Оқушы сауаттылығын есепке алуда қазақ тілі сабақтарында жүргізілетін диктант, оның түрлері

МАЗМҰНЫ

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.тарау. ЖАТТЫҒУ ЖҰМЫСЫНЫҢ КҮРДЕЛІ ТҮРІ . ДИКТАНТ
1.1. Диктант, оның түрлері және оған қойылатын талаптар ... ... ... ... ... 5.15
1.2. Жазба жұмысының инновациялық түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.23
1.3. Диктантты бағалау нормалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23.24
1.4. Қатемен жұмыс жүргізу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.26

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27.28

IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Жалпыға бірдей білім беретін мектеп балаға терең білім берумен қатар, олардың ауызекі тілі мен жазбаша тілін дамыту, ойын жүйелі айтып орамды сөйлеп әрі дұрыс жаза білуді талап етеді. Сондықтан қазіргі оқу процесі арқылы оқушылардың жазбаша тілі мәдениетін дамытып, жүйелі жазу дәрежесін көтеру мақсатын қояды.
Әрбір мұғалім қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында жазба жұмыстарын үйретіп, тіл дамыту сабақтарын шығармашылықпен жүргізіп, дұрыс ұйымдастыра білуде ең негізгі мәселенің бірі – оқушының жас ерекшелігі мен білім қорына байланысты жазба жұмысын үйретудің міндеті мен көлемін анықтау болып табылады. Мұғалім сол міндет пен көлемге байланысты жазбаша тіл дамыту жұмысының түрін, көлемін, оның әдіс-тәсілдерін белгілейді, анықтайды.
Жазба жұмыстарын үйретудегі басты мақсат – баланы жан-жақты дамыту жұмысы, оқушылардың жалпы ойын дамытуға мақсатталынады, қызығушылығын оятып, шығармашылықпен айналысуға бағыт береді. Яғни, оқушылардың жазбаша тілін дамыту мәселесін, олардың ойлау қабілетімен байланыстыра, сондай-ақ ойлау мен жазу процесінің бірлігінде ұйымдастырады.
Бағдарламада, оқулықта мектеп өмірінде «жазба жұмысын үйрету» терминдері «тіл ұстарту», «байланыстырып сөйлеу» және т.б. терминдермен алмастыру байқалады.
Өйткені соңғы кездерде тіл мәдениетіне айрықша көңіл бөлініп, бағдарлама, оқулықтарда, әдістемелік әдебиеттерде «жазбаша тіл мәдениетін дамыту», «тіл ұстарту», «тіл дамыту», «байланыстырып сөйлеу» т.б. терминдер жиі ұшырасуда.
Ғалымдардың айтуынша мұғалімдердің іс-тәжірибесіне сүйене отырып, мұғалім қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқушыларға жазба жұмыстарын үйрету үшін оның психологиялық, лингвистикалық ғылыми негіздері мен педагогикалық ерекшеліктерін анықтауға болады.
Практикалық және шығармашылық жұмыстардың барлығы сабақта өтіліп отырылған грамматикалық материалдарға байланысты жазбаша тіл ұстарту жұмысы мен арнайы жүргізілген тіл дамыту жұмыстары арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан оқушылардың шығармашылық қабілетін арттыруға байланысты жүргізілетін жұмыстардың сөйлем құрау, тест талдау, мазмұндама, шығарма және т.б. оқушының активтік қиялдарының дамытылуына маңызы зор болып есептеледі.
1. М. Оразов Қазақ тілінің семантикасы. Алматы, 1991
2. С. Исаев Қазақ тілі. 1996, Алматы
3. Қазақ грамматикасы. Астана, 2001
4. А. Байтұрсынов Тіл тағлымы. Алматы, 1992
5. М. Томанов Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1981
6. К. Аханов Тіл білімінің негіздері. Алматы, 1993
7. К. Аханов Грамматика теориясының негіздері. Алматы, 1998
8. Г.Сыздықова Қатыстық сын есімдердің семантикасы. Астана, 2004
9. А. Ысқақов Қазіргі қазақ тілі. Алматы, 1991
10. Қазақ тілі энциклопедиясы. Алматы
11. Қазіргі қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы, 2-том, 1976
12.Ғ. Мұсабаев Қазақ тіліндегі сын есімнің шырайлары. Алматы, 1951
13.Ф. Оразбаева Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім синонимдері. Алматы,
1988
14.Ә. Төлеуов Сөз таптары. Алматы, 1982
15.Ж. Шәкенов Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім категориясы. Алматы,
16.Ғ. Мұсабаев Қазақ тілі мен грамматикасы. Алматы, 1986
17.Қазақ тілі мен әдебиеті журнал №9 2006ж
        
        КІРІСПЕ
Жалпыға бірдей білім беретін мектеп балаға терең білім берумен
қатар, олардың ауызекі тілі мен жазбаша ... ... ойын ... айтып
орамды сөйлеп әрі дұрыс жаза білуді талап етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... тілі ... дамытып, жүйелі жазу
дәрежесін көтеру ... ... ... қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында ... ... тіл ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыра
білуде ең негізгі мәселенің бірі – оқушының жас ерекшелігі мен білім қорына
байланысты жазба ... ... ... мен ... ... болып
табылады. Мұғалім сол міндет пен көлемге байланысты ... тіл ... ... ... оның ... ... ... жұмыстарын үйретудегі басты мақсат – баланы жан-жақты дамыту
жұмысы, оқушылардың жалпы ойын ... ... ... шығармашылықпен айналысуға бағыт береді. Яғни, оқушылардың жазбаша
тілін дамыту мәселесін, олардың ойлау қабілетімен байланыстыра, ... мен жазу ... ... ұйымдастырады.
Бағдарламада, оқулықта мектеп өмірінде «жазба жұмысын үйрету»
терминдері «тіл ұстарту», «байланыстырып ... және т.б. ... ... соңғы кездерде тіл мәдениетіне айрықша көңіл бөлініп,
бағдарлама, оқулықтарда, ... ... ... тіл ... «тіл ... «тіл дамыту», «байланыстырып сөйлеу» т.б.
терминдер жиі ұшырасуда.
Ғалымдардың айтуынша ... ... ... ... ... тілі мен ... ... оқушыларға жазба жұмыстарын
үйрету үшін оның ... ... ... негіздері мен
педагогикалық ерекшеліктерін анықтауға болады.
Практикалық және ... ... ... ... ... ... материалдарға байланысты жазбаша тіл ұстарту жұмысы
мен арнайы жүргізілген тіл дамыту ... ... ... ... ... ... ... арттыруға байланысты
жүргізілетін жұмыстардың сөйлем құрау, тест талдау, ... ... т.б. ... ... ... дамытылуына маңызы зор болып
есептеледі.
Жазба жұмыстарын үйретуге ... ... ... ... ... ... қабылдау, зейін, ойлау, сөйлеу, қиял,
сезім, ерік/ күшейтеді. Олардың ой ... ... ... ... ... ... өтіп ... анализдеу, синтездеу әрекетін
арттырады.
Мектеп ... ... ... ... жазба жұмыстардың
оқушыны сауаттылыққа, ұшқыр білімге жетелеуде өзіндік маңызы өте зор. Жазба
жұмыстардың түрлері де ... ... жас ... қарай әр
түрлі болып келеді.
Курстық жұмысының өзектілігі: Қазақ ... ... ... ... ... – тіл дамыту. Себебі тілдің өзі күрделі ... Ал ... ... ... ... ... ... тілін дамытудың әдіс-
тәсілдерін анықтау да қиын мәселелердің бірі. Тіл ... ... ... ... ... ... Оның маңызы, қажеттілігі айқындалды.
Бірақ ол әдістеме теориясына арнайы білім ... ... ... ... ... ... және ... тіл дамытуға арналған
жұмыстар, жазба жұмыстарының ... ... ... ... ... тіл
байлығын бағалау, нормалары әлі де анықталу қажет.
Осыған байланысты тіл ғылымы ... ... ... ... ... ... мен ... тілі пәні мұғалімінің
оқушыларға жазба жұмыстарын үйрету кезіндегі алатын орнын анықтау ... ... ... қарастырылады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қазақ тілі ... ... ... ... ... жолындағы мәселелерге тоқталу, ашып көрсету.
Осы мақсатқа сүйене отырып, ... ... ... ... көрсетуге
болады:
- Қазақ тілінде жүргізілетін жазба жұмыс түрлерінің ... ... ... ... жаңа ... ... қолданылуына мән
беру;
- Қазақ тілінде жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... КҮРДЕЛІ ТҮРІ - ДИКТАНТ
1.1. Диктант, оның түрлері және оған қойылатын талаптар.
Тіл – тек ... ... ғана ... ... бірге ойдын жарыққа шығуының
құралы екені мәлім. Сауатты адамдардаң қатарын көбейту – мектептің басты
міндеті. ...... ... ... ... жете ... ... Мектепте өткізілетін жаттығу
жұмыстарының бір түрі – диктант.
Дикто – ... ... ... ... ... ... ... сынау үшін өткізіледі. Орфографияны, ... ... ... ... тіл ... үйренген білімін іс ... ... ... жіберілген қателерді түсіндіріп талдау
және кездеске қателерді ... ... ... ... ... ... ... оларды алдыңғы уақытта ескере жүруге үйретеміз.
Өтілген тақырыптың көлеміне ... ... ... ... пайдалану тиімді:
Әріп диктанты. Бастауыш сыныпта алғашқы әріптерді үйренгеннен кейін
өткізіледі. Ол дыбыс таңбасының баспа ... ... ... ... ... ... ... дыбыстарды ажырата білуге дағдыландыру және
көркем жазуын қалыптастыру үшін қолданылады.
Буын ... ... ... ... қате ... ... сөзді
буындап оқуға, оны жаттап алуға ... ... ... білуге
үйрету сияқты жұмыс түрлерін қамтиды.
Сөз диктанты әріп пен буын диктанттарына ... ... ... ...... сөз ... бір ұғымды білдіретінін, ярни
мағынасы болатынын түсіндіру. Мұнда оқушылар өздері естіген ... ... ... ... ... оларды буынға бөліп жазып үйренеді. Осыдан
кейін ғана олар жеке сөзді, әріпті тастап кетпей, ... әріп ... ... ... ... әрбір сөздің мағынасын түсініп, қатесіз,
көркем жазуға дағдыланады.
Жоғарыда айтылған ... ... сөз ... ... сыныпқа арналған
диктанттар, яғни кеңірек айтылғандықтан, бұларға көп тоқталмаймыз.
Сөздік ... әріп ... өту ... ... бір ... ... сақтау үшін пайдаланылады. Диктантқа ұсынылатын сөздердің саны ... ... ... ... Сөздік диктанты өтіліп отырған тақырыпқа
байланысты мұғалімнің қалауымен жүргізіледі.
Терме ... ... бір ... оқушылардың қалай меңгергенін байқау
үшін сабақ үстінде жүргізіледі. ... ... ... оқып ... ... ... ... керек екендігін ескертеді. Оқушылар мәтінді түгел
жазбай, мұғалім оқып ... ... ... ... берілген тапсырмаға
лайықты сөздер мен сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді ... ... ... ... ... өте ... ... үйрететін
жұмыстардың ішіндегі ең бастысы болып есептеледі. Бұл диктант түрі
оқушылардың көру, ... есте ... ... тану ... ... дамыту
мақсатында жүргізіледі. Көру диктанты үшін әріп, буын, жеке сөздер, сондай-
ақ ... қиын ... мен сөз ... және ... ... жұмбақтар,
мақалдар, жаттауға берілген өлеңдерді алуға болады.
Диктант мәтіндері үзіліс кезінде тақтаға немесе ... ала ... ... ... ... оқушылардың 2—3 рет оқып шығуына, асықпай көріп,
жадында сақталуына 1 — 2 ... ... ... ... ке-йін мұғалім оны
жауып қояды. Оқушылар тақтадан ... ... ... түсіріп, дәптерге
жазады. Мұндай материалдардың құрамында жазылуы қиын сөздермен ... ... ... ... ... бар термин сөздер болса, мұғалім олардың
астын түрлі ... ... ... ... ... ... өтілген материалдарға байланысты әріптер мен
буындарды, сөз бен сөз тіркестерін және ... ... мен ... ... ... ... ... естеріне түсіріп, ойлана
отырып өз бетінше жазады.
Диктанттың бұл түрінің өткенді қайталап, тіл ... ... ... ... диктанты қай күні болатынын, нені қайталап келу керектігін
оқушыларға алдын ала ескертіп қояды.
Шығармашылық диктант — үйрету диктанттарының ішінде ... ... ... ... ең күрделісі, оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын,
білім ... мен ... ... ... ... арт- ... Бұл ... көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою,
сөздерді дұрыс орналастыру ... ... ... басы ... ... ... ... диктанттарға ұқсамайтын өзгешеліктері болады.
Ескерту диктанты көлемі, орфографиялық емле, сөздік қоры жағынан бақылау
диктантына жақын келеді. Мұнда осы ... ... ... ... ... ... ... бақылау диктантына тікелей әзірлейді.
Графикалық (сызба) диктанты сөйлемдегі сөздердің байланысын сызба арқылы
көрсету, керісінше, ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге болады.
Бақылау диктанты бұрын өтілген материалдарды оқушылар қандай дәрежеде
меңгергенін және сауаттылық деңгейінің қандай ... ... ... Бақылау диктанты белгілі бір тарауды оқып бітіргеннен кейін
және тоқсанның, жылдың аяғында өкізіледі.
Ол төмндегіше жүргізілеі:
а) ... ... ... ... да, алғшқы сөйлемнің бірінші сөзі
жаңа жолдан ... ... ... ... кездесетін жазылуы
қиын немесе ережелері өтілмеген сөздерді мұғалім үзіліс кезін-
де тақтаға жазып қояды;
ә) диктаит мәтінін мұғалім екі рет дауыстап оқып, ... қиын ... ... алу керектігін ескертеді;
б) егерде ... ... жеке ... мен сөз ... ... ... ... болса, мұндай мәтіндердің әрбір сөзі
мен ... ... үш рет қана ... ... ... орай ... ... оқушыларға әрбір ... ... ... көңіл қойып
тыңдап, олардың мағынасын ұғып алғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... түгелдей жазып отыруын
қадағалап, ең баяу жазатын оқушы ... ... ... ... Бірақ
ол жаңа сөйлем екені айтылмайды;
в) оқушылар диктант ... ... ... ... ... ... ... тағы бір рет оқиды. Осы кезде оқушылар өз жазғандарын
мұғалімге ілесе ... ... ... ... ... ... бір орында тұрып оқиды.
5-6-сыпыпта алынатын бақылау диктантының көлемі төмендегідей:
I жарты жылдықта —90-95 сөз,
II ... ... ... ... жаздыруға қойылатын талаптар.
Диктант жазылып болған соң мұғалім мәтінді тағы бір рет ... ... ... ... мұғалімнің оқығанына ілесе тексеріп, қалып
қойған сөз, әріп ... қол ... ... ... ... Ең ... оқушылар жазған текстерін өз ... ... соң, ... ... ... ... ... үйде алдын ала тағы бір қарап шығуы, әсіресе, ... ... ... аса қажет деп есептеледі. Сабақ жоспары демекші,
диктантқа жоспар жасамайтын мұғалімдер де кездеседі. ... ... ... ... күнің, айын, сыныпты жазумен ғана шектеледі. Ең
алдымен, мәтінді оқу кезеңінде көлденең сөз , ... ... ... ... ... ... қойған оқушы болса, ол мұғалімнің ісі. Ал кейде,
оқушылар тарапынан бір қажетті сұрақ бола қалса, ... ... ... ... ... ... біткеннен кейін қойылу керек. Диктант
мәтінін ... ... ... ... ... ... ықтимал,
көлденең сөздердің көлемі, мазмұны, шамасы оқушыларға алдын ала белгілі
болуға ... ... ... ... ... тарапынан оқушыларға айтылатын
ескертпе түріндегі сөздерді жиі пайдалануға болмайды. Ерекше бір күрделі,
қиын сөйлемдерді жаздыру ретінде ғана ... бар ... ... ... ... отырғанда, қапелімде мәтін арасына көлденең ... ... аз да ... ... ... бөледі.Мәтінді оқуда басты
талап – тілдің орфографиялық заңдылығын сактау болып табылады.
Диктанттың өткізілетін түрі екі-үш күн ... ... ... ... ... ... ... екендігі (қайталау, жаттау ... ... үшін ... ... орфографиялық тұрғыдан таныс,
яғни өткен сабақ материалдары негізінде ... Егер ... ... ... ... белгілері немесе айтылуы мен жазылуы қиын сөздер
кездессе, олар түсіндіріліп, тақтаға ... ... ... ... текст орфоэпиялық заңға сүйеніп, кідіріс (пауза) жасап, негізінде үш
рет оқылады. Тексті жазбас бұрын ... оны бар ... ... ... ... ауыр тиетін сөздерді қадағалап отыру тапсырылады.
Оқылған дыбыс, буын, сөз жіне ... ... ... ... ... ... еске ... соң барып жазуға кіріскен жөн.
Шала етіс, мағына, ... ... ... ... ... ... рет оқуын
күтеді. Диктант жазу үстінде ... ... ... ... Одан ... мұғалімнен не жазу керектігін сұрап, кедергі жасауға
тыйым салынады.
Диктант мәтініне қойылатын талап:
а) көлем сынып ерекшелегіне сай ... ... ... ... ... ... мәтіндегі орфограммалар мен пунктограммаларды оқушылар игерген, таныс
бағдарламаға ... ... ... ... ... көркем шығармалардан алынған үзінді түрінде жеңіл болуын
ескерген жөн;  
Грамматикалық тапсырмалы диктант сабағының құрылымдық кезеңін шамамен былай
көрсетуге болады:
а) тілдік дайындық(өтілген ... ... еске ... ... ... минут.
б) диктант мәтінімен таныстыру, жазғызу -30-35 минут.
в) тексеру, жинау-2-3 минут.  
Белгілер мәні:
/- емле қатесі
V- тыныс ... жол ... ... түсініксіз
/- қайталанған ойлар, стилдік қателер, сөз қалдырған
/-жүйе үзілген
Диктанттың белгіленген нормасы ... ... саны ... 1 тоқсан |
|1 |15-20 |45-90 |
|2 |20-25 |180-225 |
|3 |25-30 |225-270 |
|4 |30-35 |270-315 |
|5 |35-40 |315-350 |
|6 |40-45 |350-395 |
|7 |45-50 |395-420 |
|8 |50-55 |420-465 |
|9 |55-60 |465-510 ... |60-65 |510-555 ... |65-70 |555-600 ... ... ... ... |
|1 |90-110 |1-2 ... |3-4 ... |
|2 |160-210 |2-3 ... |4-5 ... |
|3 |210-230 |3-4 ... |5-7 ... |
|4 |230-260 |4-5 ... |7-9 ... |
|5 |260-290 |5-6 ... |9-11 ... |
|6 |290-310 |6-7 ... |11-13 ... |
|7 |310-330 |7-8 ... |13-15 сөйлем |
|8 |330-360 |8-9 ... |15-17 ... |
|9 |360-390 |9-10 ... |17-19 ... |
|10 |390-400 |10-11 ... |19-21 ... ... |400-410 |11-12 ... |21-23 сөйлем |
1.2. Жазба жұмысының инновациялық ... ... ... ... ... келе ... ... жұмыстардың
бір саласына жатады. Диктанттың ... түрі ... ... ... ... ... ... диктанты, көру диктанты, түсіндірмелі
диктант, сөздік диктанты, өздік диктанты, ескерту диктанты, ерікті ... ... ... әрқайсысы өзіндік ерекшелігі, әдіс-
тәсілдерімен ... ... ... ... ... ... - балалардың білімін тексеру, бақылау, теориялық білімдерін
тәжірибеде пайдалана ... ... ... ... ... ... үрдісін технологияландыру кезеңі диктант түрлерін және оны жүргізудің
жаңа инновациялық жолдарын жетілдіру мақсатын ... ... ... ... ... кейбір түрлері дәстүрлі оқыту
үрдісінде де жүргізіліп ... ... ... ... ерекшелігі
туралы орыстың педагог ғалымы М.И.Рудякова "Творческий диктант не ... ... а ... это самостоятельная работа типа
сочинения" ... ... ... по орфографий и пунктуаций. М.,
"Просвещение", 1991, 4-бет). В.М.Гусинова мен К ... ... для ... ... оқу ... ... взятые из произведений
классической и ... ... ... ... ... печати должны помочь в формировании у ... ... к ... ... гуманитарным знанием" деген
пікірлерінің пәнаралық байланыстағы шығармашылық диктанттарға да қатысты
жағы бар (А„ "Рауан", 1998, 4-бет).
Диктанттардың ... ... ... ... оның түрлерін
жаңарту, жаңғырту, жаңа технологиядан іздену - тіл дамыту жұмысының басты
мақсаты.
Қазақ тілін әдебиетпен ... ... ... шығармашылық
диктанттың төрт түрін ұсынуға болады: сөздік ... жаңа ... ... диктант; "өзің тап" диктанты; "бестік" диктанты.
Шығармашылық диктанттарды жүргізудің басты мақсатын төмендегідей
саралауға ... ... тілі мен ... ... білімдерін тәжірибеде
пайдалана білу дағдыларын жетілдіру; сауаттылықка, жазу мәдениетіне баулу;
көркем мәтін негізінде әдеби тілдерін ... тіл ... ... ... технологиясын жетілдіру.
Шығармашылық диктанттарды жүргізуде мына мәселелер ескерілуі тиіс:
диктант мәтініне суреттеулер, ... гөрі ... ... ... ... ... ... алу; көмек керек ететін
оқушыларға көмек-нұсқау ұсыну (ол - мәтінді ... ары ... ... ... ... ... тұжырымды жоспар түрінде ұсынылады;
диктант мақсатына сай керекті ... ... ... ... ... шығармашылық конкурс жариялауға болады. Конкурс
оқушыларды ынталандырады, ... ... бір ... жұмылдырады.
"Словарь-справочник по методике русского языка" деген еңбегінде М.Р.Львов
былай дейді: "В ... ... ... ... личность школьника,
его чувства, взгляды, его жизненная позиция. Творческие работы - ... ... (М., ... 1988, ... Осы ... ... да тән. ... пәнінің тәрбиелік мәні зор. Ол
оқушылардың шығармашылық қабілетін ... ... ... ықпал етеді. Әдебиет пен қазақ тілінде өтіліп ... ... ... ... ... ... баулу,
тіл дамьпу оны жүргізудің басты мақсаты болып табылады.
Сөздік диктанты. Сөздік диктант дәстүрлі оқыту әдістерінде бұрыннан бар.
Сөздік ... ... ... пікірлерден көруге болады: "Его
отличителъная черта состоит в том, что диктуются слова, словосочетания, ... ... ... ... ... быть ... ... Он позволяет экономит время, концентрировать
внимание учащихся на ... ... ... и активизировать внимание
учащихся на нужных ... ... и ... ... деп ... ... М.Р.Льбов. (Сборник диктантов и изложений.
А., "Жеті жарғы", 2001, ... ... ... әдебиетпен байланыстыра оқытуға негізделген бұл сөздік
диктанттың әдістемесін нақты мысалдармен түсіндіруге ... ... ... 1 түрі
|Мұғалім оқитын |Оқушылар тауып жазатын оның мағынасы ... | ... ... ... ... |
| ... ... ... |Көксеректі бауырына ... ... |
| ... бала ... ... 2 түрі. Керісінше, сөздің мағынасы айтылады, ... ... ... ... ... 2 ... ... ... ... ... ... ... ... аты | ... ... бала ... ... ... теуіп, |Құрмаштың әжесі |
|еңіреген адам | ... ... ... ... кай ... ... әдебиеттен өтіп
жатқан көркем шығармаларды негізге ала отырып, бірлікте жүргізуге болады.
Сөздік диктантына ... ... ... яғни ... ... да ... жинақы әрі мәнді болуы; алғырлық, шапшаңдық; әдебиеттен
алған білімдерін қазақ тілі пәніне ... ... ... тіл ... ... төмендегідей саралауға
болады: оқушыларды қазақ тілінен оқып жатқан ... ... ... байланыстыра отырып, жаңа мақсатта пайдалануға, білімдерін
тереңдетуге көмектеседі; сауатты жазуға, сөздік қорын дамытуға әсер ... ... ... игі ... ... ... түрлендіріп отыруға болады. Оқушыларды ... ... ... ... ... ары ... ... керек.
Шығармашылық іс-әрекеттің өнімді жолдары баршылық. Соның бірі алған
білімді модельдей білу, оны мазмұны мен ... ... көз ... ... бір белгілермен жобалау, сұлбасын, нобайын салу, бейнесін ... ... Бұл ... ... "Мы ... ... ... знаковую систему, отображающую какой-либо объект. Она может приобретать
форму схемы, макета, графики, и существовать в виде ... ... в ... ... становится подобием другого (моделируемого) объекта"
деген пікірі оның маңызын ашып тұрғандай (2.3).
Модельдеу технологиясы қазақ тілі сабақтарында сызба, макет ... ... ... ... Сол себептен де модельдеу шығармашылық жұмыстың бір
түрі ретінде тіл ... ... ... ... ... ... табылады.
Модельдеуді диктанттарға да пайдалануға болады.
Сөздік диктанттардың келесі түрі модель толтыру негізінде жазылады. Оның
әдістемесі. Диктант екі ... ... ... ... ... мәтіні
оқылады. Ол әдебиеттен өтіп жатқан көркем ... ... ... ... оқып жатқан Мағжан Жұмабаевтың "Мен кім?" өлеңінің ... ... Көп ... ... оқушылар керекті сөзді тауып жазады,
яғни Мағжанның өзіне берген бағасын еске ... ... ... Екінші
кезеңде мұғалім алдарына ұсынған модель-сызбаны толтырып, диктантты ары
қарай жалғастырады.
Үлгі:
Арыстанмын,
Мен кім?
Жолбарыспын
Күнмін
Тұлпармын
Бұлтпын,
Желмін
Екінші кезенде өлеңді еске ... ... ... ... ... ... ғана ... ал оқушылар әдебиетпен, қазақ тілінен алған
білімдері бойынша оны жоғарыдағы ... ... ... толтырады.
Сөздік диктанттың бұл түрі мына кезеңдерден тұрады. Бірінші ... ... ... түсіндіріледі. Екінші кезеңде оқушылар керекті
сөздерді теріп жазады, өлеңнің түпнұсқасындағы сөздерді дәл жазу ... ... ... ... ... ... қазақ тілі бойынша берілген
тапсырмаларды орындайды. Модельдеріндегі есімдіктерді, зат есімдерді тауып,
түлғасына қарай талдайды. ... ... ... қалауына қарай басқаша да
болады. Төртінші кезеңде оқушы өзіне "Мен кім?" деген сұрақ қоя ... ... ... тапсырма орындайды. Онда олар өздеріне өздері ... өз ... ... Бесінші кезеңде осы соңғы тапсырманы "Сен
кімсің?" деген сұрақ арқылы, бір-біріне баға беру арқылы ... ... ... ... ... "Мені"
Мен кім? - Арыстанмын
- Жолбарыспын
Оқушының өз "Мені"
Мен кім? - Жас тұлпармын
- Жас қыранмын т.с.с.
- Бір-біріне берген ... ... - ... баласың
- Адал доссың т.с.с.
Соңғы бесінші кезеңдегі тапсырмалардың білімділік мәнімен қатар тәрбиелік
мәні де зор. Ол әділдікке, турашылдыққа, ... ... ... ... Сөздік диктанттарда да оның тәрбиелік жағына ерекше көңіл бөлген
жөн.
Сөздік диктанттардың тіл дамытудағы, оқушылардың сауаттылығын арттырудағы
ұтымдылығы:
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... емес, ең бастысы қабілетті, ізденістеріне қарай шығармашылықпен
түрлендіруші орнында болды.
Екіншіден, өз жұмыстарына, ... ... баға ... ... ... ... бір-бірін оқытушы, өз тілдерін, білімдерін
өздері жетілдіруші, ... ... ... бұл ... ... ... ... коррекция жасауға
тиімді болып келеді.
Бесіншіден, алған білімдерін шығармашылықпен жаңа өнім ... Бұл ... ... ... ... жүзеге асады.
Алтыншыдан, қаламгерге еліктеу, оның көркем тілдерін меңгеру, оны өз
тәжірибелеріне пайдалану ... ... ... ... байланысқа негізделген шығармашылық диктанттардың тағы бір түрі-
"Өзің тап". ... тап ... ... өтіп ... ... ... негізінде жүргізіледі. Диктант мәтінінде мұғалім сын ... зат есім ... сан есім ... ... т.б. ... оқушы дұрысын
өздері табады. Диктанттың қай түрі болмасын ... ... ... Бұл диктантта да мәтін алдында жататын себепті тапқан сөздердің
жазылу емлесі басты назарда болады. Осындай диктанттар ... ... ... дамуына да ықпал етеді. Ол оқушылардың тікелей өз іс-
әрекеттеріне негізделеді. Мұғалім диктант ... ... ... ... ... ... ... түрде 10 қате жібереді, яғни он
сөзді мәтін мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... сөйлеу тілінде ұсынады. Көбінде сөз таптарын өзгертіп береді.
Оқушының ... сол ... ... ... ... ... дәл
ауыстырады. Диктанттың бұл түрі де шығармашылық жұмыстар арқылы тіл дамыту
үрдісінде тиімді болып келеді. Мұғалім оқушының неше қате ... ... ... коррекция жұмысын жүргізеді.
"Өзің тап" диктанты арқылы тіл дамыту ... ... ... ... ... ... ... болады.
6-сынып. Қазақ тілі: Көсемше.
Әдебиет: Д.Исабекое "Ата үміті".
Берілген тапсырмалар
1. Көсемшелерді қайталаңдар.
2. Д.Исабсковтің "Ата ... ... мен ... еске ... үзінді жатыр. Асты сызылған көсемшелердің
"Ата үмітіндегі" түпнұсқасын табыңдар.
Диктантты жазып ... соң ... 2 ... 2 ... ... жолына талдау жасаңдар.
Түн жарымы ауды. Немересі ойлап жатып-ақ қалғып кетіпті. Жас ... ұйқы ... бола ма, ... де ... ... дем ... деп қанша
көз жұмса да, Тоқаңның кірпігі айқаспай-ақ қойды. Әрі ... осы ... ... ... ойын ... шашыратып, көңіліне әлдеқалай бір
күдік пен қорқыныш туғызды. "Бұ патшағар ... жүр? Әне бір ... ... ... ... ... кеттіме екен? Жеті түнде мас боп келсе,
апшымызды тарыдай шашыратьт, немеремнің жүрегінің отын ... ... ... боп ... ғана сап ете ... еді, бар ... Ала
сиырды үш мезгіл тұқыртып арқандау мұң боп жургенде, адырда ұйықтап,
дермене өру не ... еді. Е, ... ... арты ... ... ... ... тап " диктантының тиімділігі төмендегідей тұжырымдалды: оқушылардың
көру, есте сақтау қабілеттерін жетілдіреді; ... ... ... ықпал
етті; пәнаралық байланыс негізінде алған білімдерін толықтырды.
Бестік диктанты. ... ... ... бірі - ... ... төмендегідей:
12 3 4 5
Сөз – сөйлем - сұрақ-жауап - ... ... оқып ... ... байланыстырылады. Мысалы, 6-
сыныпта М.Әуезовтің "Абай жолы" романынан ... сал Абай ... ... ... ... алдын ала диктантты жазудың әдістерін меңгеруі
керек. Сол себептен де ... ... ... ... ... өтіп
жатқан шығарманы қайталал оқып, қайталауды тапсырады. Дайындық кезеңі ... Ал ... ... ... ... ... Оның моделі әр
оқушыға таратылады, модельден ауытқуға болмайды, оның ... ... ... ... "Сөз" ... бала ... деуі ... немссе "Абай" деуі
мүмкін.
Мұғалім "Сөйлем" дегенде оқушылар "Біржан Абай ... ... ... ... ... отыр" деуі мүмкін. Енді сұрақ қойылады.
Сұрақ: - ... Абай ... неге ... үлгі ... келген" немесе "Абай оның әнін тыңдауға шақырған"
деген сияқты жауаптар айтылуы мүмкін.
3-кесте. Диктант жүргізу барысындағы мұғалім мен ... ... ... жауабы |Оқушы жазған ... | ... ... ... ... ... Абай аулында ... ... Абай ... ... ... |
| ... | ... Неге | | ... | | ... ... шашуға | |
| ... | ... ... ... ... ... ... мұғалім қайталап оқып
жазғызады. Осы үлгіде диктант ары қарай жалғасады.
"Бестік диктанттың" өзіндік ерекшелігі сол - ... ... оқып ... ... ... ... ол қазақ тіліндегі тақырыппен
байланыстырылады, үшіншіден, оқушы әдеттегі ... ... ... яғни ... ... емес, оның мәтінін ... ... ... ... ... ... негізінде де жүргізуге болады.
Өлең мәтіні оқушылардың алдында жатады. Мұғалім сұрақтарына оқушылар
өлеңнен жауап іздеп, ... ... ... Бұл ... көру ... ... ... диктанттың ұтымдылығы.
"Бестік" диктантының мәтінін мұғалім емес, оқушылардың өзі құрастырады;
дәстүрлі диктанттарда бүкіл сынып бір ... ... ... әр оқушы өзіне
берілген шығармашылық еркіндікті пайдалана ... өз ... ... еске ... ... ... ... тілі мен әдебиетінен
алған білімдерін жаңа ... ... ... ... тіл ... арналған шығармашылық бағыттағы диктанттың бұл
түрлері оқушылар танымын белсенді етуде, қызығушылығын арттыруда, әсіресе
әдеби ... ... ... баулуда өте тиімді болып келеді.
1.3. Диктантты бағалау ... IV-VI ... ... ... жұмыстарын бағалағанда, мынадай
бағалау өлшемдерін басшлыққа ... жөн. ... ... және ... ... жеке ... ... баға
жалпы қойылады.
✓ «5» деген баға қатесі жоқ ... ... ... бір ... ... ... жеңіл бір қатесі болса қойылады.
✓ «4» деген баға үш тыныс белгіден, үш ... ... екі ... екі ... ... қойылады.
✓ «3» деген баға алты тыныс белгіден, алты ... ... ... белгіден, үш емледен болса қойылады.
✓ «2» деген баға бес тыныс белгіден, ... ... ... ... ... ... емледен болса қойылады.
Сондай-ақ диктанттармен қосымша өткізілетін бақылау тапсырмаларына
екі баға қойылады, бірі – диктантқа, екіншісі грамматикалық, ... ... және ... қосымша тапсырмаларды
бағалауға мынадай өлшемдер басшылыққы алынуы ... «5» ... баға ... ... орындалған тапсырмаға қойылады.
• «4» деген баға тапсырманың 75% орындалса,
• «3» деген баға тапсырманың 50% ... «2» ... баға ... 50% ... ... жазғанда кейбір оқушылар ілесіп жаза алмай, қайталап сұрай
береді, ... ... ... ... ... 7-8 ... ... диктанттар тиімді болып саналады. «Есте сақтау» диктанттарда мұғалім
сөйлемді бір-ақ рет (ұзақ сөйлем ... екі рет) ... ... оқи ... ... Ондағы мақсат – оқушыларды ... ... ... ... ұғып ... және ... баулы. Егер сынып жаза
алмаса, ... ... ... ... ... ... ... тексерудің де түрлі жолдары бар. Сыныпта жазу ... ... ... ... төрт пен ... ... «Әрқалай» торт, кейде үшке жазатындар.
3. «Шимайлар тобы» шимайлап, түзеп, бұзып, былғап жазатындар кіреді.
1.4. Қатемен жұмыс ... ... тілі ... ... білімдерін жазбаша сауаттылығын
көрсете білуде жазба жұмысының алатын орны ерекше. Ол ... ... ... мақсатына сәйкес грамматикалық сауаттылығын тексетіп қана қоймай,
есте сақтауын, көркем жазуын, ұқыптылығы мен ... ... ... ... ... ... нұсқауда қазақ тілі сабағында
алынатын диктанттың 12 түрі ... ... ... ... диктантында
қатемен жұмыс жүргізудің маңызы зор.
Диктанттың негізгі мақсаты оқушылардың теориялық білімін
сынау, бағалау, оларды ... ... ... болса, қатемен жұмыс
жүргізудің мақсаты жіберілген ... ... ... ... табылады.
Диктантты дұрыс, сауатты жазу үшін ... ... ... ... сонымен қатар әдебиетті көп оқу керек. Диктант келесі сабаққа
тексеріліп әкелінуі керек. ... ... ... ... қате саны көрсетіліп, келесі жолдың оң жағына диктант бағасы
көйылады. Мысалы: 1/0 немесе 5/1 ... ... ... ... ... ... - емле қатесі; V – тыныс белгі қатесі; Z – ... ... тілі ... ... ... жіберілген қателер бойынша саралау кестесі әрбір
жазба жұмысынан кейін сараптамалық талдау негізінде жасалып, ... ... ... тікелей жұмысқа ықпал етеді.
1. Тексерілген жұмыспен оқушы танысып, қызыл сиямен көрсетілген сөзді жол
басына ең әуелі қате ... ... ... ... қою ... жол ... ... жазу керек;
2. Қате жазылған немесе ... ... емес ... ... ... ... пайдалана отырып мағлұмат беру;
3. Жіберілген қате туралы өтілген тақырып бойынша ... еске ... ... Қате ... ... ... ... морфологиялық талдау
жасату;
5. Оқушылардың тасымал, тыныс белгі туралы білімдерін нақтылау, бағдар
беру;
6. Диктант мәтіндегі ... ... ... ... ... Сабақты шығармашылықмен ұштастыра отырып, қате ... ... ... ... ... назар аударту, нәтижелі
болу үшін жатқа айтқызуға болады
Есепке алынбайтын қателер:
1. Бағдарламада көрсетілген ережелерден жіберілген қателерден өзге ... ... мен ... белгісінің ережелері оқытылуына
байланысты жіберілген қателер есепке кірмейді.
2. ... ... және осы ... ... оқулықтың
жаттығуларында кездеспеген сөздерден жіберілген қате есепке ... ... ... ... ... қате ... ... келмейді
– кемейді, болыпты – бопты т.б.
Алайда, қателерді жаңылып жазылған дей беруге болмайды. ... ... ... оның ... жаза ... көз ... ғана қатеге
есептемеу керек. Егер де жаңылып ... ... ... асып ... ... емле ... деп санайды.
4. Екі түрлі жазылып жүрген сөздердің бір түрі ... ... екі ... жүрген тыныс белгісінің біреуі қойылса, онда диктант
текстіндегі жазуға дәл ... тұр деп ... ... ... ... – кәзір, өйткені – үйткені, т.б. егер де диктантта қате
жазылған сөз немесе тыныс белгісі қайталанып келсе, онда олар ... ... ... Орфография мен тыныс белгісінің өтілген ережелерін жіберілген қателер;
2. Игеріп алуы ... ... ... ... жіберілген
қателер;
3. Сөздерді тасымалдаудан жіберілген қателер;
4. Дефис арқылы жазылатын сөздерден жіберілген қателер. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... жалғанатын
қосымшалар.
Жеңіл қателер:
1. Диктант өткізген кезде оқытылып бітпеген және әлі өтілмеген ережелерге
байланысты;
2. Күрделі жалқы есімдердің бас ... ... ... сол сияқты
әріптерді дұрыс пайдаланбау;
3. Үтір, тврнақшаларды дұрыс қолданбау (сөзді, сөз тіркестерінің үтір,
тырнақшаларын бір ... ғана ... ... ... ... ... Төл ... кейін көлген автор сөзінің алдынан, сызықшаның ... ... ... ... ... Бір ... ... жіберілген бірнеше қате (үш және одан да көп
қате) ... онда ... бір ғана ... нашар білетінін ескерту
қажет. Тыныс белгісінен де бір ғана ережені білмегендіктен, ... ... ... жөн
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі ғылыми әдебиеттерде, әлеуметтік – гуманистік ғылымда
жастар мәселесі ауқымды орынға ие. ... ... ... ... ... ... ... жастар бойында жалпы
құндылық, нормативті дағдарыстың бар ... ... ... ... ... ... көрсетті. Солардың қатарына қазақ ... ... ... ... ... ... зор.
Рухани бай адам – ең алдымен әділ, шыншыл, мейірімді, кешірімді,
қанағатшыл, ақылды ... Ол ... баға ... байлығы. Бұның
жолында баланың ой-санасын дамытуда ... ... ... ... ... ... ... ерекше. Жазбаша тілі дамымаған ... ... ... және оның ... қабілеті бір жақты, санасыз.
Бала бойындағы адамшыл қасиеттер оның өсіп - өнуіне әсерін тигізеді..
Оқушы тіл байлығы қалыптасу барысында ... ... ... аңғарады
және биікке, ойлаған мақсатына жетуіне сол қасиеттері әсерін тигізеді. ... сол ... ... сөз қоры ... жеткізеді.. «Күллі адам
баласын қор қылатын үш нәрсе бар: Әуелі – надандық, екіншісі – ... - ... - деп ... ... 38 қара ... ұлы ... баланың қызығушылығынан пайда болады. Қажеттіліктерді
баланың дамуын басқаратын бағдарлама деп санауға ... ... ... ... ... арқылы тіл байлығы арта түседі. Бала
қалыптасу барысында өзінің «меніне» қадам ... ... ... мақсатына
жетеді, яғни тұлға болып қалыптасады.
Жас ұрпақтың бойындағы ... мен ... ашу, оның ... ... ... нығайту, бір сөзбен айтқанда, өз жолын
өзі таңдауына ... ... жол ашу – ... ... таңның мәселесі осы.
Мұғалімдер оқушылардың мінез – құлқын, ... және ... ... ... дайын болуы қажет. Олар – сүйіспеншілік, төзімділік,
қарапайымдылық, адалдық, өзіне -өзі ... ... ... денсаулық.
Адами ізгіліктерге қол жеткізуге бала оқу үрдісі арқылы ... ... ... да сол: жан – жақты ... ... ... ... ала алатын, тарихи сабақтардан тиісті нәтиже шығаруға қабілетті
адам қалыптастыру. Қазақ тілі мен әдебиет сабағында ... ... ... тіл ... да өзіндік алға қойған мақсаты бар. Яғни білім беру
оқу мен тәрбие ісіне сүйіспеншілікпен құрылуы ... келе ... ... ... тілі ... ... жұмысын
үйрету арқылы тіл байлығын дамыту мәселесі бүгінгі күн ... ... ... қажет. Себебі қоғам білімге арқа сүйеп ... ... ... тіл байлығын арттыру мақсатты іске асып отыруы қажет.
Қазіргі таңда мектептегі оқушылардың біліміне ерекше ... ауып ... ... тілі ... жазбаша жұмыстарын үйрету кезінде тіл дамыту
деңгейінің барысы да ... ... ... тілі ... тіл ... –мұғалімнің ең жауапты ісі. Мұғалімге сөз өз ойын сапырылыстырып
айту үшін ... ... ... ... салу үшін ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. М. Оразов Қазақ тілінің семантикасы. Алматы, 1991
2. С. Исаев Қазақ тілі. 1996, Алматы
3. Қазақ грамматикасы. Астана, 2001
4. А. ... Тіл ... ... ... М. ... ... тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1981
К. Аханов Тіл білімінің негіздері. Алматы, 1993
К. Аханов Грамматика теориясының ... ... ... ... сын ... ... ... 2004
А. Ысқақов Қазіргі қазақ тілі. Алматы, 1991
10. Қазақ тілі ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 2-том, 1976
12.Ғ. Мұсабаев Қазақ тіліндегі сын есімнің шырайлары. Алматы, 1951
13.Ф. ... ... ... ... сын есім ... ... ... Сөз таптары. Алматы, 1982
15.Ж. Шәкенов Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім ... ... ... Қазақ тілі мен грамматикасы. Алматы, 1986
17.Қазақ тілі мен әдебиеті журнал №9 2006ж
-----------------------
Өзідік
Көру
Шығармашылық
Ескерту
Сөздік
Графикалық
Терме
Буын
Әріп
Диктант

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Өндірістік оқыту шеберінің оқушылар ұжымындағы рөлі24 бет
Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту9 бет
Оқушылардың функционалдық сауаттылығы34 бет
Оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру9 бет
Педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру және оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру16 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь