Халықтық педагогикасындағы балаларды еңбекке баулудың ұлттық идеялары

Жоспар

І.Кіріспе.

ІІ.Негізгі бөлім.
1. Тәрбиенің халықтық жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен жағдайлар
2. Халықтық педагогикасындағы балаларды еңбекке баулудың ұлттық идеялары.
3.Ғұламалар ғибараты және ұлттық тәрбие.

ІІІ.Қорытынды.
Кіріспе.
Қазақ халқының сан ғасырдан бері төрбие жөніндегі өнегелі істері мен сөздері, тұрмысы, мәдениеті, өнері, өмір тәжірибесі халық педагогикасының асыл қазынасы болып келді. Қай заманда болмасын ұрпақ тәрбиесі адамзаттың парызы болды. Әрбір халық өзінің тарихы мен тәжірибесін жалғастыратын жас түлектерді ғасырлар бойы тәрбие әдістері мен тәсілдерін, жасы үлкенді, ата-ананы сыйлау, құдайы қонақтың меселін қайтармау, көрші хақын жемеу, қайырымды, ізгі жүректі, бауырмал болу, т.б. осындай қоғамдық қатынастарды кішкентайынан көріп-біліп өскен адамдарда мүдделестік, өмірге көзқарастың сәйкестігі кісілік қарым-қатынаста айқындалып, жеке бастың бұра тартуына мүмкіндік қалдырмаған, психологиялық жағынан "бірауызды қауымдасқан жандар" үнемі өзінің рулық одағына етене сіңіскен салттар мен дәстүрлерді ұстанады. Ал бұл принцип ұлттық психология мен ұлт мәдениетінің сипатын айқындайтын факторлар болды.
Әр ұлттың өзіне тән тіршілік кәсібі, тарихы мен мәдениеті бар. Ол мәдениеті сөйлеу тілінен, ойлау жүйесінен айқын көрініс табады. Сондай-ақ, ұлттық мәдени ерекшелік сол халықгың өмір сүру тәсілінен, діни наным-сенімінен, әдет-ғұрпынан, салт-санасы мен дәстүрінен өзекті орын алады.
Осы тұрғыдан қарағанда, ар мен намысты қасықтай қаны қалғанша қорғай білу, дарқан көңіл, ақжарқындық пен адалдық, досқа деген мейірімділік қазақ халқының бойына туа біткен ұлттық психологиялық ерекшелік қасиеті, философиялық ойлау жүйесінің негізі демекпіз.
Халық педагогикасының негізгі мақсаты - өзінің бай тарихи тәжірибесіне сүйене отырып, келер ұрпақты еңбексүйгіштікке, өнерге баулу, отбасы, ауыл-аймақ, Отанның ар-намысын қорғай білетін, жаны жайсаң, арлы азамат тәрбиелеу болды. Осы мақсатты іске асыру жолында отбасы мүшелерінен бастап, ауыл ақсақалдары, көне көз қариялар мен ақын, жыршы, жырау, әнші, күйші, термеші сияқты өнер адамдарының бәрі белсене қатынасатын ұжымдық тәрбие ісін жүргізушілер болып келгені көпке аян. Әсіресе, ақын, жырау, термешілердің өлең, жыр, дастан, терме, толғауларының мазмұнына ой жүгіртсек, онда дидактикалық ақыл-нақыл, өсиет-өнегенің тұнып тұрғанын байқаймыз. Олар сол арқылы ненің жақсы, ненің жаман екенін сездіріп, келер ұрпақты неден аулақ, неге ынтық болуға баулып өсіруді мақсат етті. Ал ақыл-ойға, терең құрылған поэзиялық сөз маржанынан ұлттық ойлау ерекшелігін, мәдени мұраның өзіндік сипатын айқын танып білуте болады.
Әрбір халықтың тәрбиелік идеяларында сол ұлттың ерекшеліктері: дүниетанымы, көзқарасы, наным-сенімі, талап-тілегі және т.б. орын тапқан. Халықтың өрбірінің тәрбиелеу мен үйрету саласында өз жетістіктері, табыстары мен олқылықгары да бар. Бұл арада бір халыққа, мөселен, қазақ халқына ғана тән жетістіктерді: қазақтардың отбасында тәрбиелеу жүйесі, туысаралық қатынастар ерекшеліктері, халықтың қолөнер кәсіпшілігі түрлеріне үйретудің әдістемелік қағидалары және т.б. тек осы халықтың талаптары рухында ғана ұқсатылуын қалаймыз. Мұндай үлгіні жер бетінде өмір сүріп жатқан әрбір ұлттың адамдары ұстануға тиіс. Сонымен бірге, әрбір адам ең алдымен өз халқының перзенті, өз туған жеріне жан-тәнімен берілген адал азамат екенін, ұлтының болашағы тек өзіне байланысты екенін естен шығармағаны жөн. Осындай тұжырымға тоқталуга ұлттың әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері көмектеседі. Солар арқылы ол жалпы адамзаттық әлемге аяқ басып, өз халқының игілігін басқа халықтарға жақын да түсінікті ете алады. Оларда халыктың өмір салтының өзіндік ерекшелігіне сәйкес жеткіншек ұрпақты төрбиелеуге байланысты талаптары қалыптасқан.
Демек, әрбір ұрпақ өз кезі мен өткеннің талаптары, объективті факторлар негізінде жеткіншек ұрпақты өмірге даярлап, оны ата-бабалар дәстүрінде өмірде жинакхалған төжірибе негізінде тәрбиелей отырып, оларды мүмкіндігінше терең игере түсуі керек.
Казақ жерінің орасан зор көлеміне, рулық, тайпалық бөлінуіне, сондай-ақ, бауырлас халықтардың ықпалына қарамастан, түрлі аймақтардағы педагогикалық көзқарастардағы айырмашылық шамалы. Мұның өзі қазақ халқында жеткіншек ұрпаққа тәрбие берудің біртүтас өзіндік жүйесі қалыптасқан деп тұжырым жасауға негіз болады.
Тәрбиенің біртүтас өзіндік жүйесінің қалыптасуына ыкпал етуші басты себеп - қазақ халқының балажандылығы, балаға деген ерекше махаббаты, ілтипаты. Бала өміріндегі әрбір маңызды кезеңдерді: дүниеге келуін, оған ат қоюды, бесікке салуды, түсау кесуді, сүндетке отырғызуды, тілінің шығуын, алғаш рет ат жалын тартып мінуін, бәйгеге қатысуын және т.б. қуаныштай білген. Өздерінің оған деген сүйіспеншілігін, ыстық ыьдыласын өн-жырға қосқан.
Қыз бала мен ер бала тәрбиесінің ерекшеліктеріне аса мон берген. "Әкеге қарап үл өседі, шешеге қарап қыз өседі", "Ұлдың үяты әкеге, қыздың үяты шешеге" деп, үл баланың тәрбиесімен әкелер мен аталар, қыз баланың тәрбиесімен аналар мен әжелер айналысқан. Қыз баланы "болашақ ана", иқонақ" деп аялап, мәпелеп өсірген, бетінен қақпаған, жекіп, дауыс көтеріп балағаттамаған. Оларды жастайынан абыройын сақтауға шақырған. Мейірімділікке, инабаттылыққа баулыған, үлкенді сыйлауға, жасы үлкен адамның, әсіресе, ер адамның алдынан көлденең өтпеуге, сөйлеп тұрғанда сөзін бөлмеуге, өтірік айтпауға, жетім-жесірге көмектесуге тәрбиелеген. Үйде, отбасында жайлы жағдай жасауға үйреткен.
Балалардың табиғи, дара ерекшеліктері, белгілі бір өнер түріне, іске бейімділігі, талап-талпынысы да назардан тыс қалмаған. Егер келелі сөзге, шешендікке бейімі болса, ел адамы етуді көздеп, шешен-билерге жанастырып, ән-күй саласынан кдбілеті болса, сал-серілерге ертіп, олардың өнерін үлгі-өнеге еткен.
Балаларды ерте бастан еңбек түрлеріне баулу, мысалы, мал және ауъш шаруашылығына үйрету, алуан түрлі қолданбалы өнер бүйымдарын жасауға тарту, балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, ой-өрісіне, іскерлігі мен дағдысына талапты күшейту өрбір отбасының негізгі міндетіне айналды. Ер бала мал жайды, оны баптады, күтті, шөи шаиты, жинады, қыздар үй шаруашылығымен айналысты. Балаларды еңбекке тәрбиелеу барысында ата-аналар оларды тек өзі үшін ғана емес, жалпы халықтың игілігі үшін еңбек етуге, еңбекке қүрметпен қарауға үйретті. Балаларды еңбекке ерте араластырып, олардың адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуына, көркемдік-эстетикалық талғамдарының жетілуіріе, дене бітімдерінің толысып дамуына, сонымен бірге, халықтың мөдени мүрасына аялы көзқарасын арттыруға жәрдемдеседі.
Тәрбие процесінде педагогикалық ықпал етудің толып жатқан әдіс-тәсілдері, амал-жолдары қолданылды. Балаларға қайырымды, ілтипатты қатынас жасау, баланың асыл. адамгершілік сезімдерін ояту, жанама ыкдал жасау, өзіне деген сенімін нығайту, сенім арту, түсіндіру, көрсету, акьо айту, өнеге беру, өтініш жасау, жаттықтыру, мақтау. мадақтау, ескерту, алғыс айту, қорғау және т.б.
Үлкендердің, ата-аналардың үлгі-өнегесі - балаларга ғибрат. "Үяда не көрсең, үшқанда соны ілерсің" дегендей, үлкендердің, ата-аналардың жеке басының үлгі-өнегесі балалар тәрбиесіндегі үтымды әдістің бірі.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Әдеп. Инабаттылық дәрістері. -Алматы,1998.
2.Мөлдір бұлак. Құрастырған Р.М.Рахимова.- Бішкек, 2000.
3.Радлов В. Алтын сандық. -Алматы, 1993.
4.Регель О.В. Воспитание в детском саду.- М, 1984.
5.Трудовое воспитание в детском саду.- Минск, 1990.
6.Құнанбаев Абай. Қара сөздер. - "Қазақстан мектебі". Алматы. 2005.
7.Тұнғатарова. Г. Қырғыз халқының балаларды еңбеке баулудың ұлттық идеалары.-
Білім-образование,2006.
8.Құрсабаева.М.Ұлтық тәрбиенің маңыздылығы.-Ұлттағлымы,2006.
        
        Жоспар
І.Кіріспе.
ІІ.Негізгі бөлім.
1. Тәрбиенің халықтық жүйесінің қалыптасуына ықпал еткен жағдайлар
2. Халықтық педагогикасындағы балаларды еңбекке баулудың ... ... және ... ... халқының сан ғасырдан бері төрбие жөніндегі өнегелі істері мен
сөздері, тұрмысы, мәдениеті, ... өмір ... ... педагогикасының
асыл қазынасы болып келді. Қай заманда болмасын ұрпақ тәрбиесі адамзаттың
парызы болды. Әрбір халық өзінің тарихы мен ... ... ... ... бойы ... ... мен тәсілдерін, жасы үлкенді, ата-
ананы сыйлау, құдайы ... ... ... көрші хақын жемеу,
қайырымды, ізгі жүректі, ... ... т.б. ... ... қатынастарды
кішкентайынан көріп-біліп өскен адамдарда мүдделестік, өмірге көзқарастың
сәйкестігі кісілік қарым-қатынаста айқындалып, жеке ... бұра ... ... ... ... "бірауызды қауымдасқан жандар"
үнемі өзінің рулық одағына етене сіңіскен салттар мен ... Ал бұл ... ... ... мен ұлт ... ... факторлар болды.
Әр ұлттың өзіне тән тіршілік ... ... мен ... бар. ... сөйлеу тілінен, ойлау жүйесінен айқын көрініс табады. Сондай-ақ,
ұлттық мәдени ... сол ... өмір сүру ... діни ... әдет-ғұрпынан, салт-санасы мен дәстүрінен өзекті орын алады.
Осы тұрғыдан ... ар мен ... ... қаны қалғанша қорғай
білу, дарқан көңіл, ақжарқындық пен адалдық, досқа деген мейірімділік қазақ
халқының бойына туа ... ... ... ерекшелік қасиеті,
философиялық ойлау жүйесінің негізі демекпіз.
Халық педагогикасының негізгі мақсаты - өзінің бай тарихи ... ... ... ... ... өнерге баулу, отбасы, ауыл-
аймақ, Отанның ар-намысын қорғай білетін, жаны ... арлы ... ... Осы ... іске ... ... ... мүшелерінен бастап,
ауыл ақсақалдары, көне көз қариялар мен ақын, жыршы, жырау, ... ... ... өнер ... бәрі ... ... ... тәрбие
ісін жүргізушілер болып келгені көпке аян. ... ... ... ... жыр, ... ... толғауларының мазмұнына ой
жүгіртсек, онда дидактикалық ақыл-нақыл, өсиет-өнегенің ... ... Олар сол ... ... ... ... жаман екенін сездіріп, келер
ұрпақты неден аулақ, неге ынтық болуға баулып өсіруді мақсат етті. Ал ақыл-
ойға, терең ... ... сөз ... ... ... ерекшелігін,
мәдени мұраның өзіндік сипатын айқын танып білуте ... ... ... ... сол ұлттың ... ... ... ... және т.б. орын тапқан.
Халықтың өрбірінің тәрбиелеу мен үйрету саласында өз ... мен ... да бар. Бұл ... бір ... ... қазақ
халқына ғана тән жетістіктерді: қазақтардың отбасында тәрбиелеу жүйесі,
туысаралық қатынастар ерекшеліктері, халықтың қолөнер кәсіпшілігі түрлеріне
үйретудің әдістемелік ... және т.б. тек осы ... ... ғана ... қалаймыз. Мұндай үлгіні жер бетінде өмір ... ... ... адамдары ұстануға тиіс. Сонымен бірге, әрбір адам ... өз ... ... өз туған жеріне жан-тәнімен берілген адал
азамат екенін, ұлтының болашағы тек ... ... ... ... жөн. ... ... тоқталуга ұлттың әдет-ғұрыптары мен салт-
дәстүрлері көмектеседі. Солар арқылы ол ... ... ... аяқ ... ... ... басқа халықтарға жақын да түсінікті ете алады. Оларда
халыктың өмір салтының өзіндік ... ... ... ... байланысты талаптары қалыптасқан.
Демек, әрбір ұрпақ өз кезі мен өткеннің ... ... ... ... ... ... даярлап, оны ата-бабалар ... ... ... ... ... ... ... терең игере түсуі керек.
Казақ жерінің орасан зор көлеміне, рулық, тайпалық бөлінуіне, сондай-ақ,
бауырлас халықтардың ықпалына қарамастан, ... ... ... ... ... ... өзі ... халқында жеткіншек
ұрпаққа тәрбие берудің біртүтас өзіндік жүйесі қалыптасқан деп ... ... ... біртүтас өзіндік жүйесінің қалыптасуына ыкпал етуші басты
себеп - қазақ халқының ... ... ... ... махаббаты,
ілтипаты. Бала өміріндегі әрбір маңызды кезеңдерді: дүниеге келуін, оған ат
қоюды, бесікке салуды, түсау ... ... ... ... ... рет ат жалын тартып мінуін, бәйгеге ... және т.б. ... ... оған ... ... ... ыьдыласын өн-жырға
қосқан.
Қыз бала мен ер бала тәрбиесінің ... аса мон ... ... үл өседі, шешеге қарап қыз өседі", "Ұлдың үяты әкеге, ... ... деп, үл ... ... ... мен ... қыз баланың
тәрбиесімен аналар мен әжелер ... Қыз ... ... ана", ... ... ... өсірген, бетінен қақпаған, жекіп, дауыс ... ... ... ... ... ... инабаттылыққа баулыған, үлкенді сыйлауға, жасы ... ... ер ... алдынан көлденең өтпеуге, сөйлеп ... ... ... ... ... ... тәрбиелеген.
Үйде, отбасында жайлы жағдай жасауға үйреткен.
Балалардың табиғи, дара ерекшеліктері, белгілі бір өнер түріне, ... ... да ... тыс қалмаған. Егер келелі сөзге,
шешендікке бейімі болса, ел адамы етуді ... ... ... саласынан кдбілеті болса, сал-серілерге ертіп, олардың өнерін үлгі-
өнеге еткен.
Балаларды ерте бастан еңбек түрлеріне баулу, мысалы, мал және ... ... ... ... ... өнер бүйымдарын жасауға тарту,
балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, ой-өрісіне, ... ... ... ... ... ... ... міндетіне айналды. Ер
бала мал жайды, оны баптады, күтті, шөи ... ... ... ... ... Балаларды еңбекке тәрбиелеу барысында ата-аналар
оларды тек өзі үшін ғана емес, жалпы халықтың игілігі үшін ... ... ... ... ... Балаларды еңбекке ерте араластырып,
олардың ... ... ... ... ... дене бітімдерінің толысып дамуына, сонымен бірге,
халықтың мөдени мүрасына аялы көзқарасын арттыруға жәрдемдеседі.
Тәрбие ... ... ... ... толып жатқан әдіс-
тәсілдері, амал-жолдары қолданылды. Балаларға қайырымды, ілтипатты қатынас
жасау, баланың асыл. ... ... ... ... ... ... деген сенімін нығайту, сенім арту, түсіндіру, ... акьо ... ... өтініш жасау, жаттықтыру, мақтау. мадақтау, ескерту, алғыс
айту, қорғау және т.б.
Үлкендердің, ата-аналардың үлгі-өнегесі - ... ... ... ... ... соны ... дегендей, үлкендердің, ата-аналардың жеке
басының үлгі-өнегесі балалар тәрбиесіндегі үтымды әдістің бірі.
1. ... ... ... ... ықпал еткен
жағдайлар
Тәрбиені қэжет ету адамның пайда болуммен бірге туды және адам қоғамы
қанша өмір ... ... өмір ... ... өмір ... ... Осыған орай
тәрбиенің дамуын халықгьщ, этностық катысуымен алға басуын ескермеу заңсыз.
Мектептер пайда болғанға ... ... ... ... бойы
қалыпатаскан тәрбиенің халықгық дәстүрлері шешуші роль аткдрды. Халық
ұрпақтан ұрпақка өзінің ... және ... ... ... ... ... құрметі ретінде мұра етіп келді, сол арқылы
қоғамның ... және ... ... ... ... рухани өмірін анықтаушы жәйттер еңбектең, табиғаттан, ішкі:
дарындылықтан, табиғалықтан және ... ... Және дол ... нағыз халықтық сипаттарын айқындап берді
Жетілген адам тәрбиелеудің халықтық бағдарламасы көпқырлы және кең. ... ... ... ... да сан ... ... тұлғалық бейнесін
калыптастыруға бүкіл халық өмірі ықпал етті: бөрі ... ... ... ... ... ... ... өмірі мен рухани
өмірі арасын байланыстырушы ретінде алға шықты. Тұтас алғанда ... және ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Адам мәдениетінің екі саласы арасындағы
сабақтастық байланыс дәл осы педагогикалық мәдениетпен камтамасыз ... ... ... болмасын халықтық педагогика этностық
ұжымдық шығармашылығының кұрамды ... ... ... ... ... ... ... ежелгі дәуірлерден тамыр
алатындығына ... ... ... ... ... сана ... ... дамуы, тәжірибе
мен дәстүрлер жинақгауы негізінен қоғамдық тәрбие жүйелері өлі ... ... ... жатады. Демек, табиғат және еңбек халыкгық
тәрбиенің қозғаушы күштері, жетілген адам тұлғасы ... ... ... ... ... ықпалы педагогикалық процеске саналылық
элементін енгізді жетілу жайлы ойды кеңейтті, нәтижесінде өзіндік ... ... ... ... ... туды.
Табиғатпен объективті үйлесімділіктң субъективті де жағы бар:
денсаулықтың ... ... ... ақыл-ойы дамуына игі әсер
етеді. Табиғатпен және оның аясында өтіп ... ... ... ... оны ... ... ұстаз деп таниды. Мұндан каңдай да бір
кұбылысты бақылауға ... және ... ... ... ... ... құбылыстардың тұғастай қабылдануы олардың есте анағұрлым
күштірек сақталуына алып келеді, нәтижесінде ... ... ... тербиеленеді.
Ал, табиғаттың эстетикалық ролі мәңгілік. Бүкіл өсемдік табиғатка тән.
Жастардың эстетикаылқ талғамының артуына табитаттың әсер ... ... ... ... ... ... рухтанған жоғары поэтикалық
шығармаларынан көрініп тұр.Мінездің ... ... пен ... ... ... адам мен тұтас ... ... ... ... ... ... ... көрініс
беретіндігі жайлы пікір білдірушілердің бірі орыс педагогы - ... ... ... ... өсерімен калыптасатын даралықтардың
педагогикалық құбылыстарда да ... ... ... ... аударуға тұрарлық.
Табиғат тұлғаның барлық жағынан қалыптасуына ықпал етеді - дене ... ерік пен ... ... еңбексүйгіштігін, көркемдік талғамын
жетілдіреді. Яғни, табиғатпен үйлесімділік үлкендердің саналы педагогикалық
орскеті жағдайындағы оны ... ... және ... ғана ... сондай-ақ
оны белсенділікпен кайта өзгертуге кабілеттілік. Ал адам ... ... дәл осы ... -табиғатпен қоғгамды қайта түлетулерде,
онымен ұқыпты қарым-катынас орнатуда.
Осылайша бірте-бірте тәрбиенің мақсаты айқындалып, нақтылана ... ... ... ... ... жаңғырту, тапсыру, бекіту
құралы ретінде дос түрлер алға шықгы. Олардың көмегімен аға ұрпақтан
кішілерге мінез-құлық ... ... ... ... ... ... бүқаралық, түрақгылық, осерлі тартымдьшық дәстүрлерге
төн сипаттар болып табылады. Олардың мәні ... әдет ... ... ... ... өмір ... өткеннің мәдени
мұрасы ретінде ұқыпты карым-катынасында.Сонымен дәстүрлер қоғам өмірінің
объективті жағдайларын ... ... оның ... ... бекітеді,
олардың сабақтастығын камтамасыз етсді.
Дәстүрлердің күші табиғтығы, бір жағынан, ұйымдаспаған жаратылысында. Олар
көзқарастар мен ... ... ... ... ... адамды
тәжірибелік әрекеттерге қосады, түсініктер мен ... ... ... ... ... секілді казақ халқы да ... ... мен ... ... бірегей тәжірибесіне ие. Төменде осы
педагогикалық тәжірибеден хабардар ... ... ... ие ... ... ... ... ұрпақтың оларды жаңа тарихи жағдайларда әрі
қарай дамыта алуында жатыр. Қоғам және ... ... ... ... ... ... ... сырт айналады (қабылданбайды),
сондықтан дәстүрлер ... (не және ... ... ... ... (не және қалай кабылданбайды) да ... ... ... ... ... ... ... шығуға үйретеді.
Алайда өкеінішке орай, дәстүрлер табиғаты ... ... мәні ... ... деңгейін, озық дәстүрлердің
мазмұны және олардың жеткіншек ұрпақ ... ... ... мәселер
нақтылауларды қажет.
Педагогика халық өмірінің барлық саласына енген. Халықтық педагогика - бұл
халық шығармашылығында ... ... ... саласыңдағы түсіктер,
көзқарастар, пікірлер, сенімдер, ... ... мен ... ... бұл, тәрбие ісіне тікелей не жанама турде қызмет ... ... ... ... ... ... кең ... ретінде қарастыру керек. Себебі ол
өзіне еңбек әрекетінің сан ... ... ... ... ... ғұрыптар, фольклор, ойындарэ билер, халықтық киімэ ... ... ... ... ... Көптеген бастапқы белгілерін
сақтап ол ұдайы дамуда жөне жаңаруда, қалай болғанда да өз уақытының айнасы
болып табылады деген ... ... ... ... ... ... ... өзінің сезімді
мәнерлілігімен, эстетикалық реңділігімен жастарға адамгершілік ... ... және ... ... ... ... педагогака адамгершілік
саласында ешқандай келісімдер мен ... жол ... ... ... ... ... жоқ. Оған ... саналуан және бай тәсілдері белгілі. Бұған көз жеткізу үшін
барлық халықтарға белгілі әдістер мен құралдарды атаса да ... бұл ... ... сенім, ізгітілгек, өтініш, кеңес, мақұлдау, кінәлау,
ескерту, көндіру, күшейту, ант беру, жазалау және ... ... ... ... ... асты және ... ... педагогикалық тәжірибесі мен ... ... өз ... ... ... ... тәрбиелеудің
дәстүрлі халықтық әдістері мен тәсілдерін тыңғылықгы талдау арнайы бола
алар еді.
Адамды жетілдіруді халық мейлінше ... және анық ... сөз ... синтездік бейнесі ғана емес, сондай-ақ нақты ... ... ... ... ... калыптастыруды қамтамасыз
ету жайында болды.
Адамдық жетілулердің мәні мен мазмұны жайлы түсініктер ... ... ... куә ... ... тұлғаның нақты
сипаттары тек тілек. - сөздер төңірегінде болған жоқ, олар ... ... ... алға шықты, яғни сөз бен істің бірлігі халық
педагогикасының куатты тұстарының бірі-болып табылады.
Халық жеткіншек ұрпақ тәрбиесін жақсартуға қашанда қызығушылық білдіріп
отырды. ... ... ... ... ... бала тәрбиесінің сол не
өзге от басындағы жағымды тәжірибесін бағалауға ... ... ... ... ... ... сыни ... карауға, көршіә елдердің балалар
мен жастар тәрбиесі жүйссін талдай алуға үйретті. Бұл ойланулар тәжірибені
тексеруіне, одан ... ... ... және осының бәрін өз отбасы,
руы? кауымы бала ... ... ... алып ... ... ... ... тарихи кезеңдер мол, мұнда халықтың күресі, жеңіс пен
жеңілісінің бүкіл тарихи жолы көрніс ... онда ... ... жылжу
жолында иеленген бүкіл бағалысы, кұндылықтары сақталған.
Мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады. ' Ата-ана балаларды ойын жоне біріккен
еңбек әрекеті процесіңде ұдайы және жүйелілікпен бақылады. Егер балалардың
дамуын олардың ... ... ... ... еместік басым болса,
оларды біріқкен еңбек процесінде ұдайы және ... ... ... мен ... ... ... ... мен
көрермендер ретінде катысты. Бұл қатысу дәстүрлі болғаңдықтан, ... ... ... емес.
Әрбір ұлттың ұрпақ тәрбиелеуде өзінің даму тарихы бар. Қай кезде де
тәрбие бастауы еңбек тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... баланың нәрсені әкелгені - оның еңбек ... ... Бала қай ... ... де ол еңбек тәрбиесімен ұштастырылып
жүргізіледі.
Көрнекті ғалым ... ... ... ... ... мен тарихы" деген еңбегінде қазақтың халықтық педагогикасының
даму кезеңдерін адамзат дамуының қоғамдық ... ... сай 8 ... ... бірінші дәуірді біздің дәуірге дейінгі тас, қола замандарын,
"Алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі тәрбие" дәуірі деп қарастырады. ... ... жас пен ... ерекшеліктеріне қарай қоғамдық сипат алды. ¥л
балалар садақ тарта білді, аң ... ... қыз ... ... ... киім пішті, тұрмыстық салт-дәстүрлерінің рәсімдеріне
қатысты" деп, еңбек тәрбиесі ұрпақ тәрбиесінің бастау ... ... ... ... ... ... ... жазушы ұлы ақын М.
Жұмабаев өзінің "Педагогика" (Алматы, "Рауан", 1993. (1923ж. Ташкен) деген
кітабындағұлама Джоби ... ... - ... ... ... ... кол ... олай болса, кітап әншейін көмекші болып.
мектеп басынан аяғына шейін кол еңбегі негізіне кұрылсын" - деген ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - өзінің неше
ғасырлық бай тәжірибесіне сүйене отырып, ұрпақты еңбек сүйгіш, адал, сегіз
қырлы бір ... ұлты үшін ... ... етіп тәрбиелеп шығару.
Тәуелсіз Қазақстандағы үлттық тәлім-тәрбие-нің өркен жаюы кезеңінен бері,
(С. Қалиұлы, "Қазақ ... ... ... мен ... ... ... ... педагогикасының тәлімді
тәжірибесін пайдаланудың жастарға тәрбие берудегі мүмкіндігі ғылыми түрде
зерттеліп, дәлелденіп, ... ... ... асырыла бастады.
Қазақстан Республикасы Білім жэне ғылым министрлігінің Республикалық оқу-
әдістемелік кеңесі ұсынған, Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... ... ... Жалпы
орта білім беретін мектептің 5-7 сыныптарына ... ... ... өнер ... ... ... қолөнер
технологиясы", "Тіпті бұйымдарының сән үлгілері" ... ... ... бұйымдарын модельдеу1' бөлімінде "Мата туралы жалпы түсінік", "Мақта
және зығыр маталарының түрлері, оларды өңде жолдары", ... ... және ... Қолөнер тігін бұйымдарын модельдеу" бөлімінде ... ... бар. Осы ... ... ... ... мата ... жіптердің құрылысымен, (талшықтарымен)
касиеттерімен, түрлерімен танысады. Мата тоқылуында пайдаланатын ... ... ... талшық, олардан жіп дайындалу жолдарынан
мағлұмат берілгені дұрыс. Жіп иіру ... ... ... - жіп
иіруші мамандығы. Оның атқаратын міндеті мен нені ... ... ... ... ... жіп токыма фабрикасына түсіп, одан мата
тоқылады. Матаның ұзына бойына ... ... ... ... ... ... ... жіпті арқау жібі деп атайды. Мата тоқылу барысында осы
жіптер бір-бірімен әртүрлі әдіспен айқасады. Соның ... ... және ... ... түрлерімен таныстыру корек. Бұл
айкаспаларды қағаздан қиылған екі ... ... ... ... өздері
тоқып керулері керек . Қазақ қолөнерінде бұл ... ... ... кілем, бау, басқұр, алаша, қақпа алаша, шекпен, қап
сияқты тұрмыстық бұйымдар жасауда ... мата ... ... төрт ... ... ... жүн, жібек
белгілі. Қазіргі маталардың түрлерінің өте көп болуының сырын окушыларға
проблемалық сұрақ ретінде ... ... ... екі ... ... атауларын кезекнен атап шығуларын сұраған дұрыс. Жібек, дүрия,
доқаба, ақдабы, ақсаң, барқыт, ... ... ... бөз, ... ... ... шұға, торқа, т.б. көптеген мата атаулары А. Кұралұлының
"Қазақ дәстүрлі мәдениетінің ... атты ... ... қоса берілген. Осы маталардың ... ... ... ... ... әкелінген. "¥лы Жібек жолы" деген атпен осы керуен
жолы тарихта қалған.
XI ғасырдың атақты түрік тілін зерттеушісі Махмұт ... ... ат ... -Түрік сөздігі" деген кітабында мынадай мақал келтіреді:
"Қытай ханының ... көп, ... ... Осы ... ... - торқа,
жібек деп көрсетілген. Шікін - жібек, жыханшы - Шынның өзгеше нақышты жібек
кеземесі, кензі ... сары көк ... Шын ... ... түрі.
2. Халықтық педагогикасындағы балаларды еңбекке баулудың ұлттық
идеялары.
Адамның жеке тұлға ретіндегі мінез-құлқының қалыптасуы, оның ... мен ... ... тік ... мығым тұра білуі іс-қимыл
шеберлігінің дамуына байланысты.Адамның осы сапалық ... ... ... ... табылады. Ерікті еңбек адамның шығармашылық мүмкіндігіне
кең өріс ашып, оны жүзеге асыруға жігерлендіреді.
Адамға, әсіресе, қоғамдық ... игі ... зор. ... ... ... бола ... ... және жекелік іс-қимылдар түрінде
көрініс береді, сол ... жеке ... ... өз ... таба ... ... ... сондықтан да қай қоғамда, қай мемлекетте болсын,
еңбектің маңызы ... ... ... ... да ... сияқты өзінің сан ғасырлық өркендеу жолында
жасөспірім буынды еңбекке тәрбиелеуде бай тәжірибе ... ... қол ... бері ұлттық сипаттағы тәлім-тәрбиеге көп көңіл
бөліне бастады. Сондықтан да ұрпақтан ... ... ... ... ... ерекшелігін, мәнін зерттеудің маңызы зор.
Жас баланың үйішілік тәрбиесінде қырғыз халқы еңбекке баулуға үлкен мән
береді. Себебі ... ... жас ... ... ... бірден-бір
жолы еңбек болып есептелінеді. Еңбектің бала тэрбиесінде бэрінен жоғары
түратынын "Байлықтың атасы -еңбек", ... ... ... ... жетпейсің", "Еңбекпенен ел көгерер", "Ел еңбегінжер жемейді",
"Еңбекті ... адам - есі жоқ ... ... төл ... еңбекпен ер
өседі" деген сияқты халық даналығы да растай түседі. ... ... сөз ... мал шаруашылығы, мергеншілік,қолөнер, ұсташылықтың
көптеген түрлерімен байланыста қаралады. Балаларды бұл ... ... жас ... және ыңғайы мен ептілігіне көңіл бөлінеді. Жас
баланы ... ... ... ... ... үш ... басталады.
Баланың алғашқы іс-әрекеті үлкендердің еңбегін қайталаумен ерекшеленеді.
Қырғыздар қария я ... ... қол ұшын беру ( ... ... су ... ... орньгна қою, сыйлау, тамақтануға көмектесу, істеген
жұмысын мақтау, т.б.), ата-анасының ісін ... ... ... ... ... көп ... үйретеді.
Еңбек сүйгіштікке үйрету үшін балаға жалқаулық пен еріншектіктің залалын
мақал-мәтелдер арқылы да түсіндіріп отырады. ... ... ... ... ... көп", ... піс, аузыма түс", "Бекер жатқаннан
безе қаш", "Білмегенннің білегі ауырмайды" деген әрі ... әрі ... ... ... ... әсер етеді.
Тыю сөздер де балаға тәлім-тәрбие, үлгі-өнеге, ақыл-насихат айтуда қуатты
құрал болған. Мұндай тыю сөздерді халық өз жадынан ... ... ... қолданып, баланы жаман әдеттен, арам істен ... Тыю ... ... ... ... кеспе", "Малды үркітпе",
"Жалқау болма", т.б. атауға болады. Біз осы ... тыю ... ... және техникалық қауіпсіздікті сақтау ережелерін үйрету кезінде
пайдаландық.
Түрлі ырымдар, тыю сөздер баланы жаман ... ... ... ... ... ... "Нанды лактырып берме, "Нанның үстіне бұйым
коймаи. "Нанды тепн ... бір ... ... ... ... мәні бар ... мәні түсіндірілді. Балаларға кауіпсіздік ... ... ... шалқасынан қойма'?, "Пышакты тіліңмен жалама", т.б. тыю сөздердің
мәнісін ... ... ... ... ... белгісі -бұл бата беру.
Қырғыздар ерте заманнан ак батаның әсер ету күші өте зор деп түсінген, оның
қуаты ешнәрсемен есептелінбейді ... ... ... адамдардан бата
алмаған қырғыз баласы болмайды, халықта бала батаменен өсіп, өнеді деп
сенген.
Қырғыздар ... ат ... ... ... ... ... атқа ... мінгенде, алғаш рет ерлік жасағанда балаға
үлкендердің ... ... ... бала ... ... ... батасын естіп өседі. Баласына бата сұрауды ата-аналар өзінің
міндетінің бірі деп ... ... ... ... ел ... ... батасын алу мақтаныш сезімін тудырған, Бабалардың ақ ... ... ... ант, ... секілді болып келген. Ақ батаны қариялар
көбіне жырмен я болмаса нақыл сөзбен айтқан. Мысалы мынандай баталар ... ... ... бала ... мен ... және берсін!
Саған қас қылған дұшпанды
Табаныңның астына сала берсін!
Аллаhу акбар!
Құдайым жарылқасын!
Байқылсын қылсын
Төрттүлігін сай қылсын!
Кетпес ... ... ... ... ... ... болсын!
Мұратың асыл бол сын!
Тілеген тілегіңізді берсін!
Аллаhу акбар!
"Батаменен ел көгерер" дейтін халкымыз жақсы істі қолдағанда, ақ ... ... ... бата ... ... ... "Көп жаса", "Бай бол, бар бол", т.б.
Ұлттық ойындар арқылы да ... ... ... ... ... ... ... баулитын ұлттық ойындарына "Ине жоғалды",
"Бидай ... тары ... ... "Ақ ... көк терек", "Мысық-
тышқан", Керней-сырнай" жәнет.б. мысал бола алады.
Тұрмыс-тіршілікте қырғыздар төрт ... ... ... кәсіп, өнер білуге
баланы қызықтыру үшін тұрмыс-салт жырларын, ертегілер, ... ... ... «Мал ... ешкі бақ; ешкі ... ... екі ... "Қойың болса наныңбар", "Жылқы-малдың патшасы", "Ат-адамның
қанаты", "Атың болса ... бар" ... ... мәні зор ... ... жиі ... ... Төрт түлік туралы жұмбақтарға
мынандай мысалдар келтіругеболады:
Шапаны да, тоны бар,
Қысы-жазы жонында.
Атам жүреді қайтарып,
Таяғы бар қолында ... ... ... ... ... ... ұлттық негіздегі педагогикасын әлі де зерттей түсу қажет.
Әсіресе, балаларды ... ... ... ... маңызын аша түсу
абзал. Өйткені оның ұлттық рухы биік, намысшыл жастарды тәрбиелеуге ... бойы ... ... бірге жасасып, ұрпақтан-ұрпаққа мұра болып,
өмір сынынан өткен, бүгінге жеткен әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер негізінде
тәлім-тәрбие үлгілері қалыптасты. Қай ... ... ұлт ... ... да, ... ... рухы ... ақыл парасаты мол,
мәдени-ғылыми өрісі кеңұрпақты тәрбиелеу -әрбір қоғам ... ... ... ... ... ... аға ... ақыл-ойын, тәрбиелік
тәжірибесін пайдаланбай өмір сүрген емес.
Х-ХІ ғасырларда өмір сүріп, сол ... озық өнер ... ... ... ... ... ... еңбегі -адамгершілік тәрбиесінде
маңызы зор мұра. Онда әділдік туралы былай делінді:
Қылығымды көр, қылаудай жок иіні,
Өзім де ... ... де ... ... кеспей тоқтаман,
Құл ма, бек пе, еш айырма жоқ маған .
Адам бойындағы қасиеттер мен ... ... ... күні ... ... өсиет-өнегесін бүгінгі мен ертеңгі ұрпақ ... ... ... ... ... ... Халық ауыз эдебиетін оқып,
сусындаған әрбір баланың адамгершілігі мол, ақылы толық ... ... ... ... ұлы ақыны, кемеңгер ойшылы А.Құнанбаевтың данышпандығын
бүкіл дүниежүзі мойындаған. Ал Абай ... ... ... қара сөздерінің тәлім-тәрбиелік мәні орасан зор. Жеке ... мен ... ... ... көзқарасы ғылыми педагогиканың
тұжырымдарымен сәйкес келеді.
Ел тұрмысын ... ... Абай ... экономикалық негіздерін
өзгертуде деп білді. Қазақтардың өркениетті дамуын егіншілікті, ... ... ... ... ... ... мен ... шақырып, өзге халықтарды құрметтеуге, солармен карым-қатынас
орнатуға үндеді.
"Жетінші қара сөзінде" адам жанын тәрбиелеу ... ... "Жас ... ... екі ... мінезбен туады. Біреуі -ішсем, жесем, ұйықтасам
деген тән құмарлығы, екіншісі - ... екен ... жан ... ... ... ... жанға ұрғызса керек еді".
"Он тоғызыншы кара сөзінде" ақыл-естің тәрбие арқылы жетілетінін ғылыми
тұрғыдан ... ... ... туылғанда есті болмайды: естіп,
көріп, татып ... ... ... ... ... ... есте
сақтау, ғибрат алу ғана есті етеді".
"Он сегізінші қара ... адам ... өмір ... сабақ алып, өзін
қоршаған жағдайларға байланысты өзгертуге болатынын тұжырымдайды: "Адамның
адамшылығы жақсы ата, ... ана, ... ... ... ұстаздан болады."
"Он бесінші қара сөзінде" адамның ... ... ... "Егер есті адамдардың қатарында болғың келсе, күніне бір мәрте,
болмаса жұмасында бір, ең ... ... бір ... өзіннен өзің есеп ал".
Абай адам мінезінің қалыптасуы тәрбиеге байланысты екенін дәлелдеп былай
деді: "Егер мен заң қуаты қолымда бар кісі ... адам ... ... ... ... тілін кесер едім".
"Отыз жетінші қара сөзінде" адамның жақсы-жаман болуы, ақылды-ақылсыз
болуы ... ... ... ... ... ... қарама-
қарсы. Абай адам мінезінің қалыптасуы ... ... ... Осы ойлар төңірегінде М.Жұмабаев былай деді:
"Тыныш ұйықта ... ... ... ... ... ... босқа!"-деме.
Артыңда қазақтың жас балалары мен
Сөзіңді көсем қылып жүрер жеңге!"
Бұл Абай Құнанбаевтың мұсылман әлеміндегі деңгейін аңғартады. Ақын ... үшін ... ол ... ... әлем ... ... ... қарап, сол заңдылықтарды түсініп, сезінуге тырысты. Имандылық
Абайдың бойына сінген. оның қасиетіне, мінезіне айналған ... ... ... ... саналылық, ізгілік сняқты касиеттерді
калыптастыруда елеулі орын ... ... сан ... ұлт ... ... жинақталған тыйымдар мен ырымдары сан түрлі және көп мәселені
қамтиды.
3.Ғұламалар ғибараты және ... ... ... ... ашу ... ... тәлім-тәрбие мөселесі
жөнінде толық мағлұматтар беруді жөн ... ... ... ... асыл ... өзінің бастауын
қасиетті Құран жазбаларынан, тотемдік-мифологиялық үғымдар мен таңбалардан,
пайғамбарлар мен ғұламалар өсиеттерінен, киелі "Авеста" ... мен ... ... және дала ... ... ... ... еліміз өз тәуелсіздігіне қолы жетіп өскен елдермен терезесі тең
мемлекетке айналған шақта, кене ғасырлар қазынасынан бастауын алған ... ... да ... ... Сол ... мен ... ... тұтқасы – қасиетті. Құран жазбаларындағы діни-адамгершілік
ғибраттар болып табылады. Қазіргі таңда дін ... ... ... ... ... ... асқарлы тәлімдік ойлар қоғам
мен тұрмыстағы өмір әрекетінде жиі айтыла бастады. Өсқелең ұрпақтың ... ... ... қайта аршыла бастаған киелі ұғымдары ... ... алу ... ... туып ... Оған ... ... «Дін тарихы» атты авторлық жобалардың енгізіле бастауы ... ... ... ... ... ... таным серпілісі
деп бағалауымыз ғанибет.
Қасиетті Құран жазбалары - ... ... ... ... ... рас. Оның ... ұрпақ танымының қажеттіліктерімен ұштасқан
күрделі дүниелері туралы ой қозғайтын, сезім ... ... ... хақ, ... ... ... ... және ұрпағына
аманат еткен киөлі ұғымдар жөнінде мектептегі ... ... ... ... ... үлкен әсер етері анық. Бұл үмітіміз болашағынан ... ... ... ... ... шынайы ғибратты да,
абыройлы да ісі болып, өзінің дәстүрлі жалғасын игіліктендіре берсе дейміз.
Құран сүрелері - дәстүрлі ... ... ... ... мен ұғындыру елшемдеріне (параметрлеріне) сая бермейтін күрделі ой-
толғамдар жиынтықтарынан ... ... ... қажет ететін
таңғажайып, тылсым құбылыс екені хақ. Алайда, оның аса күрделі һәм құпиялы
сипат алуы ... ... ... ... ... жасыруға
болмайды.
Сондықтан Құран сүрелері негізінде шәкірт санасында барша адамзат
мойындаған рухани ... ... ... ой ... сезім тербету
әрекеті қажет екені анық. Ол тұжырымымызға киелі Кітаптағы мынадай сүрелер
ғибраттары негіз болмақ: «..Ұғымын Алла ... Ашық баян ... ... Шын ... оны ... бір ... түсірдік. Күдіксіз Ол, әр нәрсені
естуші, толық білуші. Ол аса дана, толық білуші. Ол ... өте ... ... мен ... әрі екі арасындағы нәрселердің игілігі Оған тән .
Ол сондай Алла, кектен мөлшермен жаңбыр жаудыруда. Сонда онымен өлі ... ... ... адам ... ашық ... ... ... қыздарды өзі алып, ұлдарды сендерге сендерге арнады ма?
Олардың біреуіне Аллаға арнағанының ұқсасы шүйіншіленсе ... ... ашу ... ... ... тәрбиеленіп, өз дауында баян ете алмайтын
біреу ме?.
Күдіксіз Алла, түйірді және ... ... Және ... ... ... шығарушы. Таңды сөгуші, түнді,тынығу және күн мен айды есеп үшін
жаратқан. Осылар, аса ... ... ... Алланың елшеуі. Ол, құрылық және
теңіздің қараңғылықтарында сол арқылы жол табуларың үшін жұлдыздарды
жаратқан. ... ... ... елге ашық ... Және ... ... ... жаратқан. Сендерге атаның белінде, ананың қарнында
немесе жердің үстінде, астында уақытша ... әрі орын ... ... ... бір кітап оқымаған едің де оны қолың мен жазбаған едің.
Негізінде Құран, өздеріне ғылым ... ... ... ... жоқ, ... ... ... жатқан Кітапты ғана түсіргеніміз ездеріне
жетіп ... ма? Одан ... ... бола ма? ... иман ... ел үшін
әрине игілік және үгіт бар .
Байқап отырғанымыздай Қүран сүрелеріндегі «ұғым», ... ... ... ... ... тағылымдық ұғымдарға ұласып тұр.
Мұндай ғибратты сөздердің мектептегі тәрбие ... ... ... ... ... ... Дін тәрбиесіне байланысты
тәлімдік әдістемелердің бүгінгі педагогикалық практикада көрініс ... ... ... ... ... ... ... қайта дами бастаған ізгілік алғышарттары мен рухани құндылықтар
жөніндегі парасатты қоғамдық ... ... ... ... ... ... бастаулары тарихи дәуірлер көшінде заман талаптары
мен құбылыстарының ... ... ... даму мен ... ерекшеліктерімен сипатталып отырды.
Алтай тауларының қақпа тастарына (ІҮ-Ү ғ.ғ.) ойып жазып кеткен Күлтегін
мен
Тоныкөк бабаларымыздың:
"..Биікте көк ... қара жер ... ... адам ... ... ... басқаруға ата-бабам:
Бумын, Тумын, Істемі қаган отырған.
Түркі халықтарына иелік еткен,
Төрт құбыланың бәрі жау еді
Әскер жүргізіп көп алған, бәрін бейбіт ... ... ... ... ... ... Қадырхан қойнауына-кері Темір қақпаға дейін,.",-
деп, ұрпағына мәңгілік мұра мен ... ... ... ... ... ... өткен заманның қайталанбас құндылықтары
жөнінде сыр шертеді .
Өскелең ұрпағына ... ... ... мен ... мол ... ой
маржандары ата тарихымыз бен ата тегіміздің көне ... ... ... ... ... тұр. Жыр ... ... дүниенің тылсым
құбылысымен байланысып, баба ғибратының күрделі сезімдерінің бастауы болған
ой-таным жүйесінің ерекшелігін танытып тұр, Тасқа айналған өсиеттер ... ... ... ... туралы шежірелерді жадында сақтауды
меңзейді. Жырдағы тәңірліктің таңғажайып құбылыстарынан таным ... ... ... жер мен ... ... ... ... қағидаларының, адамзаттың ғұмырнамалық заңдылықтарымен
ұштаса, ұрпақ санасына ой салуы - бүгінде жиі айтыла ... ... ... ... мен ... ... рухани қазынасы
бола бермек.
Ерте заманда ғұмыр ... ... ... ... ... Адакер,
Көрғұлы, Құдыс, Әл Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари, ... ... және Абай мен ... ... ... ... идеяларын
зерттеу - зерделі ұрпақтың қасиетті парызы болмақ.
Ұлттық тәлім-тәрбие жөнінде Жүсіп ... ... ... ... ... өнер, білім, ақыл-ой берді
Білім берді: адам бұл күндері шырқау биікке көтерілді,
Ақыл берді: осының арқасында түйін шешілді ... ... ... ой ... ұлттық тәлім-тәрбие қазынасына ақыл мен
парасат қосып тұр .
Ж.Баласағұнидың танымдық һәм тағылымдық мұралары бүгінгі таңда ... ... ... бойынша зерттелгенімен, оның әлі күнге ... ... ... ... ... көп.
Ғұлама өзінің әлемге әйгілі болған «Қутадғу билиг» (Құтгы білік немесе
ақыл, білім, тіл ... атты ... ... ... ... ... қазыналарының бірі - ақыл мен білім дүниесі деп өсиет ... ... ... ... ... кез келген қарапайым логикалық
талдау жүйесінің арнасына түсе бермейтін ... ... ... ... толғамдары ақыл менен парасаттылықты адам қоғам қажеттіліктері
арқылы жай ... ... оның ... әр ... әрекет пен сана
жетістіктері тұрғысынан пайымдау мен ... ... жол ... кім ... бойына жинай білсе ~ ұлықтық дәрежесі соған ... ал ... ... ... оның ... ... қасиеті арта түседі деген
әсиеті ғасырдың қай кезеңінде ... ... ... ... биік
шыңдарының бірі бола бермек.
Ж.Баласағұн ғұмыр кешкен ғасырлар көші Алла тағаланың аңсары ауып, таным
нұрлары шашыраған ... ... бірі ... еді. ... ... ... ... қайшылық пен қиындықтардың
бұлттарын торлатып, тағдыр мен өмір мәйегін өзгертуге күш салса да, аталмыш
алтын ғасырдағы ... һәм ... ... ... ... соншалықты
терең сіңіп, таным жұртынан өзінің соншалықты тамырын жайған құбылысымен
пара-пар келгені шындық еді. Оған ... ... мен ... ... А.Йассауи, А.Йүгінеки, С.Бақырғани, Рабғузи, Құтып,
Қ.Қатиб, Гийас ... әл ... ... ад дин ... және ... ... ... дана перзенті М.Қашқаридың мұралары кешелі-бүгінгі
замандардағы ұрпақ зердесін ашар ... ... ... ... ... шығыстанушы ғалымдар маржан тіл мен ... ... ... ... ... оның мұраларын шығыс пен мұсылман ілімдерінің ... ... ... ... ... ... қисындық-логикалық үлгісін
ғылыми тұрғыда терең саралаған таньмы зерек, тіл білімінің асқан ... ... ... ... ... мұра ... данышпан-
ұстаз ретінде дараланды. Оның:
"..Жеткіз менің сөзімді білімді адамдарға
Ұрпақ өссе естілер өмірге алаңдар ма?
Үш адамды жақсылыққа бастағанды ғалым ... ісін ... ... ... ... тәлім..",-
деген өсиеттері ұрпақ дүниетанымының қалыптасуына ұйытқы болатын рухани-
танымдық қазына екені анық .
Қашқаридың даналығы оның тіл һәм ақыл ... ... ... ... ғана емес, тағылымдық даналықтарымен де ерекшеленеді. ... баға ... ... ... - ... ауыз ... ... сақталғанын аян етеді. Халықтың рухани һәм тәлімдік ... ... және ... ... ... сақталып келгенін айта келе
ғұлама: «..Ұлым, менің өсиетіммен жанды аузыңа қаратқын. ... ... ел ... ... ... ... өсиеттер арқылы, жас
ұрпақтың тағдыры мен болашағына деген алаңдаушылығын көреміз. ... ... ... ... ... атты ... ... әйгілі
еңбегі ұлттық таным мен тәлім дүниесінің қайнар бастауына ... : "...ей ... ... ... өз ... сияқты
танып түсіне біл. Алла тағала, адамзатты жаратты. Оған өмір сүруге қажетті
өнер, білім, саясат ағымдарын жаратты, Сені ... ... ... ... ата-анаңның көңілін қалдырма, Білім - ақылдың ажар керкі.
Аңдасаң - ақыл деген қымбат нәрсе. Оны ұры алып ... ... отқа ... ... деген астарлы ұғымдары арқылы ұлттық тәлім-тәрбие
тамырларының тереңде жатқанын ... ... ... ... ... ... мұхиты іспеттес дүние екені хақ. Тәлімгер абыздың
көкейінен шыққан тағылымдық өсиеттер ұрпақ ... ... ... ... назарын өзіне қарататын рухани күштің құдіретін сездіреді.
Қайқауыс қағидаларын ... ... - ... ісі, Данышпан абыздың
тағылымдық дүниесі мен ғұмырнамалық ... ... ... ... өту
мүмкін емес. Абыздың ұлт тағылымын ұрпақ игілігіне айналдыруға ... ... ... ұлы ... оның ... көреміз. Ұстаз-данышпанның өзі ғұмыр кешкен замандағы халықтың
бойындағы барлық қасиеттерді бойына жинап, бізге беймәлім өмір тұрмысындағы
тәлім-тәрбиелік құндылықтарды ... ... ... ... оны ... ... ... еңбек еткені таң қалдырады.
Мұсылман Ренессансының кәш басында тұрған ірі тұлғалардың бірі Қожа Ахмет
Йассауи болды. А.Йассауи өз заманында мұсылман ... ... ... деңгейге көтөре білді. Йассауи ... ... ... ... ... ... ... құндылығымен
ғана емес, сонымен қатар өзінің далалық данышпандық өрнегімен ерекшеленеді.
Оның сан қырлы ой-толғамдарының бір арнасы тағылымдық дүниелерді зерделеуге
арналған. Ол ... ... ... ... тән ... ... «Диуани хикмет - Ақыл кітабы» атты еңбегінде көрініс тапқан.
Ғұлама ғибратын зерттеуші М.Жармұхамедұлы ... ... ... ... ... өзінің «Диуани хикметінде» жазған алғы сөзінде жалпы
мұсылман дінінің негізгі қағида-шарттарын, парыз-қарыздарын ... ... ... ... ... ... Олары; Тәубашылдық,
Ғибадатшылдық, Махаббат, Сабырлық, Шүкірлік, ... ... ... ... ... ... ... үлгі-өнеге
айтуға құрылған. Дін қағидалары мен жалпы адамгершілік, мейірім-шапағат,
бауырмалдық мәселелерінің туған әдебиетіміэде кең ... ... оның ... мол ... даусыз. Қазақ поэзиясындағы жас мерзімдерін ... де осы Қожа ... ... ... екенін аңғару қиын емес»
.Йассауи өз өсиетін шын мәнінде ... ... қылу ... ... ... жоғарыда айтып кеткендей адамның танымдық
қабілеттерінің жас ерекшеліктеріне негізделе отырып ... ... ... ... деп баян ... ... ... дүр мен гауһар шаштым міне.
Жанды жалдап, қайғы шегіп, қандар жұтып,
Мен «Дәптер ... ... ... ... ... ғаріптерге жақын болғып,
Аят, хадис айтқандарға құлақ салғып
Ырзық берсе, тағдырға канағат қылғып
Ғаріптердің жайын ұғып келдім ... деп ... ... ... ... ай, тоғыз күнде жерге түстім
Тоғыз сағат тұра алмадым, көкке ұштым
Ғаршы-күрсі баспалдағын барып құштым,
Бір жасымда аруақ маған үлес берді
Екі ... ... ... ... ... ... келіп халім білді,
Сол себептен алпыс үште кірдім жерге..»,-
деп, адам ... ... даму ... ... ... ғибраты
мол аталы нақылдар маржанын баяндай білуі ғажап нәрсе.
Қорытынды.
Мұсылман ... ... ... әл Жауһари, Бұрһанеддинұлы әл
Насреддин Рабғузи, Ахмад әл Исфиджаби, Жамал ад дин Саид ... Бақи ... ... шаһ ... ... ад дин әл Хусейн ас Сығынақи,
Гийас ад дин Женди, Молла Ахмет әл Женди, Байлақ әл Қыпшақи, ... Әли ... ... ... Сәйф ... ... әл Хорезми, Хұсам Кәтиб сынды
ғұламалардың танымдық-тағылымдық мұраларын зерделеу Йассауи әлемімен тығыз
байланысты.
Аталған ғұламалар, ... ... ... Ж.Баласағұни,
М.Қашқари, Қайқауыс һәм А.Йассауи тағылымдарында ұрпақ ... ... ... ... ... бір ... ... ұрпақ тәрбиесі
жөніндегі ғибратын гуманистік һәм этикалық тұрғыда ... ... ... ... ... танымдық-тәлімдік дәстүрлердің
сақталуы мен қастерленуінің кепілі - этномәдени мұраларды (тіл, әдебиет,
салт-сана, ұлттық дәстүрлер) ұлттық ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбиенің негізгі қағидасы - табиғат пен
қоғам байланысы һәм жаратылысы заңдылықтары негізінде ата дәстүрі мен ... ... ... А.Йассауи адамгершілік, кісілік һәм имандылық
қасиеттер адамды тәрбиелеудің алтын діңгегі болғаны шарт ... ... ... ... ... ...... ықылым заманнан қалыптасып
келген рухани-мәдени мұраларын сақтау мен қастерлеудің бірден-бір жолы - ол
дүниелердің ұрпақ санасына жүйелі түрде ... ... ... ... Оның ... ата тағылымының ұрпақ санасына ұлт ... ... ... ... ... ... ... халқы жұмбақтар арқылы да ... ... ... білу ... ... ... Жұмбақтар баланың дүние
танымын.өсіреді. Сондықтан қазіргі кезде балабақшада, оқу-тәрбие істерінде
жұмбақ жасыру және оны табу ... ... ... кенінен қолданылуда.
Дұрыс жолға қойып, ... ... ... қызығушылығы арта
түсетінін тәжірибе көрсетіп отыр баланың еңбек құралдарын ажырата білуге
бастайтыны сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Әдеп. ... ... ... ... ... ... ... 2000.
3.Радлов В. Алтын сандық. -Алматы, 1993.
4.Регель О.В. Воспитание в детском саду.- М, 1984.
5.Трудовое воспитание в детском саду.- Минск, 1990.
6.Құнанбаев ... Қара ... - ... мектебі". Алматы. 2005.
7.Тұнғатарова. Г. Қырғыз халқының балаларды еңбеке баулудың ұлттық
идеалары.-
Білім-образование,2006.
8.Құрсабаева.М.Ұлтық тәрбиенің маңыздылығы.-Ұлттағлымы,2006.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Қазақтың тұрмыс - салт дәстүрі негізінде мектеп жасына дейінгі балаларды еңбекке баулудың әдістемесі25 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
І. Есенберлин романдарының халықтық сипаты50 бет
Іс қағаздардың түрлері. Еңбекке қатысты құжаттар7 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың қоғам және билік туралы идеялары19 бет
Абай Құнанбайұлының ағартушылық идеялары10 бет
Адам құқығының дамуы жайлы қазақ ойшылдарының идеялары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь