Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
4
1 ОҚУШЫЛАР БОЙЫНДА ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ

1.1 Патриоттық тәрбие берудің әдіснамалық, психологиялық.педагогикалық ерекшелігі
9
1.2 Оқушылардың бойында патриоттық тәрбиені халық педагогикасымен сабақтастыра дамыту
24
2 ОҚУШЫЛАР БОЙЫНДА ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ

2.1 Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың құрылымдық мазмұнының жүйесі
42
2.2 Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың тәжірибелік . эксперименттік жұмысының нәтижесі

58
ҚОРЫТЫНДЫ

74
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
76
КІРІСПЕ

Зерттеудің көкейкестілігі. Қазақстан Республикасы өзінің тәуелсіз мемлекет бола алатындығын бүкіл әлемге дәлелдеді. Ендігі басты міндет осы мемелекеттің өркендеп өсуі, халықтың әлеуметтік, экономикалық жағдайын көтеру. Жастарға патриоттық тәрбие берудің бағдарлы идеяларын елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында: «...біздің балаларымыз бен немерелеріміз ... бабалардың игі дәстүрін сақтай отырып қазіргі заманғы нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар бейбіт, жылдам өркендеу үстіндегі күллі әлемге әйгілі, әрі сыйлы өз елінің патриоттары болады» - деп үміт артып отыр [1].
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан бері балалардың, жасөспірімдердің оқу-тәрбие ісіне ұдайы көңіл бөлініп келеді. Оқу-тәрбие ісінде назар аударып отырған, тәрбие салаларының бірі - отансүйгіштік тәрбие. Қазақстан Республикасы - көп ұлтты іргелі ел.
Жаңа қоғамның дамуындағы ең маңызды нәтиже - оның барысында қалыптасқан жаңа адам бостандықты жеңіп алып, оны ауыр күрестерде қорғай білген, барлық сын-сынақтардан өтіп, өзі адам танымастай болып өзгерген. Өзінің бұрынғы қасиеттеріне саяси мұраттылықты қосып, өмір сүрудің тәжірибелерінен қуат алып, өзінің жеке басының мәдениетін, білімін кәдеге жаратып, мәреден көріне білетін адам.
Ұлттық дәстүрге берік, елін, жерін сүйетін азамат тәрбиелеу, оқушылардың бойында патриоттық сезімді қалыпастыру өскелең өмір талабынан туындап отыр.
Қазіргі кезеңде «қазақстандық отансүйгіштік» ұғымына зор мән берілуде. Көп ұлтты Қазақстан халқының отансүйгіштік сезімін қалыпастыратын - азаматтық келісім, ұлттық бірлік. Егемен еліміздің тәуелсіздігін сақтау ұлттық келісім, ішкі үндесім барша халқымыздың ынтымағы мен өзара жарасымдылығында.
Туған жер, табиғат, оның байлықтары, тіл, дәстүр, тарихи ескерткіштер, туған өлкедегі тамаша киелі орындар - жалпы ұлттық құндылықтар ешкімді де бейтарап қалдыра алмайды. Олар сөзсіз адам көкірегінде жылылық, жақындық, туыстық сезімдерді ұялатып жатады. Бір сөзбен айтқанда, отансүйгіштік - қасиетті ұғым.
Қазақстандық отансүйгіштікке келсек, ол тек қазақтардың ғана өз отанына-сүйіспеншілігі емес, онда мекендейтін бүкіл ұлт пен ұлыс өкілдерінің бәріне қатысты дүние. Бұл сезімнің мағынасы терең, аумағы кең, құдіреті күшті. Ол өз мазмұны, өз аясы бар, құдіретті күшке кездей-соқтықтан айналмайды, бұл сезімнің оянып, бірте-бірте күш алып, саналы өзіндік мәні, өлшемі, мағынасы бар біртұтас сезімге ұласуы объективтік шарттылықтарды қажет етеді.
Отанын адамның өзі тануы тиіс. Оны жете біліп, қадір-қасиетін ұққанда, тарихын, өткен жолын, қиындықтарын, рухын, тар жол, тайғақ кешулерін көз алдынан өткізіп, жанымен сезе білгенде, елдің басын біріктірген, жат жұрттықтардан жерін, суын, даласын, тауын, қанын төгіп
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Назарбаев. Н.Ә. Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана.-2006.
2 Назарбаев Н.Ә. Білім мен ғылым – даму тетігі /Елбасының Қ.Р. білім және ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезінде сөйлеген сөзі /Егемен Қазақстан, - 13 қазан, - 2004ж.
3 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы / Егемен Қазақстан.-1997.-11 қазан.
4 Н. Назарбаев. Тарих толқынында. – Астана.- 2005
5 Құрастырған: Әбділдәұлы О. Батырлар жыры. – Алматы: Жеті жарғы,1996.
6 Байтұрсынов А. Шығармалары. – Алматы: Жазушы, 1989.
7 Жұмабаев М. Педагогика. –Алматы: Ана тілі, 1992.
8 Құдайбердиев Ш. Түрік, қазақ қырғыз һәм хандар шежіресі.-Алматы: Олжас, 2004.
9 Дулатов М. Оян, Қазақ [мәтін]: роман, өлең, жыр, ән. –Алматы: Атамұра, 2003.
10 Майлин Б. Бес томдық шығармалар жинағы. Т.2: -Алматы: Жазушы, 1987.
11 Момышұы Б. Қанмен жазылған кітап. – Алматы: Жазушы, 1978.
12 Нұршайықов Ә. Патриоттық қанға сіңген қасиет пе?. //Ақиқат-2000.
13 Қалмырзаев Ә. Біз – қазақ, ежелден еркіндік аңсаған. – Алматы: Ғылым, 1998.
14 Мақатаев М. Шығармасының 4 томдық толық жинағы. –Алматы: Жалын,2001.
15 Сүлейменов О. Таңдамалы туындылары. –Алматы: Жібек жолы, 2005.
16 Шақанов М. Жаңа қазақтар. –Алматы: Білім, 2000.
17 Бабанский Ю.К. Методы обучения в советской школе. –М.:Просвещение,1985.
18 Болдырев Н.Ш. У чужых берегов. –М. 1980.
19 Сухомлинский В.А. Балаларға жүрек жылуымен. –Алматы: Мектеп, 1976.
20 Тәжібаев Т. Бес томдық шығармаар жинағы. –Алматы: Жазушы, 1981.
21 Бержанов Қ. Педагогика тарихы. –Алматы: Мектеп, 1984.
22 Мусин С. МАндат: Роман-хроника және ән. –Алматы: Жалын,1991.
23 Құнанбаев Қ. Білім заңдарына жол. –Алматы: Қазақстан, 1982.
24 Жарықбаев Қ., Қалив С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы: Санат, 1995.
25 Қалиұлы С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы (Оқу құралы). – Алматы: Білім, 2003.
        
        Тұжырым
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, қолданылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде зерттеудің ... ... ... ... ... пәні, ғылыми болжамы, міндеттері, зерттеудің әдіснамалық және теориялық
негіздері ... ... ... ... ... оқушылар бойында патриоттық
тәрбиені қалыптастырудың ғылыми-теориялық негіздері ... ... ... ... тәрбиенің теориялық негізін пайдалана
отырып, ... ... ... орта ... оқушыларына оның әдістемесі
дайындалып, тәжірибе-эксперименттік ... ... ... работа состоит из введения, двух глав, заключения, списка
использованных источников.
В введении изложены актуальность, объект, предмет, цель, ... ... ... ... и ... основы дипломной
работы.
В первой главе раскрываются научно-теоретические основы формирования
патриотического вопитания школьников с помощью народной ... ... ... на ... определения теоретических основ
патриотического воспитания ... ... школ ... ... а ... сделан практически-экспериментальный
анализ работы.
Abstract
The diploma paper is consists of ... two ... part, a list of used ... ... part the actuality, object, subject, purpose and tasks
of the research, methodological foundation.
In the first chapter of diploma paper is ... the ... ... of ... education national study in the school
In the second chapter of diploma, to devise methodical ... their testing in practice on the basis of defining the essence ... ... at ... schools, proved its ... in
the way of experiments.
МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |4 |
|1 ... ... ... ... ... |9 ... ... | |
| | ... Патриоттық тәрбие берудің әдіснамалық, | ... ... | ... ... ... патриоттық тәрбиені халық |24 ... ... ... | |
|2 ... ... ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ |42 ... | |
| | ... ... ... ... тәрбиені қалыптастырудың | ... ... ... | ... ... бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың |58 |
|тәжірибелік – ... ... ... | |
| | ... |74 |
| | ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ |76 ... ... ... ... ... ... бола алатындығын бүкіл әлемге дәлелдеді. Ендігі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайын
көтеру. Жастарға патриоттық тәрбие берудің ... ... ... ... ... жолдауында: «...біздің балаларымыз бен
немерелеріміз ... бабалардың игі ... ... ... қазіргі заманғы
нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар бейбіт,
жылдам ... ... ... ... ... әрі ... өз елінің
патриоттары болады» - деп үміт ... отыр ... ... ... ... бері ... ... ісіне ұдайы көңіл бөлініп келеді. ... ... ... ... ... ... бірі - отансүйгіштік
тәрбие. Қазақстан Республикасы - көп ұлтты іргелі ел.
Жаңа қоғамның дамуындағы ең ... ... - оның ... ... адам ... ... ... оны ауыр күрестерде қорғай білген, барлық
сын-сынақтардан өтіп, өзі адам танымастай болып өзгерген. Өзінің бұрынғы
қасиеттеріне ... ... ... өмір ... тәжірибелерінен қуат
алып, өзінің жеке басының мәдениетін, білімін кәдеге жаратып, мәреден
көріне ... ... ... ... елін, жерін сүйетін ... ... ... ... ... ... ... өмір талабынан
туындап отыр.
Қазіргі кезеңде «қазақстандық отансүйгіштік» ұғымына зор мән ... ... ... ... ... ... ... -
азаматтық келісім, ұлттық бірлік. Егемен еліміздің тәуелсіздігін ... ... ішкі ... ... ... ынтымағы мен өзара
жарасымдылығында.
Туған жер, ... оның ... тіл, ... ... ... ... ... киелі орындар - жалпы ұлттық құндылықтар ешкімді де
бейтарап қалдыра алмайды. Олар сөзсіз адам ... ... ... ... ... жатады. Бір сөзбен айтқанда, отансүйгіштік -
қасиетті ұғым.
Қазақстандық отансүйгіштікке келсек, ол тек қазақтардың ғана өз ... ... онда ... бүкіл ұлт пен ұлыс өкілдерінің бәріне
қатысты дүние. Бұл сезімнің мағынасы терең, ... кең, ... ... ... ... өз аясы бар, ... күшке кездей-соқтықтан айналмайды, бұл
сезімнің оянып, бірте-бірте күш алып, саналы өзіндік мәні, өлшемі, ... ... ... ұласуы объективтік шарттылықтарды қажет етеді.
Отанын адамның өзі тануы тиіс. Оны жете біліп, ... ... ... ... ... ... тар жол, тайғақ кешулерін көз
алдынан ... ... сезе ... елдің басын біріктірген, жат
жұрттықтардан жерін, суын, даласын, тауын, қанын төгіп ... ... ... сезіп білгенде ғана, соған деген мақтаныш сезімі оянады.
Патриоттық сезім - ұлт рухының деңгейінің айнасы, өлшемі. ... ... ... азаматтардың отаншылдық сезімі мен өз ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті сақтаудың ... бірі ... ... ... ... үшін алғы ... пісіп жетілуі керек.
Сол алғы шарттардың пісіп жетілуімен ... ... ... ... жаңа ... оның ... ... сезімді бойына молырақ
сезінетін болады.
Патриоттық сана-сезім болса, ол - отан ... ... ... өмір ... ... ... ... мен ұмтылысына,
құлшынысынан туған ... ... ... ... мен ... арқылы қабылдау.
Адам қауымдасып өмір сүргеннен бастап, қандай ғылым ... ... ... ... ... аян. Адам ... тікелей
байланысты тәлім-тәрбиелік тұжырымдамалар халық тәрбиесі мен ғылыми ... ... Ал ... ... әр ... ғасырдан-ғасырға
жалғасқан мұрасы. Сондықтан да этнопедагогика педагогиканың ... ... ... болмақ.
Егемендік алған бастапқы күндерден-ақ патриотизм ұғымы, оның ... ... ... ... ... ... патриотизм»,
«қазақстандық патриотизм» - деген екі ұғымның туындағаны ... ... келе ... жас ... ... ... бұл екі ұғымның
қайсысын ұсынған жөн; олардың ... ... ... ... тұрады; бұдан былайғы кезде оқушыларды патриоттық ... ... ... ... ... мен мазмұнын
қолдануға бола ма?–деген сияқты көптеген проблемалық сұрақтар туындап ... ... ... ... ... ... ... мен
жастардың тағдыры өздеріне, отбасының материалдық ахуалына байланысты болып
отырған жағдайда патриотизмнің сипатын ашып ... ... ... ... ... патриотизмге бай тарихи тәжірибелерін,
жауынгер, ер жүрек, ата-бабаларымыздың өнегелі өмірін, ... ... жас ... ... санасына сіңіріп, соған еліктеудің тың
жолдарын ... ... ... ... Бұл ... ... ... айналған
Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Наурызбай, Қарасай батыр сынды т.б.
ерлеріміздің орны бөлек [5].
Қазақ халқының біртуар ұлдары ... [6], ... ... [8], ... [9], ... [10], т.б. өз ... нағыз
патриоттары екендігін сөзімен де, ісімен де дәлелдеген ұлы тұлғалар, олар
ұлт азаматтығын оның өркениетті ел ... ... ... елін ... қадірлеуге, отанын қастерлеуге шақырған. Майдангер ... [11], ... [12], ... [13], өз ... Ұлы Отан ... өшпес үлгілерін жастарға өнеге етіп
көрсете білді. Заманымыздың ... ... ... [14], О.Сүлейменов
[15], М.Шақанов [16] т.б. шығармаларын көкіректегі қайнаған патриотизмнен
туындаған жалынды толғаулар деуге ... Олар жас ... ... ... ... Бұл ... өз шығармаларында кейде
ашық, кейде көміскі түрде тәуелсіз ел болуды аңсап, қазақ халқының бойында
ұлттық ... ... ... ... ал ... күні біз оны ... ... мектептерінде кеңес одағы кезінде, өсіп келе жатқан жас
буындарды патриотизмге тәрбиелеудің теориясы мен ... ... ... жинақталған. Осы тәжірибелердің белгілі ... ... ... ... оның ... нарықтық
экономика жағдайында, оқушыларды патриотизмге тәрбиелеу жолдары ... ... ... күн талаптарынан туындап отыр:
- мектеп оқушыларын патриотизмге ... ... ... ... ... ... ... [17],
Н.И.Болдырев [18], В.А.Сухомлинский [19], т.б. зерттеулерінде дәлелденген;
- Қазақстанда білім беру саласының даму ... мен ... ... әр түрлі проблемаларына қатысты Т.Тәжібаев [20], Қ.Бержанов [21],
С.Мусин [22], Қ.Құнанбаев [23] т.б. қарастырған;
- халықтық педагогиканы ... ... ... ... мен ... ... арқылы патриотизмге тәрбиелеу мәселелері Қ.Жарықбаев
[24], С.Қалиев [25], ... [26], ... [27], ... орын ... бұл ... мектеп оқушыларын патриотизмге тәрбиелеудің
кейбір тұстары мен кезеңдері ашылғанымен ... ... ... ... ... даму ... толық зерделенбеген.
Сонымен бірге Қазақстанда жаңа ... ... ... ... ... аса маңызды қазақ халқының ұлттық ерекшеліктері
және ... ұлт ... ... ... ... осыған орай,
қоғамымыздың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... патриотизм» секілді ұғымдардың педагогикалық
мәні ашылып нақтыланбаған. Бүгінгі нарықтық экономика жағдайында, өсіп ... жас ... ... ... тарихи тәжірибелерге
негізделген педагогикалық бағыттары нақты белгіленбеген.
Мұрағат ... және ... ... ... ... мен мектептердегі оқу-тәрбие практикасын зерделеу барысында
– мектеп оқушыларын патриотизмге тәрбиелеуде мұрағат құжаттары мен ... ... ... ... ... мен оны
мектептегі оқу-тәрбие процесінде пайдаланылуының ... ... ... ... жаңа негізіндегі
мүмкіндіктері мен ... ... ... елжандылыққа тәрбиелеудегі
мектеп сұранысы аралығындағы қарама-қайшылық туындап ... ... ... ... ... ... ... көкейкестілін
анықтайды. Сондықтан да, зерттеу жұмысымыздың тақырыбын: «Оқушылар ... ... ... ... деп анықтауға негіз
болды.
Зерттеу мақсаты: Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастыруды
теориялық ... ... ... ... және оны тәжірибелік-
эксперименттен өткізу.
Зерттеу нысаны: Бастауыш мектептегі оқу-тәрбие жұмыстары.
Зерттеу пәні: Оқушыларды ... ... ... ... ... Егер, оқушыларды патриотизмге тәрбиелеудің
жүйесіне тарихи-пеагогикалық ... ... ... ... ... ... мәні, мазмұны анықталса, онда жас ұрпақты патриотизмге,
елжандылыққа, ұлттық құндылықтарды бағалауға, өз елінің тарихын құрметтеуге
тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан мектептеріндегі патриоттық тәрбиені тарихи –педагогикалық
аспектіде қарастыру және оның озық тәжірибелерін пайдалану.
2. ... ... ... ... ... ... ... мәнін, мазмұнын ашып көрсету.
3. Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың әдістемесін
жасау, оның тиімділігін ... ... ... ... көздері: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы,
педагогиканың ... мен ... ... ... ... ... Ата ... білім беру заңы; тәрбие тұжырымдамасы;
Қазақстан Республикасы орта және жоғары білім беру ... ... ... ... ... педагогтар, психологтар, философтар
мен тарихшы ғалымдардың, жазушылардың, ... ... оқу ... ... ... жетекші идеясы: құқықтық, демократиялық негізде қалыптасып
келе жатқан мемелекеттің жас буындарын патриоттық рухта тәрбиелеу.
Зерттеудің әдіснамалық және ... ... ... және ... ... жалпы заңдылықтары, патриоттық
тәрбиенің мәні мен оны ... ... ... ... ... және ... ... өзара бірлігі жөніндегі қағидалары,
жеке тұлға туралы теория және оны дамытудағы ... ... ... ... ... педагогикалық тұжырымдамалар
жатады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
1. Оқушыларды патриотизмге тәрбиелеу ... ... ... берілді.
2. Оқушыларды патриотизмге тәрбиелеудің тарихи-педагогикалық аспектісі
анықталып, патриотизмнің мәні, мазмұны ашылып, анықтама берілді.
3. Бастауыш сынып оқушыларын патриотизмге, ... ... тілі ... ... ... ... бағыттары мен мазмұндары, тиімді
әдістемелері айқындалды.
Зерттеу базасы: Тараз қаласының № 42 мектебінде іс-тәжірибелік сынақтан
өткізілді.
Диплом жұмысының ... ... екі ... қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеден зерттеудің өзектілігі, нысанасы, пәні, мақсаты, міндеттері,
әдіснамалық негіздері, негізгі жетекші идея, зерттеу әдісі мен ... және ... ... ... ... қағидалар
тұжырымдалды.
«Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың ғылыми-теориялық
негізі» атты бірінші тарауда, оқушыларды патриотизмге ... ... ... ... ... мәні, мазмұны, ондағы ... ... ... ... ... ... ... бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың тиімді ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып, оны жетілдірудің бағыттары мен мазмұндары
белгіленді.
Қорытындыда ... ... ... ... ... ... БОЙЫНДА ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗІ
1.1 Патриоттық тәрбие берудің әдіснамалық, психологиялық-педагогикалық
негізі
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстанның
болашағы-қоғамның ... ... ... ... деген
еңбектерінде идеялық мәселелерге топтасудың керек екенін айтып, ... бұл ... ... ... ... ... отбасы, еңбек ұжымы
сияқты дәстүрлі институттардың маңызды рөль ... ... ... ... болатынын баса айта отырып, «Біздің тағы бір аса маңызды
идеологиялық міндеттеріміз-Қазақстандық ... ... ... өзін-өзі айқын билеу. Олай болса, осы міндетті орындау жолында
тәрбие мәселесін қолға алып, ұрпақтарды ... ... ... ... ... ... етегіне сүйретпей еліміздің
болашақ өркениетті дамуын алға бастыртатын адамдарын ... ... деді ... ... ... ... ... – қоғамның бүгінгі таңдағы
стратегиялық міндеттерінің бірі. Жақында Мемлекет басшысы бекіткен
2006–2008 ... ... ... Республикасы азаматтарына патриоттық
тәрбие берудің мемлекеттік бағдарламасында жеке ... ... ... ... Бұл ... ... ... отансүйгіштік
сана – сезімін қалыптастыруда, Отан міндеттерін қорғаудағы азаматтық ... ... ... ... ... аға ... ... рөлі де,
жауапкершілігі де орасан. ... ... 15 ... ... Қазақ ұлттық аграрлық университетінде Мәдениет және ақпарат
министрлігі мен «Республикалық ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің рөлі» атты
әлеуметтік маңызды ... ... ... ... тарих,
мәдениет, тіл» атты конференция өтіп, жастар арасындағы патриоттық тәрбиені
жетілдіру мен оның ... ... ... ... ... ... нысаны мен азаматтық парыздың өтелер өлшемі - Отан.
Оны таратып айтсақ, бұл - ... жер, оның ... ... ... ... ... ... тарихы жасалған өлкедегі киелі орындары.
Олардың адам санасына жылылық, ... ... ... ұялатып,
ізгі де ерлік істердің ... ... - ... ... ... «Бұл ... ... әр кезеңде (яғни, әртүрлі жаста)
оянып, кейін кәмелетке келгенде біржола буыны ... ... ... ... қоршаған ортаның ықпалымен, мемлекеттік және қоғамдық
әлеуметтік институттардың ... ... ... жоғары оқу орындары,
бұқаралық ақпарат құралдары, ... ... ... ... ... ... ... деп жазады [13].
Қазақстандық патриотизм рухын ... ... ... ... ... күн тәртібіндегі алдыңғы орында тұрған
мәселелердің бірі. Патриотизм ... ... өзі ... ұғым ... ... тығыз байланысты, тіпті оның
айнымас атрибуттарының бірі десе боларлық нақты сезім. ... ... ... ... ... оның ... ... үнемі көз жеткізіп, оған қуанып,
көкірегіне мақтаныш сезімін ұялатып ... ... ... ... ұран ... шақыраулардан патриоттық сезім оянбайды. Әрине, түйсігі терең, танымы
зор адамдарда патриоттық сезім үнемі болады. Бірақ жұрттың бәрі ... ... ... ... ... ... ... деген шынайы
патриоттық сезімді ояту, елін сүюге баулу ... аса ... ... де өз ... ... ... оятуға мүдделі.
Тіпті, мыңжылдық тарихы бар елдер де, бірнеше жүз жылдық ... ... де оны бір сәт ... ... ... ... ... патриоттық
сезімге селкеу түссе – елдің бірлігіне, іргесінің беріктігіне сызат ... ... ... тарихынан біз оны көзіміз көрді. Жариялылық,
демократия деген желеумен ел тарихының келеңсіз беттері айпара ... ... мен ... ... ... ашыла бастап еді, патриоттық
сезімге де шіркеу түсті. Саналарда «Бұл елдің ... ... ... ... ... ... ой туа бастады. Сөйтіп ұзақ жылдар ... ... ... ... ... ... ... желге
ұшты.Сондықтанда Кеңестер Одағы бір оқ шықпай құлағанда «Елім, отаным» деп
рухтанған, оны қорғаймын, ... ... ... ... адам ... ... те, ... мемекеттіліктің бейресми атрибуты.
Патриоттық сезімді барлық елдер де ... ... ... ... бір сәт ... шығармайды. Анда-санда америкалық кино
көріп отырсаңыз бір жағымды кейіпкер ... ... ... «Американы
құдай сақтасын» немесе «Американың даңқы арта берсін» деген сөздерді айтып
қалып ... ... ... ... ... отырған көрерменге ерекше әсер
етіп, елдің амандығын, жасампаздығын үнемі ... ... оны ... ... ... еске ... ... ойдың ұшқынын тастап жібереді.
Ал біз секілді жаңадан ел болған мемлекеттер үшін патриотизм, әсіресе, зәру
дүние. Егер халық өз елін ... оның ... ... ... ... ... оған ... сүйіспеншілік, махаббат тұтанбайды. Ал
еліне деген сүйіспеншілік болмаған жерде мемлекеттің өмір сүруі де ... ... ... ... Сондықтан да бұл істің әрқашан да маңызды
орында тұруы ... ... ... ... ... ... ескертіп отырады [2].
Адам бойына патриоттық ... ... ... ... мен
балабақшадан бастау алатыны айқын. Сәбиді отбасында патриотизмге тәрбиелеу,
ана тілін үйрету, ұлттық ... ... ... ... ... шыққан ата-тегін білуді таныту - ата-ана парызы. Халқына
құрмет, тарихи дәстүрлерге адалдық, ... ... ... Отанына деген
сүйіспеншілік сияқты перзенттік борыш тұлға бойына сәби шарында дарыса, бұл
қасиеттер өсе келе ары ... ... ... ... ... ... Өсіп
келе жатқан жас ұрпақты патриотизмге тәрбиелеу қашанда толастамаған. ... ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... жеткізді. Одан кейінгі жылдары патриотизмге баулу жан-жақты,
үйлесімді ... ... ... коммунисттік мораль қалыптастыру аясында
жүргізілді. Отаншылдыққа, туған жерін қорғауға баулу ... ... аса ... ... ... Патриоттық тәрбиенің негізгі
мақсаты- жеке тұлғаның, ... ... ... ... ... ... ... талпынысын айқындайтын саяси-моральдық, кәсіптік,
психологиялық, дене ... ... ... ... ... элементтері туған жерге, ана тіліне, ... ... ... ... ... ... ... патриотизмнің мазмұны да таптық тұрғыда ... ... ... тап Отанға деген көзқарасын өз мүддесі тұрғысынан білдіреді.
Патриотизм қазақ ... ... ... келе ... рухани сезім болып,
ауыз әдебиетінен кең орын ... ... ... патриотизмнің
қайнар көзі «Мемлекет», «Отан», «Атамекен», «ел-жұрт»-деген сияқты ұғымдар
келтірілсе, Қорқыт ата ... ... ... ... ... елге ... ... батырлықтың келіп шығу тегі,
батырлардың ... ... ... кәсіптің маңызөқы, ер-
азаматтардың міндеті жайлы Жүсіп Баласағұни [28], Қожа Ахмет Яссауи ... [30], ... ... т.б. еңбектерінде келелі
пікірлер айтылған.
Еліміз тәуелсіздік алғалы жас ... ... ... ... ол үшін ... ... ... отбасы, балабақша
мен мектептердегі оқу-тәрбие процесінде патриоттық тәрбие ... ... туып ... ... жас ұрпаққа патриоттык, ... ... ... мен ... ... және ... ... қажет. Сонда ғана балалардың бойына ұлттық патриотизм сезімін
қалыптастыруға қол жетеді. Ұлттық ... - жеке ... өз ... ... ... ол ... ... тегі, қоныстанған
мекені, тарихи дәстүрі сияқты категорияларға байланысты ... ... ... Соған қарамастан, осы рухани ерекшеліктерді білу, ... - ... ... ... ... тәрбие жөнінде көптеген ғалымдар ғылыми еңбектер жазды.
Соларды атап өтетін болсақ:
Педагогика ... ... ... ... ... ... ... мен шығармашылық еңбектеріндегі
патриоттық тәрбие» [32].
Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Құнантаева К.Қ. ... ... ... ... ... [33].
Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Рахымбек Д. «Оқыту үрдісінде
халық ... ... ... ... сүйіспеншілігін
қалыптастыру» [34].
Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Қожахметова К.Ж. «Қазақ
батырларының қаһармандық ... ... ... ... ... шарттары» [35].
Қазақстан ғаламдық гуманистік ойлау жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... қайшы болмауы қажет. Бұл
ретте, Қазақстанның көп ... ... ... жөн. ... ... қазіргі тәрбие жұмысын ... ... ... ... ... ... оқушыларын халықтық педагогика негізінде патриоттыққа
тәрбиелеу, оның нәтижесін бүгінгі өмір талабына сай пайдалану;
2. Жас ұрпақтың Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін ... ету, ... ... ... ... Қазақ халқының озық гуманистік құндылықтарын басшылыққа ала отырып,
жалпы қазақстандық патриотизмге, отансүйгіштікке тәрбиелеу;
4. ... өз ... ашық ... сөз ... басқалардың
пікірін құрметтеуге тәрбиелеу.
Ұсынылып отырған тәрбие түрлерін ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға мүмкіндіктер бар. Олар: тәрбие
сағаттар, жарыстар, кездесулер, пікір-сайыс, ойындар, т.б.
Көздеген ... жету үшін ... ... патриоттық тәрбие беру
бағытындағы оқу-тәрбие процесінің мынандай міндеттері көзделгені жөн:
1. Қазақ халқының халықтық ... ... жас ... ... ... ... ... беру;
2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге үйрету;
3. Қазақ халқының әдеп-ғұрпын, салт-дәстүрлерін ... ... ... оны ... ... ... ... дәстүрлерін үлгі ете отырып, жас ұрпақты патриоттық,
ерлік, қаһармандық рухында тәрбиеленген азамат қалыптастыру.
Сөйтіп, ... ... ... процесі жүйесінде оқушылар
бойында ... ... ... ... ... ... ауыз ... мен тарихын білу;
- Балаларға берілетін ... ... ... ауыз ... ... ... ... әдеп-ғұрыпты тереңдеп тану;
Еліміздің ертеңі, ұлтымыздың болашағы-жас ... ... ... - ... ең ... ... бірі. Аталған
мақсаттары күш-жігер бірінші кезекте бүлдіршіндердің санасына отаншылдық
сезім қалыптастыруға ... ... Отан ... ұғым ... ... ... ... үйі, ата-анасы, ағайын-туыстары, құрбы-құрдастары, туған жері,
кең-байтақ гүл ... ... ... ... ... ... мөлдір
бұлағы бейнесінде қабылданып, ең қасиетті де құдіретті алтын бесігі ретінде
танылуы керек. Азаматтық - ... ... ... ... ... ... халқыңмен мүдделес екеніңе мақтаныш сезімің, ... ... ... ... ... - патриотсың. Патриотизм -
еліңе іс-әрекетіңмен, бар ... ... ... ... Отан - ... қорғау үшін бүкіл патриот халықпен бірлесу, ынтымақтасу, достасу ... ... ... ана, тіл, ... ынтымақ сөздерінің өзара
үндестігі - азаматтық парыз бен пагриотизм сезімінің ... ... ... ... ... ... жер деген ұғымдар тарихи
қалыптасқан әлеуметтік, экономикалық, саяси және ... орта ... мәні зор. Ол ... ... еңбегімен, өнерімен,
тілімен, ұлттық дәстүрімен байланысты екенін сәбилер ... ... ... ... бала бойына қарапайым адамгершілік қағидаларын орнықтыру -
тәрбиенің басты мақсаты.
Адам өзінің тұрмыстық іс - әрекеттерінде немесе күрделі ... ... ... үшін ... ... ... ... болуы керек. Патриотизмге,
отаншылдыққа тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді барынша толық қамтып,
оқушылардың жеке тұлғасына ықпал етудің біртұтас жүйесін жасау; әр ... ... және ... ... ... тірек жасауға
лайық сипатқа ие болу; бұл бағытта жас ... ... ... мен ... қатысты жаңа идеяларды үнемі айқындап, жұмыс
процесінде қолдану т.б.
Бастауыш ... ... ... ... ...... күні ... жоспарланған жұмысының қорытындысы. Бұл балалардың
жас ерекшеліктеріне сай, Отан ... ... ... ... ... қалыптастыру негізінде атқарылады. Баланың сабаққа эмоциялық қарым-
қатынасы, елде болып жатқан оқиғаларға, қоғамға пайдалы іс-әрекетке назар
аударуы, т.б. жағдайлар ... ... ... ... ... нәтижесінде балалардың жас ерекшеліктеріне
байланысты логикалық тапсырма беру, оның ... ... ... бірге балалардың басқа мәселелерге қызығушылығына көңіл ... ... ... ... ... ... ... отырып,
оқушыларына патриоттық тәрбие берудің ... ... ... ... ... ... ғылыми тұжырымдары біздің
зерттеу жұмысымыздың әдіснамсын ашуға негіз болды. Патриоттық ... ... ... ... педагогикалық тұрғыдан талдау ... ... ... және ... ... айқындауға
жағдай жасалады.
Мәдениеттану тұрғысынан қарастыратын болсақ, ұрпақтан – ... ... және ... ... ... патриотизмнің негізі
болып табылады. Бесік жырынан басталатын ерлікке ... ... ... тән негізгі ырымдар болып саналады. Түркі халқына тән қасиет бұл ... ... ... ұғымның өзі ер, ерлік деген мағына береді.
Аксиологиялық тұрғысынан келетін ... ... ... ... ... ... бір ... адам бойындағы негізгі
құндылықтар болып табылады. Халқымыздың бойындағы патриоттық ...... ... отырған заңдылық тұрғысынан да қарастыруға
болады. Көне түркі ... ... ... ... ... ... ... деп суреттеледі. «Елтеріс қағанның алғырлығы, еліне
деген сүйіспеншілігі Күлтегеннің ... ана ... ... Патриоттық
құндылық ана сүтімен даритын ең киелі ұғым екенін түсінеміз.
Ғылыми деректерге зер салатын болсақ, патриотизм ұғымы XV ... ... ... ... ... ... ... ұлтының тәуелсіздігі
үшін басқыншылармен күресіп, өз Отанының дербестігін сақтап қалуды көзгеген
ұлы ... ... ... ... ... артық айтапған болар едік.
Басқа да елдердегі патриотизм де француз еліндегідей сырттан келген ... ... ... ... ... күрес тұрғысынан сипатталады.
Қазақ тарихын зерделеу барысында олардың табиғаты, ... ... ... ... ... халық екенін айқын аңғаруға болады.
Бұны қазақтың тұңғыш ғалымдарының бірі Ш.Уәлиханов жақсы зерттеген ... ... ... ... ... ... ... (1
суретте берілген) [37].
Біз бұл тұжырымнан патриотизм отбасынан ... ... ... ... сүйіспеншіктен барып халыққа деген махаббат және ... ... ... ... бірі Ресейді атап ... ... ... мәдени қатынастардың да негізі екенін көрсетеді.
Патриоттизмнің әдіснамалық ... ... ... ... тұрғыда зерттеу барысында әр кезеңде туындаған
патриотизм ұғымына талдаулар жүргіздік (1-кесте).
Жоғарыда берілген ... ... әр ... де ... ... ... ... тұрғысынан қарастырады. Бүгінгі
жаһандандыру процесі ... ... ... ... ұғымы халықтар
мен ұлттардың өз Отанына, ... ... ... ... ... ... мен бейбітшілігін сақтау үшін ... күш – ... - 1. Алыс және ... шет ... ... ... берілген
анықтамалардың классификациясы
|Патриотизмге берілген анықтамалар ... мен ... ... |2 ... патриоттық сезімім ірбіт сандығындай |Ш.Уәлиханов Таңдамалы ... ... бір ... ... бір ... ... |
|сандық, оның ішінде тағы бір сандық) мен ең | ... өз ... ... – туыстарымды | ... ... соң ауыл – ... ел – | ... руластарымды, одан соң халқымды, | ... соң ... ... ... ... | ... - ... ... | ...... ... оның ... |Даль В.И.Толковый сло-варь|
|қорғайтын, отансүйгіш, отаншыл азамат. ... ... |
| ... – М., 1956 – |
| ... ...... және ... ... ... |
|принцип, сезім оның мазмұны – Отан ... 1996 – 335 – б. ... оған ... оның ... мен| ... деген мақтаныш. Отан мүддесін | ... ... | ...... ... ... ... |Педагогикалық энциклопедия|
|мәдени ортасына деген сүйіспеншілік. | ...... ... ...... ... |
|отандас, pattio – отан, туған жер) ... ... /94, 168/ ... ... бойындағы күш – қуаты | ... ... Отан ... мен ... | ... ... жерін, ана тілің елдің әдет – | ... мен ... ... тұту ... | ... ... ерте ... | ... ... - деп атап ... | ...... (мемлекетке) деген |Б.Момышұлы Қанмен жазылған|
|сүйіспеншілік, жеке адамның аман – ... ... ... – мемлекеттік | ... ... ... | ... ал ... ... дегеніміз жеке| ... ... ... ... ... | ... патриотизм мемлекет деген ұғымды, | ... ... яғни оның ... бүгінгі | ... және ... ...... | ... | |
1 ... жалғасы
|1 |2 ... өз ... ... ... |Педагогикалық сөздік, АПН |
|сүйіспеншілік пролетарлық ... т. 11 – М., 1960 – ... ... ... |с.86 ... ... Отанға сүйіспеншілік деп |Бабанский Ю.К. |
|аталатын нақты бір ... ... және ... – М.: ... ... ... жиынтығында |Просвещение, 1983 ... ... ... Отан анаға деген| ... ... ... және | ... ... | ... патриотизмге өзінің социалистік |Лихачев Б.Т. ... оның ... ... ... ... Курс ... ... сүйіспеншілік, социализм жеңістеріне |М: Прометей, Юрайт, 1998 –|
|деген мақтаныш, өз ... ... ... саяси қуатын арттыруға бағытталған | ... ... ... оның | ... ... ... ... | ... ... тән. | ... – тұлғаның бойындағы Отан үшін |Сластенин В.А., Каширин |
|қызмет етуге дайын шын ... ... ... ... и ... қасиеті. Патриотизм - Өз |педагогика – М.: ... ... және ... ... |2003. – С. 278. ... ... ... ал ... | ... ... мен ... деген құрмет пен | ... ... | ...... туа біткен биологиялық |Құсайынова Д.С. Әлия мен |
|қасиеті емес, ол әлеуметтік, тарихи ... ... ... ... отанға деген сүйіспеншілік |сынып оқушыларын ... ол ... ... етуден көрінеді. |патриоттыққа тәрбиелеу: |
| |Пед. ... ... ... – |
| ... 1999 – 135б. ... – 1. ... ... ұғымына берген тұжырымына сәйкес
патриотизмнің моделі
Б. Момышұлы мемлекет байлығы жеке адам ... ... ... ... ... ... және ... тарихтың өзара
байланысы, қарым – қатынасы арқылы патриоттық сезімді қалыптастыруға болады
дейді (Сурет 2-де берілген) [11].
Сурет - 2. Б.Момышұлының ... ... ... бойынша моделі
Қазақстан халқының бойындағы ... ... ... ... «ұлттың болашағына, оның өзіндік «МЕН» дегізерлік қасиеттерін
сақтау мүмкіндіктеріне сеніммін қарау, - дей ... ... ... ... түрлі фактор тұрғысынан бірінші – ұлттық бірігу (интеграция), екінші –
қазақтың ұлттық тұтастануы, үшінші – ... ... ... ... ... ... ... сезінулері қажет», - деген сөзді қазақстандағы негізгі
идеология – ұлттық бірлік, ... ... ... ... негізгі орын алары сөзсіз [38].
«Қазақстандық патриотизм дегенді қалай түсінесіз?» дегенде, менің ... ... ... де ... ... бір ... дер ... отбасы жөнінде де, елі жайында да, мемелекет көлемінде де адамда
патриотизм ... ... ... ... деп білемін.Айтатын бір нәрсе,
Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлының Қазақстан ... ... ... ... ... қорғау мемлекетімізді нығайтудың
маңызды мәселесі» атты ... да, ... ... сөйлеген сөздерінен
де Қазақстан патриотизміне жауап алуға болады. Қазақстанда жүзден аса ұлт
өкілдері бар екендігі көпке ... ... ... ... ... ырың-
жырың болмай, халыққа керек жағдайды жасап ...... ... ... ... ... ... бар қуат күшін салып жүрген – Президентіміз.
Қазақстан патриотизмі дегенде осы жағын да айту ... ... ... аса ... ... ... бұлақ көздері бір арнаға құйылып, бәрі бір арнаға –дарияға
ағып, қазақ елі ... соң, ... ... ... сыйлау да –
Қазақстандық патриотизмнің бір көзі [1].
Патриотизм деген гректің отандас, отан, туған жер ... сөзі ғой, ... ... ... Бар ... отан игілігі мен мүддесіне
жұмсау деген мағынаны беретін бұл сөздің ауқымы кең. ... ... ... адам адам ... ... ... ана тілін, елдің әдет-ғұрпы
мен салт-дәстүрін құрметтеп, қастерлеген. Бұл ... ... ... ... ... ... мығынасында ұлтжандылық жатады.
Қазіргі мезгілде екінің бірі идеалдық жағынан қалай болуымыз керектігін
түсіне алмай жатыр. Кеше ғана Отан ... ... қой. ... ... да
әрбір адам патриот болуға ұмтылды. Тіпті қария әжелеріміз соңғы көрпе
–жастығын майданға ... ғой. ... ... ... ... өмірі өткен,
есейген жандар мына заманға көндіге алмай жатқан болу керек. Сондықтан ... ... ... болу ... бере ... жатқан да шығар.
Қалай десек те, нарықтық заманға қалыптасуымыз керек. Қалыптаса отырып,
Қазақстандық патриот ... ... да ... Қазақстандық туымыз – көк
байрағымыз бар, Әнұран, Елтаңбамыз бар, өзіміздің ... ... ... де ... ... ... Бұл ... та –оқушылыр бойында
патриоттық сезімді оятудың бір көзі. ... ... ... ... әр ... Қазақстандық екенімізді мақтаныш етіп, патриоттық
сезіммен үйімізге туымызды іліп қояр ... ... ... ... ... бола ма?» ... ... екінің бірі
патриот болуы керек. Бірақ оған уақыт ... ... ... ... ... ... ... де керек қанмен, тектілікпен ... ... ... жоқ ... ... рух, отаншылдық, ұлттық намыс
патриотизммен, бәрі қосылып ... ... ... ... ... қасиетті бөлшектері. Мәдениетте,
білімде, саясатта, білім саласында өз тілінде сөйлеу, өз тілін қадірлеу ... ... ... ... ... үйі – Жер шары екендігі белгілі. Осынау ортақ үйде
жанымызға ... ... бір ... бар. Ол – ... ... ... – үкімет пен парламент, әкімшілік аумақ, ... ... ... ... ғана ... Бұл оның ... келбеті. Ең
маңыздысын білгің келсе, тереңіне үңіл. Қазақстан ата – мұраң, оның ... ... ... да ... ... ... патриоттар Отанының нығаюы
мен гүлденуі үшін күш-жігерін еселеп жұмсайтын болса, экономикамыз дамып,
өндіріс пен ауыл шаруашылығы өсіп ... жаңа ... бой ... ... ... қожасы – қалтасын алтынға толтыру үшін келген шетелдік
«қамқоршы» мырзалар емес, қазақ халқы.
Балалары мен ... ... ... ... ... ... ... жете түсінеді. Сондықтан
жерінің бір тамшы мұнайы, бір түйір тасы, бір ... ... ... ... жаны ... шырқырыайды. Өз отанын ілгері бастыру үшін аянбай ... ... ... ... ... ... жаңа ... шығармашылық
еңбектерді туындатуға үлес қосады. Нағыз патриоттар ... ... ... ... ойлайды. Шынайы патриот қазақ атажұртының мәңгі тәуелсіз өмір
сүріп, гүлдене беруі үшін ... ... ... сарп ... даяр. Келешек
ұрпақтарымызға мұра болып қалатын жерімізді, оның ... ... ... үшін ... ... әсте ... деп атауға болмайды.
Мыңдаған жылдар аясында асыл қазынадай қалыптасқан халық даналығынан, салт-
дәстүрімізден ... ... ... ... деп ... Тегін
білмейтіндерді, тілін ұмытқандарды да патриоттар санатына қоспаймыз Біз
бәріміз өз ... ... өмір ... те, өкінішке орай, туған жерін әлі
Отаным деп сезіне алмай жүргендерде кездеседі. Демек, біз ... ... ... бөлендік десек, артық айтқандық болар!
Адам бойындағы ізгі-қасиеттердің бәрі бала кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... десек те, ол түйсік ретінде
жадымызда ... Бұл – ... ішкі ... ... ашу үшін және
сыртқы дүние жағдайына үйлестіре қалыптастыруы үшін қажет. ... ... ... сан ... ... ... нені ... еске түсіріп дамытып отыру үшін ұлттық тәрбие қажет. Генетикалық
тұрғыдан алғанда адамға дүниетаным мен ... қан ... ... ... ... ... ... себебін осыдан іздеу
керек. Демек патриотизм – адамдарға генетика арқылы ... ... ... ... ... оған ... мен қамқорлық, ұдайы шыңдап отыратын
тәлімгерлік те қажет.
Отанға деген сүйіспеншілік болмаған жерде ерлік тумайды. Менің ... ... -өз ... ... ... ... Ал ... қанша мықты
болғанмен батыл жауынгер деген атаққа ие болудан ... ... ... ... ... туа бітті өзіндік ерекшелігі. Тұтастай алып қарағанда әрбір
ұлтта немесе жеке адамдарда да намыс бар, ал ... ... жөні ... ... ... ... ... болып қалыптасқан заңдылық. Соғыстағы ең мықты
қару – адамның биік ... ... ... ... ... және
адамның өзімен іштей күресуінде өзін-өзі меңгеріп жеңе білуінің ... ... ... ұлт ... да ... Сонымен қатар ол, ең
алдымен, елінің патриоты атанбаса, батыры да ... ... ... ... ... ажырамас бөлігі. Отаны мен халқына деген сүйіспеншілік
жоқ жерде патриотизм тумайды. Егер тура ... ... ...
адамды өзінің арғы тегімен жалғастырып жататын арқауы мықты қасиетті жіп.
«Патриотизм» гректің ... ... ... ... яғни
«Отанға деген махаббат» ұғымын береді. Міне осы мағынадан алатын болсақ,
«Қазақстандық патриотизм» - ... ... ... ... ... сөз. ... деп, өз Отанын сүйетін жанды айтады [39].
Отансүйгіштік, Отанға деген махаббат - өте терең мағыналы ұғым. «Отан
от ... ... ... ... ... өз ... халқына деген ең
алғашқы таза, пәк сезім адам бойына жас ... өз ... ... бала бойындағы қасиеттердің дамуына оның өсуі ... ... ... ерекше болатыны анық. Демек, отансүйгіштік қасиет те ... ... ... ... ... болмасын халық экономикасы, ғылымы
мен техникасы, мәдениеті мен әдебиеті ... бет ... ... өз ... зерттей бастайды. Бүгінгі таңда Қазақ елі өз-егемендігін алған, дүние
жүзінің озық елдерімен тең иық тірестірсем деп келешекке кең ... ... ел. Міне осы ... ... елі ... ... деген сұрақтың
туындауы орынды. Оның жауабын пайымдар болсақ, біз өз ... ... ... ... ... шынайы құрмет-сүйіспеншілігіне бөленген
қазақтың асыл тұлғалардың әрқайсысының өмірін, жүрек ... ... ... ... үшін өмір сүру ... ие ... ... Демек, «Отан сүю» сезімі – халқының келешегі үшін ... ... ... ... ... ... қабысып жататын сезім.
Қазақстанның келешегі үшін ақ ... адал ... ... ... өз ... келгенше аянбай еңбек етуді мен ... ... ... шынайы көрінісі дер едім.
Өкінішке орай, біз қазір екінің бірін ... деп айта ... ... ... өз қалтасын қалыңдату қамымен ғана еңбек етіп
жүргендерді көргенде ... ... ... Ұлы Абай айтқан:
Адамда үш-ақ нәрсе қасиетті,
Ыстық қайрат, нұрлы ... жылы ... осы ... ... ... ... ... [40].
Демек, патриотизм бар жерде ешбір жалғандыққа жол ... ... ... бар ... патриотизм туралы сөз қозғауда артық. Нағыз патриот
дегеніміз – халқының шынайы ... ... жан. Өз ... , ... адами қасиеттерімен халықтың ортасында, оның шынайы ... ... ... ... айта ... келешегінде оның тегінен дарыған ... ... ... ... ... патриоттық сезім де – адам ... туа ... ... оның ... ... тікелей байланысты. Осы арада мен
мектеп оқулықтарының маңызына ерекше тоқталғым келеді. ... ... үш ... ... жүктеледі. Ол –білім беру, дамыту және ...... ... ... ... ... де, міне, осы
тәрбиенің ең маңыздысы.
Үлкен азаматтық сезіммен Отанын шынайы ... жан елі үшін ... еш ... ... ... ... да. ... шынайы ерлікке
бастайтын сезім – қашанда патриоттық сезім.
Ал, отаншылдық қасиет болса, оны ... ... ... ... ... ... адам тек ... бар болмысмен ғана жете алады.
Дүниеде оқу бар да алған білімді тоқу бар. Аз оқып, көп тоқыған жандарды ... аз ... ... ... халықтың берер патриоттық тәрбиесі
мол. Демек, ... ... ... ... ... қалыптасады.
Ұлтын сүю – қай халыққа болмасын тән қасиет. Ол ұлтшылдық ... ... бір ... ... болмайды, сол сияқты бір ... да ... ... ... Ұлт – қасиетті ұғым. Демек, ұлттық намыс –ар
сол ұлттың барлық жақсы қасиеттерін ... ... ... ... біз қазақ халқының барлық ізгі қасиеттерін ардақтап, бойымызға
сіңіріп, оны сақтауға тырысатын болсақ, сол сияқты басқа ұлт ... ... ... ... әдеби-мәдени байлықтарын сақтап, дамыта түсер
болса және оны біз үлкен ... ... ... ... болсақ,
онда дүниежүзі халықтары арасында шынайы жарасқан достық болар еді ... ... ... ... ұлттық намыс жаңа қырынан дами отырып,
патриотизммен етене қабыса түскен болар еді.
Алайда, тәуелсіздік ... әр жеке адам ... ... ... ... ... кеңістігін құрайтындығын әрі жалпы қоғамдық
жүйенің тағдыры жеке болмысна тәуелді екендігін ... ... ... ...... орта адам адамға өзі өмір ... ... мен ... ... атамекені және жалпы адамзат ... ... ... ... ... Осы ... ... тағы бір жағдай бар деуге болады. ... ... – жеке ... ... ... ... ... патриоттық тәлім-тәрбие берудуің қалыптасқан ... ... ... Яғни ... ... ... ал жаңаны
қалыптастырмау.
Сонымен ... ... ... ... туралы көзқарастың
әлсіреуі байқалады. Сондай-ақ, ... адам ... ... ... көне ата-тектік танымдық-тәрбиелік өзектерден ажырап,
одан ... ... ... әлі де болса имандылыққа ... біз ... ... ... киелі шарттарынан
алыс тұрған сияқтымыз. Сондықтан, халықтың патриоттық сезімін қалыптастыру
үшін осы бағытта белгілі бір ... ... ... ... керек
[21].
Міне, осы тұста қазақ жұртының дербес тәуелсіз ... ... ішкі ... ... құрайтын этно-әлеуметтік мінез-құлқы қандай
болған, ол қандай принциптерге негізделген ... ... ... ... ... біздің пікірімізше, Қазақстанда патриотизмді қалыптастыруға
болады. Демек, бүгінгі Қазақстан халқының ... ... оның төл ... қаай түзеу керек, адамдардың отанына,
ел-жұртына, дәстүріне, тіліне қатынас эталоны не болу керек және ... ... ... негізделуі тиіс? Дейтін сұрақтар тұрады.
Біздің пікірімізше, бұл жөнінде ерекше концептуальды іс-шаралар қажет ... Енді ... ... қалыптастыруға қатысты этно-мәдени
негіздердің кейбіріне тоқталып өтсек дейміз.
Ұшы-қиырсыз дала тұрғындары ... сан ... ... ... жас ... саяси-патриоттық тәрбие берудің бай ... ... ... ... мен ... дәстүр рәсімдерін
туғызды.
Көшпелі халық өзі өмір ... ... ... жағдайына,
мәдениетіне, тарихына орайлас жас буынға саяси тәлім-тәрбие берудің ... ... ... ... Мәселен, жас адамның жұртқа танымал
саяси-патриоттық нормасы белгіленді, оның ... ... бір ... ... ... ... тәрбиелеу еді. Міне, осы қағида сан ғасырлық
дала тұрғындарына қойылатын саяси-этикалық талаптарды айқындады. Ол – ... ел ... ... жаудан беті қайтпау, ата-тегін жадында сақтау,
сөз асылдан қадірлеу, тапқырлық пен ... ат ... ... ... бұзбау. Осындай қоғамдық қатынастарды кішкентайынан көріп-біліп
өскен адамдарда мүдделестік, өмірге ... ... ... ... айқындалып, жеке бастың мүддесіне қарай бұра тартуға мүмкіндік
бермеген. Әлеуметтік жағынан «бірауызды қауымдасқан жандар» үнемі ... ... ... ... салттар мен дәстүрлерді ұстанады. Ал, бұл
принцип ұлттық әлеуметтік ... ... ... ... болды
[24,25].
Осы орайда, ұлттық патриотизмді қалыптастыруға негіз ... ... ... орныққан құндылықтар қатарына «отан», «атамекен», «ел-
жұрт», «азаматтық борыш», «ар-намыс», ... пен ... ... ... пен ... тағы ... ... жатқызуға
болады. «Ақылдың көзі–аталы сөз» деп ұққан бабаларымыздан ... ... ... сөз ... мәселенің бірі атамекеннін, елін-жұртын,
отанын қадірлеп, құрметтеуге тәрбиелеу проблемасы. Мәдениетті деп саналған
орыс жұрты туған ... ... деп ... ... кәсіп қылған жерін
отаным деп ... Ал, ... ... ... ... қаны ... ... ата-
баба әулетінің мәйіті жатқан жерді ерекше қадірлейді. Оны тастап кетуді
өлім санайды. Халық даналығындағы ... ... да ... деп ... саяси патриоттық ой жатыр. Демек, атамекен–дәстүрлі дала қоғамының
қоныс тепкен ... ... ... ... ... өмір ... ... үшін атамекен –отанжанды пенде ретінде өмір сүруінің шарттық
атрибуты. Сондықтан да ... өз ... ... өз ... өз ... ... сүйе ... әрі ұрпағын да соған баулыған. Әркімге
өзінің туып-өскен ... ... Әр ... оны ... ... де ... ... керек. Яғни, жер, Отан, атамекен мен ел–егіз
ұғым, бірінсіз бірі жоқ. Осы идея ... ... ... ой ... ... ... ... таратқан. Демек, қазақ халқы өзінің отанынан,
өз болмыс-бітімінен ... ... ... Отан ... жер-мал мен жанның
ырыздық көзі, кіндік қаны тамған ... ... ... ... да, өз ... өз ... елін, өз тілін, халықтың
дәстүрі мен ... ... ... ... озық ойлы адамдары
басыбайлық пен ... ... ... ... жек ... пен ... қарсы күрескен. Ата – бабамыз ақ сүтін ... ... ... ... ... ... ... Отанын солай
құрметтеген. Біз ... ... ... ... ... да ... алмаймыз. Осы тұста адам еріксіз жаратылыс. Отан
адамның өмір сүру мүмкіндігі, кеңістігі, ... Отан ... ... ... ... ... шарты, объективті негізі.
Міне, осындай аксиомалық принциптен туындайтын және ... ... ... ... ... ... оған өлшеуіш болатын негіз
–азаматтық борыш, азаматтық парыз. Осы азаматтық ... ... ... ... ... ... отырады. Осы принцип қазақы дәстүрде
өте жоғары әлеуметтік мәртебеге ие болған. Халқымыз әр ... өз ... ... ... ... ... ... етуді, азаматтық борышты
адалдықпен атқаруды талап еткен. Мұнда адам қоғамдық тіршілік ... яғни ... ... да ... ... әлеуметтік рөлдерді атқарады. Борыш
адамға ... ... ... және ... ... ... оның ішкі
кісілік қажеттілігі болып табылатын қоғам, ел-жұрт ... ... ... жиынтығы деп есептейміз. Бұл ұғымның объективтік және
субъективтік ... бар. ... ... мен іс-әрекеттер тұрғысындағы
мазмұндық сипаты оның объективтік жағын құрайды.
Қорыта айтқанда: халыққа тәуелсіздік ... ... ... ... – Отан ... Ел ... ... еркіндікті сақтай
алмайсың. Патриотизм – ақыл, ой, сананың ... ... ... [24]. ... ... ой, сананың шын беріле сүймеген адам патриот ... ... ... ... ... бала ... ерлер туралы
ертегілер тыңдап, елдікті, ерлікті мадақтайтын тақпақтар жаттап, эпостық
шығармаларды етене қабылдамаған адам ... бес ... күші ... ... бола алмайды. Ондай адамдардың ел ішінде «балуан!» деп бағаланып,
«алып!» деп аталуы мүмкін. Бірақ ол адам Отан үшін от ... жан ... ... екен деп ... ... ... ерлікке ол бармаймын демейді.
Бірақ, оның бойына ... ... ... жоқ. ... ... ... ... Тәрбиенің күшімен шыңдалған патриотизм, қынаптан суырылған
қылыштай жарқ етіп, Отанды басқыншы жаудан қорғау ... өз ... Біз кеше ... ... ... патриотизмнің күшімен,
халықтардың интерноциалдық ... ... және ... ... ... ... етеміз. Оны ешкімнен жасырмаймыз. Патриотизмнен
оның бір бұтағы интернациолизмді бөліп тастаудың қажеті жоқ. Көп ... ... ... ... үшін ... рухы ... Оны өшірмеу, бәсеңдетпеу қажет.
1.2 Оқушыларының бойында патриоттық тәрбиені халық ... ... ... ... ... «Егер біз Мемлекет
болғымыз келсе, өзіміздің мемелекетіміздің ұзақ ... ... ... онда ... ... ... түсінгеніміз жөн» [3].
Оған барар жол халық даналығының негізінде жатыр.Қазақта мынадай ... ... ... ... ер жетесіз, жеті ғасыр тарихын білмейтін ... ... ... тек жеті ... ... жалпы ұлттың тарихын
біліп, соны зерттеу керек. ... ... ... ертеңгі ел азаматы.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың «Тарих толқынында» [4] ... ... ... ... ... оның ішінде түркі мәдениетіне, қазақ
топырағында түрлі діндердің болғанын айтқан. Бұл еңбек қазақстандық ұлттық,
ұлтаралық татулықтың, қазақстандық ... ... ... күні ... одан ... ұрпақтардың салып кеткен жолымен
жүріп, сол жолды ары ... ... өмір ... ... Қазақстан
халқының міндеті.
Ғасырлар бойы халқымыз ұрпағын ізгіліктілікке, өз елін ... ... Бұл ... ... ... ... тәрбиенің өзегі, діңгегі десе
де болады. «Атаның ұлы болма, адамның ұлы бол» дей келіп, адамның ұлы ... ... ... ... ... ... жылы жүрек» керектігін ұлы Абай да
жеріне жеткізе өсиет етіп кетті[40]. Бұл сапалар бүгінгі ... ... ... патриотизм рухында Қазақстанның білім және ғылым
қызметкерлерінің III съезінде еліміздің Президенті ... ... ... ... ... ... берудің мектепке дейінгі
жүйесінен жоғарғы оқу орындарына дейінгі жүйесінен жоғарғы оқу орындарына
дейінгі орталықтарда, ... ... ... болып табылады.
Балаларды Отанды, туған жерді, өзінің халқын сүюге тәрбиелеу–мұғалімнің аса
маңызды, аса ... да ... ... ... еді ... ... тарихи кезеңдерінде Отансүйгіштікке тәрбиелеудің өзідік
мүдделері ... Ол ең ... ... ... ... сол заманның ақиқаты, наным-сенімінен туындайды.
Патриотизм, Отанға деген сүйіспеншілік, бойындағы күш қуаты мен білімін
Отан игілігі мен мүддесіне ... ... ... ана ... ... ... ... құрмет тұту сияқты патриотизм элементтері ерте
заманнан бастап-ақ қалыптаса бастайды. Қазақстандық ... ... ... ... түседі. Ол көздің қарашығындай сақтап келген ... ... мен ... ... ана ... ... ... мен жерінің өркендеуіне үлес қосу, Қазақстанды мекендейтін өзге ұлт
өкілдерінің мүддесімен санасу сияқты құндылықтардан ... Ерте ... ... ... ... сөз ... Бұл ұғым ... кеін сөз қорымызға енді. Патриотизмнің негізгі мағынасы ... ... ... ... туындайды. «Патриотизм»- гректің сөзі ... ... ... ... яғни ... ... сүю, ... қорғау [44].
Қандай бір халық болмасын Отанын, елін жерін сүймейтіні жоқ. ... ... ... да, ... ... оның ішінде түркі тілді халықтардай
отанын, жерін, суын, табиғатын ... ... ... көне ... ... ... ... кешегі кеңес заманында таза ұлттық ... ... ... ... ... ... Біз
интернационалдық (ұлтаралық татулық) тәрбиені жоққа шығармаймыз. Қазақстан
жағдайында тәрбиенің бұл саласы ... де ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Осыған орай қазақтың би-шешендерінің сөздеріне жүгінейік:
Төле Би:
«Бір үйдің баласы болма,
Көп үйдің баласы бол.
Бір ... ... ... елдің данасы бол.»
Майқы Би:
«Бірлік түбі береке,
Береке түбі мереке.
Ақ ... ... ... ұшымен,
Ел болуды ойлаңдар.»
Қазыбек Би:
«Алтын ұяң-атаң қымбат,
Құт-берекең атаң қымбат,
Аймалайтын анаң қымбат,
Мейірімді апаң қымбат.
Асқар тауың-әкең қымбат,
Туып өскен елің қымбат.
Ұят пенен ар қымбат,
Өзің ... жар ... ... адам ... оның арты қызыл шоқ,
Біз үш жүз керіспейік, келісейік» Би-шешендердің сөздері де қазақтың
елін, жерін, Отанын ... ... ... ... ... басқа
халықтардай Отанын, ұлтын сүйген. Батырларымыз бастаған қазақ халқы Отанын,
жерін, ұлтын жаудан ... ... өз елін ... ... ... аңыз ... ... қосылған Қобыланды, Алпамыс, Ер Тарғын, Ер Сайын, Ер Қосай, Қамбар,
Ағыбай, Қабанбай, Бөгенбай, ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің бесігінде тербеліп өскен. Батырлар жыры да
қазақтың елін, ... ... ... ... болып табылады[5].
Бүгінде жалпы білім беретін мектептің оқу-тәрбие үрдісінде жас ұрпақтың
бойында патриоттық сезім ... ... ... ... ... ... жаңа оқу бағдарламалары мен ... ... ... қазақстандық патриотизмнің негізгі
мұраттарына мән берілді.
Олардың ішінде халықтық ...... сөз ... баули
отырып, қазақстандық патриотизмге тәрбиелеуді басты мақсат ... ... ... –туған тілін біліу, өз ана тілінде оқу мен
сөйлеу және жаза ... ана ... ... ... оқи ... қабілет қалыптастыру аясы;
-туған жерге сүйіспеншілік –туған өлке ... сүю, ... ... ... ... ... ... оны аялау мен қорғау,
күтіп-баптау ... ... елге ... -өз ... сүю, ... сүю, ұлтының әдет-
ғұрпын, салт-дәстүрін қастерлеу, ұлт ... ... ... ... үлес қосу ... сапа ... отбасына сүйіспеншілік –ата-анасын, туыс-бауырын сыйлау құрметтеу,
қамқорлық ... ... ... ... біліу –кісілік ... ... ... ... халықтарға деген құрмет сезімін қалыптастыру
– ұлт өкілдеріне түсіністікпен қарау, сыйластық қатынас орната ... ... ... сыйлау, халықтар мәдениетінен үлгі алу –қатынас
мәдениетінің аясы[46];
Бастауыш сынып оқушыларының бойында осы ... ... ... ... ... ... ... арта түседі. ... ... ғана ... ... ... ... және ... өз елінің қажетіне жаратарлық азамат болып тәрбиеленеді.
Ежелгі ата-бабаларымыздың күмбірлеген күміс күйі, сыбызғы – сырнайының
үнін, ... ... әсем әні, ... ... ... саз, ... ою - ... мен бостандық үшін жері мен елін қорғаған батыр
бабаларымыз туралы тарихи дастандары ғасырлар бойы өз ... ... ... ... ар – ожданы жоғары намысқой азамат етіп тәрбиелеп
келгені ... ... Олай ... ... туы ... ... ... отансүйгіш ұрпағын ... ... ... ... кішіпейілділік, әдептілік, елін, ... ... ен асыл ... қаны мен ... сіңіруде осы ұлттық
құндылықтарды басшылыққа алсақ, өте ұтымды болар еді.
Қай заманда болмасын адамзат алдында тұрған ұлы ... ... ... ... ісін, өмірін жалғастыратын салауатты, саналы, ұрпақ
тәрбиелеу болып табылады.
Қазақ халқының өте ... ... өмір ... ... ... күні бүгінге дейін кәдесіне жарап келе жатқан рухани мұраның бірі –
халықтық педагогика. Халықтық педагогикамен қатар ... ... да жиі ... Этнопедагогика – халықтық тәлім-тәрбиені, оның
тәжірибесін қорытындылап, жүйелейтін ... ... ... ... ... халқының тәлімдік мәні зор ... ... жыры ... эпостарда, ертегілер мен аңыздарда, шешендік сөздер мен айтыс –
термелерде,жұмбақ-жаңылтпаштар мен мақал – ... де ... ... ұрпақ тәрбиесінің негізгі түйіні – адамгершілік-имандылық, ақыл-ой,
еңбек, ... ... ... ... ... ... келіп
тіреледі.
Қазақ халқы бала тәрбиесімен арнайы айналысатын қоғамдық орындар ашпаса
да, өз ұрпағын бесікте жатқан ... ... – ақ өлең ... әңгіме,
ертегі, тақпақ тәрізді мәтіндік ұлағаттармен санамақ, жаңылтпаш ... ... ... ... Ауыз әдебиетінің басқа түрлеріне
қарағанда, мақал-мәтелдердің өзіне тән ... мен ... ... адам ... ... ... ... кездесетін әр
түрлі құбылыстарға, тарихи мәні бар оқиғаларға берілген даналық баға,
тұжырымды ... ... ... сүйсіндірген бұл әңгімелер, оның мақалаларында да айрықша орын
алып отырған. Халық ауыз әдебиетінің бір саласы болып ... ел ... ... ... ... халық мақалдары халықтың бұл жөніндегі ой –
тілегі, арман – мүддесі патриоттық сезімі, ұлттық мақтанышы ... ... ... ... ойды қысқа да ... ... ... ... айтатын сөздер. Онда ел, халық, ... ... ... ... ... сөздер өте көп. «Туған жерге туың тік», «Ер ... ... елі үшін ... «Ел іші - ... ... ... ... ... ... Отан соғысы күндеріне дейін елді ... ... ... асыл ... ... Ел қорғау, батырлық-
ерлік істер жайында туған халық ... ... бұл ... ... мүддесі, патриоттық сезімі, ұлттық мақтанышы қандай екендігін бідіріп
отырады. Бұл тақырыптағы мақалдар, ең алдымен кімге болсада ... жер, ... ... аса қасиетті, қадірлі, қымбат, ыстық деп көрсетеді. Өзінің
мақалдарында туған жер, ... аса ... ... ... ... ... ... әрбір ер-азаматтың басты борышы деп біледі. Ел талап, ойран
салуды көздеген шапқыншы жау болса, оған ... ... ... ... ... дәм ... ... сөйтіп дұшпаннан Отанды қорғап қалу
халқын сүйген әрбір ер жігіттің азаматтық борышы болатындығын көрсетеді.
Халық мақалдары ел ... ... ... ... жеңу ... ерлік
жасаған қара қылды қақ жарған, ... ... жол ... жау қамалын
қиратқан, табан тірескен айқастарда тайсалып тартынбаған ... ... атақ пен ... бөлейді. Олардың халық сүйсінген ерлік
істерін кейінгі ұрпаққа үлгі етеді. Ерлік, батырлық жасау тек ... ... ... ... ... ғана ... ... осындай адамдар ғана
ел намысын қорғайды деп ... ... ... ... ісі үшін ... ... жасаған, ел сүйген батыр атанған адамдардың мінездері жақсы
қасиеттерін де көрсетіп отырған.
Кіші мектеп ... ... ... ... ... осындай
мақал–мәтелдердің мазмұнын түсіндіріп, патриоттық сезімге, ... ... ... ... ... тәрбиелеудің іргетасын қалауға болады
деп түйіндейміз.
Қазақ ауыз әдебиетінен орын алған және ерте заманнан бастап бүгінгі
күнге ... ... өсу, ... келе жатқан жанырлардың бірі–жұмбақ. Жұмбақ
-өскелең ұрпаққа білім берерлік, тәрбиелік мәні бар құралдардың бірі. ... ... ойын ... ... ... жас ... ... табиғат өмір жағдайындағы түсінігімен ... ... ... ең ... жас ... ... Оның өзі көбіне
ұйқасқан өлең түрінде ... ... ... ... ... ... жұмбақтар да сәби балаларды
ерлікке, отаншылдыққа, патриоттыққа үндейтін маңызды құралдардың ... ... ... ... ... ел қорғаған ерлердің
бойындағы бес қаруы жасырын түрінде ... ... ... сөз ... ... ... ... Жұмбақ ақындықтың ұрығы-дәні тәрізді.Бұл
жақтарынан ... тану да ... ... ... шешуін іздейін
деген баланың ойына және қиялына әсер етіп қана ... ... ... ... ... ер ... ... алып, елін жаудан ... ... та ... ... ... ... табиғат құбылыстарының, өзін
қоршаған дүниенің сырын танып білуге ... ... ... Жұмбақ
бастауыш сынып оқушыларының ой-өрісін, дүниетанымын ... ... ... ... ... ... ... байланысты мазмұны
, тақырыбы жағынан үнемі жаңарып байып отырады. Олардың ... сан ... ... мазмұндарына қарай жұмбақтардың туған ... ... ... ... ... ... керек етеді. Ол
айналадағы өмірді тани білуге үйретеді. Сондықтан оның ... ... ... маңызы зор. Сонымен қатар, жұмбақтар бастауыш сынып
оқушыларында патриоттық тәрбие қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... ... ширатады, белгілі бір
затқа, құбылысқа құрыла ... сол ... ... ... сол ... құбылыстың оның өміріне ... ... ... ... ... әр ... ... жері туралы жан-жақты мағлұмат беріп, ойын, тілін дамытып, елін,
жерін сүюге тәрбиелейді.
Оқу –тәрбие ... жер, ... тау, тас, ... жан ... т.б.
туралы жұмбақтар бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... әдебиетінің ертеден келе жатқан көлемді саласының брі – ертегілер.
Ертегілер халқымыздың тарихын, тұрмыс-салтын, ... ... ... ... арқылы оқушылардың адамгершілік және
эстетикалық тәлім-тәрбиесінің дамуына ықпал жасалады. Баланы ... ... жету ... ... ... ... ... кездесетін жайттардың, яғни жақсылық пен
жамандықтың, мейірімділік пен қатігездіктің, ... пен ... пен ... ... пен ... ... ... еңбекқорлық пен жалқаулықтың және т.б. ара жігін ажыратып,
түйсіне білуге, бағалай ... жол ... ... ... ... өз ұрпағын «жақсыдан үйреніп,
жаманнан жирендіретін», балалар қызыға ... ... ... ... ... ... не үшін қажет екенін әдебиет зерттеушісі ғалым
А.Байтұрсынов: «Ертегінің ... ... деп ... керектігіне қарай
жауап беріледі. Ертегінің керек орындары:
Халықтың ұмытылған сөздері ертегіден табылмақ. Олай болса, ертегі тіл
жағынан керек нәрсе.
Бала ... жоқ ... ... рухын, қиялын тәрбиелеуге зор керегі
бар нәрсе. Баланы қиялдауға, сөйлеуге үйретеді.
Бұрынғылардың сана-саңлау, қалпы-салты жағынан дерек ... ... ... ... ... ... ... оның ішінен шыққан дана адамдар өз заманының адамдарына
да, кейінгі ұрпақтарына да жақсы тәрбие беруді ... ... ... ... ... ... ... ерте кезден-ақ
қолға алғаны ертегілерден байқалады. Көп ертегілерде суреттелетін ... ... ... ... ... ... ... патриоттық
сезімдерін оятуға септігін тигізеді.
Ертегілерге бай елдердің бірі – қазақ халқы. Қазақ ... ... ... ... саналатын ертегілер балалардың патриоттық тәрбиесінде
аса ... рөл ... ... ондағы патриотизм, шығарма
қаһармандарының туған еліне, кіндік қаны тамған ... ... ... әдебиеті нұсқауларының басқа жанрларына қарағанда ертегілерде ... ... ... ... ғана ... ... ... туралы қатты ойланады. Қазақ ертегілерінің басым бөлігінде ерлік,
батырлық пен қатар ... ... ... ... тапқырлық,
мейірімділік пен парасат мадақталып, өскелең ұрпаққа үлгі ретінде
ұсынылады. ... ... түрі сан ... Оның негізгі салалары
мыналар: қиял-ғажайып ертегілер, хайуанаттар туралы ертегілер, ... ... ... ... нәрселер туралы, елдің тұрмыс-
тіршіліктері туралы мәселелер, қоғамдық тартыс, тап ... ... ... күресі, сол замандағы қоғам тіршілігі айқын көрінеді.
Ертегілер оқушылардың қиялын дамытып, жақсы мінез-құлық ... ... ... ... ... өз ... жерін қорғауға,
сүюге тәрбиелейді[50].
Халыққа көп тараған, ескі ... келе ... асыл ... бірі ... ... ... тәрбие берудегі орны ерекше екендігі белгілі.
Қазақ ауыз әдебиетінің ертеден келе ... ... ... бірі ... жыр. Бұл ... ... халықтың Отанды сүю, басқыншы ... ... ... үшін ... ... ету ... ... Батырлар жыры бір
ғасырдың ғана жемісі емес. Ол ... ... ... ... ... ... туып ... бірге жасасқан. Қазақ
елінің тарихында халқымыздың туған жерге, Отанға деген ыстық сезімдері жыр,
өлең т.б.шығармашылық тұрлерінің ... ... ... ... ... ... ... М.О.Әуезов халқымызды «Бізге ең асыл мұра-жыр
мұрасын мирас етті.Жыршы халық, ақын халық есте жоқ ерте ... ... ... ... ... ... өзінің рухын ұмытылмас эпостық
дастандарда, сан алуан тұрлі ... ... ... рухы батырлар жырында нақты,кең тұрде бейнеленген, бұл ұрпақтың ... ... ... жерге деген патриоттық негізде баулуға ... ... ... ... жастарды ерлікке тәрбиелеудегі арман-
тілектері айқын байқалады.Сондықтан болар, халқымыздың қай ... ... ... та «Батыр» - әрқашан да Отаның ... елі үшін жан ... ... ... жаны ... ізгі жан. Ол жауына қаншалықты
қатал, мейірімсіз болса, бауыларына, еліне, халкына, отбасына соншалықты
мейірімді, ... ... ... келеді.
Батырлар жырында халқымыздың сөз өнеріндегі тәлімгерлігінің ... ... ... ... ... ... ... Яғни
патриоттық тәрбиемен қатар дене тәрбиесі, имандылық пен адамгершілік тәрбие
негіздері беріледі. Мұның өзі ... ... ... адамгершілікті
жоғары бағалағаның, яғни балаға тән тәрбиесі мен жан тәрбиесін қатар беруді
мақсат ... ... ... ... ... ... пен
зүлымдықтың, адамгершілік пен ... кең ... ... ... ... өмір ... ... көзің жеткізу, зор
адамгершілік қасиетін мәпелеу сезімдерін ояту көзделеді. Мұндай гуманистік
қасиеттерді қастерлеу, оған ... ... ... ояту – этикалық
тәрбиенің басты шарты». Батырлар жырының мәні жөнінде ... ... ой ... ... ... батырлардың елін қорғаудағы ерлігін,
қаһармандығын фантастикалық, мистикалық негізде ... жол ... ... Алпамыс батырды отқа салады – куймейді, суға салады –
батпайды, қылыш кеспейді, оқ өтпейді» - деп көрсетілген[5]. ... ... ... батырдың ерлігі батыстың фантастикалық негіздегі сюжеттері
мен ... ... ... жат ... ... кең таралып
отыр. Біздің ұлттық менталитетімізге қайшы ... ... ... ... кою ... ... да ... мектепте де батырлар жыры ... ... ... ... ... ... арнайы және
факультативтік курыстар ұйымдастыру қажеттілігі айқын көрінеді. Бастауыш
мектептерде ... ... жыры ... түсінігін жүйелі
этнопедагогикалық ... ... ... ... ... байқалып отыр. Бұл орайда біздің тәжірибемізде оқушылар мен
жүргізілген педагогикалық эксперимент барысында: «Батырлар жыры ... ... ... ... ... үлгі-өнеге алуға болады?» деген сұрақтарға
оқушылардың жиырма төрт пайызы батырлар ... ... оның ... ... ... ерекшелігі бар екендігін, отыз алты пайызы
толық, жүйелі жауап бергісі ... ... ... ... ... болады. Мектеп оқушыларынан алынған бұл ... ... ... ... ... ... ... жырынан
балалардың білімдерінің терең еместігін және кең ... ... Бұл, ... баланың өскен ортасы мен ақыл - ... ... ... ... ... ... ... аңғаруға
болады. Қазіргі кезде патриоттық тәрбиеге санаулы көзқарас пен ... әрі ... ... Ж. ... ... ... яки ... себеп
болатын бір шарт – жас күнінде көрген өнеге. Ол өнеге әке-шешенің ... ... - ... ... ... ... батырлар жырының баланы нағыз патриот етіп қалыптастыруда ролі
өте жоғары. «Батырлар жыры осындай тәрбиелік әсер ... ... ... ... ... жаңа ... артышылығын қадірлеуге себепші
болады, оймен бірге тілді де ... ... ... , ... жеке адамның өзің-өзі ... ... ... ... болады».
Егеменді еліміздің жас ұрпақтарының санасында бұрыннан пердесі ... ... ... ... батырлар жырындағы ұлттық патриоттық
тәрбиенін үлгілерін дамытып, орта ... ... ... енгізуге
кең жол ашуымыз қажет.
Оқушылардың өз Отанын, отбасын сую ... ... ... ... ... болып қалыптасуы үшін батыр бабаларымыздың
ерліктерінін, қаһармандық үлгі-өнегесінің берері мол.
Қазақтың ... ... ... ... ... ... батырлығына акылының сай екендігін
бабаларымыз ғасырлар бойы бірден – ... ... ... ... ... біткен бағы, заманына сай туған біртуар ... ... жау ... ... ... ... ... сорымыз
қайнап, шаңырағымыз шайқалып, даламыз қаңға бөгіп, қайғыдан қапа болып,
еңсесі түскен еліміздің есі ... ... бала ... да бас ... еліне
пана, жеріне қорған болуға ұмтылды.
« Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сулама» заманында халқымыз ... ... ... ... ... кету қаупі туған сол бір сұрқия
замандағы ел жүрегіндегі ансауды Мұқағали ... ... ... жұрттын ергізер.
Бар қазақтан- бір қазақ
Тумас па екен, ... ... ... ... ... үшін ... өз ... парыздарын өтеп, ұлан-байтақ жерді ұрпақтарына қалдырды. Кеше де
, бүгін де ... ... ... ... ... аумағынан
еселеп артып отырған кен даланы қорғау да оңай ... жоқ. ... ... жарғақ құлақтары жастыққа тимеген. Туған жерге, елге ... пен ... бел ... ер ... ... ... жорықтарда
жүруге себепші болды.
Демек, Раймбек рухы бүгінгі ұрпақтың да жігерін ... ... ... ... ... ... – ер ... « Ерді намыс өлтіреді...»[36] деп ... ... ... намысын оятып отырған.
Нағыз ер азаматты отаның сүюге, жерін қорғап, еліне пана болуға, тілі
мен дінін, ... ... ... ... мектеп – намыс.
Адамгершілік пен мейірбандыққа, кісілік пен кішілікке, кекшіл емес,
кешірімді, күншіл емес, көпшіл болуға, ар-ожданыңды таза ... ... ... жету ... кез ... кедергіден қаймықпай өтуге, ойын
ұшқыр, сезімің таза, төзімің берік болуға шыңдайтын – намыс. Ынтымағын мен
бірлігінді ... ... ... ... пен қаталдықтың
жолына тосқауыл болатын – намыс.
Сондықтан биік рухты, арлы да ... ... от ... ел болу ... ... сіңдіретін қасиетті ұғымымыз- намыс.
Мысалыға «Қамбар батыр» жырын ерекше атап көрсетпекпіз ... ... бұл жыр ... ... оқушыларының қабілетіне сай
шығарма. Қамбар батырдың ерлік ... ... ... ... балаларды
қажырлы өжет іске бастайды. Олардың патриоттық рухын көтереді. Нашарларға
жан ашу, оларды қолдай ... ... ... ... ... ... ... мейлінше жоғары ұстаудың жақсы үлгілерін береді.
«Қамбар батыр» жырының батырлық жырлардан тағы бір ... ... ... ... жас ... алды-артын болжай білетін, абайлап, ақылға
салып қарайтын өнегелі азамат, ірі ... Бұл оған ... ... сипат.
Оның жас өспірімдеріміз үшін үлгі болатын тәрбилік жақтары батырлығымен
қатар ақылды, сабырлы, ұстамдылығында. ... ... ... үсті ... жас ... патриоттық рух беріп, олрды жігерлендіре түседі. Бұл -
балалар үшін үлкен тәрбие[53].
Бастауыш сынып оқушыларын халық педагогикасы ... ... ... ... ... ғана біз жас бүлдіршіннің жан дүниесін жадыратып,
келешекте елін, жерін қорғайтын, бойында ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... –балаларды Отаншылдыққа,
патриоттыққа тәрбиелеудің сыннан өткен ... ... жас ... ... ... аса бай ауыз ... ... үйретіп, сол үлгілер
арқылы патриоттық тәрбиеге баулу –ұстаздар қауымының басты жұмысы.
Көркем шығармаларда, оның ... ауыз ... ... халық
өміріндегі әр дәуірден құралған батырлықты, ерлікті ... оның ... ... табылады. Мазмұны батырлық, ерлік, ар–намысқа берік,
қайтпас ер, жауына мейлінше қатал, өз ... ... оны ... ... өнегелі ісі бар адамдарды суреттейтін шығармалар арқылы
жас ұрпаққа патриоттық тәрбиені сабақта беруге болады. ... ... ... әділеттілікке, ақылдылыққа тәрбиелейді. Біріншіде,
мұндай шығармалар балаларды елін, өз жерін сүйетін намысына берік, ... ... ... отанына, еліне қастандық жасамақшы болған сыртқы
жауларға мейлінше қатал болуға ... ... ... ... ... ... ... қазыналарды неғұрлым көбірек білдіріңдер, бірақ оларды көбінесе өзінің
туған елінің аз ... ... ... таныстыруға тырысыңыздар»,-деген
[54]. Осы тұрғыдан алып қарағанда, көркем шығармаларға тән ... ... өз ... нағыз патриоты етіп тәрбиелеуге болатын асыл ... ... ... «Тәрбие дәрменсіз болмауы үшін ол халықтық
болуы тиіс» -дейді[55], яғни әрбір ұлттың ... ... ... ... ... ... баса ... аудару қажеттігін ескерткен. Сондықтанда
біз жас ұрпақты патриоттыққы тәрбиелеуде халқымыздың салт –дәстүрін, ерлік
үлгілерімен сабақтастыра жүргізуді ... деп ... ... ... ... ауыз ... ... кез келген жанрын бастауыш
сыныптардың оқу-тәрбие үрдісінде пайдалану оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... бірден-бір
жолы болып табылады.
«Жастай берген тәрбие –жас шыбықты игендей» деп, біз балаларға ... ... ... элементтері мен халық ауыз әдебиеті
үлгілерін пайдаланудан бастауымыз қажет. Өз ... ... ... ... ... ... жас ... болашақта өз Отанының жанашыр азаматы,
елін –жерін қорғайтын азаматы болып өсері сөзсіз.
Оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, ... ... ... патриоттық сезімге баулу ісінде халық педагогикасының
алатын орны ... ... ... ... ... ... ... саяси әлеуметтік және экономикалық дамуындағы
жаңару ... ... ... ... ... ... ... оны мектептің оқу-тәрбие үрдістеріне енгізу арқылы ұрпақтар
тәрбиесін ұлттық негізде ... ... ... ... ... Жас
ұрпақты өз халқының асыл қазынасы болып табылатын халық педагогикасының
озық та ... ... ... ... ... ... ... қорын жинақтаған, шығармашылық қабілеті дамыған, әр істе ... ... ... жеке ... ... тәрбиенің өзекті мәселесіне
айналды. Бұл мәселелерді шешу мұғалімнің кәсіптік шеберлігі мен ... ... ... ... мемлекетіміздің саяси тұрақтылығы,
материалдық және рухани.
Қазақстан Републикасы өзінің тәуелсіз мемлекет бола алатындығын бүкіл
әлемге ... ... ... ... осы мемлекетіміздің өркендеп өсуі,
халықтың әлеуметтік, экономикалық жағдайын көтеру. Қазақстанды «Отаным »деп
таныған әр ... ... өз ... үлес ...... ... ... Жастарға патриоттық тәрбие берудің бағдарлы идеяларын ... ... 2030» ... ... ... «Қазақстан
мұраты» деп аталатын бөлімінен көруге болады. Мұнда: «...біздің бабаларымыз
бен немерелеріміз ...бабаларының игі дәстүрін ... ... ... ... экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар
бейбіт, жылдам өркендеу үстіндегі күллі әлемге әйгілі, әрі ... өз ... ... - деп үміт ... ... жылдың 11-қыркүйегінде АҚШ-тағы қайғылы оқиғалар, Таяу Шығыстағы,
Бали аралындағы лангестік (террористік) ... ... ... ... ұстау ешқандай кінәсы жоқ адамдардың, олардың ұлтына,
этностық және діни ... ... ... ... ... ... Отаннымыздың территориясының бүтіндігін сақтау, халықтың
тыныштығын алатын ланкестіктерге қарсы ұйымшылдықпен күрес., мемлекетімізге
қауіп төндіретін кез-келген сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... рухта тәрбиелеу міндетін жүктейді. Осыған орай,
патриоттық ... ...... ... өн ... ұрпақтан –
ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлы ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілік қасиетін дарыту көкейкесті мәселе ... ... ... туралы» заңында «Білім беру жүйесінің
міндеттері: ... азаматтық пен ... өз ... ... мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, халық
дәстүрлерін қастерлеуге тәрбиелеу» десе, орта ... ... ... ... қазақстандық патриотизм, азаматтық
ізгілікті,интернационализм негізінде құру» керек екендігі көрсетілген[56].
Алайда, бүгінгі нарықтық экономика ... ... ... ... ... одағы кезінде мектеп оқушыларын тәрбиелеудің арқауы болған
«социалистік ... ... сол ... бірге құрдымға кетті. Ал
оның орнына бүгінгі қоғам талаптарын қанағаттандыратын, өсіп келе ... ... ... ... ...... мен патриотизмнің
тұғырнамасы әлі толық айқындала қойған жоқ.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... жаңа идиология қалыптастыру керек болды. ... ... ... ... ... ... ... құрады.
Ежелгі грек жерінде пайда ... ... сөзі ... ... ... ... даму тарихына және мемекеттердегі
саяси жағдайларға байланысты сан алуан сипат пен мағынаға ие ... ... грек ... ... ... ... материалистері, неміс
философтары, орыс революционер – демократтары, қазақ ... ... ... т.б. ... ... еліне, жеріне деген ұлтжандылық және ... ... ... ... мен ... ... талқылауынан «патриотизм»
түсінігі жөнінде мынадай қорытынды жасауға боады. Ол әр ... өз ... ... ... ... ... бойынша қоғамдағы географиялық,
саяси, әлеуметтік және мәдени ортасына байланысты құндылықтарды жинақтап
жаңа ... ие ... ... ... ашу ... ең алдымен осы патриотизм идеяларының
ерте замандарда туып қалыптасқанын, ол ... ... мен ақын ... еңбектерін қарастырдық.
Қазақстан мемлекетінің егемен ел болып ... ... ... ... ... басталады. Оның басты құндылықтары – ана
тілі, ұлттық рух, діни наным-сенімдермен тығыз байланысты.
Бүгінгі күнге дейін сақталып, ... ... ие болу ... ... отырған қазақ хақының тарихына көз ... ... ... ... ... ... ... тілін, дінін
қорғаудағы өшпес ерліктерге толы. Күлтегін ... ... бай ... ... бай қылдым...
Түркі иеігінен айырылған халықты
Ата-баба мекеніне орнаттым...-дейді.
Жоңғар сияқты алып империямен алысуға, Ресей патшалығының зеңбірегіне
қылышпен қарсы шабуылға жетелеген де осы ... ... ... ... ... ... сезім, атамекенге деген құрмет пен қадір қасиет
тұтуды ұлы дала ойшылдары Қорқыт ата [60], әл-Фараби [30], Жүсіп ... ... ... [31] т.б. ... болатын. Қазақ тарихын тұңғыш
зерттеуші Ш.Уалиханов өзінің ... ... ... ... ... сезімім ірбіт сандығындай, мен ең алдымен өз отбасымды, туған-
туыстарымды қадірлеймін, одан соң ауыл-аймақ, ел-жұртым, руластарымды, одан
соң ... одан соң ... ... ... ... ... , - деген
екен[37,57].
Қазақта ең алғаш қазақ балалары үшін халық мұрасына, салт-дәстүріне,
ерлік, адамгершілік тәрбиесіне ... ... ... жазған Ы.Алтынсарин
болды. Ол көшпелі елдің баласына ғылым – білім, өнер ... ... ... ... зерделеп қарайтын болсақ жастарды ерлік
рухта, патриотизмге баулып, намыстың, ар-ожданын, адамгершілік қасиеттерін
оятуды үнемі мақсат ... Оның ... ... сүй ... - деп» деген
сөзі ұлы гуманистік идеяның айқын ... еді [59. 40 ... ... ... ... – жеке ... әлеуметтік топтың
патриоттық іс - әрекеттерін саналы түрде ... ... ... ... ... ... ... дене шынықтыру сияқты
сапаларды қалыптастыру еді. Қазақ халқының ... ұлы, ... ... ... ... - ... (мемлекетке) деген сүйіспеншілік,
жеке адамның аман-саулығы қоғамдық – ... ... ... ... өзіңнің мемелекетке тәуелді екеніңді мойындау,
қысқасын айтқанда, патриотизм дегеніміз – мемлекет деген ұғымды , оны ... мен ... ... өткені мен бүгінгі күні мен және болашағымен ... ... ... - деп атап көрсеткен болатын [11. 38 б.]. Алайда,
кеңестік қоғамның ыдырауы мен байланысты соңғы кездері патриоттық ... ... ... мен ... ... ... қалыптасқаны байқалады. Қала берді кешегі Ұлы Отан соғысына
біржақты баға берудің де көріне бастағаны айқын ... Ал ...... және ... ... ... салғырттықпен
қарау орын алып келеді. Сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... тұтастарының
ескерілмей келгені де байқалады. Міне, осы проблемалардың бәрі патриоттық
тәрбие мәселесінің бәсеңдегенін ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу, олардың елін, жерін сүйетін,
ана тілін ардақтайтын, ұлтын пір тұтатын азамат болып өсуін қамтамасыз ... ... ... ... мақсаты деуге болады.
Жоғарыда патриотизм ұғымына берілген сипаттамалар мен зерттеушілер, ұлы
ойшылдардың, қазақ зиялыларның пікірлеріне сүйене ... біз ... ... ... жөн ... ... патриотизм – ол өзінің
туған жеріне ,тіліне, еліне, мемлекетке деген сүйіспеншілік сезімі, ... ... ... өсіп-өркендеуіне өз үлесін қосу, қызмет
ету [15].
Қазақстан ... ... ... ... ұлттық идиология туралы
мәселе көтерілуі заңды да еді. Туындап келе жатқан жаңа ... ... бір ...... ... ... ... отыр.Сол себепті қоғамдық
сананы тәрбиелеуде қызмет атқаратын ұлттық идиология ... ... ... ... жылдары баспасөз бетінде көптеп жарияла бастады.
Ел Президенті Қазақстан халқына Жолдауында: «Біз Қазақстанның барлық
азаматтарының патриоттық сезімі мен өз ... ... ... дамытуға
тиіспіз...», - деген болатын [1]. Қазақстан – түрлі тарихи аласапырандарды
басынан өткізіп ... ... ... ... көп ... оны ... болуы патриоттық тәрбиені дұрыс жолға қоя
білуге байланысты болмақ. Тәуелсіз мемлекетіміздің жаңа ... ... ... түбегейлі қағидаларының бірі – ... деп атап ... ... ... біздің тәуелсіздігімізбен қоса туған
туған жаңа сөз болып, еліміздегі саяси - әлеуметтік ахуалдың ерекшелігін
көрсетеді. Елімізде ... аса ... мен ... ... өмір ... оладың көпшілігінің туған Отаны және ... ... да ... ... ... ... Сондықтан олардың әрқайсысы Қазақстанды ата
жұртым деп танып, оның тәуелсіздігін қорғауға және материалдық ... ... етуі ... Сол ... қазақстандық патриотизм ұғымы
күнделікті өмірде жиі қолданылып, кеңінен қалыптасып келеді.
Бұл ұғымның педагогикалық жүгіне келер болсақ, ол ... ... ... ... ... ... патриотизм Отан-
анаға деген сүйіспеншілік пен азаматтық ерлік, өнеге ... ... мен ... ... ел ... ... ... мүдесіне
арнау болмақ. Өз елінің өткені, тілін, әдет – ... салт – ... білу де осы ... ... құрамына кірсе керек.
Патриотизмге тәрбиелеу үрдісінің ... ... ... ... ... ол ... ... патриоттық сана, патриоттық сезім
қалыптастырудан ... ... ғана ... болмақ. Психологияда адамның жан-
дүниесі, сезім әрекеттеріне екінші сигналдық жүйенің ықпалы мол ... ... ... зат, ... ғана ... ... ... де пайда болатыны белгілі. Аса күрделі ... ... ... ... ... ... ... патриотизмге тәрбиелеу жолдарын қарастыра келіп,
олардың, жалпы оқушылардың сана–сезіміне ... ету, іс - ... ... ... ... ... осы ... бойынша топтастырсақ, олар былайша бейнеленеді:
соғыс және еңбек ... ... ... ... ... ... ... ойын–сауық кештері, ертеңгіліктер,
т.б. шартты түрде оқушылардың ... ... ... ... жинау, т.б. оқушылардың іс -әрекетін ұйымдастыруға
бағытталған.
Сонымен, бізің пікіріміз ... ... ... ...... ... ... отаншылдық сезім, отаншылдық іс-әрекет,
отаншылдыққа өзін-өзі тәрбиелеу-оның басты ... ... Ал ... өсіп келе ... жас ... ар, ождан, намыс, құрмет
сүйіспеншіік сана-сезімін ояту, орнықтыру әрекеттерімен ... ... ... ... ... ... батырлық,
қайырымдылық, мейірімділік секілді ізгі қасиеттермен ... ... ... ... «ұлтжандылық», «ұлттық патриотизмдік» сананы
қаыптастыру болса, ол – ар, намыс, ождан, қарыз, парыз, секілді ұғымдар мен
түсініктерді нақтылауы; олар ... ... ... ... ... ... ... тереңдетуі; сөйтіп Отан, мемлекет, ел, ... ... ... ... ұғымдармен байланысын ашып көрсетуді талап
етеді. Өсіп келе жатқан жас ... ... ... ... ... ... ... ұлтының перзентімін » деп
сезінуін нысанаға ала отырып, Қазақстандағы дәл бүгінгі ... ... одан әрі ... ... ... деп ... жөн ... сезім – келтірілген киелі ұғымдармен байланысты: қуаныш,
мақтаныш күйіну, сүйсіну, ... ... ... қозғау
салу,ояту,дамыту,қалыптастыру мәселерін шешуді де көздейді.Патриоттық сезім
жоғары сезімдер тобына кіреді ... ... ... ол ... ... жеке ... күйге байланысты моральдық сезімдерге» қатысты болып
келеді, ол сананың жетілуімен ... ... ... ... ... ... сезімдер тұрақтанып, оқушының іс-әрекеті, мінез-
құлқынан, сөзі мен ... ... ... ... халқы, Отаны үшін қызмет
етуге дайын тұрады. Бұл, ... күн ... ... ... жеке ... адал ... етуінен басталады. Мектеп оқушыарына қатысты тұрғысынан
қарастырсақ бұл ... ... ... ... ... ... ... өзінің қазақ ұлтының өкілі, Қазақстан республикасының азаматы
екенін әрқашан ескеріп іштей сезініп отыруы.
Патриоттық іс-әрекетті, мінез-құлқы, жүріс-тұрысы, ... ... ... ... ... ... нысанасы, мұратымен тығыз
байланысты болып, әрбиелік ... ... орай ... ... ... ... қалыптастыру және бойына сіңіруге
бағытталған шаралар ... ... ... ... біз «Отан» және «Атамекен»
ұғымдарының іс жүзінде мағыналас екеніне, ... ... ... ... ... ... тұрып жатқан барлық ұлт өкілдеріне Отан
болғанымен тек ... ... ... ғана Отан және Атамекен ... ... ... ... ... кезіндеде біз үшін
М.Н.Росенко ұсынған ... ... ... ұғым ... ... [61]. ... моральдық таным тұлғаның мінез-құлық нормалары мен принциптерінде,
нысаналы қондырғыларда, сенімдерінде анықталады. Ол адамар арасындағы қарым-
қатынастарда реттеуіштердің екі деңгейінде қызмет ... олар ... және ... және ... ... ... сенім қалыптастырудың негізі болып табылатын мінез-
құлықтың нормалары туралы ... ... ... ... ... ... ... танымнан туындайтындардың бірі
ретінде эмоционалдық және ... ... ... компоненттерді қалыптастыру өз Отанының тарихы, мәдениеті,
дәстүрлері турал білімді игеруді көздейді. Сондықтан оның қалыптасуы ... ... ... өнер баға ... ... көзі ... ... патриотизмін қалыптастыруға биологиялық және әлеуметтік
факторлардың әсер ететінін ... ... ... ... ... ... отырып, жеке тұлғаның патриотизмі қалыптасуының
айқындаушы негізгі фактор ретіндеоқу-тәрбие саласының әсер ... ... ... ісі – ... дамуы барысына бағыт береді. Ол жеке
тұлғаны ... ... күші ... ... білім беру үрдісінде
жүзеге асырылады. Оқушыға патриоттық тәрбие беруді дамыту үздіксіз жүретін
және күрделі үрдіс: ... ... мен ... ... онда
қайшылықтар туындайды. Әсер етудің сыртқы факторларына мұрагерлік, оқыту-
тәрбиелеу аясы, ... ... ... ішкі ... ... ... мен мотивтері жатады. ... ... ... өзара әсер етуінің негізінде детерминизм приципі жатыр. Өз
зерттеулерімізде жеке ... ... ... және оның жеке
психологиялық ерекшеіктерін, көптеген басқа да әлеуметтік ... ... ... біз ... бойында патриоттық қасиетті
қалыптастырудың негізі ... ... ... ... ... ... ... даналығы деген ұғымды білідіреді. Тіршілік құбылыстарын
образдық ой арқылы бейнелейтін фольклор шын ... ... ... ... ... ... Сондықтан ол әр елдің өмір салтымен,
рухани болмысымен тығыз байланысты болған. Демек, ... ... ... ... ... ... көркем сөз байлығымен басты бір
саласы ретінде фольклор ... ... ... тәрбиелік мәні зор
философиялық мәдени мұра.
Қазақ фольклоры – халық даналығы ... ... ... ... ел ауыз ... ... мәселелері мен тақырыптары ... ... ... халқымыздың фольклорында мейірімділік, қонақжайлылық, обал-
сауап, борыш пен парыз, имандылық, намыс сияқты гуманисттік түсініктер жеке
адамдардың күнделікті өмірінде моральдық ... ... ... ... атқару
дәрежесіне көтерілді. Олар адамның ішкі дүниесін реттеуші субстанциялық
гуманистік ... мен ... ... ... ауыз әдебиетінің бір
тармағы –мақал-мәтелдер дейтін болсақ, олар – қазақ елінің ... ... ... ... ... Онда ... күре тамыры ретінде адам ғұмырын қызықты да бақытты, салмақты
да баянды етуге әрекет жасалынады. Ал өмірдің өзін де ... ... ... ... ... Бұл ... ... ағайын-туыстық,
сыйластық-ынтымақтастық, басқа да ұғымдар шеңберінде қарастырылады.
Мысалы, «Дос сыртыңнан мақтар, ... ... ... ... ... ... ... көптің–олжасы көп» -деген ... ... ... ... пен ... категориялары этногуманисттік
сананың қайнар көзі әрі ... ... ... бір ... Сонымен бірге мақал-мәтелдерде адамзат болмысында қатар жүріп, бір
біріне қайшы келе жүріп өзара бірлігімен күресі арқылы адамның ішкі ... мен ... ... [36].
Жоғарыда келтірілген мақал-мәтелдердің гуманистік-тәрбиелік маңызы
қайсы десек, мұнда жан-дүниеңде бас ... ... ... адамшылығыңа лайықсыз қасиеттермен күресе біл, оларды
тұншықтыра біл, өйткені олар адам ... ... ... Адам ... ... ... қайшы келіп, оны мазалап, азғындайтын құбылыстар
дегенді ... Егер ... ... ... қасиеттерге бейімділігін танытса,
онда олар әдетіңе айналып, сені өздеріне ... ... да, ... ... ... ол жан мен тән ... ... ескерткендей. Осының өзі
тәуелсіз жағдайы мен елдің ұлттық өркениетті дамыту ... ... ... үшін ... ... баю инстингінен гөрі тәрбиелі, биік гуманистік
сананың ерекше құндылық болатындығын көрсетеді.
Қазақ фольклорының гуманистік мазмұнын айқындайтын тағы бір ... ... ... ... ... пен ... ішкі ... пен азаматтық
татулықты, адалдық пен әділдікті дәріптейтін қуаты. Сөз қадірі арқылы өз
қадірін өлшеген қазақ елі өзін ... ... ... ... бөлігі
ретінде мойындап, ел арасындағы бірлік пен татулық -әлемдік үйлесім өлшемі
қызметін атқарған. Оның ... ... ... деп ... ... сақтаудың кілті –адамзат татулығы мен бірлігінде, ынтымағында
деп білген. Сондықтан татулық, бірлік, ынтымақ, адалдық, ...... ... оны ... қарашығындай сақтауға тырысқан. Фольклор ... ... мен ... философиялық идеялар ордасы десек, одан ... ... ... ... мен ... ... достық
пен қастық, шындық пен ... ... пен ... жақсылық пен
жамандық сияқты талай мәңгілік категориялар қатарласа, күресе күн ... ... ... өтіп ... Олардың қай-қайсысы да жеке дара
мәңгі өмір сүре ... ... олар ... ... ... брін-бірі уақытша жеңіп, әрі орын ... әрі ... ... үздіксз диалектикалық үрдіс екендігі халық ауыз әдебиетінде айқын
көрсетіледі.
Жоғарыда айтылғандар, түптеп ... ... ... ... ... пәк тазалығын, талғампаздығы мен кемеңгерлігін
көрсетеді. Қазақ мінезіндегі «моральдық ұстанымдар» - ол ... ... ... «Тас ... ас ат», ... ... ... ұры
тұтпа»-бұлар ұлттық моральдың басты ұстанымдары, қазақ гуманизмінің биігі
[25].
Бірінші тарауды қорытындылай келе, ... ... ... ... ... болып жатқан өзгерістер білім беру салаларына айрықша ықпал
етуде. ... ... ... беру ... ... жоғары деңгейге ие
кәсіби білім беру ... ... ... ... ие кәсіби тұлға
қалыптасуын қамтамасыз ету, ұлттық мұраларды пайдалана отырып, жастарға
тәлім-тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ұлттық мұралар негізінде патриоттық тәрбие беру ісі ғылыми
тұрғыдан талданып, зерттеудің көкейкестігі түрлі ... ... ... әдеби, педагогикалық ой-пікірлерден бастау ... ... ... ... зерттеу нысанына айналып отыр.
Халқымыздың ғасырлар бойы жинақталған патриоттық тәрбиеге, адамгершілік
мінез-құлқына, ... ... ... ... ... ... ете ... жастарды жан-жақты дамыған, білімді,
саналы, абзал ... етіп ... ... ... өмір ... ... БОЙЫНДА ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ
2.1 Оқушылар бойында патриоттық ... ... ... ... ... ... ... ұлт, халық санына қарамастан
өздеріне тиісті, ... ... ... ... ... ... жекелеген этностар өкілдерінің ұлттық патриотизмі елде тұратын
барлық халықтың ортақ патриотизмімен байып отыр. Ал, көп ұлтты ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Президентіміз Н.Ә.Назарбаев «Ұлттық бірліксіз патриотизм деген жансыз
бірдеңе ғана болып қалады, - дей ... ... ... ... ... ... достық қарым-қатынас» - деген ой тұжырымдары ... ... ... ... ... ... жатырқамауға баулу екенін алға тартады [1].
Президент Н.Ә.Назарбаев атап көрсеткендей, 90 пайыз қазақстандық ұлтына
қарамастан, ... ... ... деп есептейді. Бұл құптарлық ... ... ... ... ... ... ортақ күш-
жігеріне келіп саяды. Қазақстан - өз Әнұраны, Елтаңбасы, туы, жері бар
мемлекетіміз деген ұғым ... ... ... ... және оны ... осы ... өмір ... жатқан барша адамның міндеті болмақ [2].
Негізінен патриотизм көпұлттылық және ... ... ... Ұлттық
патриотизм әдетте адамдардың белгілі бір ұлтқа тән екендігімен, өз тілімен,
мәдениетімен, сол аймаққа тән ... ... ... ... ... өзін сол ... ... бір бөлігі
ретінде сезінуінен түрлі ұлттық қауымдастық өкілдерінің ортақ Отанына ... мен шын ... ... ... Республикасының тәуелсіздігі жағдайында барлық ұлттардың
ортақ сана-сезімін ... ... ... мен ... ... ... ... Оның темірқазығы – Қазақстанды, осындағы
барлық ұлттардың өз Отаным деп ... ... ... патриотизм дегеніміз- өзіңді республика халқының
ажырамас бөлігі, ортақ Отан ретінде Қазақстан Республикасына сүйіспеншілік
сезімі мен ... ... ... халық пен елдің мүддесін қорғайтын
борышты сезіну болып табылады. Қазақстандық патриотизмге ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарау керек.
Міне, осы салаларды оқу – тәрбие барысында ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі болып отыр. Ол үшін жастарды
патриоттыққа тәрбиелеу ісін ... ... ... алу керек.
Патриоттық тәрбие жалпы тәрбиенің құрамдас бөлігі және ... ... ... ... ... ... ... және басқарылатын психологиялық-педагогикалық үрдіс болып
табылады.
Патриоттық тәрбие негізінен дамытудың мәні жеке ... ... ... көрсететін және қалыптастыратын ... ... ... еңбек және дене салаларын тәрбиелеудегі
ішкі байланыстарды ... және ... ... табылады.
Патриоттық тәрбиеде қолданылатын іс-әрекет түрлері тәрбие ... ... ... ... іс-әрекеттерге оқу-танымдық, ... ... ... ... ... іс-әрекеттерді
жатқызуға болады.
Қазақстан мектеп оқушыларын патриотизмге тәрбиелеудің өткені мен дәл
бүгінгі таңдағы ... ... ... оның ... ... мен
формаларының сан алуан болғанына және оларды бүгінгі күн жағдайына бкйімдеп
қолданудың ... мол ... ... ... Бірақ, оның мазмұны кеңес
дәуірінде сол кездегі идиологияға қызмет еткендіктен, сыңар жақта болғаны
да айқындала түседі, ... онда ... ... ... ... ... ... патиотизм», «ұлттық сана» деген секілді аса маңызды ұғымдар
көп жағдайда терең зерделенбеген.
Қазақстан жағдайында осындай бір топ ... ... ашып ... тұрып
патриоттық тәрбиені дұрыс жолға қою мүмкін емес ... ... бір ... ... екіншісіне ауысып, басқару жүйесі жаңа
саладағы қарым-қатынасқа бет ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Мұндай жағдайда замана ағымына
қарата пайда болған тың ұғымдарды айқындап, оларға анықтама беру ... ... ... ... ... ... ... ол
өз кезегінде оның іс-әрекетіне ... ... ... ... тәрбиелеуде сүйенетін негізгі ұғымдар: «ұлттық патриотизм»
және «қазақстандық патриотизм». Ұғым дегеніміз- заттармен ... ... ... бір ... ... ой жүргізу.Ол
ғылыми және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... ой қорытындылар мен пайымдаулар
жасалады. Бұл жерде ... ... және ... ... ... Отан, туған жер, ел, атамекен, мемлекет, туған өлке, туған
халқы туралы нақты түсініктер берудің тиімділігі арта ... Ал ... ... ... ... мәнін ұғыну. ... ... және ... ... ... анықтама беру,
олардың мазмұнын құрайтын: отансүйгіштік сезімін дамыту, ... ... ... мен ... ... ... ... т.б. тәлім-
тәрбиелік мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... педагог, психолог, философ ғалымдар мен ... ой ... ... ... ... ... ... патриотизм» ұғымдарына анықтама беруге ұмтылдық. Сондай-ақ
бұл ұғымның маңызын ашып көрсету жас ... ... ... ... ... қажеттілігінен туындап отыр.
Адамның жеке психологиясының әскери қызметтегі ... аша ... ... – Отанға деген сүйіспеншілік, жеке адамның аман-
саулығы, қоғамдық, мемлекеттік қаупсіздікке тікелей ... ... ... ... ... ... нығайту дегеніміз жеке
адамды күшейту екенін мойындау, қысқасын айтқанда, патриотизм дегеніміз,
мемлекет ... ... оны жеке ... ... ... ... мен ... және болашағымен қарым-қатынасын біріктіреді» деп терең, жан-жақты
анықтама берген. Қаһарман жазушы біз іздеп отырған «ұлттық ... ... ... философиялық анықтама беруге
ұмтылған. Ол ұлттық патриотизм – бұл ұлттың ... жеке ... ... мен ... өз ... деген сүйіспеншілігі, өз халқымен ... да және ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігі, мінез-
құлқы, психологиялық және этнографиялық ... ... ... ... да ... ... әрі дербес басқа қасиеттері ... де ... ... ... пікірін жіктей отырып
бүгінгі патриотизмнің мазмұнын анықтау әбден мүмкін ... ... ... тұжырым: Б.Момышұлы көрсеткен рухани
ерекшеліктерді сақтау ұлттық ... ... ... ... Жаңа
қалыптасып келе жатқан жас мемлекетіміздің болашақ азаматтарын патриотизмге
тәрбиелеуде, міне осылар оның ... ... ... ... ... түссек, Б.Момышұлы айтып отырған белгілердің падагогикалық ... ... ... қалыптастыру, патриоттық іс-әрекетін
ұйымдастыру, мінез-құлқына патриоттық сипат ... ... ... өзегі болуы керек. Бұл оқулықтар оқу-әдістемелік ... ... ... ... тыс ... ... ... орынды.
Патриоттық тәрбиені ойға алғанда, бірінші санаға Отан түсінігі келеді.
Сондықтан осы ... ... ... ... патриотизмнің мынадай
екі қырын көруге болады:
1. Отан туралы жалпы түсінік. Ол ... ... ... ... көңіл күйі, дәстүрлері мен саналы сезімі
кіреді.
2. Патриотизмнің теориялық ... Ол ... ... ... оның егемендігі мен тәуелсіздігі туралы ғылыми білімдерді жете
меңгеруі. ... ... ... турасындағы патриоттық идеялар, патриоттық
мінез-құлық нормалары. Ал ... ... ... ... ... ... ол үш ... бөліктен тұрады:
1. Туған жер, яғни халықтың өзі жасаған тарихына байланысты этикалық
аймақ.
2. Өзінің тілі, ... ... ... ... ... ... ... типін анықтайтын қоғамдық-экономикалық және әлеуметтік саяси
құрылыс.
Патриотизмді қазіргі көзқараспен ұлтжандылыққа, ... ... ...... сананың бір формасы, ол тарихи ... ... бола ... ... ... бірге дамып жаңа мағынаға,
мазмұнға толықтырылып отырады. Патриотизм - ... ... ... Ол ... ... ... сезім, олай болса ол Отанға қызмет
көрсетуден басталады. ... ... ұлы ... ... – батырға бай тарих, халқымыз батырлықты биік ... ... ... ... ... ... ... ерлік ұрпақтан-ұрпаққа ата
дәстүр болып қала бермек. Өткенін білмеген, тәлім-тәрбие, ғибрат ... ... тұл, ... ... Біздің қазақ халқы –батыр халық»
[11. 38 б.].
Ғалымдар «Ұлттық патриотизм - өз ұлтының салт-дәстүрін, қадір-қасиетін
бойына сіңіруі және оны ... ... ... ... бұл ... ата
тегінен қанмен беріліп, тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... мінез-құлық. Қазіргі кезде ұрпақ тәрбиесіндегі патриотизмнің
мақсаты ұлттық және жалпы азаматтық ... ... ... ... ізгі ... сіңіріп, ұлттық намысын оятып,
сана-сезімін қалыптастыру және рухани байлығын дамыту» - деді.
Патриоттық тәрбие, ұлттық намыс, ұлттық сана ... ... ... ... Олай ... ... байлыққа ең алдымен тілімізді жатқызсақ,
тіл-қазақ болуымыз үшін, дін адам болуымыз үшін, салт-дәстүр-ұлт болуымыз
үшін қажет.
Қ.Салғараұлының ... бар ел ... ... ... ... ... деген абстрактылы ұғым емес, ол ұлт тірлігінің тұрмыстық көрінісі,
былайша айтқанда, сол ұлтты құрайтын халықтың ... ... ... ... әдебиеті мен мәдениетінің, өнерінің, тұрмыс-
тіршілігінің тарихын білу дәрежесі, яғни халықтың ... жете ... ... [63]. ... сана ... ... негізделеді. Ал
ұлттық дүниетаным –дұрыс таным-түсінік арқылы өріс ... ... өз ... ... ... «Отан» деген ұғымды бала
бойына ерте бастан сіңіруге ... Мұны ең ... ... ... ... ... ұғымдармен барынша кеңінен байланыстырған. Қазақ
баласы үшін Отан – отбасынан, ата-жұрттан, туып-өскен топырақтан ... ... ... ... ... жер, атамекен туралы түсінік
ұғымдары өте ... ... ... ... ... ... ... да біздің ауыз әдебиетімізде, поэзияда, ақындармен ... ... жер, су ... ... ... тақырып болған.
Бесік жырынан басталып бұл тақырып өмір бойы ... ... ... болып,
қай жерде жүрмесін ... ... ... ... ... деген
сүйіспеншілігін өрістетіп отырған.
Соншама кең далада өмір сүрсе де, ата-бабаларымыз үшін атамекен ұғымы -
әрдайым қастерлі де қасиетті ... ... Отан ... ол – туған жер
топырағы, ата-баба сүйегі жатқан жер. Атамакен, жер, су аттры ... ... ... ... ... ... ... Баянауыл, Қарқаралы,
Аякөз, Ұлытау, Тарбағатай секілді атаулардың өзі-ақ ... ... ... ... ... елді ... ... атамекен
тарихымен таныстыру маңызды орын алады. Бұл ең алдымен, тіл байлығы, сосын
– тарих, сосын – экология, ... ... ... ... ... ... ... жатқан қорымына
апарып жерлеу дәстүрі бар. Бұл дәстүр ертеде қалыптасып, күні ... ... ... ... мен тәрбиенің, халытың ұстанымын ғылыми тұжырымдаған ... ... ... де, ... да ... ... ... тура
келетін тәрбие жүйесі жоқ. Әхалықтың ұлттық тәрбие жүйесі де әр түрлі. Өз
еліне басқа елдің ... ... ... ... ... себебі, халықтардың
өмір сүру моделі де, тәлім-тәрбие моделі де әр ... деп ... ... жас ... ... ұлттық сананы қалыптастыруда
олардың туған жері мен ... ... ... ... аса ... өз ... патриоты етіп тәрбиелеу – қай ... ... ... жүйесінің негізгі талаптарының бірі. Ал біздің халқымызда бұл
талап әрдайым жоғары болған.
Қазақи тәрбие барынша елін, туған ... ... ... ... ... ... өз еліңде ұлтан бол» - деп жас кезінен еліне деген
іңкәрлік ... ... ... ... Ана ... қалай ұйытып
отыруды, әке ұлына сол отбасының ... ... ... ... ... ... ... үйреткен. «Батырлар жырынан» көруге болады. Бұл бекер
емес, өйткенде қазақта «атадан ұл туса еді, ата ... қуса еді» ... ... [5. 8 б.]. ... ... шығармалары арқылы бастауыш сынып
оқушыларына патриоттық тәрбие беруде оқытудың әдістерінің ... ... ... айтқанда, оқыту әдісі дидактиканың негізгі бір құрамды бөлігі
болып табылады.
Кез-келген педагогикалық оқулықты талдасақ, онда ... ... ... ... ... берген. Мәселен, Ж.Әбиев, С.Бабаев, А.Құдиярова: «Оқыту
әдістері – оқытудың мақсат – міндеттеріне сай оның ... ... ... мен ... ... ... ... жиынтығы болып табылады» - дейді [64]. Ал, Ресей профессоры
П.И.Пидкасистый: «Оқыту әдістері – ... ... ... ... мен ... бірлескен іс-әрекеті»-деген анықтама
береді[65]. Педагогика ғалымдардың оқыту әдістеріне берген анықтамаларын
саралай отырып, біз оқыту ... ... ... ... ... мен
оқушының белгілі бір мақсатқа жетуге бағытталған бірлескен іс-әрекеті деген
анықтамаға қосыламыз.
Жастар сонымен бірге ... ... ... ... ... білуге тиіс,
өйткені тарих – ең алдымен, өйткені шежіресі, адамзаттың, ата-бабаның өткен
ұзақ жолы.
Мұны дұрыс түсінбеген ата-бабаларымыз ... ... жоқ ... ... ... ... ... жасап, оны халықтың зердесінде
ұқыптылықпен сақтап, атадан ... мұра ... ... ... сүйене отырып,
оларды батылдық пен батырлыққа тәрбиелеген.
Ұлттық мақтаныш, өз елінің патриоты болу тек ... ... не ... ғана ... ... Халқын, жерін, елін сүю қажырлы еңбек
етуден көрінуге де ... ... ... ... ... ... ғылыми,
мәдени прогресі, ең алдымен, қоғам мүшелерінің адал, тәртіпті, ... ... ... екені мәлім.
Ата-бабамыз қашанда өздерінің білгенінше ұрпақ құлағына ... ... ... ... туралы дастандарды, ертегі –
аңыздарды, өлең-жырларды құйып отырды. Сыпайылықты, ... ... ... ... бол», «Тура биде туған жоқ» деген мақал-
мәтелдерде қарапайым қазақ даналығы ... ... ... ... ... ұрпақтың бойында елді, жерді, халқын сүюді үйретіп, ... ... ... етіп ... ... ерік-жігерін жұмсаған. Егемен
еліміздің педагогика ғылымы да соған негізделгені жөн.
Мектеп оқушыларының патриоттық тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... мақсатында тәжірибе
ұйымдастырылады.
Зерттеу барысында мынадай міндеттер ... ... ... ... ... мазмұнына
сүйенген үлгісін әзірлеу.
2. Оқушылардың патриоттық тәрбиесінің ... ... ... ... ... әдебиетті теориялық талдау кезінде ... ... ... жол ... ... ... ескі негізі бар, игі әдеттер көп қолданыстан әдет-ғұрыпқа,
яғни өмір ... ... да, ол ... әдеп ... ... Бұл
халықтың рухани өміріндегі мәдени іргеге негіз болып табылады. Халық
қалыптастырған әдеп ... ... ... да, ол ... ... Бұл ... ... өміріндігі, мәдени өміріндегі негіз болып
табылады. Мұның бәрі бабалардың ұлттық сана-сезімін ояту ... ... ... ... ... ... тәрбие дегеніміз - өлшемдер ретінде таңдап алынған бірқатар
бөліктерден тұратын сабақтас сапа. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... өлшемдері анықталды.
Өзін-өзі мемлекетінің азаматы ретінде сезіну. Бұл ... ... ... өз рөлін түйсіну;
ә) Отанына сүйіспеншілік сезімі;
2. Мемлекеттік рәміздер мен ... ... ... рәміздер мен халықтың дәстүрлерін білу;
ә) қазақ халқының дәстүрлерін сақтауға ықылас;
3. Қазақ халқының тарихын бағалайтын көзқарас.
Көрсеткіштері:
а) қазақ халқының тарихын білу ... ... ... тарихынан жүйелі және терең білім;
4. Қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрлерін түсіну.
Көрсеткіштері:
а) қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрлерін зеделеу ... ... ... ... мен ... ... білу.
Зерттеліп отырған құбылыстың деңгейлері алдын-ала төмен, орташа және
жоғары болып бөлінеді.
Патриоттық тәлім қалыптасуының жоғары деңгейінде оқушы ... ... ... ролін түйсінеді. Отанға сүйіспеншілік сезімі терең
болады. Мемлекеттік рәміздер мен дәстүрлерді толық және ... ... ... ... ... ... Ол ... халқының мәдениетін, ұлттық
ерекшеліктерін, дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын зерделеуге үлкен ұмтылыс
танытыды
Орташа деңгейде ... ... ... ... ... ... бірақ қоршаған шындықты өзгертуге енжар ... ... ... мен ... ... және тоық ... тән. ... тарихына ішінара ғана ынта қояды, қазақ халқының мәдениетін,
дәстүрлерін, ... ... ... ... бермейді.
Төмен деңгей өз мемлекетіне ... ... ... ... ... ұмтылмауымен сипатталады. Оқушы мемлекеттік рәміздер
мен дәстүрлерге ынта қоймайды. Қазақ ... ... ... және ... ... білуге ұмтылыс жоқ. Оқушы қазақ халқының мәдени мұрасын,
әдет-ғұрыптарын зерделеуге көңіл бөлмейді.
Ата-бабаларымызыдың ерлік ... аңыз ... ... ... ... ... солардан үлгі алу, өздерін солардың ұрпағы
екендігіне көз жеткізе отырып, ... ... іске ... ... әр адамның бойына Отанға, халқына шын ... ... ел ... деген құрмет, ерлік рухы қалыптасуы керек.
Патриоттық тәрбиенің ... мен ... көзі – Отан ... оның
мазмұны-байлықтары, тілі, дәстүрі, тарихи ескерткіштері, туған ... ... ... адам ... ... ... ... ұялатып, ізгі де ерлік істердің қайнар ... ... ... ... Олай ... ... ... қазіргі
кезде алатын орны ерекше.
Сонымен, өсіп келе жатқан жас буындарды ... ... ... ... ... отырғаны айқындады. Оның тұғырнамасы
Отан туралы ұғым, ... ... ... және ... ... туған жерін көркейту үшін жан аямай еңбек етуге шама
шарқына қарата үлес ... ... ... ұлттық салт-дәстүрді ұстану,
Отанымыздың рәміздеріне құрметпен қарау, басқа ұлттарға үлгі өнеге көрсете
білуге тәрбиелеу болуы керек. ... ... жеке ... ... ... тән ... түсініп сезіну, өз ұлтының қасиеттерін бойына сіңіруі
және оны қастерлеп қадір тұтып, қорғап ... ... ... ұлт және ... ... екі ... жадағай қосындысы деп
қарауға болмайды. Ғалымдардың, ұлттық патриотизм қанмен, тектілікпен туа
біткен қасиеттердің ... ... ... ... ... ... шексіз сүйіп,
соған қызмет ету, ұлттың барлық қасиеттерін ардақтау – деген пікірлеріне
отырып біз – ұлттық ... ... ... ... туа бітетін, тәлім-
тәрбие арқылы өсіп жетілетін ұлттық сипаттағы саналы іс-әрекет пен мінез
құлық – деп анықтадық. ... ... ... ... ... және ... ... туралы пікірлеріне сүйене отырып,
қазақстандық патриотизм ...... ... ... деп ... ... қазақ халқына сый-құрметпен қарауы, әр ... ... ... ... ... жерін көркейтуге және оны қорғауға дайын
болуы – деп ... ... ... адам отаншылдық істерге баруы үшін, оған
алдымен рухани жағынан дайын болуы ... ... ... ... ... сүйене отырып, жас өскіннің ішкі жан дүниесі – ой-санасы
мен сезімін ... ... ... ... Бұл ретте
Н.Назарбаевтың «Қазақтың ұлттық сана-сезімін дамыту, «қазақ» деп аталатын
таңғажайып, әрі бай ... және ... ... өз ... ... ... ... ұстанып отырған пікірлерімізді қуаттай түседі
[4].
Өз мүддесін көздеп орындаған жұмыстарының сапалы ... өзін ... ... ... ... ғана біз ... патриоттар тәрбиелей
аламыз. Басқаша айтқанда ... ... ... ... жеке тұлғаны
патриотизмге тәрбиелеуді көздеген жөн деген ойдамыз. Жалпы ... ... ... ... ... ... ұмтылдық.
Сонымен, мектеп оқушыларын отаншылдыққа тәрбиелеу басты ... ... ... ... сезім, отаншылдық іс-әрекет, отаншылдыққа өзін
өзі тәрбиелеу оның басты ... ... ... ... ... сана ... болса ол: ар, намыс, ождан, парыз секілді
ұғымдар мен түсініктерді ... олар ... ... жетілдіру және
олардың ауқымын кеңейтіп, тереңдету, Отан, мемлекет, ел, жер, ұлт, халық,
атамекен секілді киелі ... ... ашып ... ... ... ... тиіс.
1-сурет
Сурет – 3. Тұлғаны отаншылдыққа тәрбиелеудің құрылымдық жүйесі
2.2. Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың жолдары мәселесіне
арналған педагогикалық тәжірибелік жұмыс үш кезеңді (анықтау, қабылдау,
бақылау) ... ... ... ... ... ... атындағы және Тараз қаласындағы № 42 ... ... ... ... тәжірибелік топ және бақылау тобы деп екіге
бөлдік.
Педагогикалық тәжірибе жұмысында сынақтағы топқа 105 ... ... ... 105 ... қатысты. Жалпы тәжірибе жұмысына 210 мектеп
оқушысы қамтылды.
Педагогикалық тәжірибе жұмысының анықтау ... ... ... ... ... -2. ... ... патриоттық тәрбиесін халық педагогикасы
негізінде қалыптастыру деңгейін анықтау
|№ ... ... ... |
| | |І |ІІ |ІІІ |ІV |
|1 ... | |+ | |+ |
|2 ... |+ | | | |
|3 ... |+ |+ |+ |+ |
|4 ... |+ |+ |+ |+ |
| 5 ... | |+ |+ | |
|7 ... Отаным - Қазақстан» (шағын | | | |+ |
| ... | | | | |
|8 ... ... ... мен |+ |+ |+ |+ |
| ... - ... (сұхбат) | | | | |
|9 ... - өзі ... ... |+ | | | ... ... ... |+ |+ |+ |+ ... |Тәжірибе |+ |+ |+ |+ ... ... ... ... | | | | ... ұсыныстар» әдісі
1. Егер Қазақстанға қауіп төнсе, онда, мен _____________________
________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
________________________________________________________
2.Егер қазақ халқы ... ана ... ... онда ______________
________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________
3.Егер мен президент болсам, онда_______________________________
________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_________________________________________________
4.Маған бәрінен де ... ... ... Өзін патриот санау үшін не қажет?______________________________
________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________
6. Мемлекетке рәміздер қажет пе? ___________________________________
________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
________________________________________
«Өзін ... ... үшін не ... ... ... ... ... жауап береді: «Жақсы оқу», «Айналадағының бәріне мұқият қарау», «Өз
мемлекетінің мәселелеріне ден қою». Жауаптар жас ... ... ... Әр ... топ өз ... ... ... айқындайды.
Бастауыш сынып оқушылыры өз Отанының гүлденуіне шама-шарқынша үлес ... оқу деп ... ... ... ... ... ... түсінеді.
Олар үшін келешек мамандық таңдаумен ұштасады, олардың пікірінше, ... үшін ... ... ... ... ... патриоттық қасиеттердің
белгісі болуы мүмкін.
«Мемлекетке рәміздер қажет пе?» деген сұраққа респонденттердің
көпшілігі оңды ... ... ... ... рәміздер ретінде мемлекеттік
елтаңбасын, туын атайды. Алайда, оларға балалардың бәрі бірдей сипттама
бере алмады.
Бірінші ... ... ... деңгейін анықтауға
мүмкіндік берді. Төмендегідей пікірлер айтылды: «мен ... ... ... Отанды қорғай алатын ержүректілерді жинар едім», «мен мемлекеттің,
президенттің бұйрығын орындар ... ... ... үшін қолдан
келгеннің бәрін істер ... ... ... білудің маңызы арта
түсуде.Қазақстан қазақ тілін мемлекеттік тіл ... ... ... ... ... отырғаны мәлім. Қазіргі оқушылардың қазақ ... тіл ... ... белгілі бір қиындықтарға кезігіп отырғаны
мәлім. Қазіргі оқушылардың қазақ тіліне мемлекеттік тіл ... зор ... ... Оған ... ... ... «Мен ана ... ата
–бабалар тілін қайтару үшін бәрін де ... ... «Мен ана ... ... едім», «Өзінің ана тілін ұмытқан адам атағына лайық ... өз ... ... патриотизм ғана емес, мәселені шешу ... ... да ... ... ... ... ана ... әдет-ғұрыптарды, әндерді, халықтық мейрамдар мен ойын-
сауықтарды жаңғыртуды», «қазақ тіінде ... ... ... ... ... ... оқулықтар мен сөздіктер шығаруды, ұсынады.
Келесі «Егер мен президент болсам» деген сұрақ ... ... ... ... ... ... ... байқауға мүмкіндік
береді. Жастарды елдегі өз жағдайы ғана емес, мемлекеттік мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ахуал толғантады. Олар адамдарды жұмыспен қамтамасыз ... мен ... ... ... ... мен ... салу,
экология мәселелерін көтеріп, өнеркәсіпті қалпына келтіру ... ... ... біз ... ... ... туған мемлекетінің
келешегіне алаңдайтынын анықтадық: «ең бастысы соғыс болмаса екен, сонда
біздің Қазақстан гүлдене береді.», егер мен ... ... ... ... пен тыныштық болуына бар күшімді салып күресер ... ... ... ең ... мемлекеттердің бірі болуы үшін бәрін де
істер едім».
Ең жақсы көретін халықтық мереке туралы сұрақта оқушылар бір ... ... Ол – ... ... ... көктемгі теңелу күні «барлығы да
біріне–бірі кешірім ... ... ... ... «көктем мейрамы
адамдарға қуаныш әкеледі, өйткені бәрі де жаңарады» деп санайды. Діни «Айт»
мейрамы да сондай әйгілі.
Жоғарыдағы ... ... ... ... біз ... жаны ашу сезімі
сауал салынған оқушылардың көпшілігіне тән деген ... ... ... «Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары»
тақырыптарындағы ... ... ... өз ... ... көрсетті. Шығармада ерекше лирикалық сарын бар
«Мен үшін туған жер әдемі», «Мен үшін ... ... ... мен қаласы өте
тамаша, маған әр гүлі, шөбі ... ... ... ... ... ... ... барысында оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастыру
жолдарының материалдарын ... ... оны өз ... ... ... көкейкесті мәселе екенін, оған бастауыш ... көп ... ... ... және ... жұмыс жоқтығынан және
мұғалімдер мен ... де ... ... ... ... ... көрсетті. Анықтау кезеңінің нәтижесі ... ... – 3. ... ... ... ... деңгейінің бастапқы жағдайы (%)
|Өлшемдері |Көрсеткіштер ... ... |
| | ... ... | | | |ы | |а |ы ... өз |а) ... мемлекет |40 |47 |13 |39 |48 |13 ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |ә) ... ... |30 |42 |28 |28 |43 | 29 |
| ... | | | | | | ... |а) ... ... мен |62 |30 |8 |60 | |9 ... ... ... білу | | | | |31 | ... мен | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |ә) ... ... |51 |31 |18 |52 |30 |18 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... Қазақ |а) қазақ халқының тарихын |40 |42 |18 |41 |40 |19 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |ә) ... ... ... |74 |3 | 3 |73 |24 |3 |
| ... және ... білу | | | | | | ... ... |а) қазақ халқының мәдениеті |29 |44 |27 | 27 |43 |30 ... |мен ... ... | | | | | | ... мен |қажетілігі | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |ә) ... ... ... |74 |23 |3 |72 |23 |5 |
| |мен ... ... білу | | | | | | |
| ... |50 |36 |5 |49 |35 |15 ... – 1. Патриоттық тәрбиенің бөліктері бойынша ... ... ... ... ... ... ... деңгейі, қабілеті, жас
ерекшелігі т.б. қасиеттері ескеріліп отырды. Соған сәйкес сыныптар бойынша
қолданылатын ... ... ... ... ... Қалыптастыру жұмыстары кезінде эксперименттік
сыныптарда оқушылардың патриоттық ... ... ... педагогикасы
элементтерінің мынадай үлгілері қолданылды (4-кесте).
Кесте – 4. ... ... ... дамытатын халық педагогикасының
элементтері
ІІіІ
Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастыруда мақал-мәтелдер,
нақыл ... мен ... ... жыры ... ... ... кең қодануға болатынына көз жеткіздік.
Біздің болжауымыз бойынша, оқушылар бойында патриоттық тәрбиені
қалыптастыратын халық ... ... ... ... ... сүю, қорғау, қастерлеу тәрізді Отанға сүйіспеншіліктің негізгі
белгілері ... ... ... ... ... ... эксперимент жұмысы барысында ... ... ... ... ... халық
педагогикасының түрлері ғана беріліп қоймай, әр ... ... ... ... ... жоспарында тақырыптың білімділік, тәрбиелік,
дамытушлық ... ... ... ... әр ... ... қолданылатын материалда көрсетілді.
Бастауыш сынып оқушыларына халық педагогикасы шығармалары ... ... ... осы ... дәстүрлі оқыту әдістерінен басқа
проблемалық ... ... ... ... әдіс пайдаланудың
маңызы ерекше. Сонымен қоса, оқу-тәрбие урдісінде ... ... ... ... ... ... ... мен түрлерінің
әсері айрықша. Көркем шығарма әдебиет үлгілерін пайдалану ... ... ... ... ... ... үй тапсырмасын, сыныптан тыс
жұмыстар, факультатив сабақтар т.б.) түрлендіріп, алмастырып ... ... ... ... ... оқыту(тақырыпқа сай оқушы
алдында проблема туғызу), дәстүрлі оқыту ... ... ... оқу ... ... ... оқушыларға
олардың жас және ... ... сай ... дамыта оқыту
(мүмкіндік деңгейіндегі қиын тапсырмалардв беру) арқылы ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие
беруде оқу тәрбие үрдісінде дамыта оқытуды ... ... ... ... ... ... ... уақытта жаңа технологиялардың бірі деп
келеді. Дамыта оқытудың ... Ян Амос ... ... XVII ... ... айтып, талдап берген. ... ... орыс ... ... ... ... келді. Бастауыш
сыныптарда ана тілі сабағында дамыта оқытуды жүзеге асырудың бағыттарын
С.Рахметова, ... ... ... төмендегі кестеден көруге
болады [66].
Қорыта келгенде, бастауыш сатыда ана тілі сабағында көркем ... ... ... беруде оқытудың жаңа технологияларын пайдаланудың
маңызы зор. Оқушылардың жаңа білімді ... ... ... белсенді іс-әрекетке баулитын мұндай технологиялар оқушылардың
санасын, ұлттық рухын көтеруге ықпал етті.
Сурет – 4. ... ... ... ... оқытуды жүзеге асырудың аталған бағыттарына жеке-жеке
тоқталып, оны ... ... ... ... ... ... мұғалім
жұмыс жүргізу барысында басшылыққа алады.
Деңгейлік тапсырмалар ... ... төрт ... ... міндетті
деңгей, алгоритмдік деңгей, эвристикалық деңгей және шығармашылық деңгей.
Бірінші, міндетті деңгей ... ... ... ... ... ... жаттап алуға лайықты келеді;
Екінші, алгоритмдік деңгейдегі тапсырмаларға оқып отырған шығарманы
реттеуге және ... ... ... ... ... ... тапсырмалары оқушы ... ... ... ... ... ... бағыттайды.
Төртінші деңгей, шығармашылықтың тапсырмалары оқушыны өзіндік әрекет
жасауға бағыттайды. Бала ... ... ... оқушының
қиялының орны ерекше. Оқушының шығармашылығының түрлеріне өлең құрастырыу,
әңгіме құрастыру, мысалдарды, ... ... ... ... ... оқу ... ойын қолданылады. Педагогикалық
энциклопндияда: ойын ...... ... ... ... тудыратын өзіндік ерекшелігі бар интелектуалдық мектеп делінген.
Бастауыш мектепте ойынның маңызы ерекше. Оның себебі, ... ... ... ... ... ... мектепке келгеннен кейін балаға
бірден оқу әрекетіне көшу қиын ... ойын ... ... оқу
әрекетіне төселдіреміз. Ойын сабақтың кез-келген кезеңінде тақырыпқа сай
қолданылады. Көркем шығарманы ... ... ... ... ... қаламақтарды, айтыс ойындарды жатқызуға болады.
Олар балалардың сөйлеу ... ... ... қатар тәрбие
мақсаттарының орындалуына да әсер ... ... ... ... жұмыс және сараланған топтық ... ... ... ... барысында барлық топ бірдей тапсырма
орындайды. Сараланған топтық ... ... ... ... сұранысына қарай сараланады. ... ... ... ... ... кезінде жүзеге асады. Топтық жұмыс
барысында оқушылардың ... ... ... ... ... ... шеберлігіне байланысты. Егер, мұғалім сабақ барысында түрлі
әдіс-тәсілдерді қолданумен қатар ... оқу ... ... ... ... ... ... жасау) жағдай жасай білсе, олардың
ойлауы, неге былай? – деген сұраққа жауап іздеуіне, сол ... өз ... ... түйіндеуіне жағдай туады. Мысал ретінде, ... ... ... ... ... ... сабақты қарастырып
отырмыз.
Сабақтың тақырыбы: Отан
Сабақтың мақсаттары: Оқушыларға
Мұқағали Мақатаевтың Отан туралы өлеңін
меңгерту. Осы өлең арқылы
Отан ұғымын түсіндіру. ... адам үшін ... ... ... ... ... Оқушылардың ой-
өрісін, сана-сезімін дамыту. Ел, өз Отанын
сүю деген ұғымдардың ... ... ... құралдар: Отан туралы жазылған мақал-мәтелдер,
Қазақстанның физикалық-географиялық картасы, суреттер.
Сабақ ... ... ... ... ... үй ... сұраудан басталады. Себебі бұрын оқыған
Әбдіжәміл Нүрпейісовтың «Туған жер» тақырыбын сұрау арқылы жаңа ұғым ... ... ... ... құру ... ... ... Жаңа тақырыпты түсіндіру үшін оқушылырмен Отан туралы әңгімелесу. Әр
оқушыдан Отан ұғымын қалай түсінетіні сұралады. оқушыларға көрсету.
3. ... ... ... ... ... оқу. ... жолын
жүргізу. Өлең мазмұнына байланысты сұрақтарға жауап беру. Өлеңді оқушыларға
іштей және дауыстап оқыту.
4. Дәптермен жұмыс. Оқулықта ... ... ... ... ... ... жер – алтын бесік» және «Туған жердің
күні де ыстық, түні де ... ... ... ... ... түсіндіру.
Туған жер туралы оқушылардың өздері білетін мақал-мәтел айтқызып,
олардың мағынасын ... ... ... Қазақстанның алатын орнын көрсету
арқылы Отанымыздың кең байтақ алқабы туралы ... ... ... ... ... жерінің бір шетінде көктем күшіне енгенде, екінші
шетінде әлі қыс жататынын айтып, алуан түрлі табиғатын оқушылардың ... Үйге ... ... ... ... ... М.Мақатаевтың Туған жер,
Отан туралы басқа өлеңдерін тауып, дәптерге жазып келу тапсырылады.
Сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... «Туған елім-
тақырыптарды атауға болады. «Дарабоз», «Абылайхан», «Ол ақын болар ма еді?»
сияқты мәтіндерде оқушылар ... ... ... Қайрат
Рысқұлбековтың ерлік істерін сахналауда, яғни рөлге бөліп ойнағанда образға
еніп, олардың ерлік істеріне еліктеуі, мақтаныш сезімін тудыруы ... алғы ... деп ... болады.
Сабақтың тақырыбы: Отанын сүюге тәрбиелеу
Сабақтың мақсаты: 1. Отан – Қазақстан, туған елі туралы түсініктерін
кеңейту. Отан - ... ... өмір ... жері ... түсіндіру.
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні туралы түсінік беру.
2. ... елі, ... ... оқушылардың сөйлеу дағдыларын қалыптастыру,
сөздік қорын молайту, есте сақтау қабілеттерін арттыру.
3. ... ... ... ... мақтаныш сезімін тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, ой түйіндеу, сипаттау, ой-толғаныс,
мәнерлеп оқыту, топпен жұмыс.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдер, сөзжұмбақ.
Сабақтың түрі: жаңа білім беру сабағы.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру кезеңі.
Үй тапсырмасы.
- ... ... ... мына ... ... қатарындағы әріптерді атаңдар.
Дауысты дыбыстарды кім атайды? Осы дыбыстардан басталатын ... ... ... ... ... ... Осы ... неше дауысты дыбыс
бар?
О,Ө - екі дауысты дыбыс бар.
Енді осы екі дауысты дыбыстан басталатын сөздери табайық.
Бұл оның ... ... ... кең Отан ... Біздің Отанымыз,
менің , сенің Отаның – Қазақстан. Отан адам үшін біреу ғана.
Сергіту сәті. ... елім » ... ... ... ... білетіндерін ортаға салады.
3. Жаңа сабақ. «Отан» Е.Өтетілеуов. Мағынаны тану. Оқулықпен жұмыс.
М.Хақімжанова «Отан» өлеңін оқу.
Тіл дамыту жұмысы:
Мәтінмен жұмыс: оқу әдісі: дауыстап, ... ... ... ... ... ... ... топ. Қазақстан Республикасының Әнұраны.
II топ. Қазақстан Республикасының мемлекеттік туын сипаттау.
III топ. ... ... ... ... ... тәуелсіздігіне қалай ие болды?
1986 жылы желтоқсан айының 17-сі күні болған ... ... ... Тәуелсіздік жолында Қ.Рысқұлбеков, Е.Спатаев, С.Мұхамеджанова
смяқты қазақ жастары қайсарлықпен ерлік ... ... ... ... жұмыс.
1. Сөздік диктант: Отан, ту, жер, ана, Қайрат.
2. Отан сөзіне дыбыстық ... ... Отан ... ... сөйлем құрастырыу, жазу, сызбасын көрсету.
4. Мақал-мәтелдер жазу.
Отансыз адам – ... ... ... да ... үшін отқа түс, күймейсің.
Сергіту сәті. Сөзжұмбақ шешу:
1. Қойда бар, лақта жоқ.
Ойда бар, ... жоқ. ( О )
2. ... ... ... ( ту )
3. Ең ... ... ( ана )
4. Қасиетті тағам. ( нан )
6. Сабақты қорытындылау. Бес жолды өлең құрастыру.
1. Не? – ... ...... ... ... Не үшін? – Отан үшін отқа түсеміз, күйеміз.
4. Қайда? -- ... ... ... үшін ... ... Не ...... сүйеміз, мақтаныш етеміз.
7. Ой түйіндеу.
- Отан ... не? ... ... ... ... ... Ауызша суреттеу(Отанның жерін, байлығын, халықтарының достығы)
8. Оқушыларды мадақтау, бағалау.
9. Үйге: «Отан» өлеңін жаттап алу.
Сабақтың тақырыбы: « Ұшқан ұя ... ... ... ... ... ... қаһарманы Бауыржан
Момышұлының өмірімен, шығармашлығымен таныстыру.
Дамытушылық: Ой-өрісін ... тіл ... ... мәнерлеп,
сауатты оқу қабілеттерін дамыту.
Тәрбиелік: ... ... ... ... ... ... ата-
бабаларымызды құрметтеуге, туған жерін сүюге тәрбиелеу.
Сабақтың міндеттері:
Мазмұнға байланысты: Б.Момышұлының өмірі жайлы мағлұматын кеңейту. ... ... ... ... ... беру ... ... талдауға машықтандырыу, өз көзқарасын, ... ... Жаңа ... беру.
Әдіс-тәсілдері: Әңгімелесу, сұрақ-жауап, көрнекілік, шығармашылық
жұмыс, мәнерлеп айту.
Сабақтың құрал-жабдықтары мен ... ... ... ... фотосуреттері, «Ұшқан ұя» кітабы, мақал-мәтел
жазылған плакат, семантикалық карта, тірек сызбалар.
Сабақтың барысы:
1. ... ... ... не үшін ... алу үшін ... білім жоқ, білімсіз күнің жоқ»
2. Үй тапсырмасын қайталау. /Оқушылыр сұрақтарға жауап беріп, өз
ойларын ... Жаңа ... ... ұя» ... ... ... ... Балалар, тақырыптың мазмұнын ашайық. Ол үшін мынадай ... ... ... ұя» ... ... ... түсінесіңдер?
- Құстың ұясы
- Жылы жер
- Қорғанады, жұмыртқалайды, демалады.
- Дұрыс балалар, бірақ сендер сәл басқаша ойланып айтыңдар.
Мысалы: ... ұя - ... ... ... ... ... ... айтсақ болады?
отбасы
атасының киелі
ҰШҚАН ҰЯ
шаңырағы
балалық ... ... ... ... ... қара ... деп неге ... /Оқушылардың
жауабы тыңдалады/.
2. Ой қозғау.
- Ал балалар Бауыржан Момышұлы туралы не білеміз? /портретін көрсету/.
- Дұрыс балалар, ... ...... ... ... ... әскери қайраткер, Ұлы отан соғысына қатысқан, жаудан елін, жерін
қорғаған. Соғыстан кейін өткен өмірін, ауыр ... ... ... туралы
кітап жазды. Жамбыл облысының Жуалы ауданында туылған. /1910-1982ж.ж./
Баласы Бақытжан, келіні ... ... ... жазушылыр. Бауыржан
Момышұлының жазған мақал-мәтелдерін оқып беру. ... ... ... ұя»
кітабына үзінді.
3. Мағынаны ажырату. Мақсат қою.
- Бүгінгі сабақта жазушының кішкентай кезін еске ... киіз ... ауыл ... ... ішіп ... үлкендерге баланың амандасуы,
жеті атасын айтып беруі туралы айтылады. Оқушыларға ... ... ... ... ... Жеті киелі сан.
Жеті қазынаны білсіңдер ме? Жеті қазына : мылтық; ер жігіт; сұлу әйел;
ақыл-білім; қыран ... ... ат; ... ... атаны білесіңдер ме?
Бала, әке, ата, арғы ата, тек ата.
4. Сабақты қорыту. Ой – толғаныс.
Бүгінгі ... кім ... сөз ... туралы айттық?
Семантикалық карта таратып, жауаптарын ашу.Семантикалық ... а) ... ... ... аталар!- деп кім амандасты?
б) «Аталарыңа сәлем беруді ұмытпа дегенім қайда?»- деп кім сыбырлайды?
5. Үйге ... ... ... ... оқу, мазмұнын айту.
2. Әр оқушы жеті атасын жазып келуі керек.
3 Б.Момышұлының ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен жетістіктері мен жіберген
кемшіліктерін ескере отырып, білім-дағдысын бағалаймын.
Сабақтың тақырыбы: Жеңіс күні (Қайрат Жұмағалиев)
Сабақтың мақсаты: Оқушыға өлеңдегі ... ойды ... ... білімділік: Өлеңді нақышына ... ... Ұлы ... ... түсіндіру;
ә) дамытушылық: Негізгі идеяларды ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларға елін, жерін, Отанын қорғауға, ардагерлерді
құрметтеуге ... ... ... ... ... ... Түсіндіру, әңгімелеу, негізгі
идеяны баяндау көркем сөз оқу, өз ойларын тұжырымдау, ... ... ... ... ... ... ... көрмесі, үнтаспа,
бүктеме кітапша.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру бөлімі: Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
Үй тапсырмасын тексеру.
Жаңа сабақ. Құттықтаймыз Ұлы Жеңіс күнімен!
Жеңіс ... ... ... ... ... ... бұл ... оңайлықпен
келген жоқ. 1941жылы 22-маусымда гитлершілдер елімізге соғыс ашты. Осынау
сұрапыл соғысқа ... ... ... да ... ... ... жеңіске жету ісіне біздің Қазақстан да өзінің лайықты ... ... бұл ... ... ... жоқ. Ұлы Отан соғысына
қатысқандар сияқты есімдері аңызға айналған ... ... ... ... ... деп ... ... балалар, ағаларымыздың рухына бас иіп, еске алайық (1минут
үнсіздік).
1945 жылдың 30-сәуірінде рейхстат үстінде Р.Қошқарбаев тіккен Жеңіс туы
желбіреді.
8-мамырда ... ... ... ... мойындап қол қойды.
1945 жылдың 9-мамыр күні бұрын соңды болмаған 1000 зеңбіректен 30 ... ... ... жеңіс күні осылай келген еді.
Ой толғаныс. Кеңес Одағының батыры атағын ... ... ... ... ... «Әлия» (Сағи Жиенбаева Әлия болып киініп шығады).
Даламыздың даңқысың
Балауса гүл ... ... қиып ... ... ... ақ жұлдыз.
Сурет – 5. 1941-1945 жылдары ерлігімен ел ... ... ... 179- жаттығу (Дыбыс санына қарай бөліп жазу).
1-топ: ат, от, ... дақ, нан, күн, бас, ... ... ... бала, алты, құрт.
Өзіндік жұмыс. Дауысты дыбыстарды бір рет дауысыз ... екі ... ... ... ... Оқушыларға «Жеңіс күні» өлеңін тізбектей оқыту.
Шығармашылық жұмыстар. «Менің атам соғыс ардагері» тақырыбына ... ... ... 2. ... ... 4. ... сол бір кез.
Халық легі куәсіндей ерліктің,
Көптен бері осы күнді сағынған.
Ардагерлер осында отыр еліктің,
Медальдарын, ордендерін тағынған.
Бүгінгі ... ... ... ... ... мен ... ... аталарымызға сөз кезегін береміз.
4. Қорытындылау. Отан үшін ерлікпен қазаа ... ел еш ... ... олар ... ... қорғады. Отан үшін ел үшін
құрбан болды. Азаттық үшін ... ... ... ... ... ... жек ... Қайрат Жұмағалиевтің өлеңін мәнерлеп оқиды.
«Ешкім де, ешнәрсе де ұмытылмайды», «Ұлы жеңіс» сөздерін сұраққа жауап
беру ... ... ... ... ... қатынасқан шығарма жазып келген көркем ... ... ... ... ... халық педагогикасының элементтері арқылы
отанға деген сүйіспеншілік сезімдерінің ... ... ... Осы ... ... және ... келтірілген сабақтар мен
тәрбие сағаттары, «Туған ... ... ... оттан да ыстық» атты ... ... ... саяхат сабақтар т.б.жүргізіліп,
сарапталды.Сабақтар мен ... ... ... ... ... ... ... (мақал-мәтел, ән-жыр,
нақыл сөз, аңыз-әңгімелер т.б.) ... ... ... ... ... ... ... яғни бақылау педагогикалық тәжірибе
жұмысының барысында бақылау тобы мен ... ... ... ... оқышылар бойында патриоттық тәрбиенің қалыптасуында оқушыларардың
ой-пікірлері мен білім деңгейлерінде айырмашылық байқалды. Оны біз ... ... - 5. ... ... ... ... қалыптасу деңгейінің
соңғы жағдайы (%)
|Өлшемдері |Көрсеткіштер ... ... |
| | ... ... | | | |ы | |а |ы ... Өзін өз |а) ... ... | 17 |36 |47 |43 |43 |14 ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |ә) ... ... |13 |33 |54 |29 |99 | 22 |
| ... | | | | | | ... |а) мемлекеттік рәміздер мен |25 |36 |39 |64 |22 |14 ... ... ... білу | | | | | | ... мен | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |ә) ... халқының |21 |61 |18 |54 |26 |20 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |а) қазақ халқының тарихын |18 |64 |18 |45 |37 |18 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |ә) ... халқының тарихын |30 |67 | 3 |69 |12 |19 |
| ... және ... білу | | | | | | ... ... |а) ... ... ... | 11 |62 |27 | 48 |4 |28 ... |мен ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| |ә) ... ... әдет – |25 |72 |3 | 58 |25 |17 |
| ... мен ... | | | | | | |
| ... білу | | | | | | |
| ... | 20 | 53 | 48 | 51 |37 | 19 ... - 2. Бақылау экспериментінің көрсеткіші
Осы қорытынды кестеге қарап, ... ... ... бойында
патриоттық тәрбиені қалыптастыру жолдарын, халық педагогикасы ... ... ... ... ... сезімінің артқаны, өзін-
өзі мемелекетінің азаматы ретінде сезінуі, мемлекеттік рәміздер дәстүрлерді
қастерлеуі, қазақ халқының мәдениеті мен ... ... ... мен ... артып, Отанына деген ... ... ... нәтижесінің қорытындысында
бастауыш сынып оқушыларының жалпы ... ... ... ... ... ... ... дейін жоғары білім
деңгейі 15% оқушылар санында байқалса, ол көрсеткіш эксперименттен кейін
48% -ға өскені байқалды. Орта білім ... ... ... ... көтерілді. Төменгі білім деңгейіндегі оқушылардың саны 50%-дан 20%-ға
дейін төмендеді. Ал енді ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне бетбұрыс жасай алмады. Олардың бүкіл
деңгейінің көрсеткіштері шамамен сол ... ... ... эксперимент жұмыстардың нәтижелерін 3-суреттен көріп,
байқауға болады. Эксперименттік ... мен ... ... сапалық
көрсеткіштеріндегі айырмашылықты 4-сурет арқылы анықтауға мүмкіндік бар.
Кестеде келтірілген мәліметтер халық ... ... ... ... ... ... ... кешенінде
пайдалануға болады деген болжамымызды дәлелдейді.
Зерттеу барысында біз мектеп оқушыларының патриоттық ... жағы ... ... ... ... ... туған
мемелекетінің мүдделерін қорғауға, оның тарихын, мәдениетін, ... ... ... Олар ... ... әдет-ғұрыптары мен
дәстүрлерін біледі және олар ... ... ... ... ... тәрбиелеу мазмұн және іс-қимыл жөнінен жақсарта түсуді талап
ететінін айту қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... тәрбие беруде халықтық педагогиканың мүмкіндіктері жоғары
екендігі айқындалды.
Зерттеуіміздің мақсат-міндеттеріне, ғылыми болжамын ... ... ... жұмыстарының барысында ... ... ... ... ... ... қорытындыларға келдік:
1. «Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені қалыптастырудың технологиясы»
мәселесі саласындағы жарық көрген ... ... ... ... ... педагогика ғылымында аз деңгейде қарастырылғанын айғақтайды.
2. «Патриоттық ... ... мәні мен ... анықталды.
3. Қазақстан мектептеріндегі патриоттық тәрбиені тарихи –педагогикалық
аспектіде қарастырылып, оның озық ... ... ... ... тәрбиелеу», «ұлттық патриотизм»,
«қазақстандық ... ... ... ... ашып көрсетілді.
5. Оқушылар бойында патриоттық тәрбие қалыптастыруда – қазақтың ұлттық
өнер құралдарының, яғни халықтың фольклорлық, ән, ... ... ... орны ... ... ... Тәрбие сабақтарына әдістемелік нұсқаулар әзірленді.
7. Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені ... ... оның ... ... жүзінде тексерістен
өткізілді.
Алынған зерттеу нәтижесіне сүйене отырып, халық педагогикасы негізінде
оқушылардың патриоттық тәрбиесін қалыптастыруға мүмкіндік беретін төмендегі
ұсыныстар ... ... ... жалпыға міндетті стандарт аясында этнобілім
берудің мазмұнына сәйкес патриоттық тәрбиеге байланысты танымдық нұсқаларды
оқу жүктемелерінде көбейтілуі тиіс;
Ұсынылып ... ... ... ... оның ... ... ... өз алдына міндет етіп қойған жоқпыз. Біз мұнда оқушылардың
патриоттық тәрбиесін қалыптастыру туралы ... ... ... ... ... көп ... ой салдырады. Мұнда
тарихи сананы ояту, жоғалғанын өзіне қайтару, өрлеу дәуіріне жол ашу ... ... ... ... ... деген ұғым тек қана айтыла
салатын дерексіз ұғым емес, ол ең алдымен нақты, өз ұлтына, ... ... ... ... адал еңбек ете алатын, жалпы ... ... ... ... ... нұсқаларын өз халқының
қажетіне жарата алатын, басқаларды түсіне ... ... ... рухтағы белсенді азамат тәрбиелеу үшін керек.
Тәрбиенің негізі, оның мақсаты,міндеті, ... ... ... әдісі,
тәсілі, заңдылықтары, принциптері, құралдары бар. Егер патриоттық тәлім-
тәрбиемізде осы негізде болмаса, ол жай сөз ... ... ... ... адам ... кім екенін түсінбейді.
Патриоттық тәрбие бүгінгі өмірден оқшауланбайды, қайта жаңа ... ... ... жаңа мән ... ... ... дегеніміз-ол
оқшаулану емес, керісінше ұлтық тәрбие ... ... ... ... ... ... озық ... тани білу, өрісі, дүниетанымы кең
азаматтарды тәрбиелеуге мүмкіндік болады деп түсіну қажет және солай да.
Таза ... ... ... ... соқтыруы мүмкін. Әсіресе
патриоттық тәрбиеде бұл ерекше ... ... ... ... әркім
әртүрлі түсінеді. Кейбіреулер «ұлттық нақыштар сол күйінде болса екен»
десе, ал ... ... ... ... ... ... болса екен»,
дейді. Шындығында ескінің жаңамен қауышып жатқаны ... ... ... ... ұғым әр халықтың ғасырларға ұласып жатқан тәрбие
үлгісі, бала ... ... ... сондықтан да
ұлттық тәрбие деген сөздің мағынасы әлдеқайда кең». Себебі ол бүкіл ұлқа
тән қасиеттердің бәрін қамтиды. Оған ... ... ... ... буынды патриотизмге, ұлтаралық татулыққа баулуымыз керек
екендігін анықтадық.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... ие болып отыр. Себебі Қазақстанды Отаным деп білетін әрбір
Қазақстан азаматы Отанын сүйіп, ... ... ... ... ... дамуына, өркендеуіне өз үлесін қосу міндетті екендігіне көз
жеткіздік. Оқушылар бойында патриоттық тәрбиені ... ... ... ... беру ... ... кешенді
бағдарламасының басты бағыттары аясында іске асырылған ... ... ... ... ... «Патриотизм» ұғымдарының
генезисін ... ... ісі – ... ... ... ... сипаттауға , олардың мәнін, құрылымдық компоненттері мен
функцияларын ... ... ... ... патриоттық тәрбиені қалыптастыру, дамыту үрдісі
сыртқы факторлардың әсерінен (мұрагерлік, орта, оқу-тәрбие аясы, адамның іс
жүзіндегі қызметі) ... ... ... ...... ... танымның маңызды компоненті болып табылады, және тұлғаның өз
Отанына, өзіне және басқа адамдарға саналы қатынасын ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Назарбаев. Н.Ә. Қазақстан Республикасының ... ... ...... Назарбаев Н.Ә. Білім мен ғылым – даму тетігі /Елбасының Қ.Р. білім
және ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезінде сөйлеген сөзі ... ... -
13 ... - ... ... Н.Ә. ... – 2030. ... Қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы / Егемен Қазақстан.-1997.-11 ... Н. ... ... ... – Астана.- 2005
5 Құрастырған: Әбділдәұлы О. Батырлар жыры. – Алматы: Жеті жарғы,1996.
6 ... А. ...... ... ... Жұмабаев М. Педагогика. –Алматы: Ана тілі, 1992.
8 Құдайбердиев Ш. Түрік, қазақ қырғыз һәм ... ... ... ... М. Оян, ... ... роман, өлең, жыр, ән. –Алматы:
Атамұра, 2003.
10 Майлин Б. Бес томдық шығармалар жинағы. Т.2: ... ... ... ... Б. ... ... кітап. – Алматы: Жазушы, 1978.
12 Нұршайықов Ә. Патриоттық қанға сіңген қасиет пе?. //Ақиқат-2000.
13 Қалмырзаев Ә. Біз – ... ... ... ... – Алматы:
Ғылым, 1998.
14 Мақатаев М. Шығармасының 4 томдық толық жинағы. ... ... ... О. Таңдамалы туындылары. –Алматы: Жібек жолы, 2005.
16 Шақанов М. Жаңа ... ... ... ... ... Ю.К. ... обучения в ... ... ... Н.Ш. У ... ... –М. ... Сухомлинский В.А. Балаларға жүрек жылуымен. –Алматы: Мектеп, 1976.
20 Тәжібаев Т. Бес томдық шығармаар жинағы. –Алматы: Жазушы, 1981.
21 ... Қ. ... ... ... Мектеп, 1984.
22 Мусин С. МАндат: Роман-хроника және ән. –Алматы: Жалын,1991.
23 Құнанбаев Қ. ... ... жол. ... Қазақстан, 1982.
24 Жарықбаев Қ., Қалив С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы: ... ... ... С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы
(Оқу құралы). – Алматы: Білім, 2003.
26 Балтабаев М. Қазақ халқының дәстүрі және ... ... Ана ... Бекмұхамедов Б. Қазақ тіліндегі ... ... ... –Алматы: Қазақстан, 1977.
28 Баласағұн Ж. Құтты білік. – Алматы. ... Қ.А. ... ... ... ... ... ... трактаттар. – Алматы. 1975
31 Қашқари М. Түбі бір туркі тілі. – Алматы, 1993.
32 Сейталиев К.Б. ... ... ... ... ... ... ... – Атырау. 2002.
33 Құнантаева К.Қ. Қазақстан мектептерінде оқушыларды патриотизмге
тәрбиелеудің ...... ... ... Д. ... ... ... педагогикасы арқылы оқушылардың
атамекенге сүйіспеншілігін қалыптастыру. – Шымкент, 2005.
35 ... К.Ж. ... ... ... бейнесі арқылы
оқушыларды отансүйгіштікке тәрбиелеудің педагогикалық шарттары. – Атырау,
2006.
36 Құрастырған: ... Ө. ... ...... «Ана
тілі», 1993.
37 Уалиханов Ш. Таңдамалы шығармалары. – Алматы, ... ... ... Б. ... ...... ... «Қазақстан» Ұлттық энциклопедиясы / Бас ред. Ә.Нысанбаев. «Қазақ
энциклопедиясының» бас редакциясы. – ... 1999. ... ... А. Қара сөздері. – Алматы: Рауан, 1998.
41 Адамбаев Б. ... ...... ... Қалиұлы С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы
(Оқу құралы). – ... ... ... ... Ә. ... рух, ұлттық намыс... Бар ма?. //Ақиқат. 2001.
44 Айталы А. Ұлттану: Оқу құралы. – Алматы: «Арыс». 2000. 226-б.
45 Адамбаев Б. ... ...... ... 1976.
46 Әміралиев Ш. Мектеп және дәстүр. – Алматы: Мектеп, 1973.
47 Қалиев С. Халық педагогикасының ауыз ... ... ... ... ... ... Ж. Ұлттық мектептің ұлы мұраты. – Алматы: Санат, 1995.
49 Байтұрсынов А. Білім жаршысы хақында. – ... ... ... ... С., Оразаев М., Смайылова М. Қазақ халқының салт-дәстүрлері.
– Алматы: «Рауан», 1994.
51 Әуезов М. Таңдамалы шығармалары. –Алматы. ... ... Ж. ... ... –Алматы. 1989.
53 Адамбаев Б. Халық даналығы. – Алматы: «Мектеп», 1976.
54 Белинский. Шығармалары. –М. 1985.
55 Ушинский К.Д. ... ... және ... жөнінде таңдамалы
пікірлері. – Алматы, 1961.
56 «Білім туралы» Қазақстан Республикасының заңы. – Астана. -2004.
57 Уалиханов Ш. Таңдамалы шығармалары. – ... ... ... ... Ы. Таңдамалы шығармалары. Құрастырған Б.С.Сүлейменов. –
Алматы: Ғылым, 1955.
59 Абайдың дүниетанымы мен философиясы. – ... ... ... ата. ... –Алматы, 1987.
61 Росенко М.Н. Моральдық таным. – М., 1974.
62 Әлімбаев М. Шығармалары. – Алматы, 1998
63 Салғараұлы Қ. ... бар ел ... ...... ... ... Ж. ... сезімін оятудың озық үлгісі. /Егемен
Қазақстан. -2003. -23 ... ... ... ... ... ... халық педагогикасының
рөлі // «Патриотизм: тарихы, тәжірибесі, болашағы». Республикалық ғылыми
практикалық конференция материялдары. ... ... ...
Астана, 2001.
66 Әмірова Ә. С.Рахметова. Қабатай Б. «Дамыта ... ... ... ... ... ... жұрты
Ауыл – аймақ
Сібір орыстары
Руластар
ПАТРИОТИЗМ
Отанға сүйіспеншіік
(мемлекетке)
Қоғамдық мемлекеттік қауіпсіздік
Өткен тарих
Бүгінгі тарих
Жеке адамның аман – ... ... ... Халық педагогикасы элементтері ... ІІ ІІІ ... ... +
+ + +
2. ... +
+ + +
3. ... ... мен ... + +
+ +
4. ... +
+ + +
5. ... +
+ + +
6. ... жыры
+ +
7. ... ... +
8. ... шежірелер
+
Оқыту және тәрбиелеуді ұйымдастыру үрдісінде
Іс - әрекет ... ... ... ... ... ... ... ерлік, т.б. ізгілік істер
Ар – ұждан, намыс, сүйіспеншілік т.б.
Өзін - өзі отаншылдыққа
тәрбиелеу
Отаншылдық
іс - әрекет
Отаншылдық
сезім
Отаншылдық
сана
Отаншыл тұлға қалыптастыру
Туған жер
Шығармашылық деңгей
Эвристикалық ... ... ... ... ... топтық жұмыстар
Міндетті деңгей
Деңгейлік тапсырмалар арқылы оқыту
Ойын арқылы оқыту
Топтық жұмыстар ұйымдастыру арқылы ... ... ... ... ... - ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Жеке тұлғаның қалыптасу философиялық негізі9 бет
Адамгершілік – рухани тәрбиенің маңыздылығы10 бет
Адамгершілік — рухани тәрбиенің маңыздылығы6 бет
Алматы қаласы Гоголь көшесі бойындағы жол-көлік оқиғаларын төмендету бойынша іс-шаралар жасау96 бет
Атақұлдық ой-пікірлерінің патриоттық тәрбиеге ықпалы61 бет
Атырау газетіндегі патриоттық тәрбие мәселесі67 бет
Білім берудегі тәрбиенің мазмұны16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь