негізгі әрекет етуші Капустин Яр, Азғыр полигонының ұзақ уақыт бойы жұмыс істеуіне байланысты тұрғын халықтардың денсаулығының күрт ... мен ... ... ... ... ... өзгеруі, балықтардың (бекіре) қырылуы, уылдырық шашатын көксерке балықтарының кеміп кетуі;
осы теңізге ғана тән (эндемикалық) итбалықтың ... ... ... шаруашылыққа тигізетін кері әсері (жел эрозиясы).
1. Каспий ... ... ... Еділ мен ... ... аралығының көп жері Атырау облысының Құрманғазы ауданына қарайды. Теңіз жағасының ... Еділ ... ... ... ... ... ... Осы Қиғаш өзенінен Исатай ауданының Забурын елді мекеніне дейінгі жағалық ... ... ... ... ... Бұл ... экологиялық жағдайынан сөз қозғау үшін оның бұрынғы ... ... ... көз ... ... ... бұл ... кеңестік кезеңге дейін, онан кейін де теңіз суының және оның құрлыққа суғына кіріп жатқан шалқыған ... сулы ... мен ... ... ... ... көп болды. Қай кездерде де осы көлдерден, шығанақтардан жергілікті халық балық аулап, олардың ... ... ... ... да ірі ... ... Оларды балықшылардың тілімен айтсақ дейтін. 1925 жылдан бастап Каспий теңізінің суы тартылып, барған сайын ... 1930 жылы бұл су ... ... сусыз қалды. Біртіндеп тартылған теңіз суы 100 километрге ... ... ол одан екі ... жуық қашықтап кетті. Балық батағалары жабылды. Аудандағы кеңестік кезеңде құрылған балық колхоздарының балықшылары теңізге ... ... ... ... ... ... аумағына қарасты теңіз жағасындағы аралына күзде тастап, көктемде сол жерден жарақтанып теңізге шығатын ... ... ... ротасындағы Белужий, Трешкин, Дементьев, Қарабөлек, Ленкоса, Комсомольск, Бесшифер, Жаркөсе, Әбу аралдары қара жерге жалғасты. Бұл аралдар соңғы 30-40 жылдар бойы ... ... мал ... колхоздарының мал азығын дайындайтын учаскелерге, малшылардың қыстақтарына айналды. ... ... ... елді ... ... 200 ... жуық жердегі халықтың байырғы қонысы сусыз қалды. Оншақты колхоздар тұрақты тұра алмағандықтан Қиғаш, Шарон өзендерініңбойына қоныс аударды. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... жайылымға айналдырар бағдарламасы ел алдына қойылды. 1946 жылы Шортанбай ... ... ... ... өзенінен басын алатын Қиғаш-Кобяков каналы, одан басын алатын Көкарна-Белужий-Трешкин, кейін Кобяков-Жанбай каналдары, мал су ішетін Кобяков-Мальцев каналы, ... кйін ... ... ... ... ... ... каналының желісі іске қосылды. Бұл каналдардың тұщы ағынды суы түгелдей ... ... ... ... ... ... теңізге құятын болды және осы арналар ізімен суды теңізге жеткізетін Ленкоса, Мальцев, Жанбай-Дементьев каналдары да қазылды. Мысылы арнасы атына сай ... ... ... ... ішкі суға ... ... ... бұрынғы терең арна болатын. Бұл каналдар бойындағы жайылымдық жерлерге, малшыларға Еділдің тұшы суын жеткізіп қана ... ... ... суы ... ... ... ... балықтарының көктемде уылдырық шашып, көбеюіне мыңдаған суды мекендейтін құстардың көбеюіне мыңдаған жол ашты. Мұның бәрі ... ... ... ... ... жағасын мекендеген Құрманғазы ауданы жерінің келбеті еді. Теңіз жағасының қазіргі ... ... ... ... ... ауыл шаруашылықты өндіріс орындарының көбі жабылды. Аудан экономикасы төмендеді. Табиғаты қорғалмай, экологиясы бұзылды.Өткен 30 жыл ішінде каналдар бір де бір рет ... ... ... ... ... су балдырлары қаптап кетті, көпшілігін су жүрмейтін болып, құм басты. Теңізбен байланыс үзілді. Көлдерде тұрып қалған су ... мыс ... ... ... ... Ауру таратудың көзіне айналды. Мыңдаған гектар шабындық, жайылымдық жер шөпшықпай, пайдаланудан қалды. Ауданға қарайтын батыстан-шығысқа ұзындығы 200км, ... ... ... ... ... нар ... қоға ... су арналары жойылды. Өзен суы теңізге жетпейді. Бірнеше жылғы ну орман болып шыққан қамыс, қоға, жыңғылдар 1974 жылдан бері ... ... ... ... су ... ... ... шіріді. Қопа үстінен қайталап шыққан биік қамыс-қоғалар жыртқыш қасқыр, қарсақ, түлкі, қамыс мысықтарының, борсықтын, күзен, ... ... және ... ... ... тұрақты мекеніне айналды. Жылма-жыл олардың санының ұлғаюына сай жұқпалы да, қатерлі аурулар туу қаупі өсті. ... ... ... ... ... адамға, малға шабатын болды. Тышқандар осы оңірде 1920 жылдарда болған оба ... ... ... ... ... суын ... және су астындағы жеке аралдарға мұнай компаниялары қожа болып, мұнай ұңғымаларын қаптата бастады. Жағадағы , , ... ... ... ұңғымылары жұмыс үстінде. Мемлекеттер арасындағы Каспийді бөлісу ... сай ... ... ... ... ... жері болып саналатын теңіз суындағы аралына мұнай ұңғымасын орнатып жатыр. Мұнай ... ... ... ... ... үйіндішірінділердің ортасына орналасуда. Бұлар теңіз жағасының бұзылған ауасын одан сайын ластаса, екінші жағынан қураған қамыс мұнай көздерінің өртену қаупін ... ... ... үшін ... және күнкөрістік балық көзі-Каспий теңізінің балығы мен жер астының мұнайы. ... ... ... ... ... ... айналдыру үшін төмендегідей шараларды шұғыл іске асыру қажет деп санаймыз: 1. Аудан жеріндегі каналдары қалпына келтіру, бітелген жерін ... ... ... мол тұшы суын ... ... құюын қамтамасыз ету керек. Ол үшін Сурхан каналының ... - ... ... ... алатын жеріндегі 15км жерін тереңдетіп қазған жөн. Онан кейін ... ... ... ... ... ... ... каналын, Жанбай арнасын, Деменьтев каналдарының бітелген жерлерін қазып, кейбіреулерін теңізге қарай ұзартып, Шаронка ... ... ... ... ... мүмкіндік беруміз керек. Бұларды аршып, қазғаннан қандай пайда бар? ... ... ... ... ... ... уылдырық шашу үшін үйірімен теңізді жағалап келіп, дағды бойынша өзен суы ағысына қарсы каналдармен жоғары өрлейді, көлдерге жайылған суға ... тұшы суда ... ... ... ... өзі ... балық аулайтын колхоздар мен балық зауытының, кәсіпшіліктердің өркендеуіне, аудан экономикасын котеруге, халықтың әл-ауқатын жақсартуға мүмкіндік береді. Екіншіден, қазіргі кезде ... ... ... құяр ... ... Жылдар бойы қазылмағандықтан балықтар Жайық бойына толық шыға алмайды. Біздің ауданның тұсындағы теңізге құятын негізгі арналар бітелген, балықтар кіре ... ... ... балықтар көктемде үйірімен жоғырылайды. Кейде онан да асып Мақашқалаға қарай асады. Сондықтан да Каспий балығының өз жерімізде көбеюіне жағдай жасауымыз ... ... ... суы өте көп. Көктемде олардан келетін мол суды бұрынғы ... ... ... ... ең адымен аудан орталығы Ганюшкинді су басады. Селоны бірнеше ... бойы ... ... қана аман алып ... ... ал биыл жағдай өте қауіпті. Су басса мыңдаған саман үйлер құлап, ел ... ... ... су ... ... бойындағы көлдер жағасы мен жайылымдарға шөп шығады, егін ... ... ... ауа райы ... табиғат түзіледі. 2. Теңіз жағасына жағалай шыққан, адам жүре алмайтын, ит ... ... ... ... ... алып ... қураған қамыс, қоғалар, қопаларды көктемде және күзде өртеу керек. Өйткені олар ... ... ... ... ... сансыз көп жабайы аңдар мен тышқандардың сүйегінен улы заттар, газдар көбейіп, экология бұзылады, аурулар тарайды. Оның елге ... ... ... көп. ... да ... қоғаларды жылма-жыл өртесе жер тазарады, қажетті аралдар мен су өз арналарын табатын болады.Оны осы ... ... ... алып ... ... ... жүзеге асыра алар еді. Ал бұған бақылауды ... ... ... ... ... одан жоғары министрлік жургізуге тиісті.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Н.Ә. ... . - ... , ... О. ... . - Алматы: , 2003
3. Журнал 1988 жыл № 10

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы33 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы ақпарат28 бет
Аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы табиғатының өзгеруіндегі антропогендік факторлардың ролі57 бет
Қазақстан флорасының (соның ішінде дәрілік шөптер) және фаунасының жағдайына қоршаған ортының әсері10 бет
Іс - әрекет туралы жалпы түсінік3 бет
Жер-табиғи ресурс және өндіріс құралы ретіндегі ілім9 бет
Оқу үлгерімі төмен оқушылар туралы жалпы түсінік6 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Су эрозиясы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь