Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І тарау. Бастауыш сынып оқушыларының қарым.қатынасының теориялық мәселелері
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының қарым.қатынасының психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Бастауыш мектеп жасындағы балалардың арасындағы қарым.қатынастың түрлері мен формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.3. Бастауыш класс оқушыларының қарым.қатынас психологиялық тренингін ұйымдастырудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
І тарау.Бастауыш класс оқушыларының қарым.қатынасын зерттеу нәтижелері.
2.1. Баланың ересектермен қарым . қатынастарының жүйесі жеке қарым . қатынасының өзі оқу іс . әрекеті арқылы жанамаланады ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2.Мұғалім мен оқушылар арасындағы қарым.қатынас психологиясы және оның тәлім.тәрбиелік маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35

2
Кіріспе
Мектеп жасындағы балалар тәрбиесі, оқуы және дамуы жайлы теория мен тәжірибе қарым-қатынас мәселесінде қиылысады. Ал балардың психикалық қасиеттерін, танымдық үрдістерін, және психикалық қалып-кейіптерін тұтас қамтитын, балалар психикасының дамуындағы басты көрсеткіш әрі фактор болатын, әмбебап ерекшелік – балалардың қарым-қатынас саласы.
Мектеп жасындағы балалар қарым-қатынастың балалардың жеке тұлға ретінде дамуында алатын орнына, рөліне және қарым-қатынастың даму ерекшелігін анықтауға арналған зерттеулер ғылыми қорда аз емес. Аталмыш кеңістікте Д.Б.Эльконин /1/, Л.И.Божович /2/ және т.б. ғылыми зерттеулері кеңінен таралған. Қарым-қатынас негізінде балалардың барлық жеке басының қасиеттері дамып, психикалық кейіптері қалыптасады. Сонымен қатар қарым-қатынас балалардың танымдық үрдістерінің жетілуін қамтамасыз ететін бірден-бір фактор және жағдай болды. Ал балалардың өзін-өзі дамытып, жетілдіруі, реттей алуы, олай болса, өзіндік бағаның дұрыс болуын қамтамасыз ететін де балалардың ересектермен және басқа балалармен жасайтын өзара әрекеттестігі, өзара қатынасы және өзара ақпарат алмасуында болады. Ғылымдағы балалар қарым-қатынасының мәнділігі әркімге – психологтарға, педагогтарға, ата-аналарға аян, және ол әртүрлі балалардың әлеуметтенуіне қатысты зерттеулерден белгілі болғанымен, балалар қарым-қатынасында шешілмеген мәселелер жеткілікті.
Мектеп жасындағы балалардың қарым-қатынас генезисіндегі негізгі заңдылықтар ашылған. Алайда, балалардың жеке басының қалыптасу заңдылықтары өз халқының тарихына, экономикасына, мәдениетіне тікелей байланысты болып келеді. Осыған орай қазіргі кезең жағдайында ұлттық құндылықтарды балалар тәрбиесі мен дамуында пайдалану белсенділігі артып, ұлттық мәдениеттің өзекті педагогткалық, психологиялық мәселелерін шешу, оны дамсыту жолдарына деген қызығушылық арта түсуде.
3
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Жарықбаев Қ.Б. Психология. - Алматы, 1997.
2. Бап - Баба С.Жантану негіздері.- Алматы, 2003.
3. Алдамұратов Ә. Рахымбеков Қ. Жалпы психология. - А.,1996.
4. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- А.,1993
5. Жарықбаев Қ. Психология .- А.,1993.
6. Аймауытұлы Ж. Психология А.,1995.
7. Жарықбаев Қ. Қазақ психологиясының тарихы.Алматы.1996.
8. Гамезо М.В., Домашенко И.А. Атлас по психологии М,1986.
9. Шәкәрім Құдайбердиев. Шығармалары. А., 1988
10.Ұстаздық шығармашылық Б.А. Тұрғынбаева Алматы, 2007 ж.
11. Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту Б.А. Тұрғынбаева
12. Математикадан қызықты тапсырмалар Ш.Х. Құрманалина, С.Ш.
13. Бастауыш білім журналы № , 2004 ж.
14. Математиканы оқытудағы методикалық көмек М. Сәтімбаева
15. Бастауыш сыныпта оқыту журналы № 1, 2, 2008 ж.
16. Мен және бәрі, бәрі, бәрі Алматы, «Аруна», 2006 ж.
17. Әрекеттегі RWCT философиясы мен әдістері, Алматы, 2004 ж.
18. Бастауыш мектеп журналы, № 1, 2006 ж.
19. Что такое развивающее обучение Н.В. Репкина «Пеленг», 1993
20. Педогогическая риторика Пермь, 1995
21. Оқушыларға тіліді меңгерту жолдары Алматы «Ана тілі», 1997
22. Шешендік сөздер С. Негимов Алматы, «Ана тілі» 1997 ж

35
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Батыс Қазақстан инженерлік – гуманитарлық университеті
Батыс Қазақстан гуманитарлық академиясы
«Педогогика және психология» кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы:
«Бастауыш ... ... ... ...... ... «Мектепке дейінгі оқыту тәрбиелеу»
мамандығының 2-курс студенті Мустафина ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының қарым-қатынасының теориялық мәселелері
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... балалардың арасындағы қарым-қатынастың
түрлері ... ... ... ... ... ... ... тарау.Бастауыш класс оқушыларының қарым-қатынасын зерттеу нәтижелері.
2.1. Баланың ересектермен ...... ... жеке ... ... өзі оқу іс - ... арқылы
жанамаланады................................22
2.2.Мұғалім мен оқушылар ... ... ... және ... ... ... балалар тәрбиесі, оқуы және дамуы жайлы теория мен
тәжірибе ... ... ... Ал ... ... ... ... және психикалық қалып-кейіптерін тұтас
қамтитын, балалар ... ... ... ... әрі ... ... ... – балалардың қарым-қатынас саласы.
Мектеп жасындағы балалар қарым-қатынастың балалардың жеке тұлға ретінде
дамуында ... ... ... және ... даму ... ... ... ғылыми қорда аз емес. Аталмыш кеңістікте
Д.Б.Эльконин /1/, ... /2/ және т.б. ... ... кеңінен
таралған. Қарым-қатынас негізінде балалардың барлық жеке басының қасиеттері
дамып, психикалық кейіптері ... ... ... ... ... үрдістерінің жетілуін қамтамасыз ететін бірден-бір
фактор және жағдай ... Ал ... ... ... ... алуы, олай болса, өзіндік бағаның дұрыс болуын қамтамасыз ететін де
балалардың ересектермен және ... ... ... ... ... қатынасы және өзара ақпарат алмасуында болады. Ғылымдағы балалар
қарым-қатынасының мәнділігі әркімге – ... ... ... аян, және ол ... ... ... қатысты
зерттеулерден белгілі болғанымен, балалар қарым-қатынасында ... ... ... ... ... ... негізгі
заңдылықтар ашылған. Алайда, балалардың жеке ... ... ... ... тарихына, экономикасына, мәдениетіне тікелей байланысты болып
келеді. Осыған орай қазіргі кезең жағдайында ұлттық құндылықтарды ... мен ... ... ... артып, ұлттық мәдениеттің
өзекті педагогткалық, психологиялық мәселелерін шешу, оны ... ... ... арта түсуде.
3
Мектеп жасындғы балалардың қарым-қатынасын зерттеп, сол ... ... ... ... және ... ... ... әлі күнге
дейін жүйелі табылмаған. ... ... ... оқыту үрдістерін
психологиялық, педагогикалық жағынан қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... жоқтың қасы.
Осы контксте ұлттық ойындар, құндылықтар ... жеке ... ... ... әмбебап құрал және әдіс болуы керек. Себебі ... ... мен ... халықтық педагогика тақырыбын
қамтымайтыны бомайды. Алайда ұлттық ойындардың, құндылықтардың ... ... ... мәні ... ... ... ... күнге дейін ғылыми зерттеу мәселесіне айналған жоқ.
6-7 жастағы балаларды оқыту, тәрбиелеу ... өз ... ... ... ... ... ... әрқалай күй
кешуі-бір жағынан, екіншіден – экологиялық, медициналық мәселелердің бала
дамуында орын алуы, үшіншіден – ... ... ... ... ... қарым-қатынас ерекшеліктерін ескеру негізінде оқыту, ... ... ... тыс ... ғылымда бала қарым-қатынасын жетілдіру
жолдарының бір жүйеге келмеуіне әкелді.
Соңғы 30-40 жыл ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылып, қолданылуда. Олар топтық жұмысқа
негізделіп, тиімділігі дәлелденген (Л.А.Петровская /5/, Н.И. Хрящева ... ... /7/ ... ... әр түрі – ... ... өнер-би, арт (сурет) тренингтердің – ... ... ... ... әсері әлі де ... ... ... ... ... ... ... күнге дейін назардан тыс қалып отыр. Осыларды ескере ... ... ... 6-7 ... ... ... қарым-қатынасын тренингтік
әдістермен жетілдіру жолдарын қамтиды.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш ... ... ... ... ... ... Бастауыш класс оқушыларының психикалық дамуындағы қарым-қатынас
мәселелерінің теориялық негіздерін қарастыру;
2. ... ... ... ... ... ... ойындарының, мәдени және әдептілік құндылықтарының
мүмкіндіктерін анықтау;
3. Оқушылардың ... ... ... ... ... модификациялау және оларды ... ... мен ... ... ... ... ... оқу-тәрбие үрдісіне тренингтік
сабақтарды енгізу және оның ... ... Егер ... ... ... ... қазақтың ұлттық ойындарын, мәдени, әдептілік құндылықтарын
қамтитын ... ... ... ... ұйымдастырумен
байланысты болуы мүмкін.
Зерттеу пәні: Тұлға тиориясы, балалар ... ... Орал ... №10 балапан бала-бақшасы Зерттеу
әдістері: Ойын әдісі, эксперимент әдісі, әдебиетті талдау, бақылау әдісі,
теориялық ... ... ... ... ... ... ... екі бөлімнен
және қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен құралған.
5
І тарау. Бастауыш сынып оқушыларының қарым-қатынасының теориялық
мәселелері.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... жеке ... ... психология ғылымының аса
мәнді теориялық және практикалық міндеттерінің бірі. ... ... ... мен ... ... қоғамдық–тарихи тәжірибесіне,
“әлеуметтік меңгеру “ процесіндегі қарым-қатынасқа ерекше көңіл бөлінеді
(Л.С.Выготский /26/, ... ... ... қоғамның
қазіргі заманға лайықты даму сатысында, қоғамнық практикалық негізгі
міндеттерін шешу ... ...... ... ... ... жөн.
Қарым-қатынас қоғамдық өмір құбылыстарының бірі. Бұл құбылыс адам ... - ... ... материалдық әсерінен тарихи тұрғыда пайда болады.
Біріккен іс - ... ... ... ... ...... ... болады .
А.А.Бодалев, М.И.Лисина /27/, ... ... ... бір ... ... пен іс-әрекеттің бірлігін зерттеуге
арналған. Алайда, осындай байланыстың сипатын әртүрлі зерттеушілер ... ... ... іс- ... ... ... ... іс -
әрекет, өйткені онда іс-әрекетке тән элементтердің барлығы бар ... ... және т.б.) ... ... ... пен іс-
әрекеттің бірлігін мойындап, осы процестерді өзара байланыстырмай, ... ... екі жағы ... оның өмір ... ретінде қарастырады
.
Оқушылардың ересектермен қарым-қатынас қажеттілігінің ... ... ... ... ... (М.И.Лисина,
А.Н.Леонтьев). Бастауыш мектеп жасындағы оқушылардың
6
ересектермен қарым–қатынасындағы жетекші мотивтері ... ... ... ... ... Қарым-қатынас пен жеке тұлғаның даму мәселелерін
зерттеу жұмысы, “қатынас“, “ ... ...... ... В.М. ... /28/ пен ... ... ғалымдардың қарым-
қатынас мәнін ашудағы орны ерекше. Эксперименталды ... осы ... ... адам қасиеттерін тәрбиелеу аспектісінде,
Л.И.Божович және Л.С.Славина ... ... ... ... ... ... ... зерттейді. В.Н.Мясищев адамның
қатынастары нақты қажеттіліктерден туындап, ... ... ... ... ... ... танымдық, еріктік, ... ... ... ... ... ... ... әр бір нақты жеке тұлғаның мәнін ашатын әрекет
ретінде адамның ... өз ... ... алады. Жеке тұлға
құрылымында қатынастардың ... ... ... ... ... . ... ... психологиялықтың негізі
қоршаған әлемге ... ... ... ... басқа адамдармен
қатынасын ашуға бағытталған адам өмірінің шынайы ... ... ... ... ... ... бұл – ең ... оның
өмірінің жағдайларын құрайтын объективті ақиқатқа қатынасы. Бірақ, адамның
тіршілік әрекетінің бірінші міндеті басқа адам. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу аралығы болып табылады.
В.В. Давыдов бала ... ... оқу ... жеке ... санасының негіздері жасалынатындығын (ғылыми, көркемдік,
адамгершілік) нұсқайды. Д.Б.Эльконин ... ... ... ... ... ... қоғамдық мәнді, қатаң түрде міндетті іс - әрекет
ретінде қабылдай бастайды да, оның бойында оқудың жаңа ... ... ... ... Ананьев, балалардың мектептегі оқу процесі олардың бүкіл ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл қояды,
өйткені онда жанұядан тыс міндеттер, яғни міндетті оқу еңбегі ... ... ... ... мектеп жасындағы оқушының жеке ... оқу ... ... ерекше көңіл бөліп,
“оқушының ішкі позициясын қабыл алу“, (Л.И.Божович), “оның ... ... ... ... жаңа ... ... мінез – құлық
мотивтерінің өзгерісі “ (В.В.Давыдов), баланың “мектепте оқу міндетін“
сезінуде ... ... ... өзгерісі (Н.Ф.Добрынин) сияқты
аспектілерді бөліп көрсетеді. Кеңес психологиясында мотивациялық ... ... ол ... ... ... ... ... белсенді
түрде бағытталған қатынасының күрделі жүйесін құрайды, әрі ... ... ... ... қай ... ... жетекші мотиві
ретінде таңдап алуына ... оның ... ... ... ... ... Оқушының мотивациялық сферасы оның
эмоционалды - еріктік ... оның ... ... әсер ... ... ... құрылуына әсер ететін өте ... ... ...... ... ... ... оқушылардың қарым–қатнастарының ерекшеліктерін сипаттай келе,
Л.И.Божович, В.В.Давыдов, Д.Б.Эльконин ... ... ... ... адам, әсіресе мұғалім олар үшін бедел иесі
болып ... ... ... ... ... ... жүйесі жеке қарым–қатынасқа ... оқу ... ... “ деген қорытындыға келеді. Баланың оқу іс-әрекетіне
енуі ересектің оқушылардың өзіндік сана сезіміне әсер ету ... ... ... ... ... ... оқушылардың
ересектермен өзара қатынастары бір–біріне қайшы екі ... Бір ... ... ... ... ... көрінсе, екінші жағынан өзінің жеке басының дербестілігін,
ынтасын, хұқығын қорғау мақсатында ... пен ... ... ... ... мектеп жасындағы оқушылардың, ересектерге қатысты тәртіп
сезімі әлі қалыптаса қоймайды. ... осы ... ... ... ... қалыптаса астайды. Жеке басының ... ... ... ... ... қатынас қажеттілігі пайда
болады. Психологтардың ойынша бастауыш мектеп жасындағы балалардың ... ... бет ... ... ... ... сыртқы
өмірлік жағдайлары мен кездейсоқ қызығушылықтарының бірігіп кетуінде.
Құрдастарының берген ... ... ... ... негіз болмайды.
Осы жас шамасындағы балалардың жетекші іс-әрекеті оқу іс-әрекеті ... ... ... ... және ... ... тану
қажетілігін қанағаттандыратын іс-әрекет ретінде қарастырылады (М.И.Лисина).
Баланың ересектермен ... ... жеке ... ... ... ... ... (Д.Б.Эльконин).
Баланың мектептегі өзгерістерден кейін өмірлік тәжірибесі ... ... ... ... тән ... ... иелену ұмтылысы пайда
болады. (А.Н.Леоньтев, Л.И.Божович, И.В.Дубровина, Б.Г.Ананьев). Бастауыш
мектеп жасында ... ... ... мұғаліммен
қарым–қатынастары ерекше мәнге ие болады, өйткені осы жас ... ... ... ... байланысты өзінің іс-әрекетіне,
ересектермен және құрбылармен жаңа ... жаңа өмір ... ... ... ... ... ... қамтитын, оқушының
әлеуметтік позициясы қалыптасады (Л.И.Божович).
9
Балада мектепке келісімен оқығысы келу ... ... осы ... ... алмаумен байланысты қиыншылықтар мен қарама – қайшылықтары
пайда ... ... адам ... жаңа ... ... неғұрлым
дұрыс үйрететін ... ... ... ... ... ... ... оқудың қандайда бір ... ... /31/ ... аса ... ... бастауыш сыныптағы
оқушының жеке тұлғасының дамуы көбіне оқу іс-әрекетінің ... ... ... жеке ... оның ... ... ... Ересек адам балаларға
адамзат мәдениетінің жетістіктерін ... ... ... ... ... ... (Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев, С.Л.Рубинштейн,
М.И.Лисина). Балада қарым–қатынас ... ... ... ... ... анықтаушы мезеті болып табылады. Бастауыш мектеп
жасындағы ... ... ... олардың жеке тұлғасының
қалыптасуының жетекші факторларының бірі болып ... ... ... ... ... ересектермен қарым–қатынасының
жетіспеуі, олардың бір–бірімен ... ... ... ... ... ... ... теріс мінез–құлықтарының астарында
“психикалық витаминдердің“ - ... ... ... ... ... ... ... деген болатын.
Тәрбие мәселесі ... ... ... ... ... көңілден айырылған баланың жаны да, тәні де ... ... ... жеке тұлғасы толыққанды дами алмайды, өткені
әлеуметтік дағды тәжірибесі бірден жүдеп кетеді, бала ... жеке ... ... ... ... ... С.Г.Якобсон).
Жас ерекшелік психологиясының пәні психологиялық құбылыстардың өзі емес,
олардың дамуы немесе жас ерекшелігіне сай өзгеруі болып табылады.
10
Психиканың ... ... ... жас ... ... ... ... сатыларына байланысты әр-түрлі қарқындылығымен
ерекшелінеді, ... жеке ... де ... ... ие. Дипломдық
жұмысындағы адамдардың жас ерекшелігіне сай ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей кезеңдерге бөлінеді:
1) пренатальды (құрсақтағы)
2) балалық шақ
3) ересек балалық шақтың
4) ересек шақ
5) егде шақ, ... ... өзі 4 ... ...... ... ... 1 жасқа дейін)
2 – ерте балалық щақ кезеңі (1 жастан 3 жасқа дейін) – функционалды
тәуелсіздік пен ... ... даму ...... ... ... шақ ... (3 жастан 6 жасқа дейін) –
бала жеке тұлғасы мен таным процестерінің ... мен ...... мектеп жасы (6 жастан 11-12 жасқа ... ... ... ... және ақыл-ой іскерліктері мен білімдерінің дамуына
сәйкес келеді.
Ересек ... шақ екі ... ... Жеткіншек кезеңі баланың жыныстық дамуына сәйкес келіп, 11 жастан 15
жасқа дейінгі аралықты ... Осы жас ... ... дене
бітімінің өзгеруіне байланысты, өзін жаңа қырынан тануға ... ... 16 ... 23 жасқа дейінгі балғын шақ кезеңінде адам ересектікке бет
алады.
11
Бір жас шамасынан ... жас ... ... ... ... ... бұрынғы қалпының бұзылуы мен және басқа адамдармен, басқа
әлеммен өзара қатынастардың жаңа ... ... мен ... орын ... Мұның барлығы адамның өзі үшін және оның ... үшін ... ... ... мен ... жас, 3 жас, 7 жас, 13-14 жас, 17-18 ... сай ... зерттеу жұмысымыздың негізгі бөлігі – бастауыш мектеп жасы ... ... ... ... осы жас шамаларын тереңірек
қарастырып көрелік.
Бастауыш мектеп кезеңінің ... ... түрі оқу ... ... ... мектеп табалдырығын аттатғандықтан, бұл кезең оның
қатынастарының барлық жүйесін жанамалай бастайды.
Оқу ... ... бала ... ... іскерліктерін
меңгере бастайды, өз жұмысын көпшілік үшін ... ... ... ... бастайды. Баланың белгілі бір ережелерге бағына бастауы
оның бойында мінез-құлқын реттей алу іскерлігінің қалыптасуына ... ... жас ... үшін ... жаңа ... бірі ... ... ырықты түрде
басшылыққа алудың ең жоғарғы кейпіне қол жеткізуінің кепілі бола алады.
Балалардың басқа да ... ... ... ... ... ... ... мектепке келуі оның әлеуметтік ... ... ... ... түрде әсер етеді.
Мектеп, баланың дербестілігіне, оның ата-аналарынан оқшаулануына ықпал
етеді, оны ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
12
Баланың әлеуметтік ортаға енуінің салдарынан міндетті түрде терең, әрі
әр сапалы өңделудің ... 6-7 жас ... ... дамудың алғашқы
кезеңі деп атауға болады. Адам өмірінің мектепте өткен кезеңі оның екінші
сатысы болып табылады. ... осы жас ... жеке ... және ... ... оқу процесін қамтамасыз ететін психологиялық
құрылымдары ... ... Осы жас ... ... бала ... ... етсе, ендігі жолда ол ғылыми тұрғыда қатаң тәртіпте ұйымдасқан
қатынастар мен ... ... ... ете ... Мектеп кезеңінде
іс-әрекет субьектісімен қатар жеке тұлға қалыптаса бастайды.
Осы кезеңде қоғамдық-бағдарланған әсердің қалпы ... ... ... және ересектермен қарым-қатынасы) және әлеуметтік
әсердің әрқилы ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... ие бола бастайды. Мектеп кезеңінде
жеке тұлға мен ... ... ... ... яғни ... және қосымша қабілеттері, дүниетанымы, ... ... ... ... мен мотивациялық-қажеттілік сферасы, кәсіби бағытқа мойын бұра
бастауы, құнды ... ... мен ... өз ... реттей
алу іскерлігі қалыптаса бастайды.
13
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың ... ... ... формалары
Баланың әлеуметтік ортада бағдарлануы мен мінез-құлқының ... ... ... оның жеке ... ... ... Осы тұста қарым-қатынастың алар орны ерекше. Ең алдымен, баланың
ересектермен жанамаланған және тікелей қатынасы арқылы оған ... ... ... отырады. Сонымен бірге тек қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... зейіннің, ойлаудың,
перцепцияның, ырықты түрлері, жеке тұлғаның қасиеттері және т.б.) қалыптаса
алады.
Қарым-қатынас ... ... ... ... жеке ... ... ... күрделі жүйесінің қалыптасуына
негіз болатын жеке ... ... ... қалыптаса бастайды.
Жеке тұлғаның басқа адамдарды тануының негізінде пайда болған қарым-қатынас
процесінде, оның сана ... ... ... мен кері байланыс қасиеттері,
жоғары дәрежедегі ... ... ... ... “топтар
арасындағы қарым-қатынас, ұжымдағы топтар арасындағы қарым-қатынас, ... ... ... ... ... ... каналдардың бірі болып табылады.”/33/
Оқу, іс-әрекеттің негізгі түрі ретінде қарым-қатынас пен танымды өзара
байланыстырады. Сондықтан да, ... ... келу ... ... ... осы ... дейінгі ойын іс-әрекетінде, оқушыларда жеке
тұлғаның қарым-қатынасты қамтамасыз ететін қасиеттерінің ... ... ... орын ... Оның оқу ... күрделілігі ұлғая
түседі. Осындай өзгерістердің барлығы, бала ... ... ... ... әр түрлілігінің ұлғаюымен, қарым-қатынастың формалары мен
түрлерінің сапалы ... ... ... және ... ... тыс,
мұғалімге,құрдастарына қатысты қарым-қатынастың жаңа түрлері, және
оқушылардыңтүрлі ... мен ... ... ... ... жүйесі де қалыптаса бастайды.
Қарым-қатынастың осындай түрлері мен формалары, баланың оқу-танымдық іс-
әрекетін жүзеге асыру үшін, қарым-қатынас пен ... ... ... ... өте ... ... жеке тұлғаның түрлі әлеуметтік топтары бар
бүтіндей қоғаммен ... көп ... жеке ... ... оның жеке ... ішкі ... ... ерекшелік жіктеуде қарым-қатынас дербес ... ... ... ... ... ... Б – ... жеткіншек
кезеңінде құрдастарымен Б –Б(бала-бала).
Адам әлеуметтің ... ... ... ... оның
өмірін және дамуын адамдармен ... ... ... ... класс оқушыларының қарым-қатынас психологиялық тренингін
ұйымдастырудың ерекшеліктері
Осы тұжырымдар негізінен зерттеу жұмыстарға арқау болады. Біздің зерттеулер
үшін айрықша маңызды жайт, ол жоғарыдағы ... ... ... ... ... қалыптастыру және реабилитациялау міндеттерін шешуде
қарым-қатынастың әрі құралы, әрі мақсаты болып ... 6-7 ... ... ... екі ... ... оқушылардың ата-анасымен, педагогтармен және басқа ересектермен қарым-
қатынас жасауы, 2) оқушылардың басқа балалармен өз қатарластырымен, ... және ... ... ... жасауы. Бұл аспектілер
негізіндегі зерттеуді ең ... рет ... ... Рене ... ... ... Олар оқушының анасымен қарым-қатынас жасауындағы
кемшіліктер баланың психикалық және физикалық дамуына ... ... ... ... арналған әдістемелер негізінен
байқауға, әңгімелесуге, сауал-сұраққа, вербалды тестік әдістерге сандық,
сапалық жағынан ... ... ... ... ... жас ... ... байланысты диагностикалық
жұмыстар табиғи жағдайда өтуі жөн ... Осы ... ... ... ... ... жазба, таспа, аппаратураларын – қолдану аса ... /18/). Бұл ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасауына, өз-өзін ... ... ... Біз қазіргі балалар қарым-қатынасын анықтауға арналған
әдістемелерді толық (саны жағынан) қолданса ғана балалардың ... ... ... ие болады деп ұйғарамыз.
16
Алайда барлық қарым-қатынас компоненттерін ... ... ... толық қолданудың қандайда болсын уақыт шеңберіне симайтындығы
даусыз. Ал ... ... ... бала белгілі бір ... ... ... Сол ортаның құндылықтарын
өзінің жеке ... ... бұл ... ... ... логалды
әлеуметтік этикетпен, ритуалмен, құндылық есебіндегі мінез-құлық, жұріс-
тұрыс стандарттарымен әрленіп, ... ... ... ... ... ... өзіндік сананың интенсивті дамуына барынша жағдай
жасалынып ... ... ... ... ... ұлттық
ерекшеліктерінен, салт-санасынан бөліп алып, «тексіз», «ұлтсыз» пенде
күйінде ... ... ... ... ғана ... салыстырар
едік.
Сонымен қатар мектеп жасындағы балалармен жүргізілетін диагностикалық
жұмыстың ... ... ... де оған ... ... ... деп
санаймыз. Ал 6-7 жас кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... басқа балалармен қарым-қатынас
құруы оның психикалық ... ... ... ... ... 3 ... баса көрсетіледі:
1. оқушылардың өзге балалар тобымен қарым-қатынас құруында ерекше,
ересектермен жасалған ... ... ... ... ... ... ғана ... іс-әрекет түрлерін меңгеруге
болады, яғни балалар топпен ғана ... ... ... бірлесіп қайта
жаңғыртуға алады.
3. Бастауыш класс мінез-құлық, жүріс-тұрыс нормалары мен адамгершілік
қасиеттерді ... ... ... ... 6 ... ... ... адамдар мен қарым-қатынас құруы
жеткіліксіз болса, олардың қатарластары мен контакт жасау мүмкіндіктері де
шекті болатындығын көрсетеді.
17
Ал Д.Б.Годовикова /20/ ... ... ... мен ... ... ... мен арадағы қарым-қатынасқа ... өз ... ... ... осы ... ... ... /10/). Бұл қажеттілік 3-жасқа
келген балаларда қалыптаса бастайды (Л.Н.Галигузова ... ... ... басқа балалармен қарым-қатынасты қажетсінуін
А.И.Фукин 3 топқа бөледі.
1-ші топқа қарым-қатынаста белсенді ... ... Олар ... ... ... ... эмоциялы реакция, жұптасуға қызығушылық танытып,
аса назар аудару, сезімталдық көрсетуі, жұптасының ... ... болу ... ... ... көрсетеді.
2-ші топқа қарым-қатынаста енжар балалар жатады. Олар ... ... ... ... ... күй ... жағымсыз эмоция танытады.
3-ші топ қарым-қатынаста аумалы болатын балалар мен сипатталады. Оларға
1-ші де және 2-ші де топ ... ... тән ... ... ... 6-7 ... ... ойын әрекетінде
ересектер мен бала ... ... ... ... ... ғалым оны сурет түрінде көрсетеді.
Сонымен баланың басқа балалармен қарым-қатынас құруында әрбір баланың
ересектермен байланыс ... ... жас ... ... ... ... ... біздің жағдайымызда қазақ отбасындағы
әлеуметтік роль мен ... ... ... халқының адамгершілік
құндылықтарын қарым-қатынаста ескерілуі қажет деп пайымдаймыз. Алайда,
қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... мәселелерінде қатысты ... ... ... ... әлі ... ... ... біздің жұмысымыз қазақ
балаларының қарым-қатынас сферасын зерттеп, дамытуды (тренинг ... ... етіп ... зерттеу болжамымызға сәйкес 6-7 жастағы балалар ересектермен,
басқа балалармен тиімді қарым-қатынас ... ... ... ал, бұл
жаттығулар балалар тобында ерекше ұйымдастырылған ... ... ... қарым-
қатынасты балалардың қажетсінуі, оған мотивтері пайда болып, жағдайдан тыс
–жеке бастық қарым-қатынас формасының қалыптасуы ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік болады. ... ... ... ... ... (біздің жағдайымызда,
ол –тренинг әдісі).
Сонымен, қорытынды жасайық:
1. 6-7 ... ... ... ... ... ... болады. Балалар бұл кезеңде қарым-қатынасты ересек адамдармен
және өз қатарластарымен құра алады.
2. «Қарым-қатынас» ұғымы психология, педагогика ... сала ... ... ... Педагогикалық-психологиялық ғылымдарда қарым-
қатынастың құрамдас компоненттері нақтыланған. Оларды анықтау арқылы ғана
балалардың қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... стильдер, яғни жалпы нәтиже
белгілі болады.
3. 6-7 жастағы балалардың қарым-қатынасы ... тыс жеке ... ... ... ... ... Бұл кезеңде
балалардың басқа адамдарды, қарым-қатынас жасауда өзара түсінісу ... ... ... ... емес ... ... ... форма негізінде балалар моральдық,
19
адамгершілік құндылықтарын меңгереді, дискусивті ойлана алады, эмоциялық
жағымды реакциялар қалыптасады, өз-өзін аффективті – ... ... ... Мектепте оқуға мотивациялық, ... ... ... даяр ... Олай ... ... 6-7 ... қарым-қатынасты жетілдіруге баса назар аударылуы қажет.
4) Ғылыми зерттеулерді талдай отырып, 6-7 жас балалардың қарым-қатынас
сферасын ... ... үшін ең ... ... екенін анықтадық.
5) 6-7 жастағы балалардың қарым-қатынас сферасына арналған зерттеулерде
әлеуметтік орта ерекшеліктері, ұлттық ... ... ... ... ... ... адамдар позициясына, жалпы балалардың қарым-
қатынасты қажетсінуіне байланысты ... ... ... ... ... келетіндіктері, олардың қарым-қатынас
сферасындағы кемістіктері, дамусыз қалған жақтары Х.Т.Шерьязданова ... ... ... 6-7 жастағы балалардың қарым-қатынасты
қажет етуін, коммуникативтік ... ... ... тәсілдерін
меңгеруді, қарым-қатынас құралдарын (вербалды және ... ... ... ... нәтиже алуды қамтамасыз ету қажет
болады. Ол үшін ... ... ... ... ... ерекше топтық жағдай ұйымдастыруды тиімді ... әсер деп ... ... ... ... ... ... психологиялық әсер
етудегі тренингтерді қолдану негіздері мен ерекшеліктеріне талдау жасаймыз.
20
ІІ тарау. Бастауыш класс оқушыларының қарым-қатынасын
зерттеу нәтижелері .
Баланың ересектермен ...... ... жеке ... – қатынасының
өзі оқу іс - әрекеті арқылы жанамаланады.
Оқушының мотивациялық сферасы оның эмоционалды – еріктік сферасына, оның
ақыл- ой әрекетіне әсер ... ... ... ... ... ... өте ... фактор ретінде көрінетін «педагогикалық бағамен»
анықталады.
Осы ... ... ... ... ... Л.И.Божович, В.В.Давыдов, Д.Б.Эльконин балалардың құрдастарымен
жақындығына қарамастан ересек адам, әсіресе мұғалім олар үшін ... ... ... ... ... ... ересектермен
қатынастарының барлық жүйесі жеке ... ... оқу ... ... ... ... ... Баланың оқу іс - әрекетіне
енуі ересектің оқушылардың өзіндік сана сезіміне әсер ету ... ... ... ... ... мектеп жасындағы
оқушылардың ересектермен өзара қатынастары бір – біріне ... ... ... Бір ... ... ... ... міндеті айқын көрінсе, екінші жағынан ... жеке ... ... құқығын қорғау мақсатында дербестік пен тәуелсіздік
сезімі ... ... ... мектеп жасындағы оқушылардың ересектерге
қатысты тәртіп ... әлі ... ... Дамудың осы сатысындағы
балалардың сана сезімі ... ... ... Жеке басының жеткілікті
дәрежеде жетілмеу себебінен, ... ... ... ... ... ойынша бастауыш мектеп ... ... ... негізгі бет бейнесі, олардың достық қатынастарының сыртқы
өмірлік жағдайлары мен кездейсоқ қызығушылықтарының бірігіп
21
кетуінде. Құрдастарының берген бағасы ... ... ... ... Осы жас ... ... жетекші іс - әрекеті болып
табылады. ...... ... өз - өзін және ... ... ... ... іс - әрекет ретінде қарастырылады.
(М.И.Лысина)
Баланың ... мен ...... ... жеке ... ... өзі оқу іс - әрекеті арқылы жанамалданады. (Д.Б.Эльконин)
Баланың мектептегі өзгерістерден кейін өмірлік тәжірибесі ... ... ... өзіне тән нақты орынды иелену ұмтылысы пайда болады
(А.Н.Леонтьев, Л.И.Божович, И.В.Дубровина, Б.Г.Ананьев). ... ... ... ... әсіресе мұғаліммен қарым – қатынастары
ерекше мәнге ие болады, өйткені осы жасшамасындағы баланы мектептегі ... ... ... іс - ... ... мен және ... ... жаңа өмірс алтына өту ... ... ... дайындығын қамтитын, оқушының әлеуметтік ... ... ... ... келісімен оқығысы келу тілегімен қатар осы
міндеттерді жүзеге асыра алмауымен байланысты қиыншылықтар мен қарама ... ... ... ... адам баланы жаңа іс - әрекеттерді
орындауға ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығы
соғұрлым нығая түседі, оқудың қандай да бір ... ... ... аса мәнді, өйткені бастауыш сыныптағы оқушының жеке
тұлғасының дамуы көбіне оқу іс - ... ... ... ...... ... белгілі. Ересек адам балаларға адамзат
мәдениетінің жетістіктерін табыс етеді, ... ... ... етеді (Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев, ... ...... ... ... оның ... ... анықтауышы мезеті болып табылады.
22
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың ересектермен қарым – қатынасы олардың
жеке тұлғасының ... ... ... бірі ... ... мен Э.Л.Фрухтың пікірінше балалардың ересектермен қарым –
қатынасының ... ... бір – ... қарым – қатынастарының мәнін
ұлғайтады. 30 – шы жылдардың ... ... ... ... ... ... ... «психикалық витаминдердің» - әсіресе ересектер
тарапынан қарым – қатынастың, ... ... ... ... ... Тәрбие мәселесі ғылыми тұрғыда қалай ... ... ... ... ... жаны да, тәні де қалжырайды. Осындай
жағдайдағы баланың жеке тұлғасы толыққанды дами алмайды, өткені әлеуметтік
дағды тәжірбиесі ... ... ... бала өзінің жеке басын дұрыс бағалай
алмайды (М.И.Лисина, В.С.Мухина, С.Г.Якобсон).
Психологтардың ойынша ... ... ... ... ... ... бет ... олардың достық қатынастарының сыртқы
өмірлік жағдайлары мен кездейсоқ қызығушылықтарының бірігіп ... ... ... өзіндік бағалаудың қалыптасуына негіз болмайды.
Осы жас шамасындағы балалардың жетекші іс - әрекеті болып табылады. ... ... ... өз - өзін және басқа адамдарды тану қажеттілігін
қанағаттандыратын іс - ... ... ... ... ... мен ... – қатынастарының жүйесі жеке қарым–
қатынасының өзі оқу іс - ... ... ... ... мен оқушылар арасындағы қарым-қатынас психологиясы және оның тәлім-
тәрбиелік маңызы
Жасөспірімдер мен ұстаздар арасындағы өзара қарым-қатынас жасау ... ... және ... ... әрі ... әрі ... ... жатады. Бұл салада жүргізілген бірсыпыра зерттеулер
мен осы бағытта жинақталған тәжірибелердің ... ... ... ... мен ... ... ... орнатуда
айтарлықтай ерекшеліктер мен сипаттар түрліше ... бар ... ... ... ... ... ... бірі-мұғалім мен шәкірттер
арасындағы қарым-қатынас жасауда әрқилы қиыншылықтардың ... ... кіші ... ... ... үшін ... барлық бейнесімен
ерекше із қалдырып, оларға күшті әсер ететін ... ... ... ... ... ... мұғалімнің әрбір қимыл-қозғалысына, іс-әрекеті ... ... оның ақыл ... өзге ... қарым-қатынасына,
шәкірттерге қоятын түрлі талаптарына өздерінше іштей сын ... ... ... ... ... ... жүргізілген психологиялық және
педагогикалық зерттеулер төменгі сынып оқушыларынан гөрі ... ... ... ... сөздеріне құлақ аспау және айтқанынан
қайтпайтын мінез ... ... ... мен ... болатындығын
анықтады. Әрине, мұндай мәселенің түпкі себептерін психологиялық ... ... ... маңызды мәселе болып саналады.
Бізде, атап айтқанда, Қазақстанда, әсіресе қазақ мектептері мен ... ... орта ... оқу ... ... бен ... арасындағы
қарым-қатынас орнату, олардың арасында кездесіп қалатын ... ... әлі де қызу ... алынып, тиянақты іздестірілмеген
мәселелердің қатарына жатады. Ал, ... мен ... ... ... ... ... әдебиет пен мақалаларда тек ұстазға қажетті сапаларды сөз етумен
шектеледі. Осы ... ... ... жасөспірімдермен қарым-қатынас
жасауда мұғалімнің өзіндік сапа ерекшеліктерімен ... оның ... ... ... даралық ерекшеліктерімен санасып отыру
қажеттігіне баса мән беріледі. Осындай талапты анықтап оны ... ... ... ... өзіндік сапа, ұстаздық қасиет және арнайы білімі
болу керек деген міндет қойылады.
Ұстаздар мен шәкірттер арасындағы қарым-қатынастың бірсыпыра ... ... ... ... ... ... ... арнайы тәжірибелік зерттеулер жүргізіліп, онда ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі мәселе-
мұғалімдік мамандыққа қойылатын жасөспірімдердің талабын психологиялық
тұрғыдан негіздеп, ұстазға тән ... мен ... ... ... және оны ... және ... жағынан алып талдау.
Зерттеу арқылы іздестірілетін мәселенің түйінін шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлері бойынша қалайша бағаланатынын анықтау ниетімен
ұнамды және ұнамсыз ... деп екі ... ... Осы ... ... ... ... қызметіндегі даралық қасиеттері мен
мамандық біліктілігіне ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде шәкірттер тарапынан мұғалімге қойылатын талаптар
мен ... ... ... ... төрт ... ... ... олардан тиісті қорытындылар жасалды.
Бірінші топқа ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым-қатынастағы мұғалімнің
адамгершілік сапалары ... ... игі ... ... ... ... көрсету, олардың жан дүниесін түсінуі. ... ... өз ... бойынан көргісі келеді. Ал, ұстаздардың бұларға
немқұрайлы, селқос, ықылассыз қарауын оқушылар
25
ұстаздың ұнамсыз қасиеттері деп санайды.
Екінші топқа мұғалімнің ... ... ... ... талап-
тілектер. Мұғалімнің өз пәнін жетік білетіндігі балаларға оқу материалдарын
жете түсіндіріп ... ... әр ... ... қолданып,
сабақты тартымды және қызықты етіп өткізетіндігі.
Үшінші ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі күйініш-сүйініштеріне, табыстары мен
сәтсіздіктеріне, әр түрлі қоғамдық-көпшілік жұмыстарға қатысуына байланысты
көңіл бөліп, мән ... ... ... ... жұмысындағы іс-әрекеттері
жатады.
Төртінші топтағы шәкірттер, мұғалімнің жеке ... тән ... ... атап ... ... қарым-қатынасына қойылатын талаптар.
Құрдас балалардың принципті теңдікте болатын жағдайы нәтижесінде қарым-
қатынастардың бұл саласы жеткіншек үшін ерекше тартымды болады: бұл ... шыға ... өзін ... деп ... ... ... келеді. Жеткіншектік шақтың бастапқы кезінде болатын дамудағы өзіндік
ілгері ... ... ... жаңа ... күйініш-сүйініштер, ересектермен және жолдастарымен ... ... ... барынша ұқсас болады.
Жеткіншектің жолдастарымен, құрдастарымен, ... ... ... ... ... ... гөрі күрделірек,
сан-салалы әрі мазмұндырақ.. Жеткіншектік кезең де ... ... әр ... ... ... ... ... әншейін
жолдастар, жақын жолдастар, жеке дос деп нақпа-нақ саралайды. Олармен қарым-
қатынас оқу әрекеті мен ... ... ... ... шыға береді, жаңа
мүдделерді, кәсіптерді, қарым-қатынастарды қамтып, жеткіншек өмірдің дербес
және өте маңызды саласы болып ... Бұл ... әр ... мен ... күрес пен қақтығысулар, ... мен ... мен ... ... мен қуаныштар молынан кездеседі,
осының бәрі жинақталғанда жеткіншектің нағыз өмірін құрайды, ал ... ... ... ... ... көп ... мен ... күш-жігерін
жұмсайды. Жолдастарымен қарым-қатынас жеткіншек үшін ерекше құндылыққа ие
болады, маңыздылығы соншалықты ата- ана, ... ... ... азайтып, оқулардың өзін екінші қатарға қояды. Әдетте
мұны бірінші болып шешесі сезеді, ... ( не ... ) өзі нен ... ... өмір сүре ... бұл ... айтпай, үйден жолдастарына
баруға асығып тұратынды шығарғанын байқайды. Жеткіншек
27
үшін құрдастарымен қарым-қатынасы оның жеке ... ... бол ып ... ... ол ... ... ... бір жағынан, құрдастарымен қарым-қатынас, бірлесіп іс-
әрекет жасауға ұмтылу, ұжымда өмір сүргісі келіп, жақын ... дос ... ... өте ... ... ... жағынан, жолдастарының арасында
қабылданып, танылуға, олардың мұны сыйлауына жетуге ұмтылу одан ... өзі аса ... ... ... ... ... қолайсыздықтыр, жақын жолдасының, досының болмауы немесе
достарының одан ажырасып кетуі барынша күйзелтіп, баланың жеке ... сы деп ... ... үшін ең ... ... ... оны шындап кінәлауы , онымен қарым-қатынас жасағысы келмеуі
болады, ол ең ауыр жаза өзіне ашықтан-ашық ... ... ... ... ... ... ... жеткіншек үшін төзгісіз, ауыр жағдай.
Сыныптастарымен қатынастардың қолайсыздығы оны өз ... ... ... дос іздеуге итермелейді. Әдетте, оларды тапқанымен, бұлар әр ... ... ... шыға ... ... ... күйінішті зардаптары
болатын жағдайлары көп кездеседі.
Жеткіншектің жолдастарының назарын өзіне аударуға, олардың ынтасын туғызып,
жақсы ... ... ... болып келеді. Мәселен, ... ... ... ... ... қоятын талаптарды орындамау да
болуы, сондай-ақ қиқаңдап, сайқымазақтану, күлдіруге ... ... ... ә р ... ... айту ... мүмкін.
Кішкене жеткіншек – жеке басының қасиеттері жағынан ... ... мен ... ... ... ұнайды, олар қоғамдық жұмыстарға
ұмтылып, жақсы көреді. Бұл жұмыстар жеткіншектердің қарым-қатынасы үшін
мазмұнды ... ... ... ... ... ... ... Кез келген іс-әрекетте олар әншейін қарап
тұрушы болмай, белсене ... ... ... ... ... және ... ... көбінесе
ересектермен қарым-қатынастарға тәуелсіз тіпті олардың дегендері мен
ықпалдарына ... ... та ... Бұл ... өз ... даму логикасы болады. Егер төменгі сыныптарда ұжымдағы алатын орны
негізінен оқу ... ... мен қоғ ... ... яғни
баланың ересектер қоятын талаптарды қалай орындайтынына байланысты болса,
жеткіншектер үшін басқа қасиеттер: до сы мен ... ... мен ... ( тек оқу үлгерімі ғана емес ) батылдығы өзін-өзі
ұстай білуі неғұрлым ... бола ... Әр ... сыныптарда (
жеткіншектер топтарында да ) бұл жақсы жақтардың құндылық дәреже ... ... бар, ... олардың біреуі- жолдастық қасиеттер- әрқашан
бірінші орынға қойылады. Жеткіншектер ... ... ... қана қоймай,
олардың ризалы Жеткіншектер әншейін танымал болып қана қоймай, олардың
ризалығы мен ... ... үшін ең ... жақсы жолдасы болуы керек.
Осыған байланысты жеткіншектік кезеңнің басында бұрын танымал ... ... ... ... жиі ... біріншіден, бұрынғы
беделділер кетіп, олардың орнына ... ... ... ... неғұрлым сыйлы әрі беделді жеткіншектер тобы ... ... ... үшін ... ... – ұжым ... және ... жұмысын ұйымдастырудағы қиындықтардың мәнді себептерінің бірі. ... бір ... бірі – ... ... ... деп ... сақталуы және активте де сыныптастарымен қарым-қатынастың осындай
әдістерінің тәрбиеленуі. Жеткіншектер мұны әсте қабылдамайды, - ... ... де, ... да ... сол бір ... ... ... адамшылдық қадір-қасиет құрметтеуді талап етеді.
29
Бұл талап жеткіншектің жолдастық кодексінің өзегі ... ... ... әр ... ... ернесектерден, жасы үлкенірек балалардан,
кітаптар мен кинофильмдерден ( олар бұл ... ... ... рөл ... ) ... қ ... Жеткіншектердің жолдастық
кодексінің ең маңызды нормалары – ... ... ... ... жолдасына кө мектесу, адалдық.. Жеткіншектердің ортасында
әрбіреуінің өз ... ... ... қатысты іс-әрекеттері ескерусіз
қалмайды және бұл нормаларға сай келетіні- ... ... ... ... ... ... “опасыздықты” , уәде бұзуды,
көмектеспй қоюды, ... пен ... ... ... ... ниеттерді, менменсіп, өзін-өзі дәріптеуді, жолдасының пікірімен
санасқысы ... ... күш ... ... көзінше немесе
сыртынан, ... не ... ... ... ... ... айыптайды. Мұндай қылықтар жәбірлесу, қақтығыстар, жанжалдар
туғызады.Жолдасының өзін-өзі сыйлаушылығы, өз ... ... ... ... ... қарсыласа, алмауы да айыпталады, ал “жағым
паздар”, алуан түрлі ... ... ... көрінеді. Бұл
айтылғандарға қарама-қарсы қасиеттер ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа осы
тұрғыдан талап қойылады.
Бұл нормалар мен талаптардың ересектердің ... , ... , ... ... ... аса ... ... үйлесетіндігі өте
маңызды. Жеткіншектірдің жолдастық кодексінің моральдық-этикалық мазмұнының
ересектердің осындай қарым-қатынастарының ... ... ... ... ... ... ересектігінің айрықша мектебі болады.
Жеткіншектің құрдастарымның алды нда танымал да сыйлы болсам
30
деген мүдделілігі себепті ол бұардың пікірі мен ... ... ... ... ... мен ... оны бұлардың
себептері жайлы ойлантады, өзіне назарын аударады, өз ... ... ... ал ... ... қарым-қатынаста, араларында сыйлы
болуға ұмтылу түзеліп, олар қоятын талаптарға сай болайын ... ... ... ... ... үшін өте ... ерекшелік –
құрдастарының талаптарын бағлдарлай, оларды есепке ала білу –дамиды. Қарым-
қатынастың ... ... үшін бұл өте ... ... ... болмауын
есейген жеткіншектер инфантілділік деп бағалайды.
Қарым-қатынастың жақсы болмауына ... ... ... себеп
бголатын жиі кездеседі. Мұның салдарынан жеткіншек жолдастарының айтқан
сыны мен талаптарына ден ... Нақ осы ... ... ... ... ... ... бәрі одан безінген жеткіншектер көбіне
өзін-өзі осындай асыра бағалаушылар болады. Қарым-қатынастың жақсы ... ... ... ... ... ... немесе тіпті төмен
бағалау қолайлы жағдай жасайды. Өзін-өзі бағалаудың сипаты – ... ... ... үшін өте ... ... жүретіндер деп аталатын жеткіншектерде әр түрлі ... ... ... ... ... бәріне тән кемшілік – жақсы жолдас
болу қасиеттерінің жоқтығы. Сыныптастары оны ... деп ... ... бұл ... ... еш ... де ... болиайды деп
біледі. Сондықтан үздік оқушы да оқшау қалуы мүмкін.
Жеткіншектер риза болып сыйлайтын басшы құрдастары іскерлік ... ... бар ... ... олар басқа бір басшы құрдасына –
лидерге бағына біледі, жолдастарымен ... тұра ... өз ... атқарады, ортақ табысқа жетуге жанын салады, басқалар үшін қиын ... ... ... болып кіріседі, жолдастарына
31
құрметпен қарайды, айғай-шусыз, мазасыз ақыл үйрете бермей, ... ... ... ... ... ... сыйлай білу ... ... ... үшін ... қасиет. Жеткіншектерді
іскерлік қатынастарда мінез-құлықтың дұрыс формаларына баулу мұғалім мен
лидерлердің ... ... ... ... тиісті.
32
Қорытынды
Қорыта айтқанда баланың орта буынға бейімделуіндегі қиындықтар мен
сәтсіздіктерді жою мектеп мұғалімдері мен ... ... ... ... кезде үлкен мен баланың қарым-қатынасы, мұғалімнің оқушыға
деген қарым-қатынасы үнемі байланыспай ... ... де ... ... өзінің мұгаліміне деген жақсы көрушіліктен барынша шалғай жатқан
қорқыныш, жек-көру, сыйламау сияқты ... ... ... ... ... ... ... мен оқушылардың жеке бастарының сапасы мен
оқу әдістерінің сапасына байланысты болуы мүмкін.
Жетілген мінез-құлық – бұл үш ... ... ... және ... мен ... Егер бала ... ... тыңдауға үйренсе және тек
қана жүрегінің айтқанын істейтін болса, онда ол өмірден өз ... ... ... ... Адамның қызметін атқарады.
Бұл мақсатқа нағыз Мұғалімдердің қатысуымен ғана қол ... ... ... және ... ... ... Мұғалім ғана мейірбан адамның
қалыптасуына баға жетпес көмек көрсетуге қабілетті.
Рухани тәрбие өзінің ... ... ... ... алуы ... ... кез ... оқу пәні балалардың адамгершілігін, жақсы мінез-құлқын
қалыптастыру құралы бола ... ... ... ... ... ... бала ... әсер
ететін құндылықтарды қалыптастыруды өзі үшін сақтау қажет. Үлкен адам қай
жерде ... өзі ... ... ... ... сол ... ... алады.
Шын мәнінде жалпы адамзаттық құндылықтар ұғымына енетін ... ... ... кез келгенінде көрсетуге болады.
Бүгінгі таңда үлкендерге балалардың ынтасы мен назарын өзіне аударуға
қол ... ... ... Баланың рухани – адамгершілік
33
тағылымына кері әсер етуші факторлар: ... ... жат ... ... ... және ... ойындар бар.Сондықтан
мектептен тыс кездегі сабақтарды ұйымдастыруда мұғалім барынша тапқырлық
танытқаны жөн.
34
Пайдаланылған ... ... ... Қ.Б. ... - ... 1997.
2. Бап - Баба С.Жантану негіздері.- Алматы, 2003.
3. Алдамұратов Ә. Рахымбеков Қ. Жалпы психология. - ... ... Т. ... ... А.,1993
5. Жарықбаев Қ. Психология .- А.,1993.
6. Аймауытұлы Ж. Психология А.,1995.
7. Жарықбаев Қ. Қазақ ... ... ... М.В., ... И.А. Атлас по психологии М,1986.
9. Шәкәрім Құдайбердиев. Шығармалары. А., 1988
10.Ұстаздық шығармашылық Б.А. ... ... 2007 ... Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту Б.А. Тұрғынбаева
12. Математикадан ... ... Ш.Х. ... С.Ш.
13. Бастауыш білім журналы № , 2004 ж.
14. Математиканы оқытудағы методикалық көмек М. Сәтімбаева
15. Бастауыш сыныпта оқыту ... № 1, 2, 2008 ... Мен және ... ... бәрі Алматы, «Аруна», 2006 ж.
17. Әрекеттегі RWCT ... мен ... ... 2004 ... ... мектеп журналы, № 1, 2006 ж.
19. Что такое развивающее обучение Н.В. Репкина «Пеленг», 1993
20. Педогогическая риторика ... ... ... ... меңгерту жолдары Алматы «Ана тілі», 1997
22. Шешендік сөздер С. Негимов Алматы, «Ана тілі» 1997 ж
35

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Танымдық қызығу ерекшеліктері7 бет
Ағылшын буржуазиялық революциясы7 бет
Жұлдызды аспан көрінісінің жыл бойындағы өзгеруі5 бет
Шоқжұлдыздар. Ай және күннің көрінерлік қозғалысы6 бет
Адам мотивациялық сферасының құрылымы, қызмет етуі және дамуы7 бет
Адамның сезімдік сферасының дамуы22 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Ақпараттық технологиялар мен қызметтер сферасындағы маркетингтің дамуы 6 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың оқу мотивациясының психологиялық сипаттамасы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь