Экологиялық тәлім-тәрбиенің қазіргі мәселелері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1.1. Экологиялық тәлім.тәрбиенің қазіргі мәселелері ... ...
1.2. Қазақстанның экологиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... .
1.3. Дүние жүзіндегі және Қазақстандағы қазіргі экологиялық мәселелер
1.4. Экология тарихы
1.5. Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай.күйі мен проблемалары
1.6.Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты, негізгі міндеттері мен қағидаттары

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Экология (грекше oiros-үй, тұрақ, мекен, logos- ғылым) «мекен еткен табиғи орта туралы білім» деген мағынаны білдіреді. Шынында да, экология қоршаған ортаның тазалығын сақтау, яғни салауатты өмір салтын қалыптастыру болып табылады. Қазір экология кешенді ғылымдар ретінде дамып отыр. Сонымен бірге экология табиғатта болып жатқан барлық өзгерістердің себебін анықтау, баға беру және оның зиянды жақтарының алдын алу мәселелерін қарастырады. Ең алғаш 1866 жылы «экология» терминин неміс биологі Э.Геккель ұсынып, оның анықтамасын берген. Экология – тірі организмдердің бір-бірімен қарым-қатынасын қоршаған ортамен байланыстырып зерттейтін ғылым. Бұл анықтама қазір ғылыми техникалық прогреспен және адамның іс-әрекетімен байланыстырыла айтылып оның аясы кеңейе түсуде . Егер біз байыптап қарасақ, адам баласы ерте кезден бастап-ақ , өзінің тұрған мекенін таза ұстаған. Үйінің айналасына тал егіп, ауласының, көшесінің тазалығына көңіл бөлген. Осының бәрі барлық халықтың салт-дәстүрінде қалыптасқан жағдайлар. Бертін келе жер шарында адам саны өсіп, ғылымы мен білімі дами бастады. Адам баласы өзінің материалдық игілігі үшін табиғат байлықтарын барынша игеруге тырысты. Осыдан кейін, экология ғылымының мақсаты мен міндеттері және нені зерттейтіні айқындала бастады. Экология ғылымының мақсаты – барлық тіршілік атауының табиғи ортасын тұрақтандыру, бүлінуге, ластануға жол бермеу, табиғат қорларын тиімді пайдалану, болашақ ұрпақтың салауатты өмір сүретін ортасын қалыптастыру.
Қоғам дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ғылыми-техникалық прогестің дамуы барысында қоршаған орта мен қоғам арасындағы қарым-қатынастың қарама-қайшылығы арта түсуде. Осы қарама-қайшылық негізінде табиғаттың тепе-тендігі бұзылып, табиғи жүйесінің өзін-өзі реттеп отыру ырқынан шығып кетті. Табиғат әлемі – адамдардың тіршілік ету ортасы. Адам табиғатсыз өмір сүре алмайды . Сол себепті табиғат пен қоғам арасындағы қарым-қатынастың үйлесімді дамуы әрбір адамның денсаулығына, физиологиялық өсіп-жетілуіне ауадай қажет екендігіне жас ұрпақтың көзін жеткізу бүгінгі таңдағы маңызды мәселелердің бірі болып отыр. Қазақстан Республикасының Конститутциясының 6-бабы жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер және жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттің меншігі екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді . Қазіргі әлемдік денгейдегі дамушы
Қазақстанның жағдайында жас ұрпаққа экологиялық білім мен тәрбие беру бүгінгі күн тәртібіндегі бірден-бір қажетті кезек күттірмес мәселе екендігі 1991 жылы «ҚР-ның жалпы білім беретін мектептері тұжырымдамасында» және 1992 жылғы ҚР-ның «Білім беру туралы» заңында, 1996 жылғы ҚР-ның «Экологиялық қауіпсіздіктің тұжырымдамасында» көрсетілген. Сонымен қатар ҚР-ның «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңының 89-бабының әрқайсысы еліміздің болашағын экологиялық жағынан қамтамасыз етуге арналады. Заңда басқа салалармен қатар педагогикалық жағынан шешуге тиісті міндеттер белгіленіп, экологиялық тәрбие мен білім берудің жалпыға бірдей және үздіксіз жүргізілу қажеттілігі баса көрсетіледі . Қоғамның дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ал, сол қоғам дамуына себепші – адам. Осы адам мен табиғат арасында жақындық болмай, ешбір даму немесе еш болашақ болмайды. Сондықтан болашақ ел тізгінін ұстар, еліміздің ертеңгі иелеріне бүгінгі күннен бастап табиғат пен оның ерекшелігін, маңызын жадында қалыптастыру, яғни экологиялық тәрбие беру өте маңызды мәселе. Осы тұрғыда Я.А.Коменский «Тәрбиенің негізі – табиғат, ал адам – табиғаттың бір бөлігі және оның заңдылықтарына бағынушы» деп сипаттаған. Француз ағартушысы Ж.Ж.Руссо өзінің педагогикалық еңбектерінде «Баланы табиғатпен байланыста тәрбиелеу керек, табиғат баланың ересектігінен бұрын бала болғанын қалайды» деп жазды. Ал, психологтар Л.С.Выгоцкий, С.А.Рубинштейн, И.С.Кам, Е.М.Кудрявцева, Ж.Жарықбаев т.б. өз еңбектерінде «оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру жұмысы қоршаған ортамен қарым-қатынаста психологиялық жас ерекшеліктерін ескергенде ғана нәтижелі болады» деген тұжырым айтады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Ә. Бейсенова, А. Самақова, Т. Есболов, Ж. Шілдебаев.
Экология негіздері. Ғ. Сағымбаев.
Экология. Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозматаева.
Денсаулық журналы.
Экология. Ә. С. Бейсенова, Ж. Б. Шілдебаев, Г. З. Сауытбаева
Шенников Л. П., Экология растений, М., 1950; Наумов Н.П. Экология животных, 2 изд., М., 1963; Основы лссной биогеоценологий, под ред. В.Н. Сукачева и Н. В. Дылиса, М., 1964; Одум Е. Экология, пер. с англ., М.. 1368.
«Экология және қоршаған ортаны қорғау» Ұ.Б.Асқарова (Алматы, 2007)
ҚР Экологиялық Кодексі
Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің 2011 жылдың 1 жарты жылдығына есебі
Ә. Бейсенова, А. Самақова, Т.Есполов, Ж. Шілдебаев
Экология және табиғатты тиімді пайдалану, Алматы.-2004,328 бет.
        
        Мазмұны
Кіріспе..................................................
1.1. Экологиялық тәлім-тәрбиенің қазіргі мәселелері.......
1.2. Қазақстанның экологиялық жағдайы.............................
1.3. Дүние жүзіндегі және ... ... ... мәселелер
1.4. Экология тарихы
1.5. Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен проблемалары
1.6.Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты, негізгі міндеттері мен ... ... ... ... oiros-үй, тұрақ, мекен, logos- ғылым) деген мағынаны білдіреді. Шынында да, экология қоршаған ортаның тазалығын сақтау, яғни салауатты өмір ... ... ... ... ... ... ... ғылымдар ретінде дамып отыр. Сонымен бірге экология табиғатта болып жатқан барлық өзгерістердің себебін анықтау, баға беру және оның ... ... ... алу мәселелерін қарастырады. Ең алғаш 1866 жылы терминин неміс биологі Э.Геккель ұсынып, оның анықтамасын ... ... - тірі ... ... ... қоршаған ортамен байланыстырып зерттейтін ғылым. Бұл анықтама қазір ғылыми техникалық прогреспен және адамның іс-әрекетімен байланыстырыла айтылып оның аясы ... ... . Егер біз ... қарасақ, адам баласы ерте кезден бастап-ақ , өзінің тұрған мекенін таза ұстаған. ... ... тал ... ауласының, көшесінің тазалығына көңіл бөлген. Осының бәрі барлық халықтың салт-дәстүрінде қалыптасқан жағдайлар. Бертін келе жер шарында адам саны ... ... мен ... дами ... Адам ... өзінің материалдық игілігі үшін табиғат байлықтарын барынша игеруге тырысты. Осыдан кейін, экология ғылымының мақсаты мен міндеттері және нені ... ... ... ... ... мақсаты - барлық тіршілік атауының табиғи ортасын тұрақтандыру, бүлінуге, ластануға жол ... ... ... ... пайдалану, болашақ ұрпақтың салауатты өмір сүретін ортасын қалыптастыру.
Қоғам дамуы табиғатпен тығыз ... ... ... ... ... ... орта мен қоғам арасындағы қарым-қатынастың қарама-қайшылығы арта түсуде. Осы ... ... ... ... ... ... жүйесінің өзін-өзі реттеп отыру ырқынан шығып кетті. Табиғат әлемі - адамдардың тіршілік ету ... Адам ... өмір сүре ... . Сол ... ... пен ... ... қарым-қатынастың үйлесімді дамуы әрбір адамның денсаулығына, физиологиялық өсіп-жетілуіне ауадай қажет екендігіне жас ... ... ... ... ... ... ... бірі болып отыр. Қазақстан Республикасының Конститутциясының 6-бабы жер және оның қойнауы, су ... ... және ... дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттің меншігі екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді . Қазіргі әлемдік денгейдегі дамушы ... ... жас ... ... ... мен ... беру бүгінгі күн тәртібіндегі бірден-бір қажетті кезек күттірмес мәселе ... 1991 жылы және 1992 ... ... ... 1996 ... ... ... Сонымен қатар ҚР-ның Заңының 89-бабының әрқайсысы ... ... ... ... қамтамасыз етуге арналады. Заңда басқа салалармен қатар педагогикалық жағынан шешуге тиісті міндеттер белгіленіп, ... ... мен ... ... ... ... және үздіксіз жүргізілу қажеттілігі баса көрсетіледі . ... ... ... ... ... Ал, сол қоғам дамуына себепші - адам. Осы адам мен ... ... ... ... ... даму немесе еш болашақ болмайды. Сондықтан болашақ ел тізгінін ұстар, еліміздің ертеңгі иелеріне бүгінгі күннен бастап табиғат пен оның ... ... ... ... яғни ... тәрбие беру өте маңызды мәселе. Осы тұрғыда Я.А.Коменский деп ... ... ... ... ... педагогикалық еңбектерінде деп жазды. Ал, психологтар Л.С.Выгоцкий, С.А.Рубинштейн, ... ... ... т.б. өз ... деген тұжырым айтады.
1.1. Экологиялық тәлім-тәрбиеің қазіргі мәселелері
Әрбір жасөспірім жеткіншектің ғана емес, сондай-ақ әрбір ... ... да ... ... қалыптастыруға, олардың қоршаған ортаға деген жауапкершілігін арттыруға, соған орай жеке адамның ... мен ... осы ... ... ... ықпал жасау бүгінгі күнің өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Өйткені, күн өткен сайы ... ... етек ... ... ... ... тереңдей түскен қазіргі кезең экологиялық білім мен тәрбие ... ... мен ... барынша жақсартуды жүктеп отыр. Мұның бәрі сайып келгенде, экологиялық білім мен тәрбие беруді тез әрі ... ... ... тікелей байланысты екені белгілі. Сондықтан да ең алдымен, қазіргі таңда жеке ғылым болып жүйелі зерттеліп келе жатқан экология саласының ... ... ... ... Бұл ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың ұсыған бағдарламасында осы мәселеге айрықша көңіл бөлінгенін атап өткеніміз жөн. Дамудың осы стратегиялық бағытына сәйкес ҚР ... ... және ... ... ... 1999 жылы 4 ... бекіткен болатын. Ендеше осы аса құнды екі ... ... ала ... кез ... ... ... оқытушы өзінің барлық жұмыс бағдарламасын жоғарғы талап дәрежесіне сай жүргізуі тиіс.
Экологиялық білім дегеніміз - ... ... ... Ал адамзат баласы қол жеткізген жетістіктер түрі сан алуан десек, солардың барлығын біріктіріп, ... жаңа ... ... отырған сала - экология екендігінде дау жоқ. ... ... ... туу көзінің өзі әлеуметтік-экономикалық факторлар боллып отыр. Осы экологиялық ... ... үшін ... ... ... саласында экологиялық білім мен тәрбие берілуі тиіс.
ҚР заының қабылдануы да тектен тек емес. Мұнда да экологиялық тәрбие мен білім тек осы ... ... ... ... ғана ... ... ... және үздіксіз жүргізілуі атап көрсетілген. Халық арасында экологиялық білімді жан-жақты тарату барлық ... ... ... Ол үшін ... ... кез келген қоғамдық ұйым, бірлестік, бұқаралық ақпарат құралдары айналысуы тиіс. Табиғатты қорғау күрделі мәселеге, жауапты іске айналып отыр. Ендеше жер ... ... ... ... ... де тудырып отыр десек қателеспейміз. Кешегі Оңтүстік Шығыс елдеріндегі табиғи апаттың өзі адамзат баласына қаншама ... ... ... және моралдік шығындарды есептемегенің өзінде 280 мыңнан астам адамның өлімі кім-кімді де бейжай қалдыра алмайды.
Қалай болғанда да жоғарғы экологиялық сауаттылық ... адам ... ... ... ... тазалыққа қамқорлық жасау үлкеннің де кішінің де адамзаттық борышы екендігін ұмытпауымыз керек. Тәлім - ... қай түрі ... ... ... ... жөн. Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесі кішкентай бүлдіршіндер баратын балабақшадан басталып ... ... ... оқу ... ... ... құба-құп. Бұл тұста экологиялық міндеттерді нақты бақылауға алу, ұйымдастыру, орындау кез ... ... ... ... ... басқарушыларға қойылатын талаптар арқылы негізделуі қажет-ақ.
Қазір біздің университетіміздің барлық факультетінде дерлік ... ... ... оқылады. Осы пәннің оқытушысы ретінде менің өз ... ... ... іргелі ғылыми зерттеулерге сүйену арқылы жүзеге асыруды мақсат етемін. Студенттің қоршаған ортамен қарым-қатынасын байланыстыру сабақтың негізгі өзегі десек қателеспейміз. Бұл ... ... ... 120 ... алып ... ботаникалық бақтың жасыл желекке бөлінуі біздің өндірістік тәжірбиемізді жетілдіре түсуге көп ықпалын тигізеді. Яғни, ол ... ... ... ... байланыстыруға мол мүмкіндік жасап отыр. Мәселен, табиғаты өзгеше Түркістан өңірінде тал-теректің, жеміс ... қай ... ... ... ... ыстықа төзімді? Міне, осы жайттарға қатысты нақты жауапты бақта өсіп, жемісін беріп тұрған жасыл желектен көреміз.
Табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... кішкентайынан баулу мектепке дейінгі мекемелерден басталғаны абзал. Халық қазынасы болып табылатын табиғат байлығы сол ... ... мен ... болашағы үшін барынша тиімді әрі ұқыпты пайдалануы керек.
Бір ... ... ... ... ... экологиялық білімді ғана емес, экологиялық тәрбиеге де қатысты. Демек, қоғам мен ... ... ... мәселесін шешу- мемлекеттік іс. Ал оны жүзеге асыру әрқайсымыздың азаматтық парызымыз.
Өз басым экологиялық білім беру үшін педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... мен әдістемелік жүйесін жасау керек деп санаймын. Демек, ғылымның немесе қызмет жағдайының қай саласы болсын оның экологиялық тәрбиемен ... ... түсу ... ... ... ... ... жыл сайын 600 миллион тоннадан астам зиянды өндіріс ... ... Ал ... ... 22 миллиард тонна өндіріс қалдықтары жиналған және оның мөлшері жыл сайын 1 ... ... ... ... Оның ... 150 миллион тоннасы улы және 20 миллион кубометр тұтыну қалдықтары. Бұл қалдықтар елімізге, халықтық денсаулығына өте зиян ... ... ... ... ... қорғау жағдайы жер-жаһанды алаңдатуда. Ал Кеңес дәуірінен Қазақстан үшін бұл ең өзекті мәселе.
2002 жылы Иоханнесбургте өткен Тұрақты даму ... ... ... ... ... ... ... тоқырауға ұшырағаннан кейін, Қазақстанның түрлі экологиялық, саяси, экологиялық проблемалар ортасында жалғаздан-жалғыз қалғандығын айта келе, бір ұрпақтың көз ... ... мен ... ... ... сынақтардан тоз-тоз болған аумақтарға әлем назарын аударды.
БҰҰ мемлекеттік хатшысы Кофи Аннен Қазақстанға келген кезінде Президент Аралды ... ... ... ... БҰҰ ... мәртебесін беру туралы ұсыныс жасады. Арал аймағындағы экологиялық проблемалардың біршама ... шешу ... ... Арал ... халықаралық ұйымның араласуымен жасалған 2002-2010 жылдарға арналған Арал теңізі бассейніндегі экологиялық, әлеуметтік-экологиялық ахуалды жақсарту ... ... ... ... ... ... тұрғындар денсаулығын жақсарту, олардың тұрмыс деңгейін көтеру, суға, жерге және басқа табиғи ресурстарға деген тиесілі үлестеріне қол ... ... мен ... дамыту үмін несиемен қамтамасыз ету жөніндегі шараларды қарастырады.
Арал экологиялық апат аймағында тұратын халықтық денсаулығы өте нашар. Жекелеген аудандарда, мысалы ... ... ... 90 ... құрайды, ана мен бала өлімі көп. Осыларды ескеріп, біз Қызылорда қаласынан қоршаған ортаны қорғау және халық денсаулығы мониторингі орталығын аштық.
Ал ... ... ... ... ... ... болсақ, осы жылы бюджет қаражаты есебінен шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданындағы радиоэкологиялық ахуалды ... ... ... ... үшін ... проблемалардың жаңа нүктесіне айналып отырған Каспий ... ... ... мен ... көмірсулы ресурстардың қомақты көлемде игерілуімен байланысты. Мұнай өндіру мен оны ... ... ... ... компаниялардың жүргізілген жұмыстарының толық экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге дайын еместігін көрсетеді. Осы және ... ... да ... мәселелердің алдағы уақытта шешімін табуы үшін біз Президент бекіткен 2003-2005 жылдарға арналған Каспий теңізі қайраңының қазақстандық ... ... ... ... енгіздік.
Үстіміздегі жылдың қыркүйек айында Ақтау қаласында Каспий экологиясы бойынша бірінші халықаралық конференция өткізілді. Каспий теңізінің экологиясын қорғау жөніндегі ... ... ... жасалып, оны барлық Каспий маңындағы мемлекеттермен келісу барысында алдын ала үлкен жұмыстар ... Бес ... ... ... ... ... және Иран 14 ... Тегеран қаласында аталған коференцияға қол қойды. Ал Түркменстан кейінірек қосылмақ. Шектеулі ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға зиян тигізбеу, оны қорғау, сақтау жөніндегі қажетті шараларды ... және ... ... ... ... ... ... кезінен мұнаы-газ кешендері, жылу электір станциялары, тау-кен және қайта өңдеу өнеркәсіптері, сондай-ақ иесіз ұңғымалар, шахталар мен кен ... ... ... ... т.б. секілді тарихи ластанулар да өз алдына бөлек мәселе. Қазіргі уақытта елімізде20 миллиардтан астам өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтар ... Оның ... 237 ... ... 6,7 миллион - улы қалдықтар. Осы тарихи ... ... жою ... ... ... қазіргі күннен-ақ қолға алынуда, болашақта бұл шара дұрыс жолға қойылады деген сенімдеміз.
Еліміздегі экологиялық ахуалға әскери сынақ айлақтары да зиянды зардаптарын ... ... ... аумағында ірі-ірі 14 әскери сынақ айлағы жұмыс істесе, қазір соның ... ... ... ... ... ... ... уақытта, сондай-ақ ракеталардың жерге құлаған түрлі бөліктерінен өте улы заттар ауаға таралатыны ... жылы ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын бастады, сондай-ақ әскери сынақ айлағының аумағын ... ... ... ... одан әрі ... ... ... өндіріс орындары бар қалаларда ауа атмосферасының ластануынан экологиялық қауіп деңгейі артып отыр. Өскемен, Риддер, Алматы, Шымкент, Ақтөбе, Теміртау ... ... сол ... ластанған күйлерінде. Ал қоршаған ортаны ластаушы-қазандықтарға айналып отырған ең ірі ... ... , ... және ... ... кәсіпорындарға министрлік тарапынан тиісті шаралар қолданылуда.
Еліміздегі экологиялық нүктелердің енді бірі-зиянды қоқыстар тастап, қалдық ... ... ... су ... Бірінші кезекте Ертіс өзені мен Ертіс бассейнінің басқа да өзендері тұр. Бұдан кейін ластанған су көздерінің қатарына Іле, Елек, Нұра,Сырдария, Шу ... мен ... су ... кіреді. Экология саласында осы ретпен арнайы тоқталуды талап ететін ... ... ... ... ... ... ... т.б. секілді сан түрлі проблемалар көп-ақ.
Осы ретте экономикасы, қоғамдық сананы және ұлттық заңдылықты айқындайды. Экономиканы экологияландыруда экономиканың ... ... ... фактор интеграциясының экономикалық құрал-саймандарын енгізу ойластырылады. Бұл дегеніміз, өнеркәсіпті,ауыл шаруашылығының дамытудың кез келген бағдарламалары мен жобаларының, өндіріс күштерін орналастыру тәсімдерін қала ... ... ... ... ... ... ... орта мен тұрғындар денсаулығына әсерін бағалау мәселелері қарастырылатындығын аңғартады.
Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... 2010 жылға дейін Қазақстан Республикасының индустриалдық-иновациялық дамыту стратегиясына, 2006 жылға арналған Үкімет ... ... ... ... бөлігін игерудің мемлекетік бағдарламсына, 2004 және 2010 жылдарға арналған ҚР-ның ауылдық аумағын дамытудың мемлекеттік ... ... Бұл ... ... ... ... мұндай проблемалар аталған бағдарламада мүлде болмайтын. ... ... ... ... ... әлеуметтік экологияның көздейтін мақсаты, бір жағынан , адамдардың табиғат тазалығы үшін жауапкершілігін арттыру ... ... Яғни ... ... ... дегеніміз -- әр азаматтың құқықы мен міндеті.
1.3. ... ... және ... ... ... мәселелер
Соңғы жылдары дүние жүзінде экологиялық жағдайлар шиеленісе түсуде. Оның көптеген себептері бар. Негізгі факторлар көбінесе адамның іс-әрекетінен туындап отыр. Ең ... ... бірі -- жер ... ... ... ... Жер ... халықты азық-түлікпен, жылу энергиясымен, киім-кешекпен, т.б. материалдық жағдайлармен қамтамасыз ету үшін қаншама ... ... ... Оның ... XX ... адам ... мен техниканы игеру жағынан да бұрын-соңды болмаған жетістіктерге жетіп отыр. Әсіресе ғылыми-техникалық прогрестің дамуы қоршаған орта жағдайын нашарлатып, ... ... ... зор зиян ... ... мәселелердің ішіндегі ең қауіптілерінің бірі -- ... ... ... -- жер ... физикалық, химиялық, биологиялық сапасының төмендеуі мен экожүйелердегі ... ... ... ... ... Жер ... ... өзгерістер ірі дауылдар, су тасқындары, жанартау атқылауы, жер сілкіну, теңіздер мен мұхиттар деңгейінің көтерілуі немесе төмендеуі, куаңшылык, өрт ... ... ... соғуда. Адамның табиғатты озгертуге байланысты іс-әрекеттері ғалам-шардагы ... үшін ... ... ... ... ... жакындады.
Табиғат шектен тыс еркіндік пен кездейсоқтыкты көтермейді. Өз ... ... та ... ... ... ... ретінде экологиялык апаттарды тартады. Мысалы, коршаған ортаның химиялык ластануынан жер шарында , , , сияқты дүниежүзілік экологиялық ... жиі ... ... ... ... ... бүкіл ғаламшардың ырғақты тепе-теңдігін бұзып, дүниежүзілік климаттың өзгеру қаупін туғызуда. Ол соңғы жылдары жиі болып отырған куаңшылық, шөлейттену, ... су ... ... ... ... адам ... ... Каспий теңізінен топырақ қамалы арқылы бөліп, теңіз деңгейінің төмендеуін тоқтатқысы келді. ... ... ... ... айналадағы ортаға, жалпы шаруашылық салаларына зиян келтіретіні ескерілмеді. Кейіннен, 25 -- 30 жыл өткен соң Каспий ... ... ... ... байланысты еместігі, оның жердің эволюциялык даму заңына тәуелді екені айқындалды. Ғасырлык геологиялық айналымға сәйкес әр 60 -- 80жыл ... ... ... ... ... ... ... заңы болатын. Ал құрғап қалған шығанақ түбінен атмосфераға жыл сайын 120 -- 140 млн т натрий ... ... ... тек ... мен Қазакстан ғана емес, сондай-ақ Ресей, Кавказ, Орта Азия, Түркия, Иран, Қытай, Монголия мен Еуропаның ... ... ... ... ... ... Қазақстанға үлкен экономикалық зиян келтіруде. Соның салдарынан егіннің түсімділігі мен мал шаруашылығының өнімділігі төмендеп, халық ... ... ... ... ... ... теңізінің деңгейі қайта көтеріліп, жағалауды су баса бастады. Кейін топырақ қамал алынып, теңіз суы шығанаққа жіберілді.
Бұл мәселелер Арал ... де тән. ... ... Арал ... ... ... бері ... бара жатыр. Арал апаты ғаламшарлық сипат алуда. Оның зиянды әсерін қазірдің өзінде көптеген мемлекеттер сезінуде. Сондықтан да Арал ... ... АҚШ, ... т.б. елдердің араласуы тегін емес.
Қазақстанда соңғы жылдары Каспий ... ... ... және Арал теңізі мен Балқаш көлі деңгейінің төмендеуі жалпы ауа райына, фауна мен флораның қалыпты тіршілігіне зиян келтіруде. Аталған су ... ... ... ... ... ... ... мен өсімдіктер әлемі азайып, бұрыңғы тамаша табиғи ... мен ... ... ... бұзылған немесе жойылуға жақын құмдар мен шөлейтті, ... ... ... ... Арал ... ... ... көптеген мәселелер туындады.
Балқаш өңірі де күрделі өзгерістерге ұшырады. 1970 жылы Балқаш көліне құятын Іле ... орта ... ... ... су электр станциясының салынуы Іле -- Балқаш су алабының экологиялық жағдайын шиеленістіріп жіберді. Ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... ... ауқымын кеңейте түсіп, мындаған гектар табиғи жайылымдар мен тоғайлар су астында қалды. Ол аз болғандай, Іле өзенінің орта және ... ... ... ... ... Ақдала сілемдері игеріле бастады. Бұл суармалы жерлерде суды көп қажет ететін күріш, бау-бақша дакылдарын ... ... Іле ... ... күю ... азая ... Оның үстіне, Шарын езенінің бойында Бестебе бөгенінің, Үлкен Алматы тоғанының ... ол ... ... ... ... бүзып, соның нәтижесінде Іле өзенінің қайталанбас сұлу табиғаты, енген тораңғы, үйеңкі ағаштарынан тұратын жиделі қу-тоғайлары жойыла бастады. Іле өзенінің ... ... ... ... қамыс мысығы, қырғауыл, т.б. көптеген андар мен әнші құстардың саны азайып кетті. , , ... ... ... ескерткіштеріне толы Іле бойы экологиялық апатты аймаққа айналды.
Қазақстандағы басқа да өзен-көлдердің экологиялық жағдайы ... ... ... ... ... Сырдария, Іле, Шу, Нұра, Тобыл, Көксу өзендері өндіріс қалдықтары мен тұрмыстық лас сулар, ауыр металдар, химиялық зиянды ... ... Ал ... теңізінің мұнай өнімдерінен ластанғаны сонша, судағы балықтар мен жағалаудағы құстардың, ... ... ... қалу ... жиі ... су ... ... қатар топырақтың құнарсыздануы, шөлейттену, жайылымдардың, табиғат ландшафтыларының өзгеруі табиғи ортаға кері ықпалын тигізуде.
Қазақстанның экологиялық жағдайы табиғатты тиімді ... ... және ... мен ... ... ... жұмыстарын жүйелі әрі ғылыми негізде, кешенді тұрғыда жүргізуді қажет етеді.
Қазіргі ... ... жеке ... және ... ... ... пен ... организміне тигізетін әсерін, популяцияның ортаға тигізетін әсерін, популяция ... ... ... оның ... ... және экосистема әрекеттері заңдылықтарын, биогеоценоз құрылымының биогсоценоздық процестөрдегі маңызын т. б. ... ... ... өсіру, балық аулау, аңшылық шаруашылықтарының теориялық, практикалық ... ... ... Экологиялық зерттеулер құрлық пен судағы табиғи қорды ... ... ... және ... ... ... тиімді пайдалану, биосераны сақтауда үлкен маңызы бар. ... ... ... ... бар. Жеке ... ... ... -- аутоэкология, тіршілік ортасы жағдайлары ... ... тобы не ... ... -- синэкология (бұл терминді швейцариялық ботаник К. Шрётер ұсынған және 1910 ж. ... ... ... ... ... популяциялардың құрылу және даму заңдылықтарын, саны динамикасын, құрылымы мен ... орта ... т. б. ... ... ... ... ... объектілеріне қарай өсімдік экологиясы және жануарлар экологиясы деп ... ... ... экологиясы мәселелерін аутоэкология қарастырады, ал синякологияны жеке ғылыми пән -- фитоценологияға (геоботаникаға) ... ... ... ... ... ағылшын және американ ботаниктері көбінесе экологияның бір бөлігі ... деп ... ... ауыл ... ... ... ... т.б. деп те бөледі. Экологияның жеке бір бөлімі -- палооэкология -- ... ... және ... ... ... ортасымен арақатынасын зерттейді.
Экологиялық нақты зерттеулер 18 ғасырдың 2-жартысынан басталды. Неміс табиғат зерттеушісі А. Гумбольдт 19 ғасырдың бас ... ... жер ... ауа райына байланысты таралу заңдылықтарын анықтады. Экологияның негізгі принциптері мен міндетін 19 ... ... орыс ... К. Ф. Рулъе, Н. А. Северцов, А. Н. Бекетов, неміс зерттеушілері А. Гризебах, И. ... ... ... дамуына Ч. Дарвиннің Эволюдиялық ілімінің үлкен маңызы болды. 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ... ... ... ... ... жаңа ... ... 1868 ж. орыс ғалымы Н. Ф. Леваковский өсімдіктің дамуына, пішіні мен құрылысына сыртқы орта ... әсер ... ... рет ... ... дәлелдеді. Орыс топырақ зерттеушілері В. В. Докучаев, П. А. Костычев, А. А. Измаильский жұмыстарында топырақ пен ... ... ... ... ... экологиялық деректер болды. Жануарлар экологиясы туралы алғашқы жинақты америкап Ч. ... (1913) ... ... ... ... ... Р. ... В. Шелфорд, ағылшын ғалымы Ч. Элтон, неміс зоологы Гессе, ... ... Д.Н. ... маңызды қорытынды енбектер жариялады. Орыс ғалымы Г. Ф. Морозов орман туралы ілім құрып (1920), ... ... ... мен орта ... ... орманның географиялық ландшафтың бір бөлігі ретіндегі маңызын ... ... ... ... және жануарлар адаптапиясы ілімі дами бастады.
20 ғасырдың 20 жылдары экологияның ерекше бағыты -- популяциялық экология ... Ауа райы ... мен ... ... ... ... ... әсері ашылды (орыс биологы Г. Ф. Гауас еңбектері). Ағылшын зоологы Д. Читти популяция және оның құрылымының өзара байланысы ... ... саны ... реттеліп отырады деген пікір ұсынды. Сове ғалымдары Н. П. ... Г. В. ... ... ... К. Петрусевилтің популяцпялық зерттеулерінің үлкен маңызы болды. Популяцияның физиологиялық ерекшелігін зерттеуді алғаш рет Н. И. Калабухов бастады. Өсімдік ... ... ... ... ... бір ... бірлестігіндегі бір түр особьтары қауымын зерттеу -- цепопопуляциядан басталады (Т. Л. ... В. Н. ... және оның ... ... ... ... ... (фитоценология) туралы ілімнің теориялық негізі құрылды. Бұл зерттеулер нәтижесінде фитоценоздың мәні ашылды, өсімдіктер бірлестігіндегі өсімдіктердің арақатынасының негізгі ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... бірлестігінің құрылуы мен эволгоциясы заңдылықтары, олардың динамикасы мен ... ... Г. Ф. ... пеп В. В. ... ... ... түсіп, В. Н. Сукачев биогсоценоз ілімін құрды (1942). Шетелдерде бұған пара-пар түсінік -- зкосистема (ағылшын ботанигі А. ... ... ... түсініктегі экология 20 ғасырдың 30 -- 50 жылдары биогеоценоздар, экосистемалар мен популяциялар туралы жалпы теориялар құрылуымен қалыптасты. Бұдан кейінгі ... ... (Б. Н. ... Б. А. ... В. П. ... ... (Л. А. Иванов), дала (Б. А. Келлер т. б.) және шөл (Г. В. Заленский) ... ... ... ... ... ... формасы жүйелері едәуір жетілдірілді және олардың эволюциясының негізгі жолдары анықталды (И. Г. Серебряков). Өсімдіктер бірлестігіндегі өзара химиялық әсерлер механизмі ... ... ... мен (не популяциялар) сыртқы орта әсерлерінің белгілі жағдайы арясында тығыз байланыс бар ... ашу ... ... ... (С. В. ... Б. В. ... ... беріп, оны ауа райы топырақты, су мен тау жыныстарын, жердің ... ... ... қазбаларды анықтауға, мұздықтар динамнкасын зерттеуге кең қолдануда. В. И. Вернадскийдің биосфера туралы және организмдердің геохимиялық процестердегі маңызы туралы іліміне ... ... зат және ... ... ... басталды. Қазіргі экологияның алдында экологиялық жүйелер әрекетін зерттеумен қатар табиғи бірлестіктердің табиғи өнімділігі ... ... ... тұр (Л. А. Зенкевич, Е. М. Лавренко). Радиоактивті ... ... ... ... ... мен ... әсерін анықтауда радиоэкология саласында зерттеулер дамып келеді. ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығында, мысалы, солтүстікте егіншілік дамыту (полярлық егіншілік), тың жерлерді игеру, егін қорғайтын орман өсіру, ауыл шаруашылығы өсімдіктері мен жануарларын ... ... ... және ... ... зиянкестерге, арам шөпке қарсы тиімді әдістер ашу, топырақ эрозиясына қарсы күрес, табиғи суларды ластанудан сақтау т. б. бірқатар ... бар ... ... көмектесті. Экологиялық білімнің табиғат қорғау шараларьтпын ашуда өте үлкен маңызы бар, сондықтан да табиғат қорғау экологияның бір бөлімі болды. ... ... ... СССР ҒА ... ... ... ... университетінттерде, ВАСХНИЛ және СССР Ауыл шаруашылық министірлігі қарамағындағы ғылыми-зерттеу институттарда, ... ... және ауыл ... тәжірибе ст-ларында т. б. жүргізіледі. Экологияның жеке мәселеріне ... ... ... ... т. б. ... 1970 жылдан журналы шығарылып келеді.
1.4. Экология тарихы
Экология ерте заманда пайда болған. Себебі тірі организмдердің оны қоршаған бейорганикалық және ... ... ... ... ... білу ... болды. Сол кездің өзінде Аристотельдің (384-322 біздің э.д.), Р. Бойльдің (1627-1691) және т.б. ... ... ... ... ... даму ... үш ... бөлуге болады.1 этап - Х1Х ғасырдың 60-шы жылдарына дейін. Бұл аралық экологияның пайда болуы және ғылым ретінде қалыптасу ... Бұл ... тірі ... ... ... және ... өмір сүретін ортасы туралы алғашқа ғылыми шолулар жасады.XVII-XVIII ғасырда А. Реомюр, 1734 ж. т.б. ғалымдар өздерінің көртеген биологиялық жазбаларында экология ... жаза ... ... Ж. ... ... және Т. ... (1766-1834ж) ең алғашқы рет адамның табиғатқа көп зиян келтіріп жатқаны туралы ескертулер жасап жаза бастады.2 этап - Х1Х ... 60-шы ... ... ... ... 50-ші ... ... Бұл кезеңде экология өз алдына ғылым болып шықты. Осы кезеңнің басында К.Ф. Рулье (1814-1858ж), Н.А. ... ... және т.б. ... орыс ... ... ... ... және түсініктемелерін берді. Олар осы күнге дейін күшін жойған жоқ.1809-1882ж Ч. ... ... ... ... факторларын ашты. Оны ол "өмір сүру үшін күрес" деп атады.Одан кейін 1834-1919ж ... ... ... ... негізгі бөлігі экология деп атады (1866ж). "Экология" грек тілінен аударғанда ол үй туралы ғылым деген мағынаны білдіреді (ойкос - үй, ... жер; ... - ... білім). Э. Геккель бұл ғылымның анықтамасын былай берді: "Экология деп, біз ... ... ... ... - ... оны ... органикалық және бейорганикалық ортамен, әсіресе, өзімен тікелей ... ... ... ... жануарлармен өсімдіктердің өзара ынтымақтастық немесе қастастық, жаулық өркениеттерінің бүкіл жиынтығын зерттейтін ғылым деп ... Бұл ... ... ... ... морфологиясы" деген кітабында берді.ХХ-шы ғасырдың басында экология өз ... ... ... ... Осы ... ... (1913ж) экология туралы бірінші анықтама берді және оданда басқа ... ... ... шықты.ХХ-шы ғасырда орыстың ғалымы В.И. Вернадский "биосфера" туралы ғылым еңгізді.30-шы және 4-шы жылдары (ХХ ғасырдың) ... ... ... ... ... ... ... кезеңі. Мысалы: өсімдіктер экологиясы, жануарлар экологиясы, микроорганизмдер экологиясы.1935 ж А. Тенсли ағылшын эколог-зерттеуші "экосистеманы", одан кейін В.А. Сукачев ... ... ... ... - тірі ... ... бір ... өмір сүретін ортасы, сонымен қатар топырақтың климаттық физикалық, химиялық өзгерістері және ... ... ... ортамен әсерлесуі.Бұл терминді әртүрлі көлемдегі биоценозға қолдануға болады.- микроэкосистема (аквариум, шалшық, арық)- мезоэкосистема )талшық, жапырақты орман, жалпақ жапырақты ... ... ... тропикалық орман)Ең кішкентай экосистема ол жалғыз ағаш барлық сонда өмір сүретіндермен, ең үлкен экосистема жер шарындағы "биосфера". Экологиялық система ... және ... ... ... ... ... космостық кеме.Ғалымдар барлық жер бетіндегі тірі организмдеріді үш үлкен болкқа ... - жер ... тірі ... жай ... ... ... энергиясының әсерімен күрделі органикалық заттар түзеді.Консументтер - дайын органикалық заттарды жейтін тірі органикалық организмдер.Редуценттер - жаны жоқ ... ... жай ... ... ... тірі ... жоқ (өлген) органикалық заттар - құлаған ... ... ... ... және т.б.Осы үш бөлікті экосистеманың "биотикалық бөлігі" немесе "биотикалық" фактор деп атайды (биота - өмір, өмірлік).Экосистемаға, ... әсер ... ... физика-химиялық жағдайлары жатады. Бұл - температура, ылғалдылық, жердің рН-ы, жел, күн сәулесі т.б. факторлар.Бұлар "абиотикалық" фактор деп ... "а" ... ... тірі ... емес ... сөз.3 этап - ХХ-шы ғасырдың 50-ші жылдардан басталады және қазіргі уақытқа дейін. Экологияның ... ... ... ... Оның ... ... ... ортаның табиғатың қорғау" деген ғылымда кіреді.
1.5. Қазақстан Республикасының экологиялық ... ... мен ... ... жылдары экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мүлде жаңа мемлекеттік жүйесінің құрылуының және ... ... ... ... ... қорғау саласындағы атқарушы органдардың жақсы ұйымдастырылған және аумақтық таралған жүйесін -- ... ... ... мен ... ... ... ... болды. Бұл қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруды және дәйекті іске ... ... ... Қазақстанда көптеген онжылдықтар бойы қоршаған ортаға төтенше жоғары техногендік салмақ түсіретін, ... ... ... ... ... ... Сондықтан әзірге экологиялық жағдайдың түбегейлі жақсаруы әзір бола қойған жоқ әрі ол бұрынғысынша биосфераның тұрақсыздануына, оның ... ... ... үшін ... ... ... сапасын оның қолдау қабілетін жоғалтуына апаратын табиғи жүйелердің тозуымен сипатталады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негіздері Қазақстан Республикасы ... 1996 ... 30 ... ... ... экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасына енгізіліп, онда өтпелі кезеңнің экологиялық басымдықтары, атап ... ... ... ... табиғат қорғау заңнамасының, мемлекеттік бақылау және сараптаманың, табиғат пайдаланудың экономикалық ... ... орта ... ... құру ... ... ... болатын.
Ұлттық экономиканың барлық салаларын реформалау табиғи ресурстарды пайдалануға көзқарастардың өзгеруіне, қоршаған ортаны сақтауды ескере отырып, ... ... ... ... негіз болды.
Аталған Тұжырымдаманы қабылдаған сәттен бастап Қазақстан Республикасында қоғамдық дамуда ... ... ... ... дамуының стратегиялық құжаттары әзірленді, табиғат қорғау заңнамасының негізі құрылды, қоршаған ортаны қорғау мәселелері бойынша бірқатар халықаралық конвенцияларға қол ... ... ... ... басқару жүйесі құрылды.
Мысалы, 1997 жылы , , , 1998 жылы -- Заңдар, ал 2002 жылы -- Заң ... ... ... пайдалану саласында Президенттің (1996 жыл) және (1995 жыл) заң күші бар Жарлықтары, 2003 жылы -- ... Су және Жер ... ... ... ... ... ... құқықтық актілердің көпшілігі әзірленіп, бекітілді.
Заңнаманы жетілдіру мақсатында ... оны ... ... ... ... және ... ... енгізу бағыты алынды. Қазақстан Республикасы 19 халықаралық конвенцияға қол қойды және оларды іске ... ... ... ... ... ... Экологиялық сараптау жүйесі, рұқсат ету және бақылау-инспекциялық жұмыс жолға қойылды.
Тұжырымдаманың ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік бақылауды күшейту және міндетті экологиялық сараптаманы енгізу есебінен 90 жылдардың басымен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... Алайда, мемлекеттің экологиялық осал аумақ және шешілмеген экологиялық ... ... сол ... ... ... ... байланысты елдің стратегиялық басымдықтарына сәйкес қазіргі жағдайдағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің міндеттерін түбегейлі қайта қарау, нақтылау және ... ... ... іске ... ... шешу ұсынылады. Олардың ішінде: экологиялық қауіпсіздік пен табиғат пайдаланудың аса маңызды проблемалары бойынша зерттеулердің, оның ішінде іргелі ғылыми зерттеулердің ілгерілемелі ... ... ету; ... ортаның жай-күйіне мониторингтің бірыңғай жүйесін енгізу; Қазақстан Республикасының аумағын экологиялық аудандарға бөлу және ... ... ... жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасын әзірлеудің өзектілігі және басымдықтары
әлемдік тәжірибе көрсететіндей, экологиялық проблемаларды табысты шешу мен экологиялық апаттардың ... ... ... кез келген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық жүйесін экологияландыру болып табылатынын көрсетеді.
Ұлттық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі ретінде экологиялық қауіпсіздік тұрақты дамудың міндетті ... ... ... және ... жүйелерді сақтаудың және қоршаған ортаның тиісті сапасын қолдаудың негізі болады.
Осы Экологиялық ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
А.С.Макаренконың педагогикалық ойлары мен тәлімі5 бет
Ақын–жыраулар мен билердIң шешендIк сөз өнерIндегI тәлIмдIк ойлар16 бет
Бұқар жырау мен Дулат Бабатайұлының тәлім тәрбиелік идеялары7 бет
Ежелгі және ортағасырлық қылмыстық құқықта талионды қолдану тәжірибесі19 бет
Исламияттың Қазақстандық халықтық тәлім - тәрбие үрдісіне ықпалы мен қалыптасу57 бет
М.Әлімбаевтың тәлімдік көзқарастары144 бет
Мектеп көшбасшылары тәлімгерлік пен коучинг арқылы өз мектепте еңгізілген өзгерістердің тиімді болғандығын қалай түсінуге болады5 бет
Мектептегi оқушылар ұйымындағы тәлiм-тәрбие жүйесi61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь