Шағын және орта бизнесті дамыту мен инвестициялық қолдаудың теориялық-әдістемелік негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Шағын және орта бизнесті дамыту мен инвестициялық қолдаудың теориялық.әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Ұлттық экономика жүйесіндегі шағын және орта бизнестің атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Қазақстан экономикасының дамуындағы шағын және орта бизнестің алар орны және оларды мемлекеттік.инвестициялық қолдау негіздері ... ... ... ... 10
1.3 Шағын және орта бизнес саласына инвестиция тарту қажеттілігі және жүзеге асыру құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2 Қазақстан экономикасын дамытудағы шағын және орта бизнестің атқаратын ролін және инвестициялық әлеуетін талдау ... ... ... ... ... ... ..26
2.1 Қазақстандағы шағын және орта бизнестің даму бағыттарын және макроэкономикалық көрсеткіштерге тигізетін ықпалын бағалау ... ... ... ... .26
2.2 Шағын және орта бизнес саласының инвестициялық әлеуетін және өзге де қаржылық қамтамасыз ету тетіктерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.3 Шағын кәсіпорындағы инвестициялық жобаның нысаналы индикаторларын болжау жүйесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50

3 Нарықтық қатынастар жағдайында шағын және орта бизнес саласын қаржылық.инвестициялық реттеу мәселелерін шешу жолдары ... ... ...62
3.1 Шағын және орта бизнес саласын қаржылық.инвестициялық реттеудің экономикалық ролін арттыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
3.2 Шағын және орта бизнес субъектілерінің инвестициялық қызметін мемлекеттік және нарықтық қолдау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..81
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 83
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 86
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі экономиканың даму сипаты мемлекеттік тұрғыдан реттелетін экономикалық жүйенің кәсіпкерлік түріне негізделген. Шағын және орта бизнес нысандары тұрғындарды жұмыс орындарымен қамтамасыз етіп халықтың әл-ауқатын, әлеуметтік деңгейін жоғарылатумен қатар, нарықтағы қажеттіліктің қанағаттануына, тауар түрлерінің көбейіп толуына, жергілікті шикізат ресурстарының дұрыс пайдаланылуына өз ықпалын тигізеді. Шағын және орта бизнестің экономикалық және әлеуметтік қызметтерін маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызуға және экономиканы дамытудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға болады.
Бүгінде әлемнің дамыған елдерінде шағын және орта бизнес ЖІӨ-нің ең кемі 50 %-ын құрайды. Жапония, Германия, Бельгия, Италия, Қытай сияқты елдерде шағын және орта бизнес олардың барлық кәсіпорындары санының 80-90 %-дан астамын құрайды. Ал, Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнестің ЖІӨ-дегі үлесі 30%-ды құрап отыр. Сондықтан да, нарықтық қатынастарға бейімделген Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде дамуы үшін шағын және орта бизнесті дамыту, сонымен бірге ұдайы инвестициялық қолдау және қаржы-несиелік қамтамасыз ету – экономикалық реформалардың негізі болуы тиіс.
Ел экономикасы дамуының қазіргі жағдайында кәсіпкерлік қызмет еркіндігін сақтай отырып, шағын кәсіпкерлікті инвестициялық қолдау ерекше мәнге ие болады. Өйткені шағын кәсіпкерліктің өзіндік ерекшеліктері мен артықшылықтары экономиканы жаңарту жағдайында әртараптандыру мәселесін шешуге, инновациялық мүмкіндіктерді пайдалану мен іске асыруға, еліміздің экономикалық даму стратегиясын жүзеге асыруға айтарлықтай ықпал етеді.
Қазіргі кезде шағын кәсіпкерлік саласына инвестиция тарту тиімділігін арттыру маңызды орынға ие болады. Себебі шағын кәсіпкерлік жалпы ұлттық өнімнің және жалпы ішкі өнімнің көлемін, халықты жұмыспен қамту жағдайын, экономиканың өсу қарқынын анықтауға белгілі бір деңгейде әсер етіп қана қоймай, икемді аралас экономиканы қалыптастыруға, түрлі меншік нысандарының ұтымды үйлесуі мен шаруашылық жүргізуші субъектілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, жалпы айтқанда ұлттық экономиканың тұрақты дамуына мүмкіндік береді.
Осы жағдайда шағын бизнес субъетілерінің бизнесiн ұйымдастыруына қажетті қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесiн шешу керек. Бұл тұрғыда, шағын және орта бизнес субъектілерін дамыту мен инвестициялық қамтамасыз ету бойынша сараптаулар мен талдауларды, әдіснамалық тәсілдері, озық тәжірибелерді зерттей отырып, аталған тетіктерді қолдануға қатысты ұсыныстар мен тұжырымдарды ғылыми негіздеу керек. Бұл ерекшеліктер дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін айқындайды және оның ғылыми-тәжірибелік құндылығын арттырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңы.
2. Хамитов А.Ш. Кәсіпкерлік негіздері // Оқулық “рал”.- 2014.
3. Бериков А. Ақша, несие, банктер: - Алматы. “Экономика” 2013.
4. Баймуратов У. Финансы Казахстана // Мировая экономическая наука БИС Алматы 2005.
5. Бекболатұлы Ж. «Қазақстанның банк жүйесі» Оқу құралы. - Алматы; Экономика, 2009.
6. Горфинколь В.Я. Малый бизнес // Оқулық “Москва”.- 2013.
7. Глущенко И.И. Финансы // ТОО НПЦ «Крылья» 2012.
8. Тарасевич Л.С. Экономическая теория./ Санк-Петербург 2011.
9. Демесінов Т. Ж. «Қаржылық талдау» Алматы – 2011.
10. Добрынина А.И. Лизинг для субъектов малого и среднего предпринимательства // “Предприниматель и право”. – 2013. - №14.
11. Есберген Р.А. Мемлекеттің кәсіпкерлікті қаржылық емес қолдау бағдармаламасының тиімділі // “Саясат”. – 2012. - №10.
12. Камалов Ш. Б. Малые и средние компании в Казахстане набирают вес // “АльПари”. – 2008. - № 4.
13. Маханбетова Р.Н. Қазақстандағы шағын және орта бизнестің қалыптасу ерекшеліктері // “Аль Пари”. – 2014. - №1-2.
14. Карасаева А.А // Значение экономико-правовой базы в организации учета предприятий малого бизнеса //Аль пари, № 3, 2008.
15. Көшенова Б. А., «Ақша. Несие. Банктер». Оқу құралы - Алматы: Экономика, 2004.
16. Ынтықбаева С.Н., Мельников В.Д. Қаржы // Алматы 2011.
17. Есен Е. Экономикадағы шағын бизнестің даму ерекшеліктері. Қаржы-Қаражат – Финансы Казахстана - № 1, 2015.
18. Ахметов Р. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. Изд. 2-е, - Москва: 2012.
19. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары // Издат. Маркет. Алматы 2004.
20. Мақыш Серік Биханұлы «Коммерциялық банктер операциялары» Алматы -2004.
21. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы // Учебник для Вузов Алматы 2001.
22. Мүсіров Ғ.М. «Ақша. Несие. Банктер», Ақтөбе 2006 жыл.
23. Мельников В.Д. Основы Финансов // Учебник для вузов. Издание 2-е переработанное Алматы 2009.
24. Нәбиев Е.Н. “Халықаралық экономикалық қатынастар”. Астана 2013.
25. Саниев М.С. “Ақша, Несие, Банктер”, Алматы-2001.
26. Асанова Р. Малый и средний бизнес Казахстана // “Экономика негіздері”. – 2014. - № 1.
27. Сахариев А.С., Сахариев А.С. Финансы // Учебник Алматы 2004.
28. Сахариев С.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық / – Алматы : Экономика, 2011.
29. Утаров А.Қ. Шағын және орта бизнестің даму көрсеткіштерін талдау // “Аль Пари”. - 2008. - №3.
30. Хамитов Н. Н. «Банк ісі» «Экономика», Алматы – 2006.
31. Хамитов Н. Н. «Коммерциялық банктердің операциялары». Оқу құралы, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы; ИздатМаркет, 2004.
32. Хамитов Н.Н. «Банк менеджменті» Алматы Экономика - 2007.
33. Аманова М. Финансовое право Республики Казахстан (общая часть). -Алматы, Қаржы-қаражат, 2013.
34. Финансы // Учебник для вузов, Санкт-Петербургский государственный Университет Экономики и Финансов 2012.
35. Белотелова Н.П. Финансы // Учебное пособие (с приложением) Москва 2014.
36. Шуляк П.Н. Қазақстандағы шағын бизнестің ерекшеліктері. Альпари - №12, 2014.
37. Вестник Национального банка РК , 2014 ж. №1,2.
38. Статистический ежегодник. Алматы. – 2014.
39. Экономика негіздері // Шағын және орта бизнестің дамуының өзекті мәселелері №3 (21), 2015.
40. «Ақтөбе» газетінің сайты: www.aktobegazeti.kz
41. ҚазАқпарат // www.govervment.kz
42. «ҚР Парламенті Сенатының жалпы отырысында ҚР Ұлттық банк төрағасының орынбасары Д. Ақышев ақша реформасына қатысты ел арасында айтылып жүрген әңгімеге орай білдірген пікір» //ҚазАқпарат// www.govervment.kz
43. «Егемен Қазақстан» газетінің сайты: www.egemen.kz
44. Касса Нова банкінің сайты: www.kassanova.kz
45. www.afn.kz
46. «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры: www.damu.kz
47. Қазақстан 2014 жылы. Статистикалық жинақ // Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі. – Астана, 2015.
48. Қазақстандағы шағын және орта бизнес // Статистикалық жинақ - Астана: 2014 жыл.
49. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылығы және құрылыс өндірісі өнімдерінің бағалары. Статистикалық жинақ: Астана, 2014.
50. Ауыл (село) дамуының мониторингі. 2014 жылдың қаңтар-желтоқсанындағы тоқсан сайынғы статистикалық бюллетень. Астана, 2015.
51. «Ақтөбе облысының 2014 жылғы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындысы және 2015 жылға арналған міндеттері туралы» Ақтөбе облысы әкімінің есебі // Ақтөбе газеті: 2015 жыл.
52. Лапуста М.Г. Малое предпринимательство: Учебник. - М.: Инфра-М, 2008.
53. Малое предпринимательство: организация, управление, экономика: Учебное пособие /Ред. В .Я.Горфинкеля. М.: Вузовский учебник, 2011.
54. Сейдахметов А.С., Елшибекова К.Ж. Предпринимательство: Учебное пособие. - Алматы: Экономика, 2010.
55. Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымы. Әдістемелік құрал. Астана: - Кәсіпкерлікті дамыту департаменті, 2014.
56. Таласбеков Ж. «Кәсіпкерлікті қолдау - мемлекеттің басты міндеті» // Орталық Қазақстан, №9. 19.01.2008 жыл.
57. Горемыкин В.А. Планирование на предприятии: Учебник. Доп и перераб. 6-е изд. -М.: Юрайт, 2010.
58. Ербол А.Р. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару //Қаржы-Қаражат-Финансы Казахстана №1. 2014.
59. Абдуллаева Б.А. Шағын және орта бизнес субъектілерін шетелдік несие желісі есебінен қаржыландыру // ҚазЭУ хабаршысы № 2, 2014.
60. Елшібаев Р.Қ. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2009.
        
        Мазмұны
|Кіріспе.....................................................................|
|.....................................................3 |
| |
|1 ... және орта ... ... мен ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің атқаратын |
| |ролі....................................................................|
| ... ... ... ... шағын және орта бизнестің алар орны |
| |және ... ... ... ... және орта ... саласына инвестиция тарту қажеттілігі және жүзеге|
| |асыру |
| ... ... |
| | |
|2 ... экономикасын дамытудағы шағын және орта бизнестің атқаратын |
| |ролін және инвестициялық әлеуетін талдау..........................26 ... ... және орта ... даму бағыттарын және |
| |макроэкономикалық көрсеткіштерге ... ... |
| ... ... және орта ... саласының инвестициялық әлеуетін және өзге де |
| ... ... ету ... |
| ... ... кәсіпорындағы инвестициялық жобаның нысаналы индикаторларын болжау|
| |жүйесін |
| ... ... |
| | |
|3 ... ... жағдайында шағын және орта бизнес саласын |
| ... ... ... шешу ... |
|3.1|Шағын және орта бизнес саласын қаржылық-инвестициялық реттеудің |
| ... ... ... |
| ... ... және орта ... субъектілерінің инвестициялық қызметін |
| ... және ... ... |
| ... |
| | ... ... ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Қазіргі экономиканың даму ... ... ... ... ... ... түріне
негізделген. Шағын және орта бизнес нысандары тұрғындарды жұмыс орындарымен
қамтамасыз етіп халықтың әл-ауқатын, әлеуметтік ... ... ... ... қанағаттануына, тауар түрлерінің көбейіп
толуына, жергілікті шикізат ресурстарының ... ... өз ... ... және орта ... ... және ... маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына ... ... ... ... ... деп ... болады.
Бүгінде әлемнің дамыған елдерінде шағын және орта ... ... ... 50 %-ын ... Жапония, Германия, Бельгия, Италия, Қытай ... ... және орта ... ... ... ... санының 80-90 %-
дан астамын құрайды. Ал, Қазақстан Республикасында шағын және ... ... ... 30%-ды ... ... Сондықтан да, нарықтық
қатынастарға бейімделген ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті дамыту, сонымен бірге ұдайы инвестициялық ... ... ... ету – ... ... ... ... экономикасы дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті инвестициялық қолдау ерекше
мәнге ие болады. Өйткені шағын кәсіпкерліктің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... инновациялық мүмкіндіктерді пайдалану мен іске асыруға, еліміздің
экономикалық даму стратегиясын жүзеге асыруға айтарлықтай ықпал етеді.
Қазіргі кезде шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ие ... Себебі шағын кәсіпкерлік ... ... және ... ішкі өнімнің көлемін, халықты жұмыспен қамту ... өсу ... ... ... бір ... әсер етіп қана
қоймай, икемді аралас ... ... ... ... ... ... мен ... жүргізуші субъектілердің бәсекеге
қабілеттілігін арттыруға, жалпы ... ... ... ... ... ... жағдайда шағын бизнес субъетілерінің бизнесiн ұйымдастыруына
қажетті қаражаттың ... ... шешу ... Бұл тұрғыда, шағын
және орта бизнес субъектілерін дамыту мен инвестициялық ... ... ... мен талдауларды, әдіснамалық ... ... ... ... ... тетіктерді қолдануға қатысты
ұсыныстар мен ... ... ... ... Бұл ... жұмыс тақырыбының өзектілігін айқындайды және оның ... ... ... ... мақсаты – шағын және орта ... ... ... белсенділігін арттыруды теориялық, әдіснамалық және
тәжірибелік тұрғыда жан-жақты сараптай ... ... ... қамтамасыз етудің экономикалық механизмі мен ... ... және ... ... аясы бойынша ғылыми негізделген
ұсыныстар жасау.
Дипломдық жұмыстың алға қойылған мақсатына қол ... үшін ... ... шарт:
ұлттық экономика жүйесінде шағын кәсіпкерлікті қалыптастырудың және олардың
қызметін қаржылық реттеудің теориялық тұрғыдан зерделеу;
шағын және орта ... ... ... ... ... ... саясатына жан-жақты тоқталу;
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнес саласын инвестициялық
қамтамасыз ету механизмін талдау;
шағын және орта бизнес ... ... ... ... және
оларды қолдану тиімділігіне оған баға беру;
ел экономикасының дамуы жағдайында шағын және орта бизнесті инвестициялық
қолдаудың теориялық ... ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында шағын және орта ... ... ... реттеу мәселелерін жетілдіруге қатысты
ұсыныстар жасау.
Зерттеу пәні ретінде шағын және орта бизнесті дамыту мен инвестициялық
қолдау барысындағы экономикалық ... ... ... ... ретінде Қазақстанның шағын және орта бизнес саласы
алынды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы қысқартылған ... ... ... ... ... және ... әдебиеттер тізімнен тұрады.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негізі шағын және орта
саласын дамыту ... ... ... және ... ... ... ... ғылыми еңбектері, ғылыми-
тәжірибелік конференциялар мен мерзімдік басылымдардың материалдары алынды.
Жұмыста зерттеліп ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңнамалық актілері мен ... ... ... ... ... министрлігінің, Қазақстан Республикасы Ұлттық
экономика министрлігінің статистикалық мәліметтері пайдаланылды.
|1 |Шағын және орта бизнесті дамыту мен инвестициялық қолдаудың |
| ... ... |
| | ... ... жүйесіндегі шағын және орта бизнестің атқаратын |
| ... ... және орта ... ... мәнін ашпас бұрын, алдымен оның
қалыптасу ... ... алу ... ... ... кәсіпкерліктің
алғашқы анықтамасына қатысты ... бар. ... ... ... ... ... ... (18ғ) есімімен
байланыстырады, ол кәсіпкерлікті сипаттайтын ... ... ... ... яғни ... ... ... адамдардың қызметі. Бірақ соңғы уақытта кейбір теоретиктер әйгілі
араб ойшылы Ибн-Кальдунның кәсіпкерлік теориясын ұстанады, «касб» ... ... ... ... ... көтерілген.
Кейбіреулері болса, шағын бизнес барлық ежелгі мәдениетте дамыған деп
тұжырымдайды. Бұл істе арабтар, ... ... ... ... және ... ... Мұнын дәлелі тұтынушылар
мен кәсіпкерлерді қорғауға бағытталған ... ... ... ... ... ... қатарлы ғылыми-техника дамудың ... ... және ... теоретигі Питер Друпердің айтулары бойынша
кәсіпкерліктің кезектілік теориясынан ұсынған, оны ... ... ... ... ... ... мәні келесіде, кәсіпкерлік-экономикалық
дамуда қозғалтатын өзіндік элемент.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бірнеше рет қарастыруларына тура келеді, ... ... ... мен студенттерді дұрыс емес ... ... ... ... ... ... ... жатқызу керек екендігін нақтылап алайық.
Одақтық Республикалардың тәжірибесінде экономиканы ... ... ... ... ... ... ... ол халық
шаруашылығының даму бағытын және ... ... ... ... ... ... ... қаклыптасқан мәселелерді өз кезеңінде
байқауға және олардың жедел ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар жүйесінде кәсіпорындар ... ... ... ... жұмыс істеушілер саны, қай
салаға жататындығы, негізгі және айналым қорларының құны, шығарылатын өнім
көлемі.
Сонымен кәсіпорындардың үш түрін ... ... ... ірі, орта
және шағын. Олардың кешені бірін-бірі толықтыра отырып, экономиканың тұтас
ағзасын құрайды [3].
Ірі кәсіпорындар – ... ... өнім ... ... ... кәсіпорындар – экономика ... ... ... және орта ... ... ... тұратын номенклатурасымен
және ассортиментімен, аз ғана партияда өнім дайындау, шектеулі тұтынушылар
жағдайында елеусіз материалдар мен шикі ... ... ... ... жағдайда
пайда болады. Сонымен, шағын кәсіпорындар нарықтың салыстырмалы толған
кезінде жекелеген тапсырыстарды есепке алып өнімді ... яғни ұсақ ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар қызметтің
барлық саласында нольдік нәтиже алумен байланысты жоғары тәуекелге ие болып
табылады. Бұл әрі ... ... әрі жаңа ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорындардың капиталымен тәуекел, іріге
қарағанда ... аз ... алып ... ... ... ... құру және ... үшін арнайы жеңілдіктер тәртібін тағайындау
керек.
Сондай-ақ шағын ... ... ... ... ... ... ... ие және өз қызметі сферасында үстемдік етпейтін
фирмалар жатады. Көптеген ... ... ... ... ... ... жұмысшылар бар және сату көлемі 20 млн. доллардан аспайтын
фирмаларды жатқызады. Бірақ бұл көрсеткіштер шартты болып ... ... ... және орта ... ... инвесторлармен құрылатын,
географиялық шектелген зоналарда қызмет ететін және нарықтың шектеулі
үлесіне ие, ... ... ... асыратын, барлық негізгі
стратегиялық шешімдерді өздері ... ... ... ... икемділігімен, форьмалділіктің жоқтығымен ... ... ... саласындада, басқару саласындада жұмысшылардың ... ... ... экономиканың шаруашылық жүргізуші субъектілерде «кәсіпкерлік»
және «бизнес» ұғымдары өзара тығыз байланысты. Кәсіпкерлік пен ... ... бір түрі ... ... ... отандық және
шетелдік зерттеушілердің айтулары бойынша, бұл терминдер - өндіру немесе
алу және тауарларды сату, басқа ... ... үшін ... ... жай қызмет көрсету, серіктестіктер арасында екі жақты пайда ... ... ... ... табуға бағытталған, жеке тұлғалармен,
кәсіпорындармен немесе ұйымдармен жүзеге асырылатын ( тек ... ... ) ... ... білдіреді.
Бірақ «кәсіпкерлік» және «бизнес» түсініктері экономикалық тұрғыдан
қарастырғанда ... ... ... « ... « түсінігі экономикалық
тұрғыдан қарағанда ... ... ... ... ... ... қағамның қажеттілігін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... экономиканы барлық
қатысушыларының арасындағы қатынастарды қамтиды және тек қана ... да, ... ... ... де ... ... ... бизнес – бұл нарықтық қатыныстар ... ... ... Ал, кәсіпкерлік қызмет бизнестің бір
формасы ретінде қарастырылады және оның әр ... ... ... ... ... ... ... сәйкес (жалпы бөлім): «
кәсіпкерлік – азаматтар мен заңды тұлғалардың меншік нысанына қарамастан,
тауарларға ... ... ... ... ... пайда табуға
бағытталған, жеке меншік немесе ... ... ... құқығына негізделген ынталы қызметі. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің
өз атынан, өз тәуекелімен және өзінің ... ... ... ... ... тәжірибеде «кәсіпкерлік» пен «бизнес» терминдері
бірін – бірі алмастыруды. ... ... ... «кәсіпкерлік» және
«шағын бизнес» бірі-біріне синоним бола алады. Өйткені, шағын ... пен ... ... ... қызметін қарастырады. Әрі
қарай, мен, осы ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнесте жеке секторлар басшылық етеді.
Өзінің кәсіпорынын ашу барысында адамдарды не ... ... ... ... ... табу, қоғамның әлеуметтік, экономикалық
және материалдық ... ... ... ішінде кәсіпкерлік
қызметпен айналысудың мотиві ретінде келесілерді көрсету керек: тұлғалардың
өзін-өзі қалыптастыру мүмкіндігі, шаруашылық ... ... ... бір
бөлігін қосу, қосымша және басқада ресурстарды қосу, азаматтардың ... ... ... ... ... [16].
Көптеген адамдардың ойы бойынша, нарыққа тек ірі ... ... ғана қол ... ... ал ... және орта ... орын жоқ. ... аргумент ретінде шағын бизнестің қуатты ірі
компаниялармен ... түсе ... Ал, егер ... ... ... ... тиімді бәсекелес болуының бірнеше себебін
көрсетуге болады. Біріншіден, ... ... үшін 0,5 – 1 жыл ... стратегияларын өзгерту қиындық тудырмайды, ал ірі кәсіпорындар
үшін 5-6 жыл ... ... ... қателесіп инновация ірі
кәсіпорындардан жүреді деп ойлайды, ал ... ... ... ... ... кейін 95 % инновациялық технология шағын және орта ... ... ... ... Шағын кәсіпорындардың ірі
кәсіпорындарға қарағанда капиталының күйіп кету тәуекелі төменірек, ... ... ... ... ... және орта ... жаңа жұмыс орындарын қамтамасыз етуі сияқты
артықшылығын көрсету қажет. Әсіресе, бұл елде ... және ... ... ... ... ие, өйткені ірі ... ... ... ... ... жаңа ... орындарын ұсына
алмайды. Американ-Экспресс мәліметтері бойынща ... ... ... ... өсу ... тұрып қалған ірі компанияларға
қарағанда 3 есе көп.
Шағын бизнестің артықшылықтары ... ... Бұл, ... және ... ... икемділігі, тұтынушылар қажеттілігінің өзгеруіне
тез жауап беру және ... ... ... ... саласына
жаңалықтар енгізу мүмкіндігі. Персоналды басқару сферасында бұл еңбек
ұжымында бейресмилік, бюрократияның жоқтығы, ... ... ... ... ... алу ... [17].
Шағын және орта бизнестің ерекшелігі қызмет ету сферасы болып табылады.
Ірі кәсіпорындар жаппай өндіріс жағдайында, тұрақты тауар номенклатурасымен
және ... ... ... ... істейді. Шағындар ұсақ партиялармен
шығарады, жеке тұтынушылардың қажеттіліктерін ... ... ... және ... ... ... өндірісінің қалдықтарын
пайдаланады. Мысалы, автомобиль өндірісі – ірі кәсіпорын қызметіне жатса,
автомобильді ...... және орта ... ... және орта бизнестің келесі бір тиімді ... ... ... ... ... сақтап қалуға тырысу және пайдаға қатысуға
негізделген жұмыстың нәтижесінің максималды ... ... ... Ірі компаниялар кәсіби ... ... ... ... ... ... білмейді, нәтижесінде
басқару проблемаларына алып келеді, ал шағын кәсіпорындарда құрушының өзі
менеджер, бір тұлға, сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... ... жолында қоғамдық меншікті
жекешелендіру арқылы ірі ... ... ... шағын және орта
мөлшердегі кәсіпорындар құрылып жатыр. Ол дұрыс деп айту ... ... ... ірі ... жойылды. Ендігі мәселе осы шағын кәсіпорындардың
кәсіпкерлік ісі ... ... ... ... салаларында шағын
кәсіпорындардың болуы дүниежүзілік практикада экономикалық ... іс ... ... ... ... ірі монополистік шаруашылыққа тығыз
байланысты орта және шағын деңгейдегі кәсіпорындар ара ... ... ... факторлармен байланысты. Шынында ірі фирмаларда зор
материалдық, финанстық, еңбек ... және ... ... бар. ... ... ... шешімдер қабылдап, өндірістің
технологиялық жаңа ... ... ... Ал, екінші жағынан, соңғы
уақытта шағын және орта дәрежелі кәсіпкерлік істер орын ... Ол ... ... және ... ... көп ... етпейтін, жұмыс
салаларында пайда болады. Шағын және орта ... ... ... көп ... етпейтін салаларда және тұтыну ... ... ... ... ... ірі фирмалармен салыстырғанда
экономикалық, тиімділігі жергілікті, нарыққа жақындығы, ... ... ... ... ... ... Шағын
кәсіпорынға, өндіріске өндірістік және ... ... ... ... ... ... және орта дәрежелі деңгейдегі бизнес экономиканы жетілдіруге
септігін тигізеді: бәсекелестік орта ... ... ... орны ... ... ... ұлғаяды.
Шағын кәсіпорындардың дамуы нарықты тауар және қызметтермен
толықтырады, ... ... ... және ... шикізат
ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік жасайды. ... ... ... орын ... Ол тек қана тұтыну сферасында емес, сол
сияқты кейбір бөлек үзелдер мен ... ... ... ... ... негізгі басты өндірісті қамтамасыз етуде маңызды
орын алады. Шағын кәсіпкерлік субъектілері жеке адамдар болуы мүмкін.
Шағын ... ... ... сипаттамасы шағын кәсіпорын барлық
халық шаруашылық саларында жұмыс істейді. Ол қызметтер бір ... ... ... ... ... ... ... кейбір тауарларды шығару, қызмет
атқару тек мемлекеттік кәсіпорындарға жүктеледі, ал ... ... үшін ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорын өзінің
шаруашылық әрекетінде дербестік мүмкіндігі бар: ... ... ... қалған майдасын пайдалана алады. ... ... ... - ... кәсіпорын өзінің жеке пайдасын арттыру ... ... ... ... қарай сұраныс бар тауарлар шығару мен
қызметтер атқару үшін өзінің әлеуметтік дамуы негізінде ... ... ... ... Жоспардың негізіне (бизнес-жоспар) тауар алушылармен
және шикізат, материалдар сататын кәсіпорындармен, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын өзінің өндірген тауарларына, көрсеткен қызметтеріне
бағаны тағайындайды немесе шарт бойынша ... ... ... ... ... оның ұйымдастыру-праволық формаларына
байланысты, пайдадан, амортизацияға ... ... ... ... түскен ақшадан, еңбек ұжымының мүшелерінің жарналарынан, ... ... т.б. ... ... емес ... ... Ақша қаражаттарды
сақтау үшін және есеп айырысу, кассалық операцияларды жүргізу үшін банкте
есеп-айырысу және басқа түрлі шоттар аша ... ... ... ... ... ... ... жауап береді. Есеп айырысу ... ... сот ... ... ... ... Жалпы негізде,
шағын кәсіпорын шет елдік серіктестермен шарт ... және ... ... аша ... ... ережеге сәйкес шағын кәсіпорын өз ... ... ... ... табуына, оны сатып алуына оның ... да ... ... Шағын кәсіпорын жұмысшыларына еңбек ақы
төлеу мөлшері, оның ... түрі ... ... ... ... заң
бойынша кепілді еңбек ақы төлеуді қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... орындайды. Өзінің
қызметкерлеріне қосымша ... ... ... ... тағы басқа
жеңілдіктерді колдана алады.
Заң бойынша шағын кәсіпорын қызметкерлеріне кауіпсіз еңбек етуіне және
олардың ... ... ... ... ... толықтыруға
жауапты. Шағын кәсіпорын қызметкерлеріне, мемлекеттік кәсіпорындарға
белгіленгендей, әлеуметтік ... ... ... Сондықтан
шағын кәсіпорын әлеуметтік, медициналық сақтандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... - ол несие беру
саясаты. Несие тек қана кепілдеме ретінде мүлікке беріледі. Ал кепілдікке
жарайтын мүлік шағын ... ... қасы ... ... дамуындағы шағын және орта бизнестің алар|
| |орны және оларды мемлекеттік-инвестициялық қолдау негіздері ... ... ... және орта ... ... ... ... жоғары екенін көрсетіп отыр. Ал мемлекет ... ... ... ... жұмысшылар саны бойынша, өндірілетін
тауарларының көлемі бойынша, орындайтын жұмыстары мен көрсететін қызметтері
бойынша жекелеген елдерде ... және орта ... ... ... ... Экономика үшін шағын кәсіпорындардың толықтай қызметі ... ... ... сұрақтар болып табылады. Тіпті, шағын ... ... даму ... ... ... ... ... жағдайға бейімделу мүмкіндіктерін талдайды. Қазақстан үшін
шағын бизнестің ... ... ... ... ... дамыған
экономикаға өтетін көпір болуы қажет. Қиыншылықтар мен сәтсіздіктерге
қарамастан шағын және орта ... даму ... ... ... ... шеше отырып қарқын алуда. Шағын және орта
бизнесті дамыту келесі мәселелерді ... ... және ... ... ... қанағаттандыруға
мүмкіндік береді, өркениетті бәсекелестік нарықтық қатынастардың
қалыптасуы;
- ассортименттің ... мен ... мен ... ... ... тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылу арқылы, шағын ... ... мен өнім ... ... мүмкіндік туғызады;
- тауарлар мен қызметтердің нақты бір тұтынушыларға ... ... ... ... әсер ету. ... кәсіпкерлік
экономикаға өтімділік, икемділік береді;
- өндірісті дамытуға халықтың өз ақшаларын ... ... ... өз ... өз ... үлкен қызығушылықпен салады;
- қосымша жұмыс орындарының ашылуы, жұмыссызды ... ... ... ... мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға,
дарындарының ашылуына, әр түрлі қолөнердің дамуына ... ... ... қызметіне ірі кәсіпорындар белгілі
- бір шектеу қоятын ... ... ... (үй ... ... ... оқып жатқан адамдар) тарту;
- меншік иелері, кәсіпкерлер, басқарушылардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындар қалдықтары қолдану және
игеру;
- ірі кәсіпорындарға комплетелетін ... ... және ... ... және ... ... ... құру арқылы әсер ету;
- арендаға алу немесе сатып алу ... ... ... және
тоқыраудағы кәсіпорындардан мемлекетті босату;
Осы барлық аталған және басқа да шағын және орта ... ... ... оның ... ең ... ... ... ажырамас бөлігі ретінде қалыптастырады. Бірақ шағын
және орта бизнестің ролін таңдай ... оның ... ... ... айтпауға болмайды.
Біріншіден, Қазақстан Республикасындағы күрделі экономикалық жағдай
(инфляция, өндірістің ... ... ... ... несиені пайдаланудағы жоғары пайыз, кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... өз ... ... кәсіпкерлерге толық сенімнің болмауы.
Төртіншіден, шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың әлсіздігі,
тіпті, керісінше ... ... жиі ... ... ... сай ... жеткізілуі, құрал –
жабдық, технологияның болмауы, күрделі есеп беру жүйесінің және арендалық
төлем құнының жоғары болуы.
Сонымен, ... одан ары ... ... ... бірі болып табылады, кәсіпкерлер мәселелерінің шешу үшін
әкімшілік – ұйымдық, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайда мемлекеттік тікелей
немесе жанама қолдау көрсететін елеулі ресурстары жоқ. ... ... ... ... ортаны қалыптастыруға бағытталуы керек. Бұл бағытты
жүзеге асыру үшін келесідей шаралар қажет: заңдық және ... ... ... ... мен дамуы, өндірісті қолдайтын инфрақұрылымының барлық
қажетті элементтерін қалыптастыруы, ... тыс ... ... ... ... ... кеңейтуге әсер ету, тиімді
инвестициялық климатты ... ... ... ... жылдары шағын және орта бизнесті дамыту мен кәсіпкерлік қызметті
қолдау бойынша бірқатар шаралар ... ... Ол ... ... ... айтуы бойынша, тіркелген кәсіпкерлердің санының
артуы, жұмыспен қамтылған халықтың үлесіне де ... ... ... өнім ... ... ... үлес ... артып келеді.
Шағын және орта бизнестің ролінің ... ... ... ... ... ... дамыту қорының құрылу, барлық екінші
деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие берудің ... ... ... ... ... ... қарыздан 10 %-тен аз
болмау), орта және шағын ... ... ... ... ... ... ... әкімдердің қызметін қатаң қадағалау, шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... және жеңілдіктер беру
[4].
1992-1996 жылдары кезеңінде кәсіпкерлікті ... және ... ... бағдарламаның жүзеге асыру ... ... ... ... ... бола алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... саны ішінде келесі
қатынасты құрады: 1992 жылы - 6%, 1993 жылы - 4%, 1994 жылы - 4%, 1995 ... 5%, 1996 жылы – 5,2%. ... ... ... саны 24030 ... ... 2000 жылы тіркелгендердің саны 118429 бірлік, олардың ...... ... және 59244 – ... етуші кәсіпорындар болды.
Сонымен, көріп отырғанымыздай, ұйымдастырылған шағын және орта ... ... ... ... балама жолы бола алады, өйткені
ол екі макроэкономикалық проблемалармен байланыстырады – ... ... ... ... ... ... ... барлық
көрсеткіштер бойынша өзгерістер алып келуі мүмкін. Өзін ... ... және ... ... ашу ең аз ... ... ... жол ретінде қарастырылады. Соңғы он жылдықты дамыған
елдердегі ... даму ... ... ... ... ... салаға бәсекелестікті ынталандыру, кәсіпкерліктің жандануы, қоғам
ресурстарын толығырақ қолдану және ... ... ... ... үміт арттырған. Батыс елдерінде шағын бизнес ... ... ету және ... экономикалық саясатты қосу саласына
айналған. Мемлекеттік протекционистік ... ... ... ... ... ... тек ... кәсіпорындарға берілетін. Шағын
кәсіпорындарды ажырату барысында сандық сипаты бойынша, әр ... ... ... әр ... ... қалыптасқан. Жалпы
сипаттамасы ұйымдастырылуының қарапайымдылығы, жаңа өнім шығаруға ... ... ... ... ету, яғни ... тапсырыстармен сатуға,
сондай – ақ шағын кәсіпорындарды басқару және меншікті біріктіру ... ... ... ... сияқты шағын және орта бизнестің дамуы мен ... ... ... ... объектісі ретінде өзінің ерекшеліктері
бар. Егер бұл ... ... ... ... ... ... ... келесі қызметтерін көрсетуге болады:
- жоспарлау (стратегиялық менеджмент, маркетинг стратегиясын әзірлеу,
бизнес ... ... ... ... ... ... ... басқару құрылымын
құру);
- мотивация (кәсіпкерлік белсенділікті ынталандыратын механизмді
қалыптастыру);
- ... ... ... ауытқуды анықтау және сәйкес түзетулер
енгізу);
Осы орайда кәсіпкерлік мәнін – шағын кәсіпкерліктің экономика жағдайын
жақсарту үшін ірі ағымы бар ... ... ... ... үшін
кәсіпкерлік модельді ұстану. Осы теорияға сәйкес мемлекет кәсіпкерлік
белсенділікті тиімді, әрі икемді ... ... ... қажет. Сәйкес
мемлекеттік саясат қоғамдағы кәсіпкерлік климатты өзгерте ... ма ... ... жауап оң болады. Тек бұл үшін, мемлекет жаңа ... ... ... қолдау саясатын жүргізуі тиіс. Және де бұл
көп қырлы қолдау кәсіпорынның даму жағдайы мен ... ... әр ... ... ... ... қай ... және тоқырау алдында тұрған
кәсіпорындар ... әр ... ... ... ... [2].
Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлік ... мен ... ... ... жəне ... ... ... мемлекеттің қаржы қаражатының тиімді пайдаланылуын жақсарту
мақсатында, 1997 жылы «Даму» кəсіпкерлікті ... ... АҚ ... ... 1997 ... ... ... тауар өндірушілерді қолдау жөніндегі
шаралар бағдарламасы бойынша, сондай-ақ Еуропалық қайта құру жəне ... ... жəне Азия даму ... (АДБ) ... ... ... бюджет қаражатын есепке алу жəне ... ... ... орындап келеді.
2002 жылдан бастап «Даму» Қоры шағын бизнесті тікелей ... ... ... ... Қор ... ... субъектілерін
республикалық бюджет қаражатынан несиелендіру ... жəне ... ... ... ... ... бағдарламасын» іске асырды.
«Даму» Қоры 2005 жылғы мамыр айында ... ... ... ... кəсіпкерлікті дамыту бойынша жеделдетілген шаралардың 2005-2007
жылдарға ... ... ... ... кəсіпкерлікті төмендегі
бағдарламаларды іске асыру жолымен қолдауды жүзеге асырды:
- жобалық қаржыландыру жəне лизинг;
- ... ... ... беру жүйесін дамыту бағдарламасы;
- шағын жəне орта ... ... ... ... ... кепілдік беру.
2006 жылғы қыркүйектен бастап «Даму» Қоры «Қазына» ... ... ... ... құрамында, ал 2008 жылғы қазан айынан бастап, «Самұрық-
Қазына» Ұлттық əл-ауқат қоры» АҚ ... ... ... ... ... Қоры өзі ... ... бастағаннан бастап 2008 ... ... ... ... ... ... 33,3 ... теңгеге
қаржыландырды. Қазіргі уақытта «Даму» Қоры микрокредиттеу Бағдарламасын
жүзеге асыруды екі бағытта жүргізеді.
1. ... ... ... ... ... ... 2007 ... шаққанда, Қордың қатысуымен Бағдарламаны жүзеге асыру шеңберінде
287 МКҰ құрылды. Жаңа ... ... ... капиталына Қор
инвестициясының барлық мөлшерін 94,9 млн. ... ... ... жасап жатқан микрокредит ұйымдарын кредиттеу. Осы бағдарламаны
жүзеге ... ... Қор ... ... жатқан МКҰ кредит ресурстарын
толықтыру үшін ... ... ... ... 2007 ж. ... ... ... микрокредиттеу секторын дамыту бағдарламасы
бойынша, жалпы сомасы 5 500 млн. ... ... 174 жоба ... ... ШКС-ң екінші деңгейлі банктердегі 39 кредитіне Қор ... ... ... ... 900 ... жуық ... құрды.
Қазіргі кезде «Шағын кәсіпкерлікті дамыту «қорының алдында мынадай
стратегиялық ... ... ... ШОБ-ң барлық кредит қабілетті субьектілерінің
қол жетімділігін қамтамасыз ету. Қор мынадай міндеттерді шешу арқылы ... қол ... ... ... жүйе құрушы екінші деңгейлі банктер мен ... ... ... ... ... ... ШОБ ... үшін кердит ресрустарын ұсынулағы қол жетімділік
деңгейін және ... ... ШОБ ... ... әлеуетті қарыз алушыларды қамтуды ұлғайту
және елдің барлық аумағында кредит ресурстарының біркелкі ... ... ... ... ШОБ ... үшін кредит ресурстарының бағасын төмендету.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... шоғырландырылғандықтан, ҚР Ұлттық қорының жинақ
ақшасының өсімі байқалады: 2006-2010 жылдары қорға ... 21,5% ... ... ... ... ... ... ең үлкен
мөлшері шектелмейді. Бұдан басқа, қордың жинақтау функциясын орындау үшін
кемітілмеген ... ... ... ҚР ... ... дамыту қорының
қаражатының жұмсалу ... де ... ... ... берілген
трансферт болашақ ұрпақ та пайдаланатын жобаларды инвестициялауды ... даму ... ... қаржыландыруға ғана бағытталуы
тиіс [22].
Ағымдағы бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... аударылатын аудару есебінен
қаржыландырылады, бұл ... ... ... ... бөлігі белгіленген
шектеулер шеңберінде қарыз алу (сыртқы және ... ... де ... ... ... ... ... қорынан республикалық бюджетке кепілдік
берілген трансферт мөлшері бөлек алынған кезеңде алдағы жылдардағы ... ... ҚР ... кәсіпкерлік қорына ... ... ... ... ... әсер ... ҚР Ұлттық қорынан
республикалық бюджетке трансферттер көлемі ... ... ... арналған
республикалық бюджет туралы заңмен бекітіледі.
2010 жылғы 29-қаңтарда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа
мүмкіндіктері» атты ... ... ... ...... ... ... тармағында –әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік
болады. Біз ... өз ... ... жаңа ... ... ендіруге дайын қуатты кәсіпкерлер табын көргіміз келеді. Нақ
осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші ... ... ... байланысты Үкімет 2010 ... ... ... дамыту жөнінде бірыңғай бюджеттік бағдарлама енгізіп, оны
“Бизнестің жол картасы – 2020” деп ... Бұл ... ... ... ... бұрын шағын және орта бизнестің жаңа
тобын дамыту есебінен тұрақты жұмыс орындарын ашу болады.
“Бизнестің жол ... – 2020” ... үшін де, сол ... ... ... үшін де ... емес ... қаржыландыру жөнінен
жаңа мүмкіндіктер ашады.
Ресми статистика деректері бойынша республикада осы сектор дамуының оң
серпіні, ... және орта ... ... ... өсуі ... ... жол картасы – 2020” бағдарлама қаражатын пайдаланудың негізгі
бағыттарының жүзеге асырылуы 1-ші суретте көрсетілген. ... ... ... оның ... ... Қазақстан облысында үлкен орын
алады. Бүгінгі таңда ол ... ... ... және саяси күшке ие.
Шағын кәсіпкерлік, нарықты тауарлармен және қызметтермен жабдықтауға, дұрыс
бәсекенің өсуіне ... ... ... ... дамуының
индикаторларының бірі болып табылады. Оның кейінгі бірнеше ... бұл ... ... ... даму ... ... отыр ... және орта бизнес саласына инвестиция тарту қажеттілігі және |
| ... ... ... ... ... ел ... инвестиция тарту ең өзекті
мәселелердің бірі болып ... Осы ... ... және орта бизнес
сферасына ... ... ... ... ... ... ашып ... жөн. Инвестиция – Қазақстан экономикасының нарықтық
экономикаға өтуі ... ... ... жаңа ... ... ... шеңберінде «жалпы капиталдық салынымдар» деген түсінік
қолданылатын, осы ... ... жаңа ... пен ... ... ... отырған кәсіпорындарының кеңеюі мен техникалық қайта
қамтамасыздандырылуына (өндірістік капиталдық салымдар), ... үй ... ... ... емес капиталдық салынымдар)
жұмсалатын барлық қаржылық құралдар түсіндірілетін.
Инвестициялар ақша құралдары, мақсатты ... ... ... және де ... құнды қағаздар, технологиялар, машиналар,
қондырғылар, лицензиялар, ... ... ... ... пайда табу
мақсатында кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... кез ... ... ... мүліктік құқықтар ретінде
анықталады және осының бәрі - пайда табу мен әлеуметтік жақсы ... ... Осы ... ... түсінігі нарықтық тәсілге едәуір
жақын келеді.
Келтірілген анықтамалар нарықтық және ... ... ... ... ... ... Ресурстардың бөлінуі әкімшілік
жүйесі жағдайында ... бір ... ... ... ... және ... түрлерінің бар екендігін отандық
экономикалық ғылым қарастырмады. Жоспарлық ... ... ... ... тек бір уақыттық ... ... ... түрінде көрінді. Экономика ғылымы мен тәжірибесі
дәлелдеп отырғандай, капиталдық ... ... ... ... ... ... ұқсас емес. Капиталдық салынымға қарағанда
инвестиция түсінігі әлдеқайда кең. Батыс ... қор ... баса ... ... себебі нарықтық экономикасы ... (АҚШ, ... ... Жапония) инвестицияландыру бағалы
қағаздар арқылы іске асады. Қазіргі таңда отандық тәжірибеде екі термин ... ... ... ... - ... ... Бұл термин ғылыми және публицистикалық ... ... ... ... ... ... әр түрлі тәсілдері
бар. Пол Самуэльсон инвестицияландыру туралы былай жазады: «Біз ... ... таза ... ... нәрселерді (ғимараттар,
қондырғылар өндіріс-материалдық запастар және т.б.) ... ... ... ... деп ... ... ... қолданыста жүрген құнды қағаздарды немесе меншіктің кез келген түрін
сатып алу ... ... ... ... үшін бұл тек таза
трансферттік операциялар. Яғни біреуі инвестицияландырса, басқа ... Таза ... тек жаңа ... ... ... ғана орын ... Шарп инвестицияны былайша анықтайды: «Нақты инвестицияларға әдетте
қандай да бір ... ... ... ... кіреді,
мысалы, жер, қондырғылар. зауыттар сияқты. Қаржылық инвестициялар ... ... ... ... акциялар мен облигациялар
сияқтыны білдіреді. Қарапайым экономикаларда инвестициялардың ... ... ... ... ... ... ... бөлігі қаржылық ... ... ... ... институттарының жоғары дамуы нақты инвестицияның өсуіне
едәуір дәрежеде ықпал етеді. Әдетте, бұл екі форма бәсекелес ... ... ... ... ... В.Бочаров инвестицияны табыстың тұтынуға
жұмсала алмайтын бөлігі деп түсінеді. Инвестициялық ресурстар инвестициялық
іскерліктің капиталдық ... ... ... ... әсер ... ... нақты объектілеріне трансформацияланады [7].
Экономикалық және қаржылық ... ... ... ... таза ... жету және бұл ... ... салынған
капиталдан асырып түсіру мақсатымен ұзақ мерзімді салу деп анықталады.
Капиталдық салым процесінің жалпы ... ... ... ... ... оны келешекте инвестициялық
игіліктердің ... ... ... ... ... – бұл ... оның ... немесе құнының артуына және
табыстың оң ... ... ... үміт арта отырып, орналастыруға
болатын кез келген құрал. Бос ақша құралдары инвестиция ... ... ... ... құнын инфляция жеп қоюы мүмкін және ол ешқандай да
табыс әкелмейді. Капиталды орналастырудың түрлі факторлармен айрықшаланатын
әр ... ... бар: ... ... мен ... ... қарыздық
міндеттемелерге; опциондар мен акцияларға; шағын ... ... ... ... ұзақ ... ... және ... экономикалық табиғатын оны ... ... ... негізіне түрлі белгілер ... ... ... ... ... ... ақша ... салу объектілері;
- инвестицияландыруға қатысу сипаты;
- инвестицияландыру кезеңі;
- меншік түрлері;
- ... ... ... ... дәрежесі;
- ұдайы өндіріс түрлері.
1. Инвестициялардың түрлерін былайша ... ақша ... ... ... ... және ... да ... жылжымайтын және жылжымалы мүлік;
- авторлық құқықпен, тәжірибемен және басқа да ... ... ... ... ... ... ... үйлерді пайдалану құқығы және басқа да
мүліктік құқықтар;
- қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... құжат, дағды, өндірістік тәжірибе ретінде
рәсімделген техникалық, ... ... ... Құралдардың салыну объектілері бойынша инвестициялар былайша
бөлінеді:
- нақты инвестициялар немесе ... ... ... ... нақты инвестициялар – кәсіпорынның негізгі және ... ... ... және ... емес активтерге салынатын салым.
Материалды активтер - ғимараттарға, станоктарға, қосымша ... ... ... ... ... материалды емес активтер – лицензиялардың, патенттердің, тауар
белгісінің құны, жарнамаға және ... ... ... ... ... инвестициялар немесе түрлі қаржылық құралдарға ... ...... ... ... ... салынымдар.
3. Инвестициялық процестерге қатысу сипаты бойынша инвестициялар
келесі түрлерге бөлінеді:
- тікелей инвестициялар, мұнда ... және ақша ... ... ... ... тікелей қатысуы қажет етіледі. Сонымен
қатар инвестор инвестициялық циклдердің барлық кезеңдеріне тартылады, оның
ішінде ... ала ... ... зерттеулерге, инвестицияландыру
объектілерін жобалау мен тұрғызуға, дайын өнім өндірісіне;
- жанама, бұл ақша ... өз ... ... тиімді
орналастыратын және аккумуляцияландыратын түрлі қаржылық делдалдар арқылы
(инвестициялық қорлар және компаниялар) ... ... ... делдалдар
инвестицияландыру объектілерін басқаруға қатысады, ал алатын табыстарын
клиенттері арасында бөледі. Тұтас ... ... ... ... ... деп те атайды.
4. ... ... ... инвестицияларды мына
түрлерге бөледі:
- қысқа мерзімді, ... бір ... ... (қысқа мерзімді
депозиттік салымдар, жинақ сертификаттар);
- ұзақ мерзімді, бұның ... бір ... ... Меншік түрлері бойынша инвестициялар мыналарға бөлінеді:
- азаматтардың, мемлекеттік емес ... ... ... емес ... жеке ақша құралдары;
- мемлекеттік, ол түрлі деңгейдегі кәсіпорындар мен ... ... ... Инвестордың қатысу түріне байланысты:
- қайта құрылып жатқан кәсіпорындарға жартылай ... ... ... отырған кәсіпорындардың бір бөлігін иелену (шектеулі меншік
қоғамына үлестік ... ... ... ... ... құру ... шаруашылық
жүргізін жатқан кәсіпорындарды өз меншігіне алу;
- жылжымалы немесе жылжымайтын мүлікті ... ... ... ... да құнды қағаздар түрінде алу;
- табиғат ресурстарын пайдалануға, жерді пайдалану құқығына, басқа ... ... ... ... ... ... бойынша инвестициялар келесі түрлерге бөлінеді:
- тәуекелсіз инвестициялар. Мысалы, бірқатар ... ... ... облигацияларға салымдар салу қауіпсіз деп саналады, ал
олар бойынша алынған табыс ... ... ... бұл ... инвестициялық тәуекел нүктесін санау ретіндегі салымдарды бағалау
ретінде ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі, мысалы, уақыт, салыным объектісі сияқты ... ... ... кейінгі кәсіпорынның жұмыс ... ... ... ... және жобаның масштабы
мен оның мақсаттарына ... ... ... дәрежесі нарықтың
мүмкін болатын әрекетін шеше алмау болып табылады (жаңа өнім түрін ... ... ... сату ... ... ... ... және т.б.). Дәрежені бағалау критерийлері мыналар
болуы мүмкін:
- барлық пайда сомасын ... ... ... орын алуы мүмкін;
- жоба іске асқаннан кейін пайданы ғана емес, жалпы есептемелік табысты
жоғалту ... ... ... ... табылады;
- барлық активтерді жоғалту мүмкіндігі және инвестордың банкротқа
ұшырауы немесе апаттық тәуекел.
Ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... жаңа алаңдарда және бастапқыда бекітілген жоба бойынша іске асып
жатқан жаңа құрылыстар немесе кәсіпорындардың, ғимараттардың салынуы;
2) ... ... ... ... ... - ... ... мақсатымен шаруашылық жүргізіп отырған кәсіпорындардың
екінші және келесі кезектерін, қосымша ... ... ... жаңа ... салу немесе қызмет етіп жүрген
кәсіпорындарды кеңейту;
3) шаруашылық жүргізіп ... ... ... құру – ... ... және физикалық жағынан тозған қондырғыларды ауыстыру арқылы жаңа
өнімнің шығарылуының профилін ... ... ... ... ... қайта жабдықтауды ортақ жоба бойынша жүзеге асыру;
4) техникалық ... ...... цехтардың,
өндірістердің, учаскелердің өндірісінің техникалық-экономикалық ... ... шара ... ... ... жіктелуі қазіргі заманның инвестициялық жобалау
концепцияларын толығырақ түсіну үшін ... ... ... ... үшін қажет.
Кәсіпорынның инвестициялық қызметі – бұл кәсіпорынның шаруашылық
қызметінде ... роль ... және ... тән ... ... ... логикаға ие объективті процесс, себебі инвестициялар
өзінің экономикалық табиғаты жағынан болашақта табысқа жету үшін ... бас ... ... Сол ... ... ... инвестициялық жоспарын анықтаудан басталады, оны талдау
төмендегілерге байланысты:
- кәсіпорынның өмір сүру ... ... ... даму ... инвестициялық ресурстардың ішкі және сыртқы нарықтарының жағдайы;
- құралдардың салу ... ... ... ... егер ... ... ... асыру жетекшілері өз
бетінше инвестицияға қатысты шешім қабылдай ... ... ... ... онда мұндай жағдайда ең әуелі шешімнің зардаптарын бағалауды
үйрену керек, өйткені инвестициялардың жүзеге асырылмауы да ... ... ... стратегиясы деп ұзақ мерзімді мақсаттар кешені
және оларға жетудің анағұрлым тиімді жолдарын таңдау түсініледі.
Кәсіпорынның ... ... ұзақ ... ... қажет және сәйкес инвестициялық жобалар мен бағдарламаларды
іріктеп алу ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы
тиіс. Инвестициялық жоспардың қалыптасуы күрделі шығармашылық процесті
білдіреді, ол кейбір ... мен ... ... ... ... ... аралығындағы конъюнктурасын болжауға негізделген. Бұл
стратегия әрқашанда экономикалық дамудың ... ... ... ... мақсаты, кезеңдері, жүзеге асу мерзімі бойынша үйлеседі.
А қосымшасында белгілі бір кезең ішіндегі ... ... ... ... ... ... әр ... кезеңдердегі нақтыланған ұзақ мерзімді мақсаттары
ретінде мыналар болуы ... ... ... және ... көлеміне
жету, нарыққа бақылау жүргізудің үлесін және ... ... ... ... өсіру, жаңа өнім өндіру, өндіріс шығындарын төмендету үшін тозған
қондырғыларды ауыстыру, қоршаған ортаны қорғау және т.б.
Кәсіпорынның инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... нұсқаларын таңдау проблемасына тіреледі және ... орта бір ... ... да ... ... әр ... ... және басқа да факторлардың ықпалында болады.
Инвестициялық қызмет атқарылмаған жағдайда уақыт өте келе өндірістік
аппараттардың моральдық және ... ... және ... ... салдарынан салынған құралдардың табыстылығы азаяды, бұл
нәтижесінде мұндай ... ... ... ... ... ... ... тұру үшін қолданылатын пассивті
инвестицияландыру орташа салалық деңгейден қалып қоюға ... ... ұзақ ... де осы сияқты зардаптарға ие болады.
Ал табыстылықтың салымның орташа ... ... ... ... ... ... инвестициялық стратегия инновациялық жобалардың
іріктеліп, жүзеге асуын, нарықта ... ... ... ... ... озу ... жаңа ... шешім қабылдауменен
іске асатын және мұндай салымдардың тәуекелділік дәрежесімен айрықшаланатын
инновациялармен байланысты.
Кәсіпорынның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру ... ... ... инвестордың да ортақ мүдделерінің қиылысуы кезінде
жүзеге асады. Ал инвестиция болса нарықта айналысы бар тауарды ... оны осы ... ... ... алу ... серіктестердің
түсінушілігі мен ортақ мүдделерін есепке алуға және ... ... ... ... көре алуы мен оның ... ... алуына байланысты.
Қай елде болмасын инвестицияның келуі инвестициялық климат дәрежесіне
және оны анықтайтын факторларға тікелей байланысты. Инвестициялық ... ... ... ... мен ... ... негізгі
міндеттері болып табылады. ... ... ... ... ... әсер ... ... анықтауға; екіншіден,
мемлекеттегі жағдайларды тереңірек бағалауға; үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... аймақтық, салалық инвестициялық
қызмет жағдайларын анықтайтын нормативтік-құқықтық актілер, ... ... ... ... және т.б. ... байланысты
факторлар әсерінен қалыптасады. Яғни, инвестициялық климатты бірқатар
көрсеткіштер арқылы ... ... ... экономикалық формасының жағдайы;
- банк жүйесінің тұрақтылығы;
- саяси формасының тұрақтылығы;
- табиғи және ... ... ... ... инвестициялық қызметтің құқықтық реттеу дәрежесі және ... ... ... ... қарқыны;
- сыртқы экономикалық байланыстар дәрежесі;
- білікті жұмыс күшінің болуы;
- мемлекеттік ... ... ... ... инфрақұрылымының және валюта нарығының дамуы.
Шетелдік инвесторлар осы ... ... ... ... ... ... жағымсыз екендігін анықтайды. Егер
инвестициялық климат жағымды болса, ... ... ... ... климат инвестициялық саясаттың әсер ету ... ... Бұл бір ... ... ... жасау үшін алғашқы
жағдайларды анықтаса, ал екінші жағынан ... ... ... ... капиталды импорттайтын елдер инвестицияны белгілі бір себепке
байланысты қажет етеді:
Елдің ... ... ... үшін ... ... жұмысбастылық деңгейін көтеру қажеттілігі;
Шетелдік капиталды аймақтық шаруашылық құрылымдарды жетілдіру, жаңа
техника мен технологияларды алу, ... ... ... ... ... ... ... келесідей
факторлармен сипаттауға болады:
Саясы фактор – мемлекеттік ... ... ... ... атқару құрылымдарының тұрақтылығы мен мемлекеттің экономикаға қатысу
деңгейі.
Қаржылық-экономикалық ...... ... жағдайы, валюталық-
қаржылық және несие жүйелерінің жағдайы, кедендік төлемдер мен ... ... ... ... – әлеуметтік даулардың болуы, елдегі ... ... өмір сүру ... ... факторлары жағымды және жағымсыз ... ... ... ... оңай қол ... ... тиімді геостратегиялық орналасуы;
- қаржы-экономикалық трансформациялау бойынша ТМД елдері үшін ... рол ... ... ... ... ... сыртқы саясаты.
Жағымсыз факторлар:
- инвестиция тарту тетігі;
- инвестициялау тәуекелдігі.
Қазіргі кездегі мемлекеттің ... мен ... ... ... өлшемдердің бірі инвестициялық климат болып табылады.
Мемлекеттердің шетелдік инвестицияларды тарту құқығына бәсекелестік күресте
климаттық жағдайлар, еңбектің ... ... мен ... ... ... экономикаға байланысты емес факторлар үлкен мүмкіндікке ие
болады. Сонымен ... ... ... ... ... бірі ... және ... режимдері болып табылады.
ҚР салық және кеден режимдері Қазақстанның экономикасына инвестициялау
үшін неғұрлым қолайлы жағдайлар ... ... Бұл ... ... ... ... ... емес секторына сыртқы да, ішкі
де инвестицияларды ынталандыру үшін барлық қажетті алғышарттарды жасады.
Үкіметтің фискалдық ... ... ... ... ... арналған стратегиясын ойдағыдай іске асыруға бағытталған.
Қазақстан Үкіметі басымдықтарының бірі Дүниежүзілік сауда ... ... ... ... ... Бұл ұйымға қатысу Қазақстанның инвестициялық
жағдайын анағұрлым тартымды етуге ... ... ... ... Республикасының Кеден кодексі ДСҰ-ның кедендік рәсімдерін
оңайлату жөніндегі ... ... ... ол ДСҰ-ның
негізгі талаптарына жауап береді. Сонымен қатар, кеден ... ... ... ... ... ... ... шыққан елі
белгіленбеген тауарлар бойынша импорттық кеден баждары мөлшерлемелерін екі
есе мөлшерде ... ... алып ... ... ДСҰ ... сәйкес келтіру қажет. Осы ... үшін ... ... ... ... ... ... енгізу туралы» Заң
жобасын әзірлеп, ҚР ... ... ... ... Бұл заң кеден
органдарының қызметіне халықаралық стандарттарды енгізуге, ҚР ... ... ... ... ... ... ... [33].
Бұдан басқа, сенімділік және кедендік рәсімдеу үдерісін ... ... ... жүктерге рұқсат етілмеген кідіртулерді төмендету,
бөгде салымдарды анықтау, ... ... ... мен сапасын арттыру
мақсатында түрлі ... ... ... ... үшін ... инспекциялық тексеру кешендерін орнатты.
Осы жүйелер, негізінен, кедендік бақылаудағы тауарларды ... ... ... ... кедендік бақылау жүргізу кезінде
«адам факторын» мүмкіндігінше қоспауға арналған.
Сондай-ақ, автомобильдермен жүк тасымалдау, ... ... ... ... ... саласында қазіргі заманғы
техникалық, кедендік ... ... ... ... ... жұмыс
жүргізілуде.
Жаңадан енгізілген өзгерістер жүктерді тексеруден өткізу ... ... ... ... ... ... сауда айналымының
деңгейін және ... ... ... ... ... арттыруға
мүмкіндік береді.
Қаржы министрлігі инвестициялық климатты жақсартуға барлық қажет күшін
салуда, бұл ... алға ... ... ... ... ... 50 ... қатарына кіру жөніндегі мәселесін орындауға мүмкіндік
береді.
Инвестицияларды мемлекеттік қолдаудың мақсаты – экономиканың дамуы үшін
қолайлы инвестициялық климат ... және осы ... ... ... жаңа ... ... ... істеп тұрғандарын кеңейту мен
жаңартуға, қазақстандық кадрлардың біліктілігін арттыруға, ... ... ... инвестицияларды ынталандыру болып табылады.
Инвестицияларды мемлекеттік қолдау инвестициялық преференциялар ... ... ... ... ... – ҚР ... іске асырылуын жүзеге асырушы заңды тұлғаларына ҚР заңдарына сәйкес
берілетін атаулы сипаттағы артықшылықтары.
Сондай-ақ, ... ... ... ҚР ... ... жөніндегі уәкілетті орган – ... ... ... ... жасасу және олардың орындалуын бақылау
жөніндегі мемлекеттік орган ... ... ... өз ... шегінде және өзіне жүктелген міндеттерді
орындау мақсатында ҚР Үкіметі белгілеген тәртіппен тиісті мемлекеттік
органдардың ... ҚР жеке және ... ... ... кеңес
берушілер мен сарапшылар тартуға құқығы бар.
Уәкілетті органмен келісімшарт жасасу арқылы келесідей ... ... ... инвестициялық салықтық преференциялар;
- кеден баждарын салудан босату;
- мемлекеттік мүліктік гранттар.
Инвестициялық преференциялар қызметтің басым ... ... ... ... ... түрлерін жалпы жіктелінуі деңгейінде ҚР
Үкіметі ... ... ... әрбір басым түрі ... ең ... ... және инвестициялық салықтық
преференциялардың қолданылу мерзімдерін бекітеді, бұл ... ... ... ... ... белгіленген ең жоғарғы көлемінен олар асып кеткен
жағдайда, қолданылатын инвестициялық салықтық преференциялардың ... ҚР ... ... ... ... ... белгіленеді.
Инвестициялық преференциялар инвестициялық жобаның атқарылуын ... ҚР ... ... ... жасасу арқылы беріледі.
Инвестициялық преференциялар берілуге тиіс инвестициялық қызметтің
басым ... ... ... ... ... осы ... қолдана отырып, ҚР заңды тұлғасының тіркелген активтеріне
жаңа өндірістер құру, жұмыс ... ... ... мен ... ... ... асырылған жағдайда және ... ... ... үшін тапсырыс берген ҚР заңды тұлғасының ... ... ... ... ... ... ... құжаттар табыс
етілген жағдайда беріледі.
Инвестициялық салықтық преференциялар әрбір жекелеген жағдайда қызмет
түрлеріне және тіркелген активтерге ... ... ... ... мерзімге беріледі. Оның қолданылу уақыты ҚР ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын,
арнаулы салық режимі қолданылатын қызметке, ҚР заңды ... ... ... ... берілген, тіркелген активтерге, сондай-ақ жер
қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар ... ... ... салықтық преференциялар берілмейді.
Кеден баждарын салықтан босату инвестициялық ... іске ... ... ... мен ... ... бұйымдарының импорты кезінде
ұсынылады. Ол келісімшарттың қолданыс ... ... ... ... бастап 5 жылдан аспайтын мерзімге ұсынылады.
Қабылданған шешім туралы ... ... ... 5 ... күні
ішінде кеден ісі мәселелері жөніндегі уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... белгіленген тәртіппен уәкілетті
орган мемлекеттік мүлікті және жер ресурстарын басқару саласындағы тиісті
мемлекеттік ... ... ... ... органдармен келісім
бойынша инвестициялық міндеттемелер ... ... ... кейіннен меншікке не жер пайдалануға өтеусіз бере отырып, уақытша
өтеусіз ... не ... ... жер ... құқығымен береді.
Ұсынылған мемлекеттік мүліктік грантты ... ... жер ... беру үшін ... ... шешімі негіз ... ... ... ... ... жер учаскелері, ғимараттар,
құрылыстар, ... мен ... ... ... ... ... ... мен құрылғылар, көлік құралдары (жеңіл ... ... және ... саймандары берілуі мүмкін.
|2 |Қазақстан экономикасын дамытудағы шағын және орта бизнестің |
| ... ... және ... ... талдау |
| | ... ... және орта ... даму ... және |
| ... ... ... ықпалын бағалау ... ... ... ... ... ... ... отырып, шағын кәсіпкерлікті дамыту ерекше мәнге ие
болады. Өйткені ... ... ... ... ... экономиканы жаңарту жағдайында әртараптандыру мәселесін
шешуге, инновациялық мүмкіндіктерді пайдалану мен іске асыруға, ... даму ... ... ... ... ... ... кезде шағын кәсіпкерлікті қалыптастыру, дамыту және қызмет
тиімділігін арттыру ... ... ие ... Себебі шағын кәсіпкерлік
жалпы ұлттық өнімнің және жалпы ішкі ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын анықтауға белгілі бір деңгейде
әсер етіп қана ... ... ... экономиканы қалыптастыруға, түрлі
меншік нысандарының ұтымды үйлесуі мен шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... дамуына мүмкіндік береді.
Шағын және орта бизнес (ШОБ) – жеке және ... ... өз ... танытуының, белгілі бір мақсаттарды жүзеге асырушының іс
әрекетінің тиімді тәсілі. Ол ... ... ... ... ... Кәсiпкерлiк қызметке талдау жасау – оның жалпы экономикалық
ой-пiкiр сияқты ұзақ тарихы мен терең тамырының бар екендiгiн ... ... пен орта ... ... ... ... оның
индустриялық кезiне дейiн қалай аталғанына қарамастан, ... ... ... ... ... ... әрбiр азаматтың
кәсіпкерлікпен айналысуға құқығы бар. Алайда оны ... ... ... ... ... келе ... Сондықтан, кәсiпкерлiктiң
шын, нақты субъектiсi – бұған деген алғышарттары бар, ең бастысы капитал
иемдену құқығы бар ... ... ... жылдарында кәсіпкерлік сектор қоғамда елеулі орынға
ие болды. Басты стратегиялық мақсатқа: кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... ... және ... айналуына қол жеткізілді, ол үшін мемлекет қажетті жағдайларды
жасады.
кәсiпкерлiктiң соңғы нәтижесi ... өнiм мен ... ... ең ... – әр ... оның тек ... ... пайдалысын ғана
жасайды. Мiне, осы себептен кәсiпкерлердiң басты мақсаты – өз кәсiпорынының
пайдасын барынша ... ... ... ... азайту болып
табылады. Ал, кәсiпкердiң табысы көбiне оның ... ... ... ... ... кезеңiнде кәсiпкер қатаң бәсеке
жағдайында нарықтан шығып қалмас үшiн өндiрiс факторларын жүйелеудің жаңа
жолдарын iздейдi, ... бұл ... ең ... ... ... Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында
«Қазақстанның бәсекеге барынша қабілетті, әрі ... ... келе ... ... ... қосылуы алдыңғы қатарлы қоғам құрудағы
басымдықтардың бірі» деп атап көрсетілген. ... ... және ... ... және ... ... ... уақытта үлкен мән беріліп
отыр.
Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігінің ... ... ... ... 2014 жылы желтоқсан айының 1-ші
жұлдызына дейін шағын және орта бизнеспен айналысатын 1 026,2 мыңнан ... ... ... ... 706,1 мыңы өз ... ... ... 1).
Кесте 1 – ШОБ субъектілерінің саны және өнім өндіру көлемі
| ... ШОБ ... ... (тауарлар, |
| ... ... |
| |ң ... ... адам ... |
| | | ... ... | | ... ... ... |706 166 |1 994 728 |2 419 453 ... |33 200 |95 225 |101 352 ... |27 835 |72 528 |114 083 ... |90 784 |226 113 |156 098 ... |33 355 |74 186 |107 180 ... ... |24 152 |67 612 |96 098 ... |36 138 |133 777 |102 428 ... |40 901 |142 301 |177 479 ... |43 514 |115 656 |178 015 ... |19 805 |49 998 |70 634 ... |24 845 |44 434 |92 842 ... ... |111 619 |257 976 |146 730 ... |28 720 |92 335 |104 372 ... ... |22 943 |71 410 |112 196 ... ... |68 622 |193 269 |161 956 ... ... |32 150 |104 419 |301 371 ... ... |67 583 |253 492 |396 618 ... көзі: ғылыми-зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. ... ... және орта ... кәсіпорындарында 2014 жылғы 1
қаңтарға есептелген дерек бойынша 1 994,7 мың адам ... ... ... өнімнен түскен табыс 2 419,4 млн. теңге ... ... және орта ... ... ... ... ... көрсетілген
(Диаграмма 1).
Ақпарат көзі: ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 1. Қазақстан Республикасындағы ШОБ ... ... ... ... Республикасы бойынша белсенді жұмыс істейтін
кәсіпорындардың ... ... (39 %-ы) ... ... ... жеке бас мүліктерін жөндейтін салаларға, өнеркәсіп саласына (12 %)
және жылжымайтын мүліктермен операциялар жасауға, ... және ... ... ... (13,3 %) ... ... ... 2 – Экономикалық қызмет түрлері бойынша ШОБ ... ... ... ШОБ ... |Өнім |
| ... ... |
| |ң ... ... адам |қызмет |
| | | ... |
| | | ... |
| | | |млн. ... |
|Ауыл шаруашылығы, аң аулау |173 346 |531 277 |397 917 ... ... ... | | | ... ... ... өсіру |754 |2 320 |1 907 ... ... ... |17 617 |145 132 |271 582 |
|- кен ... ... |503 |6 994 |19 322 |
|- ... ... |16 631 |122 134 |219 900 |
|- ... ... газ |483 |16 003 |32 360 ... су ... және бөлу | | | ... |16 157 |146 665 |486 682 ... ... |275 615 |587 317 |566 435 ... ... мен ... | | ... ... | | | ... | | | ... ... мен |18 963 |67 181 |44 964 ... | | | ... және ... |62 089 |121 534 |182 572 ... ... |251 |440 |638 |
| | | | |
| ... ... ... |52 887 |203 257 |334 306 ... ... ... | | ... және ... | | | ... көрсету | | | ... беру |1 498 |13 357 |15 288 ... ... және |7 105 |22 968 |16 723 ... ... | | | ... | | | ... ... |78 232 |151 424 |99 365 ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... |1 652 |1 855 |1 072 ... өзі ... үшін | | | ... мен ... | | | ... үй | | | ... ... | | | ... |706 166 |1 994 728 |2 419 452 ... ... Ғылыми-зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. ... және орта ... ... дамуы шағын және орта бизнестегі
кәсіпорындардың, жеке кәсіпкерлердің және шаруа ... ... ... сипатталады. Қазақстан Республикасы бойынша 01.01.2015 жылы
шағын және орта ... ... ... 1 103,0 мың ... ... ... соның ішінде барлығы ШОБ - 1 026,2 мың, яғни ... орта ... ... 206,9 мың, жеке кәсіпкерлер 625,4 мың, ал
шаруа қожалығында 193,8 мың тұлға тіркелген (Диаграммма 2).
Ақпарат көзі: ... ... ... ... 2. ШОБ ... ... ... санындағы шағын және орта
бизнестегі белсенді субъектілерінің үлесі
2015 жылдың 1 қаңтарында жұмыс ... ... ... және орта ... саны 60,8 мың, оларда жұмыспен қамтылған адамдар саны ... ... ... өнім ... ... 1 666,0 мың ... ... 3).
Кесте 3 – ШОБ кәсіпорындарының көрсеткіштері
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... адам |қызмет көрсетулер) |
| | | ... |
| | | |млн. ... ... ... |60 844 |703 997 |1 666 057 ... |2 165 |40 722 |66 781 ... |2 836 |33 644 |76 343 ... |3 268 |41 376 |83 139 ... |2 296 |22 023 |81 893 ... ... |1 715 |23 545 |57 820 ... |1 805 |31 590 |63 328 ... |4 383 |64 714 |122 876 ... |2 337 |44 255 |87 380 ... |1 760 |24 873 |57 952 ... |3 302 |24 608 |71 456 ... ... |3 614 |42 683 |64 187 ... |2 359 |36 810 |62 228 ... ... |1 698 |35 161 |67 791 ... ... |4 984 |73 131 |102 477 ... ... |5 864 |43 159 |265 280 ... ... |16 458 |121 703 |335 124 ... ... ... ... ... құрастырылған. ... ... жеке ... ... тұлғалықты құрмай-ақ, жеке тұлға
ретінде кәсіпкерлікпен айналысатындар жатады. Қазақстан Республикасы Қаржы
министрлігінің деректері бойынша тіркеуден ... жеке ... ... 1 қаңтарға саны 625,4 мың, одан жұмыс істеп тұрғандары 475,8 мың,
олардағы жалдамалы ... саны 828,9 мың адам ... ... 4 – Жеке ... ... көрсеткіштері
| ... ... ... ... |
| ... ... ... көрсетулер) |
| | ... адам ... |
| | | |млн. ... ... ... |475 841 |828 963 |437 313 ... |27 426 |42 272 |16 480 ... |21 298 |27 598 |22 086 ... |40 172 |57 677 |16 829 ... |29 429 |47 861 |21 983 ... ... |18 960 |33 355 |15 318 |
| | | | |
| ... ... ... |19 431 |55 057 |17 876 ... |30 700 |56 525 |33 601 ... |36 216 |59 092 |45 438 ... |16 856 |20 132 |9 430 ... |20 902 |18 168 |20 619 ... ... |47 886 |55 191 |36 340 ... |23 528 |47 555 |29 038 ... ... |18 020 |27 913 |15 122 ... ... |47 619 |87 683 |39 583 ... ... |26 283 |61 249 |36 079 ... ... |51 115 |131 638 |61 490 ... ... ғылыми-зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. |
Жалпы, ауыл ... ... ... және орта бизнес шаруа
қожалықтарының дамуымен ... 2015 ... 1 ... ... ... ... ... тіркелген, олардың 87,5 %-ы жұмыс істеп
тұрғандар (Кесте5). Жұмыс істеп тұрған ... ... малы ... ... жерді пайдаланушы шаруашылықтар жатады.
Кесте 5 – Шаруа (фермер) қожалықтар (ШФҚ) көрсеткіштері
| ... ... ... ... |
| ... |қамтылғандар |қызмет көрсетулер) |
| | ... адам ... млн. |
| | | ... ... ... |169 481 |461 768 |316 083 ... |3 609 |12 231 |18 091 ... |3 701 |11 286 |15 654 ... |47 344 |127 060 |56 130 ... |1 630 |4 302 |3 305 ... ... |3 477 |10 712 |22 960 ... |14 902 |47 130 |21 225 ... |5 818 |21 062 |21 002 ... |4 961 |12 309 |45 197 ... |1 189 |4 993 |3 251 ... |641 |1 658 |767 ... ... |60 119 |160 102 |46 204 ... |2 833 |7 970 |13 106 ... ... |3 225 |8 336 |29 282 ... ... |16 019 |32 455 |19 895 ... ... |3 |11 |12 ... ... |10 |151 |4 ... ... ... нәтижесінде автормен құрастырылған. |
Жоғарыда ... ... ... ... ... бойынша
барлық тіркелген ШФҚ саны 193,4 мың, ал жұмыс ... ... 169,4 ... ... ... ... саны ... алдыңғы қатарда Оңтүстік
Қазақстан облысында тиісінше тіркелгені 69,4 мың (35,8 %), ал ... ... 60,1 мыңы (35,4 %), ... ... тіркелгені 51,6 мың (26,6 %),
сондай-ақ жұмыс істеп тұрғаны 47,3 мыңы (27,9 %), ... ... ... 16,6 мың (8,5 %), ... ... тұрғаны 16,0 мыңы (9,4 %), Жамбыл
облысында 15,9 мың (8,2 %) ... ... ... ... 14,9 мыңы ... ... ... [39].
Бүгінгі таңда барлық экономикасы дамыған және нарықтық экономикаға
ұмтылушы елдерде мемлекеттік және жеке кәсіпорындардың ... ... ... ... соңғы жылдары тіркелген шағын және орта бизнес
субъектілер саны жылдан жылға өсіп ... 2015 ... 1 ... республикада
173,3 мыңға жуық шағын және орта ... ... ... ... жатыр.
Шағын және орта бизнес саласында жұмыс істейтіндердің саны 1,9 млн.-ға
жуықты құрайды, ... ... саны 2012 ... ... % ұлғайған. ШОБ-те еңбекпен қамтылғандардың санының барынша өсуі 2015
жылдың 1 наурызында өткен жылдың ... ... ... Астана қаласында (31,8 %), Маңғыстау (21,2 %) және ... %) ... ... ... ... шағын және орта бизнес
субъектілерінің үлесі 31,2 %.
Соңғы жылдары шағын және орта бизнес ... ... ... ... өсуі ... деңгейде көтерілуде. Ел үкіметінің шағын
және орта ... ... ... үшін жасалып жатқан іс-шаралар өткен
жылдармен салыстырғанда айтарлықтай көбейді.
Бұл мемлекеттік ... ... ... ... ... ақша
табыстарының өсуімен байланысты болып отыр. Алайда, бұған ... ... ... ... ... субъектілері – заңды
тұлғалардың санының төмендеуі және оларға жұмыс бастылардың саны ... ... ...... жеке ... саны ... – жылға
көбеюде.
Егер олардың саны 2010 жылы 394,6 ... ... 2014 жылы 625,4 ... яғни олардың саны 1,5 еседен аса көбейді. Жеке кәсіпкерлер ... ең ... ... ... ... әсіресе, бірнеше аударым реті
мен салық салудың жеңілдетілген тәртіп ... ... ... әсер ... ... ... ... жеңілдетілген тәртіп тек біреу – жеңілдетілген
декларация негізінде. Ал ... ... – бұл ... кәсіпорындар
салықтық есеп беріп отыру керек екендігін және ... ... ... да ... ... ... керек екендігін
білдіреді.
Жалпы, қазіргі кезде тұтастай ... ... ШОБ ... ұлғаюы үрдісі байқалады. Бұған мемлекеттік және өңірлік
деңгейде қолдау шаралары, ұйымдастыру және экономикалық ... ... ШОБ ... ... ... ... ... болып отыр.
Бұл көрсеткіштердің тұрақты өсу ... ... ұзақ ... ... ... мен міндеттерге сәйкес келеді.
Сонымен, шағын және орта бизнес субъектілерін экономикалық ... ... алып ... оны ... ... ... көруге болады.
Кесте 6 – Экономикалық қызмет түрлері бойынша ШОБ-тің белсенді
субъектілер ... ... ... ... |01.01.13 |01.01.14 |
| |жыл |жыл |жыл |жыл ... ... ... шаруашылығы, аң аулау және |161 255 |168 041 |173 715 |173 346 ... ... | | | | ... аулау, балық өсіру |626 |640 |754 |754 ... |13 978 |14 653 |16 621 |17 617 |
|- кен ... ... |384 |431 |500 |503 |
|- ... ... |12 936 |13 782 |15 662 |16 631 |
|- ... ... газ бен су |658 |440 |459 |483 ... және бөлу | | | | ... |11 184 |11 887 |16 432 |16 157 ... ... тұрмыстық |185 168 |215 465 |240 142 |275 615 |
|бұйымдар мен жеке пайдаланатын | | | | ... ... | | | | ... үйлер мен мейрамханалар |13 927 |15 328 |17 997 |18 963 ... және ... |39 576 |48 058 |57 503 |62 089 ... ... |107 |225 |333 |251 ... мүлікпен операциялар, |28 408 |35 951 |46 828 |52 887 ... беру және ... | | | | ... ... | | | | ... беру |1 088 |1 375 |1 321 |1 498 ... ... және әлеуметтік |5 620 |5 733 |6 518 |7 105 ... ... | | | | ... ... және |45 873 |54 556 |64 123 |78 232 ... ... ... | | | | ... ... ... және өзі |555 |826 |1 089 |1 652 ... үшін ... мен қызметтер| | | | ... үй ... | | | | ... | | | | ... |507 365 |572 738 |643 376 |706 166 ... кәсіпкерлік кәсіпорындары ... ... аң ... және |3 716 |3 757 |3 915 |3 471 ... ... | | | | ... ... ... ... |91 |82 |103 |96 ... |6 601 |5 956 |6 430 |6 351 |
|- кен ... ... |330 |370 |400 |403 |
|- ... ... |5 918 |5 451 |5 895 |5 814 |
|- ... ... газ бен су |353 |135 |135 |134 ... және бөлу | | | | ... |7 915 |7 388 |10 224 |8 262 ... ... тұрмыстық |18 181 |17 188 |19 951 |23 026 ... мен жеке ... | | | | ... жөндеу | | | | ... ... мен ... |802 |697 |757 |892 ... және байланыс |3 215 |2 755 |3 135 |3 657 ... ... | | | | ... ... ... |7 395 |7 691 |8 975 |10 046 ... беру және ... | | | | ... көрсету | | | | |
| | | | | ... ... ... беру |1 073 |505 |547 |672 |
| | | | | ... ... және ... |1 077 |927 |992 |1 131 ... ... | | | | ... әлеуметтік және | |810 |836 |876 ... ... ... | | | | ... |50 612 |47 756 |55 865 |58 480 ... ... кәсіпорындары ... ... аң ... және |561 |563 |474 |394 ... шаруашылығы | | | | ... ... ... өсіру |6 |10 |9 |8 ... |662 |654 |601 |575 |
|- кен ... ... |43 |43 |44 |47 |
|- ... ... |478 |477 |431 |405 |
|- ... ... газ бен су |141 |134 |126 |123 ... және бөлу | | | | ... |324 |370 |377 |371 ... автомобильдерді, тұрмыстық |210 |236 |210 |234 ... мен жеке ... | | | | ... жөндеу | | | | ... ... мен ... |54 |54 |62 |63 ... және ... |256 |263 |226 |209 ... қызметі |2 | | |2 ... ... ... |344 |383 |382 |376 ... беру және қызмет көрсету | | | | ... беру |- |- |- |- ... ... және ... |- |- |- |- ... көрсету | | | | ... ... және |122 |145 |135 |132 ... ... ... | | | | ... |2 541 |2 678 |2 476 |2 364 ... ... ... шаруашылығы, аң аулау және | | | | ... ... | | | | ... аулау, балық өсіру |529 |548 |642 |650 ... |6 715 |8 043 |9 590 |10 691 |
|- кен ... ... |11 |18 |56 |53 |
|- ... ... |6 540 |7 854 |9 336 |10 412 |
|- ... энергиясын, газ бен су |164 |171 |198 |226 ... және бөлу | | | | ... |2 945 |4 129 |5 831 |7 524 ... ... |166 777 |198 041 |219 981 |252 355 ... мен жеке ... | | | | ... ... | | | | ... және ... |36 105 |45 040 |54 142 |58 223 ... қызметі |105 |225 |333 |249 ... ... ... |20 669 |27 877 |37 471 |42 465 ... беру және тұтынушыларға | | | | ... ... | | | | ... беру |542 |870 |774 |826 ... ... және ... |4 425 |4 806 |5 526 |5 974 ... көрсету | | | | ... ... ... ... автормен құрастырылған. ... ... ... ... жылы ... аң ... ... шаруашылығы бойынша 173,3 мың, балық аулау және ... ... 754, ... бойынша – 17,6 мың, құрылыс саласы ... – 16,1 ... ... ... ... ... мен жеке пайдаланатын
заттарды жөндеу саласында – 275,6 мың, қонақ үйлер мен ... – 18,9 мың, ... және ... ... – 62,0 мың, ... ... – 251, жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру ... ... ... ... - 52,8 мың, ... ... – 1,4 мың,
денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер ... – 7,1 ... ... және дербес қызметтер көрсету саласында – 78,3 мың,
үй қызметшісін жалдайтын және өзі тұтыну үшін ... мен ... үй ... ... бойынша – 1,6 мың белсенді ШОБ
субъектілері жұмысын ... ... ... ... ШОБ-тегі белсенді субъектілер саны қарқынды өсуде, 2012
жылы 112,3 %-ды ... 2013 жылы 113,8 %-ды ... ... 2013 жылы ... орта ... саласында жұмыспен қамтылғандар саны 110,5 %-ға өскен, ал
өнім шығарылымы 121,9 %-ды құрап отыр (В қосымшасы).
Сонымен, жоғарыда келтірілген деректерден ... ... ... және
орта бизнес субъектілерінің саны жағынан да, өндірген өнім көлемі және оның
құрамы жағынан да, жалпы ішкі ... ... ... де, ... ... ... жағынан да нарық талабына сай дамуды деуге толық негіз бар.
|2.2|Шағын және орта бизнес ... ... ... және өзге |
| |де қаржылық қамтамасыз ету тетіктерін талдау ... ... ... ... тірегі шағын және орта
бизнес ... ... ... шындық. Нарықтық қатынастарға көшкен
соңғы жиырма жыл көлемінде біздің де ... ... ... Ішкі жалпы
өнімнің 50-70 % шағын және орта бизнес үлесінде болмайынша, ел экономикасы
тұрақтылығын ... ... ... тәуелділігінен құтыла алмайды. Бұл қайсы
мемлекеттің болмасын ... ... ... Осыған қол жеткізуге
бізде толық мүмкіндік бар, оның үстіне оған қабілетіміз де ... ... ... ... ... ... ... және орта
бизнестің үлесі 2014 жылы 31,7 % ... ... ... өз ... шағын және орта бизнес субъектілерінің мөлшері 2012 жылы 19,5 %
құрады, ал 2013 жылы 20 % жоғары ... ... және орта ... өнімдерінің
ЖІӨ-дегі үлесі 2012 жылмен салыстырғанда 2013 жылы сәйкесінше 7 %-дан 10 %-
ға дейін жоғарылады.Дүниежүзілік ... ... ... ... ... бойынша 2012 жылы 62 орында, 2013 жылы 63 орында және ... 64 ... ... ... үшін ең өзекті саналатын осы өзгерістер
бағдарламасы.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы экономиканы
әртараптандыру және оның бәсекеге ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған.
Сонымен, экономика дамуының өзегі болып келесі көрсеткіштерді өзгерту
деп шешті: ЖІӨ ... 7 ... ... 2012 ... ... ... 50 ... мәнде ЖІӨ-нің өсімі 15 %-ын құрайды; ЖІӨ құрылымындағы ... ... ... 12,5 % ... дейін; шикізаттық емес экспорт
үлесін экспорттың жалпы көлемінің кемінде 40 %-ы ... ... емес ... ... ... өнеркәсіптің жиынтық өндіріс
көлемінің кемінде 43 %-ы ... ... ... ... еңбек
өнімділігін кемінде 1,5 есеге; агроөнеркәсіптік кешендегі еңбек өнімділігін
ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін бір адамға 3000 АҚШ долларынан ... 2 ... ... ... мен ұйымдардың, ұлттық басқарушы
холдингінің, ... ... мен ... ... ... алуда
қазақстандық қамту үлесін – 60 %-ға дейін, жұмыстар мен қызметтерді ... 90 %-ға ... ... ... ... үлесін жұмыс
істеп тұрған кәсіпорындар санының 10 %-на дейін ұлғайту. Ал шикізаттық емес
сектордың ... ... ... ... шығыстарының үлесін кемінде 8
%-ға; ЖІӨ-нің энергия қажетсінуін 2012 ... ... ... 10 ... экономикалық, әлеуметтік, ғылыми-техникалық мәселерді шешудегі
өсу қарқынына қарағанда ШОБ-тің артықшылықтары мен кемшіліктері де ... ... ... көруге болады [6].
Кесте 7 – ШОБ-тің артықшылықтары мен кемшіліктері
|Артықшылықтары ... ... ... ... ... өндіріс |Едәуір жоғары тәуекел деңгейінің |
|пен қызметкерлер саны талап ... ... ... |
|етілмейді ... ... ... ... нәтижесінде |Құқықтық базасының толық жетілмеуіне|
|нақты тұтынушылар тапсырмасын өндіру|шетел нарығына шығу ауырлықтары |
|және орындауы | ... ... ... ... |Ірі ... ... ... мүмкіндігі, жұмыссыздық деңгейін|байланыстың нәтижесіндегі нарықтағы |
|төмендету, халық әл-ауқатын ... ... ... ... | ... ... ... |Жоғары салықтар, жалға алынған |
|төмен пайдалы және шығынды ... үшін ... ... ... сатып алу немесе |жоғарлануы ... алу ... ... | ... ... қызмет нәтижесіне жету | ... бар | ... ... ... ... | ... ... толық білулері | ... ... ... | ... | ... көзі: ғылыми-зерттеу негізінде автормен құрастырылған. ... ... ... ... қазіргі уақытта «Даму» Қоры Қаражатты
кейіннен шағын жəне орта ... ... ... үшін ... ... келісіп орналастыру бағдарламасын іске асыруды жүзеге
асырып отыр:
1) ... ... ... банктер арқылы келісіп орналастыру
бағдарламасының 1-ші траншы;
2) Қаражатты екінші ... ... ... ... ... 2-ші ... Аймақтық бизнес жобаларды жергілікті атқару ... ... ... («Даму-Аймақтар» Бағдарламасы);
4) Қаражатты екінші деңгейдегі банктер ... ... ... 3-ші ... ... іске ... нәтижесінде: 450 млрд. теңгеден астам
қаражат игерілді, оның ... ...... ... 8,5 ... ... қаржыландырылды жəне қайта қаржыландырылды; 13 мыңнан ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... 20%-ға дейін, ал тұтастай
алғанда тұрақтандыру бағдарламалары аясында 24%-ға дейін ұлғайды.
Бүгінде ... Қоры – ... ... ... жəне орта ... ... ... қатар қаржылай емес қолдау құралдарының
кең ... ... ... ... ... ... ... операторы мен біріктірушісі болып табылады. Шағын жəне орта ... ... ... ... қол ... ... ... Қоры төмендегідей шағын жəне орта бизнесті қаржылай қолдау
құралдарын іске асырып отыр:
- ҚР ... ... ... жөніндегі 2011-2012 жылдарға
арналған бағдарламалар ... ... ...... ... ... ... ретіндегі микро қаржы секторының сапалы дамуына
микрокредиттік ұйымдарға (одан əрі – МКҰ) ... жəне ... ... ... арқылы жəрдемдесу. МКҰ іріктеу жөніндегі конкурс нəтижесінде
21 МКҰ-мен 1 078,4 млн.теңге сомаға қаржыландыру шарттары ... ... ... ... ... Қоры МКҰ - ды Қор қаражатын ЕДБ арқылы
келісіп ... ... ... кірісті. Келісіп орналастыру
бағдарламасына 4 ... ... ... АҚ, ... ... ... банк» АҚ, «АТФ Банк» АҚ тартылды. 01.09.2013 жылғы жағдай
бойынша келісіп орналастыру ... 1123 млн. ... ... ... 9 ... ... кредит бойынша орташа есеппен алынған мөлшерлеме
жылдығы 13,0% құрады. Бөлінетін ... ... ... етіп ... қалу жəне ... ... микроқаржыландыру қызметін қамтамасыз ету
үшін «Даму» Қоры бөлінетін қаражаттан ... 30% ... ... ... ... де ... ... жəне орта кəсіпкерлік субъектілерімен ауылшаруашылық өнімдерін
өңдейтін жəне тағам өнімдерін өндіретін ұйымдарды ... ... ... ... ... ... бағдарламасы.
Бағдарламаның мақсаты – шағын жəне орта бизнестің сапалы дамуына жəрдемдесу
жəне Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 01.09.2013 жылғы жағдай бойынша «Даму-Қолдау»
бағдарламасы аясында жалпықаржыландыру ... 3 039 млн. ... 10 ... яғни ... ... беру туралы келісім жасалды [46].
Қор 2004 жылдан бастап қаржы лизингі бойынша ... ... ... ШКС ... ... ... ... қаржыландырудың басты мақсаты
жоғары технологиялы және бәсекелестіжаңа өндіріске негізделген еліміздің
өнеркәсіп базасын ... ШКС ... ... ... ... ... алу, ... өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру,оперативті шығындарды төмендеті үшін нақтылы ... беру ... ... осы қызмет түрінің маңыздылығы ірі лизинг компаниялардың
бастапқы ... ... ... қаржыландырмайтыны туралы фактіні
күшейте түсті. Лизиинг көмегімен шағын бизнес кәсіпорындарының ... ... ... ... қамтамасыздығының жетіспеушілігі немесе
болмауы жөніндегі проблемалар шешілді. Микрокредиттеу Бағдарламасын жүзеге
асыруды Қор екі бағытта ... ... және ұзақ ... ... ... үлесі өндіріс және ауыл
шаруашылық секторын қаржыландыру ... ... ... ... ... ... жоқтығына, несиелерді алудағы құжаттарды
реттеу қиыншылықтарына және ... ... ... ... ... ... жж. ... ШКС несиелеу өсу үрдісіне ие болып
келді.
Қарастырылған аралықта елдің экономикасына бағытталатын ... ... ... ... салыстырғанда 2014 жылы 71,6 млрд. теңге-
ден 672,4 млрд. теңгеге дейін немесе 9,4 ... ... ... ... ... ... 22,9 млрд. теңгеге немесе 6,3 ... ... Елде ... ... ... ... 20,1 – 67,6
млрд. тг. немесе 47,5 ... ... ... жоғарыласа, өз кезегінде орташа
және ұзақ мерзімді ... ... 77,8 ... ... немесе 75,0 млрд.
теңге ұлғайды.
Сонымен қоса, ... ... ... ... ... 53,2 млрд.
теңге дейін немесе 309,2%, ал шет елдік валютада несиелеу көлемдері 9,9-дан
92,2 млрд. теңге дейін немесе 9,3 есе ... ... ... ... ... ... шетелдік валютада алуды ұнатады. Сөйтіп, ... ... ... ... үлесі 36,6% тең ... ал ... 63,4%. ... ... ... ... серіктестікте бөлінетін
несиелердің үлес салмағы 31,9-тен 21,6% дейін төмендеді.
Соңғы екі жылда Республиканың бюджеттік қаржыларынан шағын кәсіпкерлік
мұқтаждарына 50 млн. ... ... ... ... ... ... пен аудандар
экономиканың осы секторын жергілікті бюджеттерден ... ... ... даму ... (АДБ) қаржылық бағыты аймағында 67 жоба 37,7 млн.
АҚШ долларына қаржыландырылады. ЕБРР ... ... ... 20285 жоба 139,98
млн. АҚШ долларына қаржыландырылды, оның 58,3% – микро несиелер (1915 жоба
81,57 млн. АҚШ ... және 41,7% ... ... (1134 жоба 58,41 ... ... АДБ несиелік қаржыларына ауыл шаруашылық кәсіпкерлерінің
кең қол жетімділігін қамтамасыз ету ... ... беру ... яғни ... ... ... ... қаржыларын толықтыруға
бағытталатын, несиелер үлесі 20-дан 60%-ға дейін ұлғайтылды.
Сондықтан, екінші деңгейдегі ... ... ... несие
саясатының арқасында да соңғы жылдары шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... қол жеткізуге мүмкіндік туды:
республикада ЕДБ-нің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ... ... ... 2014 жылдың ақпан айында 205 322 млн. теңгені құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің аймақтары бойынша шағын және орта ... ... ... ... ... ... ...
Алматы ең үлкен орынды алады. Ресми статистика мәліметтері ... ... ... 27677 ... ... істейді. Олардың ішінде ... – 13764 (50,3%), ... – 2742 (9,8%), ... – 2661
(9,5%), көлік пен байланыста – 1820 (6,5%), қонақ үйлер, мейрамханалар және
басқа да ... ... – 6690 (23,8%) ... ... шағын және орта бизнестің ахуалы мен дамуына тоқтала
кететін болсақ. Нарықтық экономика жағдайында ШОБ-тің ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
туғызып қана қоймай, нарықтың қалыпты ... ... ... ... ... ... Облыстағы шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ең ... жалпы ШОБ секторының дамуын
талдау қажет. ШОБ-тің 2010-2014 жылдар “Бизнестің жол ...... ... ... негізгі бағыттарының жүзеге асырылуы
аралығындағы ШОБ секторының даму барысын келесі кестеден көруге болады.
Кесте 8 – Ақтөбе ... ... жж. ШОБ ... даму ... |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 |2014 ж / 2013 ... |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... | | | | | ... есе ... |59048 |68386 |68560 |68581 |69119 |1,01 ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | ... ... ... ... |153350 |168112 |186039 |184951 |185889 |1,01 ... мың ... | | | | | ... ... |105355 |118031 |142706 |167380 |180056 |1,08 ... тг. | | | | | | ... |40,5 |35,8 |34,6 |31,2 |31,7 |1,02 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... үлесі, % | | | | | | ... ... ... ... ... ... ... жылдың 1 қаңтарында облыста 69119 шағын кәсіпкерлік субъектілері
тіркелсе, 2013 жылы бұл көрсеткіш 1,01 ... ... ... жылдағы ШОБ
субъектілерінің ішінде заңды тұлғалар үлесі 7,8 %, жеке ... ... % және ... қожалықтары 22,3 % үлес салмағын ... ... ... ... саны 2014 жылы 185 889 мың ... ал 2013 ... қарағанда 1,01 есеге артқан. 2014 жылы ШКС 180,1
млрд. теңгеге өнім ... бұл 2013 ... ... 1,08 есеге өскен. ШКС-
нің ЖІӨ-гі үлесі 1,02 есеге жоғарылады, яғни 2014 жылы бұл көрсеткіш 31,7
%, ал 2013 жылы 31,2 % ... [6]. ... ... екі жылдың ішінде ШОБ
субъектілер қызметінің негізгі көрсеткіштерінің өзгеруін мына суреттен
көруге ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі – экономиканың ШОБ саласын тұрақтандыру ... ... ...... ... ... мән беру ... Өз кезегінде, инновациялық қызметтің нәтижелігі белгілі бір
дәрежеде бірегей инновациялық ... ... және ... ... белсенділік деңгейіне байланысты болады.
Барлық меншік нысандарындағы кәсіпорындарда өз қызметін жүзеге асыру
және пайда алу барысында қарыз қаражаттарын ... ... ... ... ең ... ... ... келісімшарты бойынша банктік
ссуданы алуы болып табылады.
Сонымен, ЕДБ-дің ШБС-дің несиелендіру ... ... ... ... ... ... іс-жүзінде қазақстандық коммерциялық
банктер шағын кәсіпкерлікті несиелендіруде кертартпалық ... ... ... ... ... негізінен
банктік қызметпен және қаржы – несиелік мекемелердің қызметтерімен тікелей
байланысты. Себебі, қазіргі ... ... даму ... қызметті ұйымдастыру, оны әрі қарай дамыту қаржыландыруға келіп
тіреледі. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... деңгейде. Бұл пайыздық
мөлшерлеменің жоғары екендігін куәландырады.
Қазақстан экономикасы шағын және орта бизнестен құралғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... әлдеқайда жақсы
болар еді. ... ... ... ... несие беру әлдеқайда
қатаңдау болып келеді. Себебі, несие кепілмен қамтамасыз етілуі қажет. ... ... ... ... аса үлкен болып тұр. Сондықтан, шағын және
орта бизнеспен айналысатын кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан, нарықтық экономика жағдайында
шағын және орта кәсіпорындар несиеге деген ... ... ... ... ... жеңу үшін ... ... арнайы механизм құруы қажет. ... ... ... ... ... ... ... [23].
Банктер мен қаржы-несиелік мекемелердің қызығушылығы несиелік тәуекелді
төмендету болса, кәсіпкердің қызығушылығы несие алудың жеңілдігі және пайыз
мөлшерлемесінің төмен болуына ... ... ... ... ... алу біршама қиындықтар тудырады. Несие бойынша пайыз
жоғары ... ... және ... ... клиенттерімен қарым-
қатынас орнатпауы, тапсырылатын ... ... т.б. ... несие
ұйымдарының банктерден артықшылығы, бұнда ... ... ... ... Жаңа ... қабылдануы ШНҰ-нің құрылуына,
жарғылық капиталының ... ... ... ... біршама мүмкіндік
береді. ЕДБ-дің және ШНҰ-дың ШОБ субъектілерін несиелеудегі өзіндік
ерекшеліктері бар. ... ... ... ... ... 9 – ШНҰ субъектілерінің және ЕДБ-дің несиелендіру ... ... ... салыстырмалы сипаттамасы
|Критерий |Банк ... ... ... несиелік |
| | | ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... – бұл ақша- |Несиелік серіктестік |Шағын несиелік |
| |лай ... |– ... ... (ШНҰ) – ... ... және бұл ... ... |
| ... ... ... заңды |
| |қайтарымдылық, ... үшін ... |
| ... және ... заңды тұлға | |
| ... | | |
| ... өз | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| | | | ... ... ... түрі ... ... ... ... ШНҰ –|
| | ... ... |ЖШС, ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |ҚР ... |Тек бұл несиелік |Қызметін жаңа ... ... жеке ... ... және |
| ... орта|қатысушыларын |қызмет істеп |
| ... ірі ... ... ... ... және |
| ... | ... ... |
| ... | ... ... | | ... аз |
| | | ... | | |н ... |
| | | ... ... түрі ... ... ... ... ... | | |- ... ... ... ... мерзімді 1-3 |Қысқа мерзімді 1-3 |1 жылға дейін |
| ... орта ... | |
| ... 3-5 ... | |
| ... ... 5 | | |
| ... ... | | ... ... |Кепілдік түрінде ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | ... |Жоғары ... емес |Тек ... ... ... ... негізінде автормен құрастырылған. |
Жоғарыда көрсетілген салыстыру негізінде ... ... мәні ... тек ... ... ғана ... ... Шағын
несиелеудің мәні мен ерекшелігін ашу ... оған ... ... ... шағын және орта бизнесті дамыту және қолдау;
- халықтың кәсіпкерлік белсенділігін арттыруға ынталандыру;
- шағын несиелерді мақсаттылық, жеделділік, төлемділік және ... ... ... ұсыну қаржылық қызмет көрсетудің бұл ... ... ету ... ... ... халықты капиталдың көлеңкелі қаржылық айналымынан алаңдату және оның
экономикалық сауаттылығын жоғарылату;
- шағын несиелік механизмін ... жаңа ... ... құру,
бәсекені және оған қатысушылардың транспаренттілігін арттыру жолымен ... ... ... ... жылы ... ... салыстырғанда ШНҰ-дің саны 3 ұйымға көбейді,
соның ішінде Өскемен ... 14 ұйым ... 2010 ... бері ... 24 ... ... ... ішіндегі Өскемен қаласындағы ШНҰ 7 бірлікке
артты.
Ақтөбе облысы бойынша ШНҰ-дың шағын және орта ... ... ... ... ... ішінде 239 217 мың теңгеге ұлғайды,
кредиттік серіктестіктердің берген несиелері 20265 мың теңгеге ... ... ендi ғана ... келе ... ... ... ... субъект – екiншi деңгейдегi ... ... ... Коммерциялық банктер көбінесе заңды тұлғаларды және қысқа
мерзімді несиелеуді жақтайтыны – ... ... ... Қазақстандық
шағын және орта ... ... ... ... ... ... алуы кәсіпорындарды дамыту үшін ... іс ... ... ... бірі ... табылады. Алғашқы
құрылу кезінде шағын бизнес несиесіз өз жұмысын атқара алмайды ... ... ... ... және орта бизнесті несиелеуді дамытуға
кедергі болып отырған негізгі факторлар мыналар:
- несие алу барысындағы шарттардың қатал болуы;
- несиенің ... мен ... ... ... ... несиені рәсімдеу процедурасының ... және оны ... ... ... ... қоятын талаптарының жоғарылығы;
- әлемдік несие нарықтарындағы ... ... ... қол ... ... және коммерциялық банктердің жеке
ресурстарының аз болуы;
- мемлекеттік ... ... ... ... қазына қоры арқылы шағын және орта бизнесті несиелеуге
бөліп отырған қаражатының аз болуы және оның шарттарының қолайсыздығы.
Егер ... ... ... ... құрылымын қарастыратын
болсақ, онда бұрынғыдай шағын кәсіпорындардың және жұмысбастылардың негізгі
бөлігі сауда мен қызмет көрсету сфераларында ... ... ... ... ... ... шағын бизнес кәсіпорындарының үлесі сауда
саласында -48 ... ... және ... саласында – 5 пайызды, құрылыс
саласында – 11 ... ... ... ... – 12 ... мүлікпен операциялар саласында -10 пайызды, қонақ ... ... ... – 9 ... ... ... ... тұтастай және өңдеуші өнеркәсіптегі
үлесінің төмен ... ... ... ... мен ... ... территориялық салалық құрылымының сапалық өзгерісіне жеткіліксіз
түрде тиімді болмауынан.
Ақпарат ... ҚР ... ... статистикалық мәліметтері
негізінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 3. Шағын ... ... ... ... ... ... жылдың 1 қазанына есептік деректер бойынша республиканың ... ... ... ... саны 2012 ... осы ... 5,9 ... өсіп, 478,5 мың адам болды. Олардың үштен бірі сауда,
автомобильдер мен үйде ... ... ... ... ... үлесінде.
Кесте 10 – Шағын бизнес кәсіпорындарының негізгі көрсеткіштері
|Аймақтар ... ж. ... саны |
| |Мың адам |% ... |
| | ... ... жылғы |
| | | ... ... ... ... |478,5 |101,1 |105,9 ... |16,6 |101,4 |110,0 ... |28,5 |101,6 |107,7 ... |25,8 |101,4 |111,3 ... |17,0 |102,5 |127,5 ... ... |10,0 |100,2 |100,0 ... |16,1 |101,7 |96,3 ... ... |20,7 |101,0 |114,8 ... |40,6 |99,3 |104,5 |
| | | | ... ... ... |24,6 |100,8 |105,3 ... |8,9 |100,4 |115,7 ... |16,1 |101,5 |11,2 ... |21,6 |99,9 |102,4 ... ... |21,2 |100,7 |102,4 ... ... |28,7 |101,4 |85,6 ... ... |35,5 |101,5 |117,6 ... ... |116,6 |101,6 |106,7 ... ... ... негізінде автормен құрастырылған. ... ... ... ... ... ... істейтіндердің ең
көп саны Алматы қаласында 116,6 мың адам (жалпы санының – 24,4 ... ... 35,5 мың адам ... ... -7,4 ... және ... 40,6 мың дам ... санының - 8,5 пайызы) шоғырланған. ... ... ... ... ең аз көлемі Қызылорда
облысында байқалады. Бұл көрсеткіштерді жоғарыдағы кестеден көруге болады
[29].
1998 жылдың ... ... ... бизнес туралы бағдарлама
арнайы оқытылып еліміздегі ең ірі қалалар Алматы мен ... ... ... ... ... ... жасай бастады.
Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердің мақсаты бұл
жобаның нағыз инициаторы болды да, ... ... ... ету, ... және ... бизнестің дамуы әлемнің барлық елінде,
оның дамуы мен ... ... мен ... ... әдістемесі
негіз болды.
Осы жағдайда 2013 жылдың соңында жүргізілген ... ... ... 5 ... ... ... 30 миллион теңге болды.
Сонымен бірге екінші деңгейлі банктердің 2014 жылдың 1 ... ... ... ... 45,1 ... ... құрады, ол 4,7% ... 2013 ... ... асып ... ... 12 ... ұйымдары мен 9 селолық несиелік
серіктестік ... ... ... ... ... ... серіктестіктер
125 шаруашылықты несиелендіріп жалпы сомасы 620,9 миллион теңге құрады,
ондағы ... ... ... 9% ... жылдың 9 айында «Шағын бизнесті несиелендіру ... ... ... ... 19 ... жалпы сомасы 65,7 миллион ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлама
тізімінде «Шағын бизнесті несиелендіру қоры» акционерлік қоғамы аймақтық
филиалы бар. ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдар кәсіпкерлік қарқындылықты
арттыруда аудандарда қаржылық несиелік ресурстар арқылы қызмет жасады.
150 ден астам кіші ... ... ... сегіз серіктес банк
арқылы әлемнің барлық елінде құрылды, 1200 несиелік эксперттер мен басқа да
банк қызметкерлері арнайы курстан ... ... ... ... ... болды: бірнеше эксперт айына 100 несиеден артық берді.
Қазіргі уақытта 4000 нан астам ... 35 қала мен елді ... ... ай ... несие алуда, ал жалпы көлемі 20 млн. ... Бұл ... ... бизнестегі өндіріс өнімдерінің көлемі 2014 жылы
244 717 млн. теңге ... ол 24,5% ... ол ... шығыннан, ал 2005 жылы
бұл сан 24,9% болатын. Салыстыру үшін әлемнің бас ... ... өсуі 50 % өсті (бұл Economic ... Services, LLC зерттеу
нәтижесі бойынша). ... ... ... салықтар мен міндетті
төлемдердің түсімі шағын бизнестен көбейіп келеді.
Бюджетке шағын бизнес субьектілерінің салықтарынан түскен түсімдер ... ... ... 11,7 млрд. теңгені құрады, бұл салықтық түсімдердің
37,4% жалпы көлемі. Салыстырмалы түрде ... ... бұл сома ... ... 1,5 ... теңгеге өскен. Шағын ... ... ... ... бөлігі негізінен шағын бизнесті қаржылай
қолдау жағдайы болып табылады [31].
Сонымен қатар 2010-2014 жылдардың мәліметі бойынша 12 ... ... ... ... теңгеге қаржыландырылды. Тек 2014 жылдағы мәліметтер бойынша
2,8 мың жобаны 31755,9 млн. ... ... бұл ... ... деңгейлі банктер 30261 млн. теңге бөлді.
Егер де заемдердiң сомалары бойынша ... ... ... ... ... ... 10001 ден 5000 АҚШ
долларына дейін барған.
Ақпарат көзі: ҚР Статистика ... ... ... автормен құрастырылған.
Диаграмма 4. Қарыз сомалары бойынша ағымдағы портфелдiң үлестiрiлуi (АҚШ
доллары)
Бағдарлама ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы микро және шағын кәсіпкерлерді ұзақ ... ... ... ... ... сектордан үнемi
клиенттерiнiң еншiсi өседi.
Ақпарат көзі: ҚР Статистика Агенттігінің ... ... ... ... 5. ... секторлары бойынша үлестiрiлу
Бағдарламаның басындағы мақсаты тиімді түрде несиелеу мен компоненттік
түрде ... ... ... ... ... ... болатын. Соңғы 2
жылда ірі несиелік портфель қалыптасты, ... ... ... ... ең кіші ... ... ... де ашық
түрде арнайы қаржыландыру жағдайын жасады.
Егер де бұл жағдайды бұрын қалыптастырғанда ірі ... ... ... ... 1000 АҚШ долларынан артық бере алмайтын еді, ... ... банк пен ... ... таласу бағыттары бар.
Осыдан басқа ... ... ... ... ... ... және ... өндіріске ұсынды. Жекелеген жағдайда несие
беру мезгілдері үлкейген болатын, төлем уақытымен банктер ... ... ... ... ... Бұл факті тұтынушылар арасында ұсақ
кәсіпкерлікпен ... ... ұсақ ... дәрігерлік жабдықтау орталықтарына, құрылыс фирмаларына
тиімді болды [15].
Жұмыс уақытында ... ... ... ... соң ... ... ... бес жыл бұрын барлық бос ақшалар ереже бойынша ... ... ... ... ... запастармен) бүгінде кәсіпкер жеке және ... ... ... ... ... ... бұл кәсіпкерлік ұлғайту
мен өндірісті дамытуға негіз болды, сонымен бірге адамдар арасында ертеңгі
күні ... ... ... қаржылық ұйымдардың беретін
қаржысына өте ... ... ... ... ... қалайды, ол үшін жекелеген
қайнар көзі болуы керек. Бағдарлама арқасында көптеген кәсіпкерлер ... мен ... ... ... ... жарғылық капиталын құрады,
жаңа бағыттар қалыптастырды, ... ... ... ... ... ... ... тұрғындарды жұмыспен қамту ... ... ... ... мына санмен көрсетіледі: 8 не ... ... ... қайтара алуға жағдай жасауда.
Ақпарат көзі: ҚР ... ... ... ... ... ... 6. ... қолдану
Статистикалық мәліметтер арқылы шағын және орта ... ... ... ... ... болсақ Ұлттық банктің статисткалық
мәліметін алуға болады. Екінші деңгейлі банктерден ... ... ... Қазақстан Республикасы бойынша өсіп келеді.
2014 жылы көрініс ... ... ... несиелендіру 1152244 млн.
теңге болса, 2013 жылғы жағдаймен салыстырғанда 1,6 есе ... ... ... ... ... 2010 жылы 16,6%, 2011 жылы 16,4%, 2012
жылы 15%, 2013 жылы 14,7%, ал 2014 жылы 14,1% ... де 2005 жыл мен 2014 жыл ... ... ... ... қарастырсақ, несиелендіру динамикасы жоғары қарқынмен ұлттық
валютада өскен.
01.01.2014 жылы ... ... ... 861652 млн. теңгеге
несиелендірген болатын, оның ... 466781 млн. тг. ... ... ... млн. тг. ... валютада болатын. Егер де 2010 жылы бұл барлық
несиеде ұлттық валютада 45,7% ... 2011 жылы 55,5%, ал 2012 жылы ... 2013 жылы 56,1% ... ... ... ... берілген несиеден жалпы сомасы қысқа
мерзімді несиелер басым келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл ... бұрынғыдай қысқа
мерзімдік несиелеу жағдайына тиімді болатын (А қосымшасы).
Көріп отырғанымыздай өткен жылмен 2014 ... ... ... ... 2010 ... 16,6% дан, ... ... бойынша 14,1%
төмендеген. ұлттық валютада 17,9 ден 14,6% төмендеген, ал шетелдік валютада
15,4 ден 13,1% ге ... ... ... де ... ... отырсақ шағын бизнеске берілген ... ... ал ... бөлігін сауда саласы қамтиды: 235679 ... ... 37,8% (Б ... ... өндіріс саласына, басқа да салаларға – 25,12%, құрылысқа
17,5%, өндіріске 8,0%, ауыл шаруашылығына 8,0%, ... ... 0,2% ... де ... ... ... ... аймақ бойынша қарастырсақ ол
белгілі болғандай Алматы қаласында (50,2%), Астанада 9,6% болып отыр.
Кесте 11 – Аймақтарда екінші ... ... ... ... ... ... 01.01.2014 ж., млн. тг.
|Облыстар |Барлығы ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |861652 |146208 |92633 |320573 |302238 ... ішінде | | | | | ... қ. |67232 |6341 |8001 |23134 |29756 ... қ. |446820 |75087 |61188 |128138 |182408 ... |13123 |2395 |3167 |5407 |2154 ... |24978 |5978 |247 |13832 |4921 ... |5764 |805 |183 |3790 |986 ... |25522 |5231 |510 |12958 |6823 ... ... |50980 |7320 |3660 |23735 |16266 ... |13827 |1191 |171 |9966 |2499 ... ... |17831 |3772 |1134 |7910 |4656 ... |53534 |11542 |3427 |21644 |16921 ... |37858 |6811 |7154 |13821 |10073 ... |6995 |1409 |67 |4217 |1302 ... |23163 |2887 |2283 |13077 |4916 ... |33707 |7198 |437 |19610 |6463 ... ... |26546 |5178 |860 |12141 |8367 ... ... |26546 |5178 |860 |12141 |8367 ... ... ... ... автормен құрастырылған. |
Қазақстанның көптеген ... ... ... ... ... және де ... ... іскерлік
белсенділігіне байланысты банктерден несиелеу қол ... ... ... ... ... инвестициялық жобаның нысаналы индикаторларын |
| |болжау жүйесін талдау ... ... ... ... балама жобаларды салыстыруға
негізделеді және инвестицияларды жобалаудағы ең күрделі мәселелердің ... ... ... ... ... критерийлер бойынша саралау кезінде
қайшылықтар пайда болуы мүмкін, сондықтан өзара балама ... ... да ... әр ... болуы мүмкін. Осылайша, түрлі критерийлер
арасындағы жанжалдар тереңірек зерттеуді қажет ... ... ... ... кез ... ... белгілі бір алғышарттарға негізделеді. Мысалы, айқын емес түрде IRR
критерийі мынаны білдіреді: жобаның қызмет етуі кезіндегі ақшалай ... тең ... ... ... инвестицияланады, ал осы кезде NPV-ді және
РІ-ді пайдалану осы аралық ақшалай түсімдер капиталға ... ... ... ... етілетін табыстылық нормасына тең ... ... ... ... ... ... NPV және IRR әдістері бір-біріне «қарама-қайшы» болуы
мүмкін. Осы феноменді нақты бір мысалда қарастырайық. Бастапқы инвестициясы
бірдей, ... ... ақша ... әр ... екі ... салыстырмалы
тиімділігін бағалауды жүргізейік. Тиімділікті есептеуге арналған бастапқы
мәліметтер келесі төмендегі ......... |
|0 |(1 000 ... |(1 000 ... |
|1 |500 |100 |
|2 |400 |300 |
|3 |300 |400 |
|4 |100 |600 ... ... талдау жүргізу үшін NPV деп аталатын профильді қолданамыз, ол
NPV көрсеткішінің жоба ... ... ... ... ... ... әр ... мәндері үшін NPV-ны қарастырайық.
|r |А ...... |
|0 |300,00 |400,00 |
|5 |180,42 |206,50 ... |78,82 |49,18 ... |(8,33) |(80,14) ... ішкі ... ... ... шешу ... ... жобасы үшін: IRR = 14.5%;
В жобасы үшін: IRR = 11.8%.
Осылайша, табыстылықтың ішкі нормасының критерийі бойынша А ... IRR мәні көп ... ... береміз. Сол уақытта NPV-әдісі
сөзсіз басымдылықты А жобасына береді.
r* (7,2%) нүктесінде қиылысатын NPV-профилінің қатынасын ... ... ... ... егер r > r* болса, екі әдіс те бірдей нәтиже береді;
- егер r < r* болса, ... ... ... ... ... В
жобасын, IRR - әдісі А жобасын қабылдайды.
Айта ... жай, бұл ... ... қайшы жобаларды талдағанда
ғана орын алады. Жекелеген жобалар үшін екі әдіс те бір нәтиже ... ... оң мәні ... ішкі ... ... ... жоғары болатын
жағдайға байланысты.
Өзара жоққа шығаратын инвестициялық жобаларды саралау ... ... және РІ ... ... реинвестициялар туралы түрлі болжамдар
үшін және NPV ... ... ... мән мен РІ ... ... ... ... туралы болжамдар үшін
пайда бола алады. Жалпы, осы критерийлер арасындағы жанжалдардың себептері:
зерттелетін өзара ... ... ... өткізу үшін қажетті ақшалай
жылыстаулар көлемінің сәйкессіздігі.
зерттелетін өзара жоққа шығаратын жобалардағы ақшалай түсімдердің ... ... ... мына ... атап өту керек: NPV, IRR және РІ ... ... болу үшін ... ... қабылдау кезінде екі немесе одан
да көп өзара жоққа шығаратын жоба болу міндетті, өйткені ақшалай ... ... бар. ... ... ... қарастырған кезде барлық
үш критерий ұқсас нәтижелер береді.
Сонымен, дисконттаудың түрлі ... үшін ... ... ... NPV- ін ... |0 |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші ... ... долл. |-1500 |750 |750 |750 |750 ... ... ... ... ... |0 |5 |
|% | | ... ... ... |7000000 |180000 ... ... түсімдер, долл. |180000 |50000 ... ... жыл |12 |12 ... ... ... ... ... автормен құрастырылған. ... 13 – NPV, IRR, РІ ... ... X және У ... ... X ... У |
|Дисконтталған ақша түсімдері, долл. |1114987 |309719 ... ... ... |700000 |180000 ... ... NPV, ... |414987 |129719 ... ... ... |1 |2 ... |1,5928 |1/72 ... ... ... |2 |1 ... % |23.72% |26,05% ... ... ... |2 |1 ... ... ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. |
Яғни, NPV критерийі X жобасын артық ... ал IRR және PI – У ... ... ... ... 23% және 23,3% ... орналасады, осы
нүктеге сәйкес NPV-дің мәні 17343,25 ... тең. Бұл ... ... болады. Ақырында ол фирма қандай шарттарды инвестиция ... ... ... ... көп ... ... NPV-ci көп болатын
жобаның пайдасына қарай шешілу керек, өйткені NPV-ді ... ... де ... ... яғни жай ... нарықтық
бағасын көтереді.
Бірақ басқа жағдай ықтимал: егер капиталды шектеу болса, үлкен ... ... ... ... ... ... қажет. Егер үлкен жобаға шекті
қаржы салымы барлық 3 критерий бойынша оң бағаланатын болса, онда ... мына ... бола ... бұл қосымша қаржы салым үлкен NPV ... кез ... ... ... ... ... орын ала алады (Кесте 14).
Кесте 14 – Шағын кәсіпорын жобаларының нәтижесі
| ... X ... У ... |
| | | ... (Х - У) ... ... ... |700000 |180000 |520000 ... ... |180000 |50000 |130000 ... ... | | | ... ... NPV, долл. | | |155624 ... | | |1,299 ... % | | |22,9% ... ... ... ... ... автормен құрастырылған. |
Осылайша 3 критерийге сай X жобасына ... 520000 ... ... ... ... ... ... табыстармен ақталады. X жоба
қабылданады, егер ... 520000 ... ... ... балама жобаларда,
155 624 доллардан үлкен жиынтық NPV құрылмаса. Дәл осы ойды ... ... егер ... ... ... 700 000 ... онда X жобасы барлық жағдайларды қабылдау керек, бір ... бір ... ... ... 414987 ... ... NPV ... (X жобасының NPV-ы ).
Ақшалай түсімдердің уақыттағы тізбектігі бойынша ... ... ... ... ... саралағанда жанжалдар туындауы мүмкін.
Ол жанжал ... ... ... ... инвестицияланатын қойылым жөнінде
айқындалмаған алғышарттар болғанда пайда болады. (Мұнда NPV мен PI арасында
жанжал болу мүмкін емес, өйткені 2 ... ... ... ... ... ... шығындары құрайтын фирма, өзара жоққа шығаратын екі
жобаны салыстырсын (Кесте ... 15 – ... ... ... А ... В ... ... |120000 |120000 ... ... ... | | |
|1 ... |25000 |70000 |
|2 ... |35000 |55000 |
|3 ... |45000 |45000 |
|4 ... |65000 |25000 |
|5 ... |90000 |10000 ... ... ... ... |260000 |205000 ... көзі: ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. |
А және В ... ... ... ... бағалайық:
Кесте 16 – Жобалар нәтижесі
| ... А ... В ... ақша ... |185741 |166184 ... | | ... долл. |65741 |46184 ... |1,548 |1,3849 ... % |25,5% |29,6% ... ... ... зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. ... В ... IRR-i ... ... NPV-сі ... A ... ... IRR критерийі қызмет етудің алғашқы жылдарында ірі ақшалай түсімдер
құратын ... ... ... (яғни, мұндай ақшалай түсімдер ішкі
табыстылық ... ... ... NPV критерийі реинвестиция
қойылымы онша үлкем емес (фирманың капиталға кеткен ... тең) ... ... ... ... ... ақшалай түсімдерді
кемшілік ретінде қарастырмайды.
Сондықтан егер нақты ақша түсімдер капиталға кеткен ... ... ... ... ... ... ... онда NPV критерийі
инвестициялардың табыстылығын жете бағаламайды, ал егер ... ішкі ... ... кіші ... онда IRR ... ... ... нормасын артық бағалайды.
Осы мысалда А жобасы В жобасына қарағанда қызмет етудің ... ... ... ... ... ... ... және реинвестицияның
жоғары емес жағдайында бұл айырмашылық ... ... ... айырмашылығының орнын толтырады. Сондықтан да, NPV ... ... ... кіші, барлық дисконттау қойылымдары кезіндегі А
жобасына ... ... мен IRR ... ... ... ... ... қойылымын пайдалану жолымен шешілуі мүмкін.
Ол үшін:
1) аралық ... ... ... бір ... ... қайта
инвестициялануы шартында инвестициялардың ақырғы құны табылады;
2) одан кейін ақырғы құн ағымдағы ... ... (NPV ... ... ішкі ... ... ... қойылымын анықтау жолымен
табылады, ол ақырғы құнды және ... ... ... құн ... value) ... ... табылады:
| | |(2) ... - t ... ... жобадан түсетін ақшалай түсімдер;
i – реинвестиция қойылымы;
n – жобаның ... ... ... NPV, яғни NPV* ... есептеледі:
| | |(3) ...... ... ...... ... жылыстаулар.
Сәндендірілген ішкі табыстылық нормасын есептейік, яғни IRR*:
| | |(4) ... NPV* және ... ... ... ... ... ... оралып, реинвестиция қойылымын пайдалану
арқылы жобаларды салыстырсақ:
a) і = 18 % және б) І = ... TV (A) = 25000 * (1,18)4 + 35000 * (1,18)3 + 45000 * (1,18)2 + ... (1,18)1 + 90000 * (1,18)0 = ... ... ...
А ... В жобасына қарағанда артықшылыққа ие екендігі түсінікті, егер
реинвестиция қойылымы 18 % тең болса.
б) 25 % тең ... ... ... ... ... ... және В жобасы А жобасына қарағанда ... ие ... ... келесі нәтижені аламыз: берілген NPV-дің графигінде екі
жобаның ішінен дисконттау ... ... ... мәні ... ... жоба
артықшылыққа ие. Сондықтан да жобалардың артықшылықтары өзгеретін Фишердің
қиылысу нүктесі реинвестиция қойылымдары бойынша сезімталдық талдауда ... роль ... ... ... қойылымы 20, 02% аспағанша, А жобасына
артықшылық беріледі, ал егер асса, онда артықшылық қарама-қарсыға өзгереді.
Келесі тағы бір ... ... ... ... (Кесте 17)
Кесте 17 – Түрлі уақыт мерзімдері бар өзара жоққа ... ... ... А ... В |
|Бастапқы инвестициялар, |80000 |100000 ... ... | | ... ағым ... ... | | ... ... | | ... |31000 |36000 ... |35000 |32000 ... |40000 |28000 ... |- |22000 ... | |16000 ... |- |12000 ... ақша бірлігі; (г=12%) |4052 |6723 ... ... ... ... нәтижесінде автормен құрастырылған. |
Әр жобада ... NPV-ді ... ... ... алып келе ... нәтиже бойынша өзара жоққа шығаратын 2 ... ... В ... ... Осы шешім дұрыс па. Біріншіден, маңызды нәрсе В
жобасының «өнімділік» ... 3 ... көп және дәл осы оның ... ... А ... ... артық болуына алып келді. Осы
шешім қабылдағандағы баламалалық факторын еске алуға ... В ... ... ... В ... мен ... шартта, яғни 6 жыл жұмыс
істейтін, қабылдай ... А ... алып ... ... ... ... құнына тең. Тәжірибеде көбінесе қысқа жобаны ... ... ... ... және ... Осы жағдайда А жобасын оның үш жылдық
жалғасымен құрып бітірсек. Бірақ мұнда таза ақшалай ағымның жылдық ... ... NPV ... ... ... 3 ... вариантын
қарастырайық (1 варианты - 4 жылдан бастап бар ағымның толық қайталануы; ... ... 3 ... әр ... ... орта ... ... 3
вариантта әр жылдың мәндері соңғы 3 жыл деңгейінде алынған) (Кесте ... 18 – ... ... ... ... 1 |Вариант 2 |Вариант 3 |
|Бастапқы инвестициялар, ақша ... |80000 |80000 ... ... ақша ... | | | ... |31000 |35333 |40000 ... |35000 |35333 |40000 ... |40000 |35333 |40000 ... |31000 |35333 |40000 ... |35000 |35333 |40000 ... |40000 |35333 |40000 ... |63874 ... |84456 ... ... ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған. ... ... А ... ... ... мәні В жобасының
NPV-нен үлкен, ол ... ... ... ... және ... ие қылады. Алайда, шешімнің объективтілігінде толық сенімділік
жоқ, ол таза түсімнің жылдық ... ... ... ... ал ... мәліметтерден көріп тұрғанымыздай, жобаның NPV-нің есептелген
мәндерінің мәнді шашырауын көрсетеді.
Одан басқа жобаның өмір сүру ұзақтығының ... ... ... ... қарастырылған мысалдан көрдік, бірақ тәжірибеде еске алу қажет. ... ... ... ... ... ... тағы бір ... Сондықтан қарастырылған әдістің қолданылуына құқығы, әрине бар,
бірақ ол қабылданған шешімнің толық объективтілігін қамтамасыз етпейді.
Көрсетілген ... бос бір әдіс ANPV ... ... Net ... ... келтірінді таза құндылық – берілген жобаның NPV-нің
жобаның жылдар саны бойынша аннуитет мәніне және NPV-ді ... ... ... ... ... | |(5) ... ... жоба үшін
В жоба үшін ... ... мынадай нәтиже алуға болады: ANPV жоғары болатын А жобасын
қабылдау керек. Сондықтан, тиімділіктің түрлі критерийлері ... ... ... жобаларды саралау арасындағы кейбір мүмкін жанжалдар
шешіледі және инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... бағалау барысында қателердің
пайда болу ... ... ... ... және ... тең бір
критерий бойынша тізбектелуіне арқа сүйеуге болмайды, ... ... жоба ... ерекше аспектісін қарастырады және жиынтығында
олар инвестициялық ... ... ... ... ... сипатын
береді. Инвестициялық талдаудың маңызды құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... кездегі инвестициялардың
тиімділігін бағалау әдістерін екі топқа бөлуге болады: біріншісі, ... ... ... ал ... ... ... ... бағалаудың қарапайым әдістеріне
инвестициялардың сатылу мерзімін ... және ... ... ... ... ... болады. Инвестицияның өтелімділік ... таза ... ... ... ... ... күтетін кезең
(мұнда таза түсім шығындарды ... ... ... түсімді
білдіреді). Осылайша, кәсіпорынның оперативтік қызметінен түскен түсімдері
инвестицияларға жұмсалған шығындарды жабатын уақыт кезеңі есептеледі. ... ... өте ... ... оны ... ... бағалаудың
және тиімділігін есептеудің қарапайым әдісі ретінде қолданады. Егер ақша
түсімі бірқалыпты болмаса, онда ... ... ... үшін бастапқы
шығындардың жалпы көлемінен амортизациялық шығарымдар мен таза табыс қалдық
теріс болғанша шегеріліп отырады.
Бұл әдістің ...... ... ... ол ... ... бағалаудың қарапайым әдісі ретінде қолданылады.
Сонымен қатар бұл әдісті тұрақты ... жоқ ... ... ... үшін де пайдалануға болады және ол ақша айналымы аз ... ... ... ... ... ресурстардың тапшылығы
жағдайында жобаларды едәуір тез бағалауға жарамды [30].
Бірақ инвестицияның өтелімділік мерзімін таңдау көрсеткіші бірқатар
кемшіліктерге ие:
өтелімділіктің ... ... ... ... ... ... ... өтелімділік мерзімінен тыс уақыттағы табыстылығын есепке
алмайды, сондықтан өтелімділік кезеңі бірдей, бірақ өмір сүру ... ... ... ... ... үшін қолданыла алмайды;
әдіс кумулятивті табыстар сомасы бірдей, бірақ ... ... ... ... ... ... айырмашылық жасамайды. Осы критерий ... 50 млн., 70 млн., 30 млн. ... ... ... бар ... жоба мен
30 млн., 50 млн. және 70 млн. жылдық табысы бар ... жоба тең. ... ... ... жоба ... ... ... екі жылда табыстың
үлкен сомасымен қамтамасыз ... бұл ... ... айналымға
жіберілуі мүмкін, ол өз кезегінде жаңа табыстар алып келеді. Бұл әдіс ... ... ... ... ... үшін ... әдіс бойынша есептеу дәлдігі көп жағдайда жобаның өмір сүру ... ... бөлу ... ... ... басқаша айтқанда, ақшаның уақытша құнын
есепке алудың ... ... ... ЖШС ... ... ... 250 ... инвестициялайды. Сауда орталығын пайдаланудан түсетін жыл сайынғы
жоспарланған түсім сәйкесінше 50, 100, 150 және 200 млн. тг. ... ... ала ... ... ... ... ... жыл
сайынғы кірістердің мәндері бастапқы деңгейге сәйкестендіріледі. Осы ... ... 12% тең ... ... 19 – ... ... есебіне қосымша
|Көрсеткіш ... |1-ші |2-ші ... |4-ші |
| ... |жыл | |жыл |жыл ... ... млн. тг. |- |50 |100 |150 |200 ... млн. тг. ... |- |44,642 |79,719 ... ... түсімдер | | | | | ... ... млн. тг. |250 |- |- |- |- ... ... |- |- |- |2,67- |- ... жылдар | | | | | ... ... ... |- |- |- |- |3.15- ... ... сатылу | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... ... нәтижесінде автормен құрастырылған. ... ... ... ... ... ... уақытша
құнын көрсетпейтін нысанда есептелетін өтелімділік мерзімі көрсеткішінің
тиімділік шарасы ... ... ... – ол инвестициялардың жұмыс
істеуінің барлық кезеңін есепке алмайды, демек оған ... ... ... күш әсер ... Яғни бұл ... таңдау критерийі ретінде қызмет
етпей, шешім қабылдаудағы шектеу ... ... ... Табыстың
қарапайым нормасы – бұл әдіс ... ... шама ... (ROI) ... және бір жоспарлау интервалы аралығында
инвестициялық шығындардың қандай бөлігі ... ... ... ... ... ... ... табыстылықтың минималды және
орташа деңгейімен салыстыру негізінде инвестор ... ... әрі ... талдаудың мақсаттылығы туралы қорытынды жасайды.
Табыстың қарапайым нормасы ... ... ... табыстылығын бағалау.
Әдістің кемшіліктері:
келешекте түсетін түсімдердің құндылығы есепке алынбайды;
салыстыру ... ... ... таза ... ... барынша тәуелді;
табыстың есептік нормасы кезең бойы орташа болады.
|3 |Нарықтық қатынастар жағдайында шағын және орта ... ... |
| ... ... ... шешу ... |
| | ... және орта ... ... ... ... |
| ... ролін арттыру жолдары ... және орта ... – жеке және ... ... өз күш ... ... бір мақсаттарды жүзеге асырушының іс әрекетінің тиімді
тәсілі. Ол ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау – оның жалпы экономикалық ой-пiкiр сияқты
ұзақ ... мен ... ... бар ... көрсетедi. Көне тарих пен
орта ғасыр ғылымдарында кәсiпкерлiк туралы, оның индустриялық ... ... ... ... ерекше пiкiрлер қалыптасқан. Нарықтық
экономикасы дамыған елдерде әрбiр ... ... ... бар. ... оны ... асыру қоғам мүшелерiнiң кез-келгенiнiң
қолынан келе бермейдi. Сондықтан, кәсiпкерлiктiң шын, нақты ... ... ... алғышарттары бар, ең бастысы капитал иемдену құқығы ... ... ... ... ... өнiм мен ... ... ең бастысы – әр кәсiпкер оның тек өзiне ... ... ... Мiне, осы ... ... ... ... – өз кәсiпорынының
пайдасын барынша ... ... ... барынша азайту болып
табылады. Ал, кәсiпкердiң табысы көбiне оның ... ... ... Қызметiнiң бастапқы кезеңiнде кәсiпкер қатаң бәсеке
жағдайында нарықтан ... ... үшiн ... ... ... ... ... яғни, бұл кәсiпкерлiктiң ең басты мәселесi.
Бірқатар авторлар шағын және орта бизнес монополияланған ... ... ... бәсекелестік ортаны құрайды деп пайымдайды. Кейбір
зерттеушілердің пікірі бойынша, шағын және орта ... ... ... монополияға қарсы, ол оның қызметінің әртүрлі ... ... ... ол, ... ... ... ... және
қозғалыс жылдамдығының жоғары деңгейде болатындығынан монополиялауға ... ... ... тар ... және жаңа ... ... шағын және орта бизнес ірі ... ... ... ... ... ... болады.
Шағын кәсіпкерліктің басқа артықшылықтарынан, авторлар айналымдылықтың
жоғары ... ... ... ... ... ... құнындағы белсенді бөлігінің жоғарлауымен, басқару
персоналдарын ұстау шығындарының ... ірі ... ... ... ... ... және ағымдағы шығындардың тиімді
қолданылуынан көреді [28].
Сонымен, кәсіпкерліктің ұсынылған тұжырымының және ... және ... ... бар ... ... ... шағын және орта
бизнестің келесі анықтамасын көрсетуге болады: Шағын және орта бизнес – ... ... ... ... ... ... ... қызметіне негізделген, қаржы қорларының шектелген
жағдайларында жұмыс істейтін, ... және ... ... ... ... алу мақсатымен өндірістің барлық факторларын қозғалысқа
келтіретін және ... ... ... ... үдерісіне жеке қатысуын
талап ететін, ... ... және ... ... ... болып
табылады.
Құрамдас бөлігінің бірі – бизнес инкубаторлары болып ... ... ... ... ... ... ... орын алды. Қазіргі уақытта ... ... 10 ... ... елде 31 ... инкубаторлар қызмет атқаруда. Бизнес
инкубаторлар территориясында өндірістің ... ... ... ... ... ... ... ШОБ-ті қолдауды және дамытуды реттейтін заңнамалық және
нормативтік база ... ... ... және дамытудың бұрынғы
мемлекеттік бағдарламаларын талдау ... іске ... ... ... ... және ... оң әсер еткенін көрсетті.
Тауарлар мен қызметтер көрсетудің бәсекелі нарығы құрылды және ... ... және ... ... ... ... ... жылдарында кәсіпкерлік сектор қоғамда елеулі
орынға ие болды. ... ... ... ... айналысу
мүмкіндігі республика азаматтарының конститутциялық құқықтарының шынайы
және ажырамас бөлігіне айналуына қол жеткізілді, ол үшін ... ... ... ... ... ... республикада осы сектор дамуының оң
серпіні, шағын және орта бизнес субъектілерінің тұрақты өсуі 2012 ... мың ... ... субъектілері есепке алынған, оларда шамамен 1,2
миллион адам жұмыс істейді. Шағын кәсіпкерлікте жұмыс істейтіндердің үлес
салмағы жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... жаңа ... ... ... үшiн орта және шағын бизнестi
жандандыру шешушi рөл ... ... ... бұл ... ... алып шығатын бiрден-бiр сара жол болып отыр. Оның аясында
жалпы iшкi өнiмнiң үлес ... ... ... тұрғыдан жұмысқа
жарамды тұрғындар жұмыспен қамтамасыз етiледi. Бұл ... ... бар және ... ... ... ... отырған елдер
экономикасы үшiн тым жағымды көрiнiс. Ол бәсекелестiкке сай келе ... ... ... ... ... қамтамасыз
етiлуiне, оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын көтеретiн шын мәнiндегi қуатты
экономикаға жол ашады.
2012 жылы ... ... ... ... сату мен ... 625,5 ... теңгеге жуық сомада кіріс алды. Елдің жалпы ішкі
өнімінің ... ... ... ... осы жылдың алдын ала
жасалған қорытындылары бойынша 2011 жылмен салыстырғанда 2,9%-ға өсуге және
19,5%-ды құрауға тиіс. ... ... ... ... ... құрылды. 2011-2012 жылдардың ішінде Қазақстан Республикасының Салық
кодексіне шағын бизнес субъектілері үшін салық ... одан ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Банк секторын
тұрақты дамуы қаржылай қызметтер көрсету ... ... және ... ... активтерінің ұлғаюын ынталандыратын қаржы-
кредиттік қамтамасыз етудің көп деңгейлі ... ... ... ... зерттеу барысында шағын және орта бизнес алдында тұрған
проблемалардың ... ... ... және олар ... ... ... етеді. Шағын және орта бизнестің дамуына кері әсер ететін
бірқатар факторларды былайша топтауға болады:
Кесте 19 – Шағын және орта ... ... кері әсер ... ... |2012 ж. ... |
| | |жж. ... ... |2 |1 ... экономикалық жағдайдың тұрақсыздығы |1 |2 ... ... |4 |3 ... өткізу мәселесі |– |4 ... ... ету ... |5 |5 ... ... ... ... |3 |6 ... ... ... негізінде автормен құрастырылған. |
Келтірілген мәліметтерден көріп ... ... ... ... ... қызмет етуіне кедергі болып ... бірі – ... ... жетілмегендігі. Қазақстандағы шағын
және орта бизнесті дамыту факторларын ... ... онда мына ... ... ... ... ... салық заңнамасында шешу үшін
мыналар қажетті болып келеді:
- жаңа ...... ... ... ... ... енгізу;
- өндірістік сектордағы кәсіпорындардың несиені өтеу кезінде салық салу
процедурасын қайта қарау;
- ынталандырушы ... ... ... ... ... ... ... талдау көрсету;
- салық саясаты шағын кәсіпкерлік субъектілер санының ... ... ... ... өндірілген жұмыстар мен
көрсетілген қызметтердің экономикалық реттеушісі болуы керек.
Шағын бизнес субъектілерінің жұмысына кедергі ... ... түрі – ... ... ... ... Яғни, АҚШ
доллары бағамының тез өзгеретіндігі, макроэкономикалық ... ... ... және ... ... әлемдік қаржы
дағдарысының орын алуы және т.б.
Үшінші орында ... ... алу ... ... ... ... ... дамуына кедергі келтіріп отырған бұл мәселе
субъектілердің өзінің ... және ... ... ету үшін ... ... ... жоқтығы болып табылады.
Республика бойынша шағын және орта ... ... ... ... мәліметтері бойынша, шағын бизнестің алдында тұрған
ең негізгі мәселе-несиелік ресурстарға шығу жолының қиындығы.
Төртінші мәселе – ... ... ... мен ... ... ... ... қиыншылықтардың пайда болуының бірден-бір себебі –
бәсекелестік ортаның жоғарылылығы. Шағын кәсіпкерліктің ... кері ... ... да факторлар шағын кәсіпкерліктің қызметін реттейтін
қолданыстағы заңнамадағы ... ... және кей ... ... ... болып табылады, бұл әкімшілік кедергілерді
ұлғайтуға әкеледі. [26;26 ... ... ... және ... мәселесін шешудегі
мемлекеттік саясатты жасап, жүргізу үшін ... ... ... ... Аталған факторлар өз кезегінде шағын бизнестің дамуын
тежейтіндіктен бірінші кезектегі міндеттерді анықтауға мүмкіншілік береді.
Кесте 20 – ... ... ... ... ... ... ... |Жылдар |2014 / |
| | |2010 |
| | ... |
| | |% |
| |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 | ... ... ШКС ... |514,4 |372,5 |388,2 ... |87,4 |
|соның ішінде: | | | | | | ... ... |318,4 |110,1 |111,7 ... |36,0 ... бірлік | | | | | | ... ... мың ... |196,0 |262,5 |276,6 ... |171,0 ... ... ШКС, саны мың |248,2 |329 |353,7 ... |151,6 |
|бірлік, соның ішінде: | | | | | | |
|- ... ... |52,2 |66,5 |77,0 |77,0 |97,1 |186,0 ... ... | | | | | | ... алынған субъектілердің|48,3 |99,2 |91,1 |93,7 |83,7 |173,3 |
|жалпы санындағы қызмет ететін | | | | | | ... ... ... ішінде: | | | | | | |
|- ... ... ... % |10,1 |17,9 |19,9 |18,8 |21,6 |213,9 ... ... |16,4 |60,5 |69,0 |74,5 |84,6 |515,8 ... ... санындағы | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... % | | | | | | ... ... ғылыми-зерттеу негізінде автормен құрастырылған. ... және орта ... ... ... негізгі нәтижелері кестеде
көрсетілген. 2010 жылды ... жыл деп алып 2014 ... ... соңғы жылдары тіркелген кәсіпорындар мен ... ... ... әлдеқайда азайғанын байқауға болады. Мысалы, тіркелген
шағын кәсіпкерлік субъектілері 22,6%-ға ... жылы ... ... ШКС ... саны 514,4 мың ... тең ... ішінде шағын кәсіпорындар үлесі 61,9 %, жеке кәсіпкерлер, соның ішінде
шаруа (фермерлік) қожалықтары 38,1%-ды құрайды. Бұл жылы 318,4 мың ... ... ... ... тек 16,4% ғана ... ... ... жыл ішінде «Шағын кәсіпкерлікті ... ... және ... ... ... ... заңдарды қабылдау
нәтижесінде ШКС санының күрт өсуі ... ... ... ... ... сферасындағы жұмыс
істейтіндер саны 930,7 мың адамнан 1407,6 мың адамға дейін немесе ... Жеке ... ... ... өсу қарқыны шағын
кәсіпорындарға қарағанда жоғары.
Егер, 2010 ... яғни ... ... қарастырылып отырған
субъектілердің жұмыскерлер саны өзара тең ... онда 2014 жылы ... ... саны 715,4 мың ... тең, ал ... 692,2 мың ... ол жеке кәсіпкерліктегі жұмыскерлер санынан
23,2 мың адамға жоғары.
Көп өңірлерде кәсіпкерлердің біліктілігі мен оларды ... ... ... ... Жүргізілген талдау шағын кәсіпкерлікті қолдау
жұмыстары өткен ... ... ... жүйелеу жолымен
экономикалық, құқықтық және институтционалдық – құрылымдық реформаларды
тереңдету қажеттігі туралы ... ... ... ... ... ... ендi ғана жанданып келе жатқан шағын бизнеске
несие беретiн субъект – ... ... ... ... ... Коммерциялық банктер көбінесе заңды ... және ... ... ...... ... жағдай. Қазақстандық
шағын және орта бизнес субъектілерінің екiншi деңгейдегi ... ... алуы ... ... үшін қаражаттарды
толықтырудың іс жүзіндегі негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... несиесіз өз жұмысын атқара алмайды.
Қазіргі кездегі республикадағы шағын және орта ... ... ... болып отырған негізгі факторлар мыналар:
- несие алу ... ... ... ... несиенің мерзімі мен пайыздық ставкаларының бизнеске қолайсыздығы;
- несиені рәсімдеу процедурасының ұзақтылығы және оны ... ... ... кепілге қоятын талаптарының жоғарылығы;
- әлемдік несие нарықтарындағы дағдарыстар әсерінен ... қол ... ... және коммерциялық банктердің жеке
ресурстарының аз болуы;
- мемлекеттік инвестициялық-несиелік институттардың ... ... ... қоры ... ... және орта ... ... отырған қаражатының аз болуы және оның шарттарының қолайсыздығы.
- Банктер кез ... ... ... ... ниет ... несиелеген кезде пайда болатын несиелiк тәуекелге ұшырайды.
Жалпы отандық несиелеу тәжірибесі көрсеткендей ... ... ... келесідей факторлар өз әсерін тигізеді (3-кесте).
- Банк несиелерді ... ... ... ... сақтау, несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда қарастырылған және
екі ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің күрделі мәселелерінің бірі – несиелік
ресурстарды алудың қиындығы. ... ... алу үшін ... қоятын мүлік,
бизнес-жоспар дайындауда қиыншылықтар жеткілікті.
Банктер кез келген уақытта, қарыз алуға ниет бiлдiрген субъектiлердi
несиелеген кезде ... ... ... ... ұшырайды. Жалпы отандық
несиелеу тәжірибесі көрсеткендей банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру
кезінде келесідей факторлар өз ... ... ... ... ... ... ... қатаң
сақтау, несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда қарастырылған және ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің мәліметтері бойынша, қарастырылған алты жыл
аралығында, ШКС берілген ... ... ... 145,4 млрд. теңге
құрады. Қысқа мерзімді несиелер үлесі 55,9%, орта және ұсақ ...... тең. ... ... ... үлес ... жоғарылығы
екінші деңгейдегі банктердің тез айналатын сауда-делдалдық операцияларды
несиелеудегі қызығушылығын көрсетеді.
Орта және ұзақ ... ... ... ... өндіріс және ауыл
шаруашылық секторын қаржыландыру қызығушылығының ... ... ... ... мүліктің жоқтығына, несиелерді алудағы құжаттарды
реттеу ... және ... ... ... ... алғанда 2006-2014 жж. аралығында ШКС несиелеу өсу ... ие ... ел ... ... ... жалпы сомасының
базалық кезеңмен салыстырғанда 2014 жылы 71,6 ... ... 672,4 ... ... ... 9,4 ... соның ішінде шағын ... ... 22,9 ... ... ... 6,3 есе ... ... аумағының күрт кеңейуі біріншіден ... ... ... ... ШКС тез қарқында
өсуімен түсіндіріледі. Елде ... ... ... ... 20,1 –
67,6 млрд. тг. немесе 47,5 млрд. теңге ... ... өз ... және ұзақ ... несиелеу 2,8-ден 77,8 млрд. теңге ... ... ... ... ... ... валютада несиелеу көлемдері 13,0-ден 53,2 млрд.
теңге дейін немесе 309,2%, ал шет ... ... ... ... ... ... ... дейін немесе 9,3 есе өседі. ШКС белгілі бөлігі несиелерді
шетелдік валютада алуды ... ... 2011 жылы ... ... үлесі 36,6% тең болды, ал шетелдік валютада 63,4%. Осыған
қарамастан, ШКС бөлінетін несиелердің үлес ... ... 21,6% ... екі ... ... ... қаржыларынан шағын кәсіпкерлік
мұқтаждарына 50 млн. теңге ... ... ... әрбір облыс пен аудандар
экономиканың осы секторын жергілікті бюджеттерден қаржыландыруды жүзеге
асыруда. [24; 49]
Азия даму ... (АДБ) ... ... ... 67 жоба 37,7 млн.
АҚШ долларына қаржыландырылады. ЕБРР займын игеру басында 20285 жоба ... АҚШ ... ... оның 58,3% – ... ... (1915 жоба
81,57 млн. АҚШ долларына) және 41,7% шағын несиелер (1134 жоба 58,41 млн.
АҚШ долларына). АДБ ... ... ауыл ... кәсіпкерлерінің
кең қол жетімділігін қамтамасыз ету мақсатында ... беру ... яғни ... ... сомасынан айналым қаржыларын толықтыруға
бағытталатын, несиелер үлесі 20-дан 60%-ға дейін ұлғайтылды.
Сондықтан, екінші ... ... ... жатқан несие
саясатының арқасында да соңғы ... ... және орта ... ... ... ... қарқынды өсіміне қол жеткізуге
мүмкіндік туды: республикада ЕДБ-нің шағын кәсіпкерлік ... ... ... мөлшері 2012 жылдың ақпан айында 205 322 млн.
теңгені құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің аймақтары бойынша ... және орта ... ... ... ... ... ... қаласы –
Алматы ең үлкен орынды алады. Ресми статистика мәліметтері бойынша (2012
ж.) Алматы қаласында 27677 ... ... ... ... ... ... – 13764 (50,3%), өнеркәсіпте – 2742 (9,8%), құрылыста – 2661
(9,5%), көлік пен байланыста – 1820 (6,5%), ... ... ... ... да ... түрлері – 6690 (23,8%).
Жеке кәсіпкерлер ретінде тіркелгендер – 2060 адам, 2006 ... ... ... 48%-ға көп. Бұл ... ... ... ... және орта бизнестің қарқынды дамуын қөрсетіп отыр. ... ... да ... даму жағдайлары байқалуда.
Қарастырып отырған мерзім аралығында екінші деңгейдегі банктердің шағын
кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша ... ... ... жоқ. ... көріп отырғанымыздай, екінші деңгейдегі
банктердің шағын кәсіпкерлікке экономика ... ... ... ... ... саласындағы кәсіпорындарға жұмсалды.
Сауда қызметі шағын кәсіпорындарға неғұрлым қол ... ... ... ... ... запастарды қажет етпейді, сондай-ақ
ақша қаражаттарының тез ... ... ... ... ... ... 2014 жылы 57 ... теңге
көлемінде несие берді.
Шағын және орта бизнес субъектілеріне тиетін үлес ... ... 2013 ... ... ... ... борыштар сомасы 1,5 трлн.
теңгеге жеткен. ... ... ... ... ... ... ... нарығында қызмет еткенді дұрыс көреді. Шағын және орта ... және оның ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге
Азия, Африка және Латын ... ... ... ... ... атап өту ... Қазіргі кезде дамушы ... ... ... саясатының негізгі бағыты экономикасы дамыған елдер
тәжірибесі мысалында ұсақ өндірісті ... және оның орта және ... ... ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін қаржыландыруды жандандыру отандық
экономиканы дамытудың ең өзекті мәселелерінің бірі. ... олар ... ... ... мәселелерін шешеді: өндіріс
өнеркәсібін модернизациялауды және кеңейтеді, бәсекеге қабілетті өнімдерді
шығарады, жұмыс орны санын ... ... ... ... ... ... елдерге қарағанда негізгі капиталдың мөлшері 30-
40 есе ... ... ... ұсақ бизнес 2-5 есе жоғары. ... ... ... ұсақ ... ... ... ... сәйкес көрсеткішінен 1,5 есе жоғары. Сондай-ақ, ЖІӨ, ... ... ... ... ... дамыған елдердегі нәтижеге
жақындауда. ҚР ... және орта ... ... ... ... тек ... өндірушілердің 92,7% үлесі ... ... ... ... ҚР шағын және орта кәсіпкерлігінің ... ... ... ... дамушы елдермен қол жеткен
көрсеткіштер деңгейінен ...... ... шет ... ... ... қаржыландырудың кең таралған көздерінің бірі – ... жеке ... ... ... Банктiк несиеге деген
сұраныс күннен-күнге ... ал оған ... ... ... қол
жеткiзе алмауы көкейтестi мәселелердiң бiрi болып отыр. Әлеуметтiк-
экономикалық ақпарат және ... ... ... сауалнама бойынша
Қазақстанның шағын бизнес субъектiлерiнiң 84% несиеге ... ... ... осы ... ... бойынша банктен алынатын
несиелер мына ... үшiн ... ... ... қаражаттарын толықтыру – 63,5 %;
- құрал-жабдықтарды ауыстыру және жөндеу – 42,9 %;
- ғимараттарды салу және жөндеу – 25,4 %;
- ... өтеу – 3,2 %;
- жал және ... ... өтеу – 2,1 ... алдында тұрған бiрден-бiр мәселе несиелiк саясатын түзету ғана
емес, сонымен қатар несиелеу процесін ұйымдастыру мәселесiн де ... ... ... отандық коммерциялық банктердiң шағын бизнестi несиелеуде
– мынадай тәжiрибесiн, яғни жобалық қаржыландыру мен активтермен несиелеуiн
айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ... бар белгiлi бiр қарыз алушы типiне несие
берiледi. Бұл шын мәнiнде өте ... ... ... ... алушылардың
мұндай талапты несие түрiне қол жеткiзуi мүмкiн емес. Осыған ... ... 70% ... деп ... ал ... 30% ... және
үмiтсiз несиелер қатарына жатқызылады.
Осы ретте шағын және орта бизнес үшiн қаржы көзi ... ... ... ... мен ... ... ... және орта
бизнестi жандандыру үшiн ... ... ... жетiлдiрiп қана қоймай,
сол шағын бизнес субъектiлерiне қарыз қаражаттарды алу мен табу ... де ... ... ... күнi ... шағын және орта
бизнестi несиелеу бағытындағы өзiнiң азғана жиған тәжiрибесi бойынша шағын
бизнес ... ... ... ... тиiмдi
пайдалана алмай отырғаны белгiлi. Ал, ... әр ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарын шығару, басқа
да iрi ... ... ... ... ... ... ... басқарудың жетiлуiне, акционерлiк ұжымдық шешiм түрiнде орта
бизнес кәсiпорындарына ... жол ... едi. ... бұл ... ... ... мен ... бағалы қағаздары жоқ
болғандықтан тағы да ... ... ... тағы бір ... ... кәсіпкерлікке қаржылық көмек
көрсетуде географиялық дисбаланс байқалады. Өйткені ... ... ... (62%), ... Маңғыстау, Ақтөбе областарында жергілікті органдардың
шағын бизнеске көңіл аудармауы мен төмен ... ... ... ... (1,5%). Ал, Алматы облысының үлесіне барлық банктік
несиелердің 13%, Шығыс-Қазақстан – 6%, Жамбыл облысының үлесіне ... ... ... ... мен ... шағын және орта кәсіпорындары несиелік
ресурстарға өте зәру болып отыр, яғни несие ресурстары аймақтық ... ... ... ... ... банктердің аймақтармен байланысы және
аймақтық кіші және орта жобаларды қаржыландыруға олардың ынтасы жоқ.
Сонымен қатар, банктік нормативтер де ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда: ұсақ сауда орнын,
тамақтандыру саласы сияқты өте қарапайым жобалар ғана ... ... ... және орта ... тиімді дамуы үшін қызметі
инновацияны енгізумен, өнім ... ... ШОБ ... ... ... ... ... әрі қарай тарату және кейбір
жағдайларды іске асыру ... құру ... ... ... ... және ... белсенді қолдану үшін жағдайлар жасау
керек. Осындай ... ... ... және орта ... ... ... рөл ... бастайды [34].
Сонымен қатар, шағын және орта бизнесті несиелеудің ... ... ... ... ... ... Ең ... міндет – ол шағын және орта кәсіпорындарын несиелеу мен
қаржыландыру көлемін ұлғайту;
2. Елдің ... ... ... ... ... ... ... шараларды қолға алу;
3. Шағын бизнес субьектілерінің ... ... қол ... құру үшін Үкімет, өкіметтің аймақтық органдары шағын
және орта бизнес кәсіпорындары алатын несиелердің ... ... Банк ... ... құру ... Мемлекеттің шағын және орта бизнесті
несиелеу мен қаржыландыру ... ... ... ... мен ... ұйымдарының жүйесін қалыптастыру;
5. Қарыз алушының несиелік тарихын жинақтайтын несие бюросын құру қажет.
Аталған мақсаттарды ... үшін ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерлемені қаражаттандыру бағдарламасын жүзеге
асыру ... ... ... ... ... бөлу ... қатар, соманың қайтарымдылығына кепіл беретін ... ... ... ... және орта ... ... қолдауда кешендік көзқарастың
қажеттілігі ұзақ мерзімдік тұрақтылықтың кепілі бола алады.
Мемлекеттік қолдау мен реттеуді бір ізді ... ... ... ... Шағын және орта бизнесті несиелеуді өзінің дамуына байланысты
алғышарттар мен мүмкіндіктерге қарай ырғақты дами ... ... ... ... мұқтаж.
Олар:
- тұтынушылық тауарлар мен қызметтер ассортиментін көбейту және өндіріс
көлемін ұлғайту;
- халыққа қажет тауарлар мен қызметтердің өндірісін шұғыл ұйымдастыру;
- ... ... ... тиімсіз өндірісін (аз сериялы,
бөлшек) қолға алып, өнім шығару және ... ... ірі ... ... арттыру;
- қосымша әрі көмекші өндірісті жандандыру;
- нарық сұранысына ыңғайлы және шұғыл ... ... өнім ... ... ... ... көлемін ұлғайтып, халықтың әл-ауқатының
артуына ықпал ету;
- жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға көмектесу;
- экономикадағы бәсекелестікті дамыту тағы басқалар жатады.
Қазақстанның ... ... ... ... ... қарастырғанда, оның өтпелі экономикадағы маңызын белгілеп
берді.
Сонымен қатар, біздің ойымызша, шағын ... ... ... жолы – бұл сала ... шағын кәсіпорындар құру,
аймақтық салалық құрылымды жетілдіруде шағын кәсіпкерліктің рөлін көтеру
арқылы олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... дамыту көрсеткіштерін қалыптастыру, ... ... көп ... ... ... дамытуды жеделдету
шараларын дайындау жатады [35].
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың құқықтық ... ... ... ... ... ... ... аймақтарда
арнайы семинарлар жүргізу, кәсіпкерлер арасында анкета жүргізу, фермерлер,
шағын және орта ... ... ... ... басшылары үшін
еңбек туралы, монополияға қарсы заңдар жөнінде ... ... ... Кәсіпкерлікті ақпараттармен және мамандармен қамтамасыз
ету үшін кәсіпкерлік негізін жастарға үйрету, ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті тіркеу, қаржыландыру және
салық салу ... ... ... өз ... ... және орта ... субъектілерінің инвестициялық қызметін |
| |мемлекеттік және нарықтық қолдау мәселелері ... ... ... ... ... табу мақсатында ұзақ
мерзімді капитал жұмсау саясаты. ... ... ... пайдаланудың,
оларды шешуші бағыттарға шоғырланудың, қоғамдық өндірісте тепе-теңдікті
қамтамасыз етудің жолдарын көрсететін шаруашылық ... ... ... ... дұрыс шешілсе, әрбір шығындалған сомаға келетін ұлттық
табыстың мөлшері өседі, өнім молаяды. Инвестициялық саясат күрделі қаржыны,
қорларды ... ... және ол ... ... ... дұрыс пайдалануды қамтамасыз етуі керек.
Қазіргі кезде күрделі ... жаңа ... ... гөрі ... ... ... ... қайта құруға бағытталып, одан әрі
өндіріске жұмсалған күрделі қаржының аса салмағын өсіре беру ... ... ... көшу ... ... саясат халық тұтыну
бұйымдарын көбірек өндіруге, сұранысты қанағаттандыруға бағытталуы ... ... ... ... саясат – бұл мемлекетпен
шаруашылық субъектілер арасындағы өндірістік қатынастардың жиынтығы, яғни
өндіріс, ... бөлу және де ... ... ресурстарды тұтыну
болып табылады.
Мемлекеттік инвестициялық саясаттың қалыптасуы инвестициялық
стратегиямен ... ... ... ... Олар ұлттық
инвестициялық саясаттың өзара байланысты және ... ... ... болып табылады. Қазіргі кездегі ҚР-ның инвестициялық саясатының
негізгі бағыттары:
1. Әр түрлі ... ... ... отырып, инвестициялық процестің бір
салаға шоғырлануын жою.
2. Кәсіпорындарды ... ... ... ... ... Инвестициялық жобалардың болу есебінен қаржыландыруды тек ... ... ... ... ішкі ... ... ролін көтеру.
5. Өзге елдерден инвестицияны тарту арқылы инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудан бөлінген инвестициялық құралдардың жұмсалуына
қатаң мемлекеттік бақылау орнату.
Қазақстан тәуелсіздік алған жылдардан бастап ... ... ... ... ... ... қазіргі күні инвестициялық
деңгейдің төмендеу тенденциясы байқалып отыр. Инвестициялық жағдайдың күрт
нашарлауы республикамыздың көптеген инфрақұрылымдағы объектілердің ... және ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін.
Соның нәтижесінде инвестициялық салымдар жаңадан объектілер ... ... ... ... кәсіпорындарды қайта құруға салынып отыр. Инвестициялық
белсенділігінің төмендеуіне әсер ететіні факторлардан ... ... ... ... әрі қарай жалғасуы.
2. Инвестиция саласындағы мемлекеттік саясатты жүргізудің кемшіліктері.
3. Жиынтық сұранымның үнемі өзгеріп ... ... ... болашақты
бағалаудағы анықсыздықтың туындауы. Инвестиция темпінің төмендеуі
инвестицияның белсенділігінің ... ... ... ... да,
Қазақстан Республикасында инвестициялық процестерді тоқтатуды бірінші
орынға қояды. Ал, оның нәтижелі ... ... ... ... жеткізілуіне де байланысты.
Жалпы, инвестиция саясаты Қазақстан құрамына кіретін экономикалық дамуы
орташа және төмен елдердегі жеке кәсіпкерліктің қалыптасуы мен ... ... ... жобалар мен бағдарламаларды жүзеге ... ... ... ... ... әлемдік нарыққа шығуына
және мемлекет ... ... ... ... ... түрлі
салаларына жаңа технологияларды енгізуге әкеледі. Дегенмен, республика
экономикасына ... ... ... ... кедергі келтіреді:
экономикалық және шаруашылық жағдайдың ... ... ... ... ... ... және ... нарықтық
қатынастардың жетілмеуі.
Ішкі инвестицияның өсуіне қарамастан, шетел ... ... ... роль атқарады. Себебі, оның негізгі бөлігі бар
қуаттарды ... ... ... ашуға жұмсалады. Шетел
инвестициялары ішкі инвестицияның дамуы мен ... ... ... ... ... ... қатысты, себебі, ол арқылы Қазақстанға тек ... ... ... инвестор-компаниялардың әлемдік нарықта жинаған көп
жылғы тәжірибесі келеді. Сонымен, шетел инвестициясының өсуі Қазақстанның
әлемдік ... ... ... ... бола ... және ... «арзан» капитал иемденуін жеңілдетеді.
Әлемдік тәжірибе мен Қазақстан мен ТМД елдеріне тікелей ... ... ... ... мен ... көптеген факторларға
байланысты екендігін көрсетеді. Олардың ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық реформалардың нарықтық
объективтілігі;
- жағымды инвестициялық ахуал;
- құқықтық қорғаныс;
- тиімді ... және ... ... ... ... ... мен ... инвестициясын ынталандырудың комплексті мемлекеттік бағдарламасын
әзірлеу арқылы келеңсіз тенденциялардан құтылуға және ... ... ... ... ... ... Шетел тәжірибесін ескере
отырып, осы бағыттағы Қазақстанға ... ... ... саяси және
макроэкономикалық жағдайды жақсартудан басқа, келесілер ... ... ... ... мен ... ... инвесторларына
жеңілдіктер мен преференциялар туғызу;
- экономикалық және ішкі саудаға тұрақты заңнама қалыптастыру;
- салық ... ... және ... ... ... жерге жеке иелікті енгізу;
- шетел инвестициясын сақтандыру механизмін қалыптастыру.
ТМД елдерінің заңнамасында шетел инвестицияларына ... ... ... ... ... ... істеуінің бастапқы кезеңінде
салық төлеуден ... ... ... ... ... Қазақстан,
Белоруссия, Қырғызстан, Литва, Түркменстан) және оның ... ... ... Қырғызстан, Литва, Украина, Эстония), кедендік
тарифтік ... ... ... ... ... ... және
тарифтік емес (Молдавия). Аталған шаралар жағымсыз ... ... ... және ... инвесторларын болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... қолдау туралы
заңға түзетулер дайындалуда.
Бүгінде тау-кен өнеркәсібі облысы көптеген ... ... тұр. ... ... да экономикалық реформаларды жүзеге асыруға
кедергің келтіріп тұрған, шешілмеген мәселелер ... ... ... ететін сфера – бұл дауды шешу механизмі. Заң бойынша ... ... ... халықаралық арбитраждың араласуымен шешіледі.
Шетел инвесторларына өз ... ... ... да ... ... ... Бұл ... сотта дауды шешудің
альтернативасы бола алады.
Егер Қазақстан Республикасында даулар туындаса ... ... емес ... ... ... Арбитраждық комиссиясынан
көмек сұрау керек. Бірақ, 1999 жылы қабылданған ҚР азаматтық-процессуалдық
кодексі Арбитраждық комиссияның ... ... тек ... ... ... ... деңгейдегі құқықтық база. Себебі ол
Қазақстандағы жағымды инвестициялық ахуал мен экономиканың ашық ... ... ... септігін тигізеді. Шетел инвестициясы
саласындағы қатынастарды реттеуде маңызды орынды заңдар алады. ... 1996 ... 27 ... ... ҚР «Шетел инвестициясы туралы»
Заңын және 1997 жылы 28 ақпанда қабылданған ҚР ... ... ... ... Заңдарын біріктірген соңғы қабылданған ҚР
«Инвестиция туралы» ... Бұл ... ... ... мүддесін
қорғайтын бірнеше кепілдіктер берілген [41]:
- құқықтық режимді ... ... ... ... ... экстраполяциядан қорғауға кепілдік беру;
- мемлекеттік органдар мен шенеуніктердің заңсыз іс ... ... ... ... ... ... кірістерді қолдануына кепілдік беру;
- өзіндік валюталық қаражаттарды қолдануына кепілдік беру;
- шетел инвестициясының қызметіндегі ашықтылық.
Шетел инвестициясында ... ... ... да маңызды орын алады,
себебі инвестициялардың тәуекелділігін қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... аз ғана өзгеріс инвесторлардың
таза ... ... алып ... Салық кодексінің өзгеруімен байланысты көптеген «мұнай» салықтары
(роялити мен ... ... ... салық түрлері қысқартылды. Олар пайдалы
қазбаларды өндіру атты ортақ ... ... ... ол ... толығымен жоя алмады. Мұнай өндіру өнеркәсібі үшін жаңа салық
қосымша акциздерді ... ... ол кен ... ... және
мұнай өндіру өнеркәсібі қызметінің тиімділік деңгейін ескермейді. ... ... ... ... режимін мұнай өнеркәсібінің инвестициялық
дамуын тежейді деген сөз.
Осыған байланысты салым салудың тиімді ... яғни әр кен ... ... ... ... ... ... бұл кен
орындарын обьективтік бағалау көп уақыт пен қаржыны қажет ... Бұл ... ... ... ... пен кәсіпорын арасында тең ... ... ... көбеюіне алып келеді.
Шетел инвесторларын өздеріне тартқысы келетін елдер мынаны білулері
тиіс:
- әлеуметтік инвестициялық аймақтар;
- инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық саясаттың нақты басымдықтарын анықтау.
Мемлекеттің бар күш жігері тікелей шетел инвестициясын бүкіләлемдік
қолдауға ... ... іс ... ... ... ҚР ... салу ... көптеген қиыншылықтарды шешеді кейбіреулер ... тек ... ... ... деуде.
Бүгінде жеке кәсіпкерлік үшін жақсы жағдайлар жасаудың қадамдары енді
басталуда. Жеке ... ... ... ... орта және ... ... үшін ... қызметінің жан жақты жүйесі қажет.
Осының ... ... ... және жеке ... бірігіп
жұмыс істеуіне әкелді, екіншіден – жеке және мемлекеттік ... ... ірі ... ... ... етеді. Жеке кәсіпкерлікті
қолдаудың арнайы мемлекеттік жүйесін қалыптастыру қажет.
Тұтынушы нарығындағы ахуал агроөнеркәсіп ... ... ... ... ... орында осы саладағы шаруашылықтардың
жаңа формаларын дамыту керек, олар: ауылшаруашылық өнімдерін дайындаудың,
сақтаудың, қайта өңдеу мен ... ... ... жаңа ... секторды дамытудың негізгі әдісі шетел инвестициясын тарту және
шетел инвестицияларына нақты жеңілдіктер ... ... ... ... мемлекет шетел инвестициясы туралы заң қабылдады. Бұл заң ... ... ... ... негізгі құқықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
кепілдігін бекітеді, шетел инвесторларының қатысуымен өтетін ... ... ... ... ... ... инвесторларды
қорғайтын компаниялар жүйесін құру. Шетел компаниясымен жұмыс істеудің екі
деңгейін ашып көрсетуге болады: біріншісі, ... ... ... ... ... [49].
Әр деңгейде мемлекеттің қызметі мен реттеу принциптері әртүрлі болады.
Сонымен қатар қызметтер мен принциптер шетел ... ... ... ... ... ... әдістері де шетел капиталы мен инвестициясының
формасына қарай өзгеріп отырады.
Халықаралық мемлекеттік несиелеуді ... ...... ... ... ... мемлекеттің ролі мыналармен
анықталады:
- ол халықаралық ... ... ... ... ... онда ... ... гаранттың, несие
алушының ролін атқарады;
- мемлекеттік несиелеу бюджет қаржыларын пайдалану ... ... ... ... ... ... арқылы ішкі
экономикалық қызметке қызмет көрсетеді. ... ... ... ... ең көп ... көптеген елдерде фирмалар мен банктерге эксперттік несиелер
мемлекеттің бюджеті есебінен ... ... ... шығу үшін ... немесе жартылай
мемлекеттік экспортты-импорттық банктер ... ... ... ... ... ... айналысады. Мысалы, АҚШ-тың «Эксим Банкі» -
АҚШ-тың шет мемлекеттерге барлық несиесінің 40% қамтамасыз
етеді, ... ... ... - ... мемлекет кепіл болатын несиемен ... ... ... ... ... қолданылады.
Мемлекеттік кепілдер ҚР Парламентімен жыл сайын бекітілген экономика
секторларына ... ... ... ... ... ... қатар ТМД-
ның көп елдерінде де жоғары беделге ие емес. Бірақ Қазақстанда ... бұл әдіс ... ... ... шетел фирмаларын тартуда көп
жұмыс атқаруды қажет етеді. Мемлекеттік реттеу кәсіпорында ... ... ... көп ... ресурстарды қажет ететін болуы
тиіс. Реттеудің негізгі механизмі ірі эксперттерді қатыстыру арқылы ашық
түрдегі конкурс өткізу болып ... ... ... ... аппаратымен кейде тәуелсіз
инвесторлардың талаптарына көне алмайды және содан келіп ... ... ... ашық ... ... ... ... бұл мемлекет
пен инвесторлар қарым-қатынасында көрінеді.
Әр мемлекеттің шетел инвестициясы туралы өз заңы бар. Осы заң ... ... ... мен ... ... мен ... ... атқаратындығын анықтауға болады.
Шетел инвестициясын тарту облысындағы Қазақстанның заңнамасы ТМД-ның
басқа елдеріндегідей, өз дамуының белгілі бір этаптарынан ... ... ... ... ... ... ... болады.
Шетелдік портфельді және тікелей инвестициялар бір ... ... ... ... ... ... ... шетел инвестициясымен құрылған компанияны басқаруды қадағалау
мәселесі бойынша ерекшеленеді. Портфельді инвесторлар тек ... ... ... және ... ... ... Ал
тікелей инвесторлар компанияны басқаруға ұзақ мерзімді және ... ... ... ... екі түрі де ең ... ... ... 10%-ын иемденеді. Бірақ іс жүзінде инвестицияның екі категориясы
бір бірінен аса ерекшеленбейді.
Мемлекет пен инвесторлар қатынасының ... ... ... ... ... табылады. Шетелдік заңды және жеке тұлғалардың
қатысуымен өтетін ұлттық компанияларды ... ... алу ... берумен
байланысты операциялары шетел инвестициясы үшін маңызды.
Шетел инвестициясын реттеудегі мемлекеттік бақылау қызметі елде ... ... ... бар ... ... барлық елдерде кеңінен
қолданылады. Бірақ, бұл жағдайда мемлекеттік бақылау администрациялық түрде
болмайды, ол - антимонополиялық реттеу ... ... пен ... ... ... қалыптастырудың негізгі
мақсаты экономиканың бәсеке қабілеттігін жоғарлату болып ... ... ... ... ... ... ... заң басында
шетел капиталын енгізе отырып ұлттық нарықты ... ... ... ... инвестициясының басты мақсаты – ұлттық нарықта өндірушілер
санын неғұрлым көбейту еді. Осы ... ... ... ... ... мен ... ұлттық нарыққа еркін ендіреді.
Экономиканың инвестиция саласындағы мемлекеттің ролі бірқатар
факторлармен анықталады. ... ... ... ... ... даму деңгейі, экономикалық жағдайдың спецификасы, ұлттық даму
мәселелерінің характері және т.б.
Нақты сектордың дамуын қамтамасыз ететін ішкі және ... ... ... ... ... болмауы инвестициялық қызметті
мемлекеттік реттеудің қажет екенін анықтайды.
Үкіметтік, тәуелсіз ... ... мен жеке ... ... ... ... шығарды. Бұл концепцияның барлығы
қазақстанға инвестиция саласына мемлекеттің ролін ... ... ... ... және ... реттеудің қажет екенін айтады.
Дегенмен, мемлекеттік араласу да шектеулі ... ... ... мемлекет ролінің артуы ұзақ мерзімді мемлекеттік бағдарламаның
тиімділігін ... және ... ... ... мен ... ынталандыруға бағытталған. Салалардың өсуіне инвестицияның
жетіспеушілігі болған жағдайда мемлекет инвестициялық қызметке ... ... ... ... инвестиция көлемін көтеру, жоғарлату
қажет, яғни оның көлемін 2 трлн. теңгеге дейін ... ... ... айтуы бойынша, елдің инвестициялық қажеттілігі жылына ... АҚШ ... ... - 2030» ... ҚР-ның 2030 жылға дейінгі инвестициялық
қызметінің негізгі бағыттарын анықтап берді. Тұрақты экономикалық өсім
темпіне қол жеткізу үшін ең ... ... ... ... ... Бұл үшін ... ... қалыптастыру, сыртқы капитал
нарығында қазақстанның имиджін тұрақтандыру, тікелей инвестиция салымын
ұлғайту, мемлекеттік инвестицияны рационалды және ... ... ... ... жалпы инвестициялық климатын жақсартуға бағытталған,
шетел капиталы нарығындағы жаңа инвестицияны ... ... және ... ... ... ... ... мобилизациялауға
арналған және тікелей инвестицияны тартуға арналған іс-шаралар өткізеді.
Инвестициялық заңнаманы жақсарту жұмыстары жалғасады.
Инвестицияның өндірістік ... ... ... ... үй,
әлеуметтік сфера объектілері, туризм және ауыл шаруашылығын ... ... аса ... ... ... ... арттыру мақсатында мемлекет келесілерге
бағытталған шаралар қабылдайды:
- құрылтайшылар құқығын қорғау және ... ... ... кәсіпорынды тіркеу жүйесін жеңілдету;
- қызмет түрлерін лицензиялаудың трансфертті ... ... ... есеп ... ... өтуін жетілдіру.
Инвестициялық процесті мемлекеттік реттеудің бір бағыты инвестициялық
қор құру болып табылады. Қазақстандық инвестициялық ... (ҚИҚ) ... ... емес ... ... ... қатысушыларға қаржылай
көмек көрсету болып табылады.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, шетел ... мен ... ... жағдаймен қамтамасыз етілуі керек, яғни ... ... ... болып отыр. Өкінішке орай бүгінгі күні ... ... тек ... ірі әрі ... компанияларға беріледі. Қалған
инвесторлар, әсіресе отандық, ... ... ... пен ... ... алады.
Ұлттық режим шетел капиталын мемлекетке тарту саясатының негізі болуы
керек. Алымдар санының азаюы да инвестициялық ахуалдың ... ... ... ... ... ... басшылардың администрациялық
шешімімен емес, заңды түрде бекітілуі тиіс, инвесторлардың барлық топтарына
бірдей қолданылуы ... ... мүше ... ... ... және құжаттары негізінде бекітілуі тиіс. Жалпы, Қазақстан
инвестициялық қызметті барлық бағыттар бойынша тезірек жақсартуы қажет. Бұл
үшін шетел инвесторларымен ... ... ... ... ... ... ... өткізу қажет.
Мемлекет инвестициялық ресурстар нарығы жағдайын ... ... бірі ... ... Ал оның шетел инвестициясына ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі әсерінен ішкі сұраныс импорт арқылы
қанағаттандырылып отыр. Бір жағынан, ... ... ... ... ... ... мен ... инвестиция салымына кері
әсерін тигізіп отыр. Бұл өз кезегінде капиталдың ... ... ... ... саясаттың мақсаты – мемлекеттің
көмегінсіз жеке сектор игере ... ... ... ... ... тарту мен қолдау механизмдерін анықтау болып табылады.
Экономикалық ... ... ету мен ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
ҚР-ның инвестициялық саясатының негізгі бағыты экспорттық және импортты
алмастыратын, бәсекеге қабілетті өндіріс салаларын қолдау болып табылады.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... мемлекеттік қолдау жетістік және экономикалық өсімнің тұрақты
темпін қолдау сияқты ... ... ... ... ... ... және ... негізі 2003 жылдың 8 ... ҚР ... ... ... ... Заң инвесторлар
құқығын қорғауға кепілдік береді және инвестицияны қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... жаңа немесе жұмыс істейтін кәсіпорындарды ... ... ... және экономиканың өсуіне қолайлы инвестициялық
ахуал ... ... ... ... ... ... преференцияларды берумен ерекшеленеді:
- инвестициялық салықтық преференциялар;
- кедендік ... ... ... ... ... және орта ... – бүгінгі өркениетті дүниежүзілік экономикалық
даму жүйесіндегі ... ... ... ... бірі ... Нақты сектор және сауда кәсіпорындары мен компаниялары Қазақстан
экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, ... ішкі ... ... ұлттық
өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да басқа көрсеткіштердің артуына
тікелей әсер ... және орта ... – жеке және ... ... өз ... белгілі бір мақсаттарды жүзеге асырушының іс әрекетінің тиімді
тәсілі. Ол адамдардың өзіне сенімін арттырады, ... ... ... талдау жасау – оның жалпы экономикалық ой-пiкiр сияқты
ұзақ тарихы мен ... ... бар ... ... Көне ... ... ... ғылымдарында кәсiпкерлiк туралы, оның индустриялық кезiне дейiн
қалай аталғанына ... ... ... ... ... дамыған елдерде әрбiр азаматтың кәсіпкерлікпен айналысуға
құқығы бар. Алайда оны жүзеге ... ... ... ... келе ... ... кәсiпкерлiктiң шын, нақты субъектiсi –
бұған деген алғышарттары бар, ең ... ... ... құқығы бар
субъектілер жатады.
Қазіргі кезде қабылданып жатқан шаралар ел ... ... ... ... үлесінің орнықты өсуін болжауға мүмкіндік береді. 2020 жылға
қарай шағын және орта ... өз ... жаңа ... ... ... ... экономикадағы мәні бойынша Шығыс Еуропа көшбасшы елдерінің деңгейіне
жетеді деп болжануда. Шағын және орта ... ... ... ... елеулі түрде қысқарады. Шағын және ... ... ... 50 %-ға ... ... Салық түсімдеріндегі үлес
кемінде 30 %-ды ... ... ... және орта ... ... ... жүреді, оның өнеркәсіптік өндірістегі үлесі 20 %-ды құрайды. Шағын
және орта бизнес кәсіпорындарындағы жұмыспен қамтылу 2,0 млн. ... ... ... және орта ... ... ... ... 2010-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына, оны
жүзеге асыруға бағытталған іс-шараларға ... ... ... тиіс.
Өйткені көп елдерде, әсіресе Жапонияда шағын кәсіпорындар, ... ... ірі ... мәселен машина жасау
зауыттарына жекелеме бөлшектерді ... ... беру ... ... ... Осы ... өз шешімін табуға тиіс екінші үлкен
де, маңызды ...... ... міндеттерді шешудегі, жүзеге
асырудағы мемлекеттік ... ... ... қала ... ... анықталуға тиіс. Сонымен, шағын және орта бизнесті
мемлекеттік қолдау жөнінде белсенді жұмыстардың жүргізілуі елімізде ... ... оң әсер ... ... ... ... ... мемлекеттің негізгі рөлі шағын және орта бизнесті ... ... ... ... қолдау инфрақұрылымы – бұл
кәсіпкерлік ... ... ... және ... ... мен ... қызметті жүргізуге қажетті жағдай жасау үшін
қызметтер ... ... мен ... жиыны. Ал, шағын
кәсіпкерлікті қолдау орталықтары деп оқытуды, ақпараттық ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпкерлік
субъектілерінің жобаларына құқықтық, экономикалық және ... ... ... ... ... тұлғаларды айтады.
Қазақстандағы шағын және орта бизнес кәсіпкерлікті дамыту мен
инвестициялық ... ... ... ... ... теориялық
және әдістемелік зерттеулер негізінде келесідей тұжырымдар мен ұсыныстар
жасауға болады:
1. Ең басты міндет – ол ... және орта ... ... мен
қаржыландыру көлемін ұлғайту;
2. Елдің барлық аймақтарында несиелік ... ... ... ... ... қолға алу;
3. Шағын бизнес субьектілерінің қарыз ... қол ... құру үшін ... ... аймақтық органдары
шағын және орта бизнес кәсіпорындары ... ... ... құру;
4. Банк қызметін қайта құру керек. Мемлекеттің шағын және орта
бизнесті несиелеу мен ... ... ... ... банктер мен қаржы ұйымдарының жүйесін қалыптастыру;
5. Қарыз алушының несиелік тарихын жинақтайтын несие бюросын ... ... ... үшін шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... қаражаттандыру бағдарламасын жүзеге
асыру кезінде бюджеттің барлық деңгейдегі қаражаттарын бөлу керек. ... ... ... ... ... сақтандыру қорының жүйесі
болуы шарт.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... А.Ш. ... ... // Оқулық “рал”.- 2014.
3. Бериков А. Ақша, несие, банктер: - Алматы. “Экономика” 2013.
4. Баймуратов У. Финансы Казахстана // ... ... ... ... ... ... Ж. «Қазақстанның банк жүйесі» Оқу құралы. - ... ... ... В.Я. ... бизнес // Оқулық “Москва”.- 2013.
7. Глущенко И.И. Финансы // ТОО НПЦ «Крылья» 2012.
8. ... Л.С. ... ... ... 2011.
9. Демесінов Т. Ж. «Қаржылық талдау» Алматы – 2011.
10. Добрынина А.И. ... для ... ... и ... // ... и право”. – 2013. - №14.
11. Есберген Р.А. ... ... ... емес қолдау
бағдармаламасының тиімділі // ... – 2012. - ... ... Ш. Б. ... и ... ... в ... набирают вес //
“АльПари”. – 2008. - № 4.
13. Маханбетова Р.Н. Қазақстандағы ... және орта ... ... // “Аль Пари”. – 2014. - №1-2.
14. Карасаева А.А // ... ... базы в ... ... ... ... //Аль ... № 3, 2008.
15. Көшенова Б. А., «Ақша. Несие. Банктер». Оқу құралы - ... ... ... С.Н., ... В.Д. ... // ... 2011.
17. Есен Е. Экономикадағы шағын бизнестің даму ерекшеліктері. Қаржы-Қаражат
– Финансы Казахстана - № 1, 2015.
18. Ахметов Р. ... ... ... ... / Под. Ред. Изд. ... - ... 2012.
19. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары // Издат. Маркет. Алматы
2004.
20. Мақыш ... ... ... ... ... ... ... Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы // Учебник для Вузов Алматы 2001.
22. Мүсіров Ғ.М. «Ақша. Несие. Банктер», ... 2006 ... ... В.Д. Основы Финансов // Учебник для ... ... ... ... ... Нәбиев Е.Н. ... ... ... ... ... М.С. “Ақша, Несие, Банктер”, Алматы-2001.
26. Асанова Р. Малый и ... ... ... // ... негіздері”.
– 2014. - № 1.
27. Сахариев А.С., Сахариев А.С. Финансы // ... ... ... ... С.С. ... ... банктер: Оқулық / – Алматы : ... ... А.Қ. ... және орта ... даму көрсеткіштерін талдау //
“Аль Пари”. - 2008. - №3.
30. Хамитов Н. Н. «Банк ісі» ... ...... ... Н. Н. ... ... операциялары». Оқу құралы, қайта
өңделген және толықтырылған. – Алматы; ИздатМаркет, 2004.
32. Хамитов Н.Н. «Банк менеджменті» Алматы ... - ... ... М. ... право Республики Казахстан (общая часть).
-Алматы, ... ... ... // ... для ... ... государственный
Университет Экономики и Финансов 2012.
35. Белотелова Н.П. Финансы // Учебное пособие (с ... ... ... ... П.Н. Қазақстандағы шағын бизнестің ерекшеліктері. Альпари - №12,
2014.
37. Вестник Национального ... РК , 2014 ж. ... ... ... ...... ... негіздері // Шағын және орта бизнестің дамуының ... №3 (21), ... ... ... ... www.aktobegazeti.kz
41. ҚазАқпарат // www.govervment.kz
42. «ҚР Парламенті Сенатының жалпы отырысында ҚР Ұлттық банк ... Д. ... ақша ... ... ел ... айтылып
жүрген әңгімеге орай білдірген пікір» //ҚазАқпарат// www.govervment.kz
43. «Егемен Қазақстан» газетінің сайты: www.egemen.kz
44. Касса Нова ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қоры: www.damu.kz
47. Қазақстан 2014 жылы. Статистикалық жинақ // Қазақстан Республикасы
Статистика ...... ... ... ... және орта ... // ... жинақ - Астана:
2014 жыл.
49. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылығы және құрылыс өндірісі
өнімдерінің бағалары. Статистикалық ... ... ... Ауыл ... ... мониторингі. 2014 жылдың қаңтар-желтоқсанындағы
тоқсан сайынғы статистикалық бюллетень. Астана, 2015.
51. ... ... 2014 ... ... даму ... 2015 ... арналған міндеттері туралы» Ақтөбе облысы әкімінің
есебі // Ақтөбе газеті: 2015 жыл.
52. ... М.Г. ... ... ... - М.: ... 2008.
53. Малое предпринимательство: организация, управление, экономика: Учебное
пособие /Ред. В .Я.Горфинкеля. М.: Вузовский учебник, 2011.
54. Сейдахметов А.С., Елшибекова К.Ж. Предпринимательство: ... ... ... ... 2010.
55. Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымы. Әдістемелік құрал. Астана: -
Кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... Ж. «Кәсіпкерлікті қолдау - мемлекеттің басты ... ... ... №9. ... ... ... В.А. ... на предприятии: Учебник. Доп и перераб. 6-е
изд. -М.: Юрайт, 2010.
58. Ербол А.Р. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару //Қаржы-Қаражат-
Финансы Казахстана №1. ... ... Б.А. ... және орта ... субъектілерін шетелдік несие
желісі есебінен қаржыландыру // ҚазЭУ хабаршысы № 2, ... ... Р.Қ. ... қызметті ұйымдастыру: Оқу құралы. – Алматы:
Экономика, 2009.
А қосымшасы
Қазақстан Республикасындағы шағын бизнес субьектілеріне берілген
несиелердің сыйақылық ставкасы (пайызбен)
|Несиелеудің атауы мен түрі |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 |
| |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... ... ... ... |16,6 |16,4 |15 |14,7 |14,1 ... ... ... ... |17,9 |17,5 |15,7 |15,3 |14,6 ... ... |18,3 |18 |15,9 |15,4 |14,7 ... ... |16,5 |16,1 |15,2 |15,0 |14,5 ... ... |15,4 |15,1 |13,8 |13,3 |13,1 ... ... |15,4 |15,1 |13,8 |12,6 |12,6 ... ... |15,4 |15,2 |13,8 |13,7 |13,4 ... ... Қазақстан 2014 жылы. Статистикалық жинақ // ... ... ...... ... ... шағын және орта бизнес // Статистикалық жинақ - Астана:
2015 жыл.
Б қосымшасы
Экономика салаларына байланысты шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... Қазақстан 2014 жылы. Статистикалық жинақ // ... ... ...... 2015.
2) Қазақстандағы шағын және орта бизнес // Статистикалық ... - ... ... қосымшасы
Даму деңгейі әртүрлі елдердегі шағын және орта кәсіпорындар шектерінің
орташа есептелген критерийлері және олардың ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... саны ( ... |500 |50 |50 ... | | | ... ... ... (мың АҚШ |170-190 |5,0 |- ... | | | ... ... жылдық айналым (мың|150-200 |300-1000 |- ... ... | | | ... Ұлттық өндірушілердің жалпы |60-80 |90-98 |92,7 ... ... (%) | | | ... ЖІӨ құрудағы үлесі (%) |50-60 |20-40 |16,3 ... ... ... |60-70 |40-50 |10,3 ... ... ... (%) | | | ... көзі: Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымы. Әдістемелік ... - ... ... ... ... қойылымы
% қойылымы
% қойылымы
NPV
NPV
NPV
507,4
572,7
706,2
742,7
840
938,2
643,4
1026,2
68,2
68,3
68,6
68,8
0
200
400
600
800
1000
1200
01.01.2011 жыл
01.01.2012 жыл
01.01.2013 жыл
01.01.2014 жыл
67,9
68
68,1
68,2
68,3
68,4
68,5
68,6
68,7
68,8
68,9
Белсенді ШОБ субъектілерінің саны, мың бірлік
ШОБ тіркелген субъектілер саны, мың ... ... ... ШОБ ... ... ... %-бен

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсiпкерлiктi қолдау мен дамыту11 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Экономикадағы сараптау жүйелері74 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және қорғау10 бет
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мен қорғау5 бет
Кәсіпкерліктің нарық жағдайындағы дамуының теориялық аспектілері15 бет
Шағын бизнес субъектілері қызметіндегі бухгалтерлік есептің міндеттері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь