Негзгі құрлдардың есебі мен ішкі аудитін ұйымдастыру және оларды жетілдіру жолдары

М А З М Ұ Н Ы

КIРІСПЕ 6

1 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ КӘСІПОРЫННЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ 9
1.1 Бәсекеге қабілеттік жағдайында өндірісті ұйымдастыру және оның келешектегі даму жолдары 9
1.2 Кәсіпорын ресурстарының интенсивті және тиімді пайдалануын талдау және оларды бағалау 10
1.3 Есеп және аудиттің халықаралық стандарттарын енгізу жағдайында есеп және аудитті ұйымдастырудың теориялық және методологиялық аспектілері 20

2 КӘСІПОРЫН ҚОРАЛРЫНЫҢ БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕБІН
ҰЙЫМДАСТЫРУ 27
2.1 Кәсіпорын қорларын жіктеу және бағалау 27
2.2 Кәсіпорын қорлар қозғалысының есебі 36
2.3 Кәсіпорын қорларының амортизциясы мен құнсыздануының есебі 43
2.4 Кәсіпорын қорларының жөндеу есебі 53

3 КӘСІПОРЫН ҚОРЛАРЫНЫҢ ЕСЕБІ МЕН АУДИТІ 56
3.1 Кәсіпорын қорлар есебінің ішкі бақылауын ұйымдастыру 61
3.2 Кәсіпорын қорларына аудиторлық тексерудің маңызы мен міндеті 61
3.3 Кәсіпорынның негізгі құралдарының техникалық жағдайы мен тиімділік көрсеткіштерін талдау 66

ҚОРЫТЫНДЫ 73

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 76

ТІРКЕМЕЛЕР 78
КIРІСПЕ

Қазіргі таңда кез келген кәсіпорынды басқару жүйесінде бухгалтерлік есеп маңызды роль атқарады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап және басқарушылық шешімді қабылдау үшін негіз бола отырып, тұтынуды, айналысты және басқа да өндіріс процесін шынайы көрсетіп береді. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есебі бухгалтерлік есеп стандарттарына және субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметіндегі бухгалтерлік есеп шоттарының жоспарында бекітілген жалпы қағидалары мен ережелерінің негізінде құрылды және ол бүкіл алынған ақпараттарды пайдаланушылардың талабына, қызметтің құрылымына, ұйымның нысанына, айрықша ерекшелігіне есептің сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Нарықтық шаруашылық жағдайындағы бухгалтерлік есепті реттеу заңнамалық, атқарушылық және бақылаушылық жүйесін мемлекеттік құқықтық мүмкіншілікті мекемелер тарапынан және қоғамдық ұйымдар тарапынан жүзеге асырылатын, әлеуметтік-экономикалық жүйелерді әр түрлі өзгерістерге қалыптастыруға арналған шараларды қамтитынын сипаттайды.
Бухгалтерлік есепті жетілдіруде басты мақсат экономикалық және әлеуметтік тұрақтылық болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында ол келесі мәселелерді шешеді:
– экономикалық өсуді ынталандыру;
– кәсіпорын жұмысын тиімді қамтамасыз етуді жүзеге асыру;
– аймақтық және салалық құрылымдардың қарқынды дамуын қолдау;
Бухгалтерлік есептің негізгі түрлері, бағыттары экономикалық және әлеуметтік мәселелердің табиғатымен және маңыздылығымен анықталады.
Бухгалтерлік есеп – ол өз экономикалық өміріне мемлекеттің араласу түрінің бірі болып табылады. Яғни, ол шектеулі ресурстарды тиімді бөліп және теңдіктерді қамтамасыз ете отырып, қазіргі уақыттағы басқарудағы экономиканы реттеу жүйесінің құрамдас бөлігі болып келеді. Экономиканың қай саласында болмасын шаруашылық субъектiлер мен еңбек ұйымдарын шикiзат пен материалдарды ұқыпты жұмсауға, өндiрiс қалдықтарын азайтуға, ысырапты жоюға, өзiнiң өндiрген, шығарған өнiмдерiн халықаралық рынокқа бәсекелестiкке, салыстырмалылыққа жеткiзуге, өндiрiсiн ұлғайтуға, өндiрген өнiмнiң өзiндiк құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға және оған зиян келтiрмеуге мүдделi. Бұл орайда шаруашылық субъектiнiң материалдық құндылықтарын, ақша қаражаттарын сондай-ақ басқа да ресурстарын тиiмсiз жұмсауға қарсы күресте бухгалтерлiк есептiң маңызы мен мәнiн айрықша атап өтуге болады. Жоғарыда айтылғандарды дұрыс жүргiзу үшiн кәсiпорындардағы еңбек құралдарының атқаратын рөлi ерекше. Қазіргі таңда негізгі өндірістік қорлардың жағдайы мен оларды тиімді пайдалану кәсіпорынның шаруашылық қызметінің соңғы нәтижесіне тікелей әсер етеді. Кәсіпорында негізгі құралдар мен өндірістік қуатын ұтымды пайдалануды ұйымдастыру барлық технико-экономикалық көрсеткіштердің оң нәтижесін көрсетеді. Соның ішінде өнім көлемінің өсуіне, өзіндік құнның төмендеуіне, дайындаудың еңбек
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Аудиторлық қызмет туралы» ҚР Заңы 2006 жылғы 5 мамырдағы №139-III.
2. «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңы 15.02.2007 жыл №234-ІІІ
3. «Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі» ҚР Қаржы Министрлігінің 22.06.2007 жыл №221 бұйрығымен бекітілген
4. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары. ҚР Қаржы Министрлігінің 23.05.2007 жыл №185 бұйрығымен бекітілген
5. Бухгалтерлік есеп стандарттары, әдістемелік ұсыныстар, шоттардың типтік жоспары: құжаттар жинағы. – Алматы: LEM, 2009. – 320 б.
6. Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары. – Алматы: Раритет, 2009 – 672 б.
7. Қазақстандағы аудиттің халықаралық стандарттары. – Алматы: Раритет, 2009 – 786 б.
8. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі). – Алматы: ЮРИСТ. 2010. – 536 б.
9. Абленов Д.О. қаржылық аудит және талдау. Теория, әдіснама, практика. Оқу құралы. – Алматы: «Экономика», 2010. – 528 бет
10. Әбдішүкіров Р.С., Мырзалиев Б.С. Бухгалтерлік есеп. Оқу құралы. 1 кітап, - Алматы: Нұр – Пресс, 2008 – 506 б.
11. Әбдішүкіров Р.С., Мырзалиев Б.С. Бухгалтерлік есеп. Оқу құралы. 2 кітап, - Алматы: Нұр – Пресс, 2009 – 506 б.
12. Әжібаева З.Н., Байболатова Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. Оқулық. – Алматы: 2006 ж
13. Баймұханова С.Б. Қаржылық есеп: Оқулық. – Алматы, 2007. – 296 б.
14. Дүйсембаев К.Ш. Қаржы есептілігін талдау: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2011 – 348 бет.
15. Жақыпбеков С. Ішкі аудит: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008 – 344 б.
16. Институт профессиональных бухгалтеров и аудиторов РК Аудит: Учебное пособие. – Алматы, 2007
17. Исакова С.А., Қалабаева А.Б. Аудит: Оқу құралы. Тараз: Тараз университеті, 2008. – 302 бет.
18. Исакова С.А. Есеп және аудит халықаралық стандарттары: монография. – Тараз: Тараз университеті, 2010. – 213 б.
19. Междунараодные стандарты финансовой отчетности: теория и практика / Справочное рукаводство. – Алматы: ТОО «Издательство LEM», 2007. – 568 с.
20. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субьектілердегі бухгалтерлік есеп: Оқулық. – Алматы: Экономика 2005 б.
21. Нұрсейтов Е.О. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп / Оқу құралы. - Алматы, «Издательство LEM» ЖШС, 2009
        
        Кiріспе
Қазіргі таңда кез келген кәсіпорынды басқару жүйесінде бухгалтерлік
есеп маңызды роль атқарады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап ... ... ... үшін ... бола ... ... айналысты
және басқа да өндіріс процесін шынайы көрсетіп ... ... ... есебі бухгалтерлік есеп стандарттарына және
субъектілердің қаржылық-шаруашылық ... ... ... жоспарында бекітілген жалпы ... мен ... ... және ол ... ... ақпараттарды пайдаланушылардың
талабына, қызметтің құрылымына, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Нарықтық шаруашылық жағдайындағы бухгалтерлік есепті реттеу
заңнамалық, ... және ... ... ... ... ... тарапынан және қоғамдық ұйымдар тарапынан ... ... ... әр түрлі өзгерістерге
қалыптастыруға арналған шараларды ... ... ... жетілдіруде басты мақсат экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ол
келесі мәселелерді шешеді:
– экономикалық өсуді ынталандыру;
– кәсіпорын жұмысын тиімді қамтамасыз етуді жүзеге асыру;
– аймақтық және салалық ... ... ... ... ... ... түрлері, бағыттары экономикалық және
әлеуметтік мәселелердің табиғатымен және маңыздылығымен анықталады.
Бухгалтерлік есеп – ол өз ... ... ... ... бірі ... ... ... ол шектеулі ресурстарды тиімді бөліп
және теңдіктерді қамтамасыз ете отырып, ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Экономиканың қай
саласында болмасын шаруашылық субъектiлер мен еңбек ұйымдарын шикiзат пен
материалдарды ... ... ... ... ... ысырапты
жоюға, өзiнiң өндiрген, шығарған ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға, өндiрген
өнiмнiң өзiндiк құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға және оған зиян
келтiрмеуге ... Бұл ... ... ... материалдық
құндылықтарын, ақша қаражаттарын сондай-ақ басқа да ресурстарын ... ... ... бухгалтерлiк есептiң маңызы мен мәнiн айрықша атап
өтуге болады. Жоғарыда айтылғандарды дұрыс жүргiзу үшiн ... ... ... рөлi ерекше. Қазіргі таңда негізгі өндірістік
қорлардың жағдайы мен ... ... ... ... шаруашылық
қызметінің соңғы нәтижесіне ... әсер ... ... негізгі
құралдар мен өндірістік қуатын ... ... ... ... ... оң нәтижесін көрсетеді. Соның ішінде
өнім көлемінің өсуіне, өзіндік ... ... ... ... ... және ... рентабелділігінің өсуіне ықпал
жасайды.
Кәсіпорында негізгі құралдарды қалыптастыруда ұтымды саясат жүргізудің
маңызы зор. Ол ең ... ... ... ... ... және негізгі өндірістік қорлардың салалық ерекшеліктерін ескеру
негізінде жүргізілуі тиіс. Кейінгі кезде еліміздегі өнеркәсіптегі негізгі
құралдардың ... ... мән ... ... оларды пайдалану
деңгейі өнеркәсіптің және жалпы халық ... даму ... әсер ... ... қай ... де ... негізгі
өндірістік құралдарды тиімді пайдалану мәселесіне үнемі назар аударылатыны
түсіндіріледі. Жаңа үлгiдегi сапалы және өнiмдiлiгi ... ... ... ... ... ... ... мүмкiн емес.
Отандық өнеркәсіптің тұрақты дамуына әсер ететін кедергілердің біріне
өнеркәсіптегі техника сапасының ... ... ... ... ... ... және ... тозуға ұшырауы, ... ескі ... ... ... импорттың аналогтармен
бәсекеге түсе алмайтын сапасы төмен өнім өндіруге әкеп соқтырады. ... ... ... қуат та ... ... ... қолданылатын техниканың ішінде де моралдық және табиғи
тозығы жеткен құрал-жабдықтардың үлесі көп деп айтуға болады. Тоқтап тұрған
құрал-жабдықтарды іске қосу ... ... ... ... ... ... ... және табиғи тозығы жеткен өндірістік ... ... ... ... жасы 20 жылдан астам.
Бұндай капиталды ұзақ уақыт сақтау еліміздің өндірістік аппаратының
әрі қарай ескіруіне әкеп соқтырады, ... ... ... ... және ... нарықта бәсекеге қабілетті жоғары өнім өндіруге
мүмкіндік бермейді. Еліміздің техникалық ... ... ... ... және ... өткен сайын жинақталған ғылыми техникалық әлеуеттің ... ... ... ... жаңарту бүгінгі күннің өзекті мәселесі
болып ... ... өз ... ... ... ... ... үрдістерін жеделдету үшін инвестициялық
және инновациялық ресурстардың қажеттілігі ... ... жаңа ... ... ... ... машина жасау
өнеркәсібі өнімдерін сатып алуға ... ... ... ... ... және ... ... болмауынан
соңғы жылдары өнеркәсіптің өңдеу секторында инвестиция белседілігі бәсең
болып келді.
Сондықтан да ... ... ... мен ішкі аудитін ұйымдастыру
және оларды жетілдіру жолдары'' тақырыбы бүгiнгi күнi ... ... ... Сол ... ... ... ... диплом жұмысын жазу
үшiн таңдап алынды.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... бекітілген 2-ҰҚЕС-ның 16 - «Негізгі құралдар есебі»
бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес іске ... ... және ... ... ... ... қатар Қазақстан Республикасы Ұлттық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... есебі
шоттарының Бас жоспарына сәйкес негізгі құралдар топтар бойынша мақсатты
белгілеу мен ... ... ... ... жіктеледі.
Диплом жұмысының мақсаты: ұйымда негізгі құралдардың ... және ... ... ... білуге ерекше көңіл бөлінеді.
Себебі, бұлар қоғамның ұзақ мерзімді активінің үлес ... көп ... ... ... өндірістің маңызды факторларының бірі
болып табылады. Олардың жағдайы мен тиімді пайдалануы ... ... ... тікелей әсер етеді.
Осы мақсатқа байланысты мынадай міндеттер қойылады:
• Негізгі құралдарды жіктеп бағалау;
• Негізгі құралдар қозғалысының есебін жүргізу;
... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың аудитін жүргізу
• Негізгі құралдардың ... ... мен ... ... ... ... міндеттерді шешу үшін «Нуржан и К»ЖШС-ң 2011-2012
жылдардағы есеп ... ... – ақ ... ... есеп ... ...... ақпараттары, арнайы
әдебиеттер пайдаланылды.
Диплом жұмысының құрылымы: кіріспеден, үш ... және ... ... ... ... ... ... бірінші бөлімі дипломдық ... ... ... ... ... и ... қызметін толықтай көрсету, оның
экономикалық жағдайын ... ... ... ... жүргізіледі. Кәсіпорынның 2 жылдық мәліметтерін
пайдаланып олардың абсолютті өзгеруін, көрсеткіштердің өсу ... ... ... және басқалар қарастырылады.
Дипломдық жұмыстың екінші бөлімінде негізгі құралдардың ... ... ... яғни ... ... нені көрсетеді,
негізгі құралдардың классификациясы, құрамы және құрылымы ... ... ... ... ... және ... ... қорлардың амортизациясы оның жәй-жәй қалпына келу процесі ретінде
зерттеледі. ... ... ... әр түрлі ... ... ... ... ... ... мен ... тиімді
пайдалану көрсеткіштерінің талдауы қарастырылады.
1 Бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін талдау
1.1 Бәсекеге қабілеттік жағдайында өндірісті ұйымдастыру және ... даму ... и ... ... ... 2004 ... ... бастап өз жұмысын атқарып ... ... ... министрлiгiнде тiркелген). Меншiктiң түрi – жеке ... ... ... «Нуржан и К»деп аталады.
Кәсіпорын толық шаруашылық есеп міндеттерін, өзін-өзі қаржыландыру
және өзін-өзі өтеу арқылы жүзеге ... ... ... кездегі тұрған
жерi: Тараз қаласы Қойкелдi, Қолбасшы көшесі 177.  Жарғылық ... ... - 100%. Бұл ... ... ... ... ... и К»ЖШС-гі жұмыстың негiзгi түрлеріне мыналарды айтып кетуге
болады:
- үнемдейтiн тәсiлдемелер, пайдаланулар;
- әзiрлеу, жоспарлау;
- жобалау;
- Жамбыл облысының ... ... ... газ ... ... қондыру, тексерiс, қызмет көрсету жобалау және есептеудiң құралдарын
жөндеу;
- газбен жабдықтау, пайдаланылатын өлшеуiш құрылғысымен және ... ... ... келесi құжаттардың негiзінде және нормативтiк
актiлер арқылы жүзеге асырады: ... ... ... ... ... ... жыл, №220-1 (өзгерiс пен
толықтыруларды есептеумен) « серiктестiктер туралы ... және ... ... ... ... ... заңдар, нормативтiк
актiлер, нұсқау және ол бойымен Қазақстан Республикасының ұйымдары ... ... ... ... ... ... басқа да кәсіпорындармен жұмыс атқарып, келісім-шарттарға
отырады.
Кәсіпорын өз жұмыстарын тек қала ішінде ғана ... ... ... басқа да аудандарда жұмыстарын атқарды. Яғни ол аудандарға: Лугавой
ауданы, Жуалы ... ... ... газ ... мен монтаж
жұмыстары бойынша қызметтер ... ... ... ... ... бухгалтерлік есебі негізінде анықталып, қаржылық есеп
берулері жыл сайын ... және ... ... мен ... ... ... ... көрсетіліп отырады.
Кәсіпорын қызметін басқару үшін экономикалық ... ... ол ... өз жұмысын жоспарлайды, есеп пен есеп беруді
ұйымдастырады, баға және жұмысқа ... ... ... қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру ... ... ... ... болуын, тұрақтылығын және келешегі
барлығын куәландырылуы ... ... ... ... бір ... ... ... оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз ... мен ... ... уақытылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз ... ... ... шаруашылық және қаржылық қызметін болжамдап,
баға беру үшін қажет.
Келесі кестеде «Нуржан и К»ЖШС-ң № ... ... мен ... ... 2-ШК Шағын кәсіпорын қызметі ... ... ... отырып мәліметтерін қолдана отырып, ... ж.ж. ... ... ... ... ... ... интенсивті және тиімді пайдалануын талдау
және оларды бағалау
Кәсіпорынның ... ... ... дамуындағы
тенденцияларды анықтау, оның қаржылық есеп ... ... ... ... ... жағдайы көп кезде кәсіпорынның
қаржы-шаруашылық қызметін талдаудың ... ... ... ... ... екі ... ерекше айтуға болады:
Біріншіден, бухгалтерлік есептің әдістемелік базасының жағдайы;
Екіншіден, нақты кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп жағдайы.
Қазіргі уақытта ... ... ... қатынастар кәсіпорындардың
шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір ... ... ... және ... ... өз ... ... мүмкіншілік ашты.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің
орнықтылығының негізі оның қаржы ... ... ... Ол ... ... орын ... ... қолданып, тиімді пайдалану жолымен
өнімді өндіру және сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ... және ... ... ... ... ... шешімдер
қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау керек. Тек терең және ... ... ғана оның ... ... бағалап, кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау үшін,
басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Кәсіпорынның шаруашылық-қаржылық қызметіне талдау ... ... ... жүйесімен жұмыс жасауға тура келеді. ... ... және ... болу үшін есеп беру ... ... ... ... ... ... және ... аудиттің ролі зор.
Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметін жан-жақты зерттеу негізіне
бір-бірімен байланысты экономикалық көрсеткіштердің тобы жатады. ... ... ... білдіреді, ал қызмет көрсету көлемі
қызметкерлердің саны мен ... ... ... мен ... Сапалы көрсеткіштер өндіріс тиімділігін анықтайды, ... ... ... ... өнімділігін, құрал-жабдықтарды
пайдалану деңгейі, табыстылығы, атқарылған қызмет ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштерінің экономикалық мазмұнына есептің
басқада мәліметтеріне талдау жүргізе отырып жоспардың орындалуын өндірістік-
шаруашылық қызметтің негізгі ... ... ... әсер ... табады, оның әрқайсысын салмақтап, маңыздыларын анықтайды, әр
бөлімше, цех, учаскелердің, кәсіпорынның жұмыс нәтижесіне баға береді.
Субьект ... ... ... ... есеп ... ...... қызметінің нәтижелері туралы есеп» нысанымен
анықталады. Онда ... ... ... ... ... ... ... және есепке алудың тәртібі көрсетіледі,
бұл өз кезегінде кәсіпорынның әр ... ... ... ... салыстыруға мүмкіндік береді.
«Нуржан и К»ЖШС-ң негізгі қаржы-экономикалы
көрсеткіштерін бағалау, талдау жүргізу үшін 1-аналитикалық кесте құрамыз,
ол үшін 2011-2012 ... ... есеп беру ... ... ішінде №1 үлгі “Баланс”, №2 үлгі “Қаржылық нәтиже жөнінде есеп ... үлгі ... ... ... жөнінде есеп беру”, №1ПФ
“Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі ... есеп ... №11 ... құралдар мен материалдық емес активтердің нақтылығы мен жылжуы
жөнінде есеп беру”, № 1-Т үлгі “Еңбек жөнінде есеп ... ... ... ... и ... 2011-2012 ж.ж. негізгі қаржы- ... ... ... |Іс жүзінде ... |Өсу |
| | ... |қу (+;-) ... |
| | | | | |ны |
| | | | | |% |
| | | |2011ж |2012ж | | ... ... саны ... |812 |783 |-29 |96,4 ... |Бір жұмысшының орташа |тг. |71769 |
| ... | | |
| | |2011 ж |2012 ж | |
| | ... ... ... | |
| | |ң тг |% |мың тг |% | |
|1 ... активтер |82305 |18,1 |85752 |18,2 |3447 ... ... |7 |0,3 |13 |1 |6 ... ... |60 |2 |2078 |3,4 |2018 ... материалдық |80382 |97,7 |81837 |95,6 |1455 |
| ... | | | | | |
|2 ... ... ... |373217 |81,9 |384757 |81,8 |11540 ... ... |373217 |- |384757 |- |11540 |
| ... ... |455522 |100 |470509 |100 |14987 ... мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс
валютасының есепті жылы 14987 мың тг. ... ... ... Бұл
кәсіпорынның әрі қарайғы дамуын көрсететіндіктен оның жұмысының ... ... ... ... ... 85752 мың тг. ... ішінде ақша қаражаттары 6 мың. тг, дебиторлық борыштар 2018 мың ... ... ... 1455 мың тг. ... Ал ұзақ ... ... тек ... құралдарда ғана өзгеріс болған, яғни 11540
мың тг. өсіп ... ... ... ... ... екі жылдада қысқа және
ұзақ мерзімді ... құны ... ұзақ ... ... құны ... ... ... есепті жылы ағымдағы активтердің өсуі ... ... ... 2 ... ұлғайған.
Кез келген ұйым табысты жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... ... ... ағынының өзгеруіне ықпал
ететін ақшалай қаражаттың түсуі мен жұмсалу бағыттарының объективтік, дәл
және уақытылы сипаттамасын ... ... ... ... қажетті
көлемін, объективтік және субъективтік, ішкі және сыртқы ... ... ... алу ... жасалады.
Ақшалай қаражаттың қозғалысын талдамай ақшалай қаражатты басқарудың
тиімді жүйесін ұйымдастыру мүмкін емес, ал жүйе ... ... ... ұйым ... ... ықтимал. Оның деректері бойынша ұйымның есеті
кезеңдегі ақшалай қаражатының кетуі мен келуін ... ... ... Ақшалай қаражат қозғалысы туралы есеп –ақшалай қаражат пен оның
баламаларының кетуі мен ... ... ... ... ... ... ақпараттың негізгі көзі. Аталған есеп беру нысаны
негізінде келесі кестені ... ... и ... ... ж.ж. ақша ... бары ... ... |Іс ... ... (+;-) |
| | |2011ж. |2012ж. | |
|1 ... ... ақша қаражаты |884152 |964368 |80216 |
| ... ... | | | ... ... ... жұмыс, |4306 |6675 |2369 |
| ... ... | | | ... да ... |879846 |957693 |77847 |
|2 ... ... ... |884159 |964362 |80203 |
| ... ... | | | ... берушілер мен |74404 |59667 |-14737 |
| ... ... | | | ... 3 ... ақы ... төлем |584302 |638383 |54081 ... есеп ... |88509 |101602 |13093 ... ... |136944 |164710 |27766 |
|3 ... ... ... |-7 |6 |13 ... ... ақша ... ... талдайтын болсақ,
жалпы келіп түсен ақша сомасы 80216 мың тг. ... ... ... ... ... сома 2369 мың тг., басқада ... ... ... мың тг. өскен. Ал ақша қаражаттарының шығуы 80203 мың тг. ... ... ... ... мен мердігерлерге төлем 14737 мың тг.
төмендесе, еңбек ақы бойынша төлем 54081 мың тг., ... есеп ... мың тг., ... ... 27766 мың тг. ... Жалпы 2011 жылмен
салыстырғанда шаруашылық барысының нәтижесі 2012 жылы 13 мың тг. ... ақша ... 13 мың тг. ... ... ... ... тұрақтылығын тек қана қаражат көздерінің
құрамымен емес, сонымен бірге қаржылық есеп ... ... ... ... Сондықтан меншікті қаражаттардың құрылымын
бағалаумен қатар, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... активтерінің жалпы құнындағы дебиторлық
берешектің үлесі ... ... ... ... ең ... бірі болып табылады, сондықтан бухгалтерлік есептің қысқа
мерзімді берешекті көрсететін шоттарының деректері ... оның ... ... қажет. Ұйымның қаржылық жай-күйіне дебиторлық берешектің
болуы емес, оның ... ... мен ... яғни осы ... ... ... ықпал етеді.
Талдаушы дебиторлық берешекті зерттегенде оны кредиторлық берешекпен
салыстыруға ... ... ... ... ... ... зерттей отырып, талдаушы есепті ... ... ... ... құрамында қандай өзгерістердің орын алғанын анықтап,
мұның өзінде жеткізушілер мен мердігерлерге төленуі тиіс және ... ... ... ... керек.
Келесі кесте арқылы кәсіпорынның дебиторлық және ... ... мен ... ... ... 4
«Нуржан и К»ЖШС-ң 2011-2012 ж.ж. ... ... ... ... мен ... ... ... |Көрсеткіштер |2010ж. |2011ж. ... ... | | | |(+;-) |
| | | | | |
|1 ... мерзімді дебиторлық қарыздар |60 |2078 |2018 ... ... ... мен тапсырыс |60 |- |-60 |
| ... ... ... | | | ... |Басқада дебиторлық берешек |- |2078 |2078 |
|2 ... ... ... |1400107 |1553703 |153598 ... ... бойынша міндеттемелер |13630 |18005 |4375 ... ... да ... және ... ... |21174 |4354 ... ... мен мердігерлерге |1302987 |1427651 |124664 |
| ... ... ... | | | ... ... ... бойынша берешек |30401 |45859 |15458 ... ... да ... ... кредиторлық |680 |1536 |856 |
| ... | | | ... ... да қысқа мерзімді міндеттемелер |35589 |39478 |3889 ... ... ... ... ... ... берешегі 2012 жылды 2011 жылмен салыстырғанда 2018 мың тг. ... ... ... мен ... ... ... ... 2011
жылы 60 мың тг. құраған, ал 2012 жылы ... ... мен ... ... ... ... ... берешек 2012 жылы
2078 мың тг. құраған. Кәсіпорынның ... ... ... ... 153598 мың тг. ... ... ... салықтар бойынша
міндеттемелер 4375 мың тг., басқа да міндетті және ерікті төлемдер 4354 мың
тг. артқан. Жабдықтаушылар мен ... ... ... ... мың тг., ... ... ... берешек ұлғайған. Басқа да қысқа
мерзімді кредиторлық ... 856 мың тг., ... да ... ... 3889 мың тг. өсіп ... және ... ... арасындағы қатынас 2:1 болуы
тиіс. Егер кредиторлық ... ... ... ... ... меншікті қаражаттың кейбір ... ... ... ... ... ... ... деп бағалауға болады.
Талданып отырған кәсіпорында екі жылда да қысқа мерзімді дебиторлық
берешек қысқа мерзімді кредиторлық ... ... ... ... ... кредиторлық берешекпен қамтамасыз етілгенін көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының маңызды бөліктерінің ... ... ... ... ... Ол ... зерттеу арқылы жүзеге асырылады. Ұйымның өтімділігі деп оның
өз міндеттемелерін ақшаға ... ... ... өтеу ... ... ... өтеу қабілеті аталады.
Ұйымның келешекті төлем қабілеттілігін анықтау үшін ұйымның активтері
ақшалай қаражатқа айналуы мүмкін ... пен ... ... ... ... ... қолданылады. Мына ... жиі ... ... ... коэффициенті, аралық өтеу
коэффициенті, жалпы өтеу коэффициенті.
Абсолютті өтімділік коэффициенті ақшалай қаражаттармен кәсіпорынның
ағымдағы ... ... ... яғни ... қаражаттың,
олардың баламалары мен қысқа ... ... ... ... Оның ... ... ... коэффициенті ақшалай қаражатқа төленген дебиторлық
қарызды қосқандағы ағымды міндеттемелерді өтеу ... ... ... дұрыс көлемі 0,7-0,8 болғаны жөн.
Жалпы өтімділік коэффициенті кәсіпорынның барлық ағымды ... ... ... өтеу ... ... Ол ... активтер қысқа мерзімді міндеттемелерді қанша есеге жабатынын
анықтауға және ... ... есеп ... даяр өнім ... ... ... жағдайда материалдық айналым ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін
көрсетеді. Жалпы өтімділік ... ... ... орай ... ... Оның деңгейіне жөнелтілген тауарлар мен көрсетілген қызмет
үшін есеп ... ... ... ... ұзақтығы, запастардың
құрылымы мен т.б. ықпал етеді. Оның ... ... К.т.л ... ... ... әр түрлі дәрежеде жүргізілгендіктен,
өтімділіктің әр түрлі көрсеткіштері ұйымның қаржылық тұрақтылығын жан-жақты
сипаттайды. Көп ... ... ... ... коэффициенттері жалпы
өтімділік коэффициентімен үйлеседі. Ұйымның ... ... ... және ... ... ... жоғары болса, оның төлем
қабілеттілігі нашарлайды.
Келесі кесте арқылы «Нуржан и К»ЖШС-ң ағымдағы активтерінің ... ... Ол үшін ... есеп ... №1 ... ... ... 5
«Тараз РегионГазСервис» ЖШС-ң 2011-2012 ж.ж. ағымдағы активтерінің
өтімділік көрсеткіштерін талдау
|Р/с ... ... |Іс ... ... |
| | ... | |(+,-) |
| | | |2011ж. |2012ж. | |
|1 ... ... ... |мың тг. |82305 |85752 |3447 |
| ... ... : | | | | ... ... ... |мың тг. |7 |13 |6 ... 5 ... |дебиторлық қарыз |мың тг. |60 |2078 |2018 ... ... |мың тг. |80382 |81837 |1455 |
| ... | | | | |
|2 ... ... |мың тг. |1400107 |1553703 |153596 |
| ... көрсеткіштері: | | | | ... ... ... ... |0,000005 |0,000008 |0,000003 |
| |коэффициенті | | | | ... ... ... ... |0,000047 |0,001346 |0,001299 |
| |коэффициенті | | | | ... ... ... ... ... |0,055192 |-0,003592|
| |коэффициенті | | | | ... ... ... ... абсолюттік өтімділік коэффициенті
0,000003 өскені, бірақ орташа мәніне сәйкес еместігі анықталып ... ... ... ... ... ... көлемін жаппайды. Осындай
жағдай аралық ... ... ... да қайталанады, яғни
дебиторлық қарыз өтелсе де кәсіпорын өз ... өтей ... ... ... ... ... ... негізгі
өндірістік шығындар болып табылады.
Өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құны - өнім ... ... ... ... ... Оның деңгейінде
шаруашылық қызметінің барлық жақтары ... ... ... ... ... ... ... Оның деңгейінен кәсіпорын
қызметінің қаржылық нәтижесі, үдемелі ұдайы өндіріс ... мен ... ... ... ... ... өзіндік құнын талдау шығындарды басқару
жүйесінде үлкен мәнге ие. Оның ... ... ... ... оның өзгерісіне факторлардың әсерінің сипатына, өнімнің
(жұмыстың, қызметтің) ... ... ... ... ... беруге болады.
Өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... бойынша талдаудан басталады.
Келесі аналитикалық кесте негізінде өткізілген ... ... ... ... өндірістік шығындардың құрамы мен құрылымын
талдаймыз. Ол үшін №1ПФ “Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... и ... 2011-2012 ж.ж. өндірістік шығындарының құрамы мен
құрылымы
|Р/с|Шығын элементтері |Іс жүзінде ... (+,-) |
| | |2011 |2012 | |
| | ... ... ... ... | |мың тг. |, % |мың тг. |і, % |мың тг. |,% |
|1 ... бойынша |699319 |57,2 |790396 |57,9 |91077 |0,7 |
| ... | | | | | | |
|2 ... ... |84998 |6,95 |99754 |7,3 |14756 |0,35 |
| ... мен | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|3 ... ... | | | | | ... |177855 |14,5 |226462 |16,6 |48607 |2,1 ... |7174 |0,6 |6962 |0,5 |-212 |-0,1 ... |11659 |1 |12803 |0,9 |1144 |-0,1 ... ... |55969 |4,6 |29021 |2,1 |-26948 |-2,5 |
| |мен ... | | | | | | |
| ... төлемдер| | | | | | |
|4 ... ... |10144 |0,8 |10251 |0,7 |107 |-0,1 |
| ... | | | | | | |
|5 ... да ... |175093 |14,3 |189859 |14 |14766 |-0,3 |
|6 ... |1222211 |100 |1365508 |100 |143297 |- |
6 – ... мәліметтері бойынша кәсіпорынның қызмет көрсету барысында
жұмсаған шығындарының сомасы 143297 мың тг. ... ... ... ... ... ... ... құрылымында еңбекақы
төлеу бойынша шығындар мен ... ... ... үлес салмағы
жоғарылап, басқа шығын элементтерінің үлес салмағы кеміген. Бұл аталған
шығындар ... ... ... ... және оның ... ... ... ие болуына байланысты.
Енді кәсіпорынның материалдық ресурстарының тиімді пайдалануына талдау
жүргіземіз. Материалдық ресурстар өндіріс ... ... ... сол ... оларды пайдалану тиімділігін талдау мен оны ... ... кез ... ... үшін маңызды мәселе. Материалдық
ресурстарды ... ... ... беру үшін ... ... ... сиымдылығы, материал қайтарымы жатады.
Олардың динамика бойынша өзгеруіне әсер ... баға беру үшін ... ... ... и К»ЖШС-ң 2011-2012 ж.ж. материал ресурстарының тиімді
пайдалануын талдау
|р/с|Көрсеткіштер ... |Іс ... ... |
| | ... | |( + , - ) |
| | | |2011 ж. |2012 ж. | |
|2 ... ... |
| ... қорларын жіктеу және бағалау ... ... ... ... алып қарасақ та олардың
бухгалтерлік есеп барысында негізгі ... ... ... олардың
мөлшері ұлғаюда. Сондықтан да ... ... ... есептің
объектісі ретіндегі алатын орны зор. Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... туындайды.
Өйткені олар тікелей өндіріске немесе басқа да ... ... ... орны үлкен. Сондай-ақ олардың амортизациялық аударымдарын
дұрыс есептеу мен есептік ... ... ... ... әр ... құнның мөлшерін өзгеріске ұшыратады.
Негізгі құралдар дегеніміз - өндірісте ұзақ уақыт ... яғни ... ... ... бойы ... ... ... заттай нысанын
(пішінін, түрін) сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, ... ... ... ... бөліп-бөліп есептелген амортизациялық
аударым мөлшерінде ауыстыратын еңбек құралдарын, яғни ... ... ... алдына қойған міндеттерін табысты шешуде оның
басты буындары – ... ... ... ... ... маңызы зор. Негізгі құралдар ұлттық байлықтың бір бөлігі,
еліміздің экономикасын дамытудың ... ... ... болып
табылады. Сондықтан да, өндіріс тиімділігін әрі қарай арттыру ... ... ... тығыз байланысты. Қоғамдық ... ... ... ... ... ... пайдаланылуына
байланысты.
Экономиканың нарықтық жолмен даму барысында ұйым қызметінің ... ... ... Осыған сәйкес ұйым басшылығының ... ... ... ... мән ... отыр. Әсіресе, елімізде
халықаралық стандартқа сәйкес жаңа бухгалтерлік есеп стандартының ... ... ... оң ... ... Бұл ... қазіргі даму
кезеңінде, оның шетел инвесторларымен қарым-қатынастарының нығаю кезеңінде
маңызды болып ... ... ... ... ... ... қаралатын ең
негізгі көрсеткіштердің біріне жатқызылады. Сондықтан да бухгалтерлік
есептегі оның мәні мен ... өте ... ... ... бухгалтерлік есептің маңызды да күрделі
бөлімдерінің бірі болып табылады және ол халықаралық қаржылық ... ... ... ... және №6 БЕС ... ... Аталған
стандарт негізгі құралдардың есебін жүргізудің, субъектіге ... ... ... пен ... ... ... анықтайды.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес
салада да ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... процесіне тікелей қатысатын
объектілер жатады, олардың көмегімен өнімді әзірлеген ... ... ... ... ... өндірістік құралдардың пайдалануын
сипаттайтын шолушы экономикалық көрсеткіші қор қайтарымы болып табылады, ол
негізгі құралдардың бір ... ... ... ... ... түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар – тұтынуға арналған құрал
жабдықтар. Олар ұжымның мәдени ... ... ұзақ ... ... ... ... қарай негізгі құралдар меншікті және жалға
алынған болып бөлінеді. Меншікті ...... ... және оның
балансында көрініс табатын негізгі құралдар. Белгіленген мерзімге ... ... ... ... ... ... жалға алынған құралдар
болып саналады. Оларды ... ... ... ... бар ... құралдар алынған сәтінен бастап үнемі қолданылмайды,
өйткені олар:
- тоқтатылып қойылады (жұмыс жасамайды) – ... ... ... ... ...... ... апат жағдайында
қолданыстағы негізгі құралдарды ауыстыру үшін қор құрайды;
- жалға берілген ... ... - ... ұйым ... немесе басқа
ұйымнан алынған жал мерзімі шартпен белгіленген негізгі құралдар
Сызба - 1
Негізгі құралдардың жіктелуі
Қолданыстағы жұмыс ... ... ... ... әрекет етіп
тұрғындар болып саналады. Жұмыс істемей ... – бұл ... ... ... ... ... уақытша пайдаланбайтын негізгі құрал-
жабдықтар. Қорда тұрғандар болып жұмыс ... ... ... ... ... олардың запас бөлшектерін ауыстыру үшін ... ... ... бар, яғни ... және ... болатындар жатады.
Мүліктік еместерге пайдаланылатын жер, орман алқабы, су ресурстары жатады.
Әр субъектіде негізгі ... ... ... және атқаратын
қызметтеріне қарай мынандай түрлерге бөлінеді: Жер, ... ... ... және ... ... күш ... ... және
жабдықтар, жұмысшы машиналар, өлшеу және реттеу аспаптары және қондырғылар
мен лабораториялық жабдықтар, есептеу техникасы, басқа машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... және жабдықтар,
шаруашылық мүлкі, жұмысшы және өнім беретін мал, көп жылдық екпе ... ... ... ... ... ... ... құралдар.
Келтірілген негізгі құралдардың әрқайсысының құрамына енетіндер:
Жер – субъект меншігіне сатып алған жердің көлемімен ... ... ... бар ... онда олар ... ... мен расталуы керек. Ондай
актісі берілген болса, ондай жер учаскілері ... ... ... – халыққа еңбек етуге, тұруға, әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... сақтауға арналған
әлеуметтік құбылыс объектілері. Әрбір тұрғын үй мүліктік объект ...... ... өзгертуге қатысы жоқ ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға арналған
инженерлік құрылыс объектілер. Барлық жағдайлары бар ... жеке ... ... ... табылады.
Қондырғылар – электр, жылу немесе механикалық энергияны ... ... ... ... мысалы, электр станциясы бөлу
қондырғыларының желісі немесе генератор ... бөлу ... ... ... және ... жайына дейін мүліктік
объекті бола алады.
Машиналар мен ... – күш ... ... және ... ... және ... ... және реттеу аспаптары және
қондырғылар мен ... ... ... ... егер ол ... ... бөлшегі болмаса, оған кіретін бейімделген құралдарды,
соған тиісті заттарды, ... ... ... қоса ... объекті болып саналады. Негізгі құралдардың бұл тобы бес топтан
тұрады:
Күш беретін машиналар және жабдықтар – жылу және ... ... ... машиналар, түрлі энергияны механикалық энергияға, яғни
қозғалыс энергиясына айналдыратын двигатель машиналары.
Жұмыс машиналары мен жабдықтар – ... ... ... ... ... механикалық, жылу және химиялық әсер етуге арналған машиналар,
аппараттар және құрал жабдық.
Өлшеу және ... ... ... және ... - ... ... ... реттеуге арналған аспаптар мен
қондырғылар, ... ... ... ... ... ... – процесстерді жылдамдату және автоматтандыруға
арналған машиналар, қондырғылар, аспаптар.
Басқадай машиналар мен жабдықтар – машиналар, аппараттар және ... ... ...... мен ... ... ... қозғалыс
құралдары. Әрбір объект ... ... ... ... ... ... қоса ... мүліктік объект болып табылады.
Құрал-сайман – қол ... ... ... ... ... металдарды, ағашты және т.б. өндеу
үшін машиналарға бекітілген кесетін, ... және ... ... ... ... ... құрамына кірмейтін заттар ғана мүліктік
объект болып табылады.
Өндірістік мүлік және соған жататын заттар - өндірістік ... ... ... үшін ... ететін өндірістік заттар; еңбекті
қорғауға көмектесетін жабдықтар; ... ... және ... ... арналған сыйымды заттар; өндірістік арналымы бар басқа да ... ... ... ... болып табылмайтын және дербес мәні бар
заттарда мүліктік объекті бола ... ...... және ... ... ... ... кілемдер. Дербес мәні бар әрбір объект – мүліктік
объекті бола алады;
Жұмысқа пайдаланылатын өнім ... мал – ат, ... түйе және ... ... ... өнім беретін мал – мүйізді ірі қара мал;
асыл тұқымды ... мен ... ... мен ... бұғылар, маралдар,
еркек шошқалар мен мегежіндер, ешкілер, ... қой мен ... ... малмүліктік объект болып табылады;
Көп жылдық өсімдіктер – қолдан егілген, көп жылдық өсімдіктер. Жас
өсімдіктер даму ... ... ... өсімдіктерден бөлек есепке алынады;
Жерді жақсартуға байланысты күрделі шығындар – ауыл ... ... үшін ауыл ... ... үшін жер ... ... ... мүліктік емес сипаттағы;
Басқа да негізгі құралдар – кітапхана қорлары, спорт мүлкі және басқа
да салымдар.
Көлемінің үлкенді кішілігіне, бағасының азды ... ... ... бір ... ... өндіріс құралдары негізгі құралдардың
қатарына жатпайды. Сонымен қатар негізгі құралдардың құрамына шаруашылық
субъектісінің қоймаларындағы дайын бұйымдар болып ... ... ... ... құрылыс құрамында есептелетін монтаждауды қажет ... ... ... ... әлі ... берілмей тұрған машиналар
мен жабдықтар, сондай-ақ құрылыс-монтаж жұмысының өзіндік құнының құрамында
қаралған қосымша шығындардың ... ... ... ... ... мен тетіктер, сонымен бірге жас малдар, яғни мал ... ... ... ... ... салдарына қарай топтастырған
кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса ... ... ... ... қай ... жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі ... бәрі тек ... ... ... ... ғана ... істейтін болса, онда
бұл субъектідегі негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол ... ... ... ... ... ... құралдар кімнің меншігінде, иелігінде екендігіне ... яғни ... ... ... тиісті және уақытша жалға
алынған ... ... ... ... ... уақытша жалға алынған
негізгі құралдарды ... тыс ... ... и ... ... ... ... түрлері бар:
• жер;
• ғимарат;
• хабарлағыш құралдар;
• машиналар мен жабдықтар;
• көлік құралдары;
• құрал-саймандар;
• өндірістік құралдар;
• шаруашылық құралдар;
• әлеуметтік сфера обьектілері;
• офистік ... мен ... ... емес ... құралдар;
• аяқталмаған құрылыс.
«Нуржан и К»ЖШС-ң есеп саясатына сәйкес негізгі құрал ретінде
келесідей ... ... ... ... ... ... 12 ... жоғары мерзімге қолдануға арналған;
2) активтердің өзіндік құнынын нақты анықтауға болатындығы;
3) активтер жақын арада сатып алу үшін ... ... ... ... ... ... әкелетіндігі.
Негізгі құралдарға сонымен қатар экономикалық пайда әкелмейтін
обьектілер де бар. Оларға қауіпсіздікті ... ... ... ... арналған обьектілер жатады.
Ірі бөлшетер мен резервтік құралдар бір жылдан ... ... онда олар ... ... ... және аяқталмаған құрылыс
құрамына ... ... ... ... мен ... ... ... құралдарды жөндеу обьектісі ... ... ... ... ... ... есепке алу барысында ұсақ бөлшектер
ретінде жіктеледі және тауарлы материалдық қорладың ... ... ... ... ... құралдарға қатысты құны болса;
- нақты обьект ретінде қолданылмаса;
- әр түрлі техникалық міндеті мен пайдалы қызмет мірзімі белгіленген
негізгі құралдарға орнатылса. ... ... ... ... ... ... ... айтылған бөлшектерге дөңгелек жұптары, жылжымалы
құрамның арбалары және тағы басқалар жатады.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... паспорттардың, басқа да
құжаттар мен түгендеу журналдарының негізінде ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың келіп түсуін, шығарылуын, қозғалысын есепте
уақытылы және дұрыс көрсетілуін қамтамасыз ... ... ... тозуының дұрыс есептелуіне және ... ... ... және қор қай ... ... ... ... асыру;
- Негізгі құралдарға ағымдағы және модернизациялауды жүргізумен
байланысты шығындарды есепте дұрыс және уақытылы көрсетуді ... ... ... және ... ... ... негізгі құралдарды жедел
айқындау;
- Негізгі құралдар бойынша дұрыс есептеме жасау үшін бухгалтерлік
есептің ... ... ... және ... қалыптастыру.
Негiзгi құралдың есебiн ұйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы зор
болып табылады. 6 «Негізгі құралдар есебі» БЕС мен 16 ... ... – на ... негізгі құралдар мыналар бойынша бағаланады:
• Бастапқы құн немесе өзіндік құнмен – активті немесе ғимаратты алуға
сол сәтінде ... ... ... әділ ... ... төленген
ақшалай қаражаттың немесе оның баламасының сомасы;
• Ағымдағы құнмен белгілі бір күнде қолданыста жүрген ... ... ... ... құны;
• Өткізу құнымен (әділ бағаның) – мәмілеге дайын және жақсы хабардар
тәуелсіз тараптар арасында ... ... ... ... ... сома;
• Жойылу құны – шыққан шығынды тастап ... ... ... актив алатын деп үміттенетін таза сома ... ... ... ... көзделетін бағасы;
• Амортизациялық құнмен – жойылу құнын алып ... ... ... есеп ... ... басқа сома мен активтің өзіндік құны;
• Баланстық құнмен – жинақталған тозу және баға ... ... ... алып ... ... баланста актив мойындалатын
сома. Баға түсуден ... ...... ... құны оның ... ... ... сома.
16 «Негізгі құралдар» ҚЕХС – на сәйкес негізгі құралдар бухгалтерлік
есеп пен қаржылық есептілігінде олар ... ... ... ... ... құны ... көрсетіледі. Оған барлық қажетті ... ... ... ... ... және сатып алу шығындары,
соның ішінде:
- сатып алу ... ... ... ... мен ... жеткізу, монтаждау, орнату, пайдалануға қосу жөніндегі шығындар;
- құрылыс мерзіміне берілген несие үшін ... ... ... ... ... байланысты басқа да шығындар
жатады.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... және басқа да қажет болып саналатын шығындар активтің бастапқы
құнына кіргізілмей, ол ағымдағы ... ... ... ... ... құралдардың әр түрі бойынша оның бастапқы құнына мынадай ... жер ... ... ... сатып алу бағасы, қозғалмайды мүлік жөніндегі агенттікке
төленген комиссиялық ... ... ... жөнінде келісім шартты
рәсімдеу үшін заңгердің ... ... ... және ол үшін ... мен ... ... тиісті мақсатқа пайдалануға әзірлеуге ... ... ... ... ... сатып алу құны, оны тасымалдауға, әкелуге, ... ... ... оның ... ... ... ... құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында
кеткен шығындар, тағы да басқалар енгізіледі.
Алайда, құрал-жабдықтарды монтаждау, тасымалдау кезінде болған бүліну
нәтижесін ... үшін ... ... ... ... ... ... құралдар несиеге алынған болса, ол үшін төленген процент ... ... ... қатрына жатады және де негізгі құралдың бастапқы ... өзі ... ... мен ... бастапқы құнына осы
құрылысты салу үшін кеткен шығындар: материалдар, жұмысшы қызметкерлерге
төленген еңбекақы ... ... ... ... жасалған аударым,
алынған несиелер үшін есептелінген пайыздар сомасы, ... ... ... құрылысты салу үшін рұқсат алу барысында
жұмсалынған мен басқа да ... ... ... жерді және сол жерге салынған үйлер мен ... ... ... ... ... алса, онда осы объектілердің бастапқы құнын
бухгалтерлік есепке әрбір объекті бойынша ... ... ... ... ... ... пайдалану мерзімінде шек жоқ, яғни ... ... ... болып табылады.
Егер бұл жағдайда жер учаскесі ғана пайдалануға алынып, ал ... ... ... ... келісілген болса, онда олардың ... ... ... жекеленіп бөлінбейді. Бұл жағдайда тек қана жер сатылып
алынған болып ... Және оның ... құны бұл ... ... ... ... мен ... бұзуға кеткен барлық объектілердің шығынның
қосындысынан, бұзғаннан алынған материалдардың бағасын шегеру ... ... жер ... және сол ... ... үймен
бірге 500000 теңгеге сатып алды делік. Бұл жерде орналасқан үй ... ... ... ... алу барысында төленген шығындарды 25000
теңге. Үйді бұзуға ... ... 40000 ... ... ... ... түскен табыс 20000 теңге. Жерді ... ... ... ... 15000 ... Осы ... қорытатын болсақ,
сатылып алынған жердің бастапқы құны 560000 ... ... ... ... ... ... ... тек мына жағдайларда ғана өзгертiледi:
а) Негiзгi құралдардың пайдалы қызмет атқаратын мерзiмiн ... ... оның ... ... әсер ... қосымша күрделi
қаржы жұмсағанда (кеңейткенде, жаңартқанда тағыда басқа) немесе iшiнара
бұзғанда, жойғанда және ... ... ... ... ... ... ... бағалағанда.
Негiзгi құралдардың есебi әрбiр бөлек объект бойынша ... ... ... ... ... ... кезде оның бастапқы
құнымен қалпына келтiру құны тең болады, себебi оны пайдалануға ... оны ... ... арасындағы айырмашылығы жоқ. Уақыт өткен сайын
негiзгi құралды өндiруге, салуға ... ... ... және ол
үшiн қолданылатын техниканың шығыны, жұмысшылар еңбек ақысы ... ... ... салу ... белгiлi бiр себептермен өзгерiп отырады.
Негiзгi құралдардың құны оны ... ... ... ... ... ... қоғамдық қажеттi еңбекпен анықталады. Осыған байланысты
негiзгi құралдардың оқтын-оқтын уақыт өте қайтадан бағалап тұрады. ... ... ... үкiметтiң қаулысымен барлық жерде шаруашылық
субъектiлерiнде ... бiр ... ... ... ... қайтадан бағалау кезiнде оның осы ... ... салу ... құны ... Бұл ... ... ... құны деп аталады. Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдардың
тиiстi түрде қайта бағаланғаннан бастап оларда ... ... ... ... ... ... ... бергiлi бiр күндегi қолданылып
жүрген бағаға сәйкес келтiру мақсатында ... ... ... ... нысандарының баланстық құнын ағымдағы құнға дейін
ұлғайту ... ... ... негізгі құралдардың құнын арттыру
коэффициентін қолдану ... ... ... нәтижесі ретінде
бухгалтерлік есепте мынадай жазумен көрсетіледі:
2410 «Негізгі құралдар» шотының дебеті
5420 «Негізгі ... ... ... ... ... ... бағалау жүргiзiлген күн шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi
құралдарға есептелiнген тозу ... ... ... ... ... ... Қайта бағалау сомасы негiзгi ... ... ... ... ... ... ... есептеу әдiсiне сәйкес анықталған ... ... ... ... ... ... ... сомасы бөлiнбеген табысқа актив
есептен шығарылған сәтте ғана ауыстырылады.
Қайта бағалау күніне ... ... ... ... құралдар
нысандарының құнының өзгеруіне пропорционалды түзетіледі де, шоттардың
келесі корреспонденциясы беріледі:
5420 «Негзігі құралдарды ... ... ... ... ... «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының кредиті
Жер учаскелері мен ғимараттардың әділ ... ... ... ... бағалау арқылы нарықтық индикаторлардың ... ... мен ... әділ ... ... бағалау жолымен
анықталатын олардың нарықтық құны болып табылады.
Негізгі құралдар нысанының ерекше сипатына ... және ... ... істеп тұрған барлық кәсіпорыннан бөлек сирек сатылатын
болғандықтан, әділ құнының ... ... жоқ ... сатып алушы
– мекемелерден әділ құнды кіріске немесе амортизациялық қалпына ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар нысандарының әділ құны елеулі және туынды
ауытқулардың мәні болуы ... ... олар жыл ... ... ... ... Мұндай жиі қайта бағалаулар әділ құны ... ... ... ... ... үшін ... ... Осындай
нысандарды қайта бағалау қажеттілігі үш немесе бес жылда бір рет пайда
болуы мүмкін.
Егер ... ... ... құны ... ... ... болса, бұл кему пайда немесе залалда танылуы тиіс. ... ... ... кему тап сол ... ... ... бағалаудан болған
өсімде кез келген кредиттік сальдо болған жағдайда «қайта ... ... ... ... ... ... дебеттелуге тиіс.
Негізгі құралды тану тоқтатылған жағдайда негізгі құралдар нысанына
қатысты капиталға енгізілген, оны қайта ... ... өсім ... ... ... ... Негізгі құрал пайдаланудан
шығарылған ... ... ... ... ... барлық өсім тікелей бөлінбеген
пайдаға аударылуы ... ... егер ... ... ... ... ... бағалаудан болған өсімнің бір бөлігі ғана аударылуы мүмкін.
Ондай жағдайда аударылған өсім сомасы ... ... ... ... құны ... есептелген амортизация сомасы мен оның бастапқы
құны негізінде ... ... ... ... ... ... ... бөлінбеген пайдаға өсімді аудару пайда немесе
залал арқылы жүргізілмейді.
Жоғарыда айтып кеткендей, негізгі ... ... ... ... ... ... пайдалану барысында амортизация есептейтін
қолданыстағы ... ... ... мөлшерде бөлінбеген пайдаға
көшіріледі. Мұнда келесі бухгалтерлік тізбе беріледі:
5420 ... ... ... бағалауға арналған резерв» шотының
дебеті
5510 «Есеті жылдың бөлінбеген пайдасы ... ... ... 2.2 ... ... қозғалысының есебі |
Ұзақ пайдалану процесінде негізгі құралдар ... олар ... ... ... ... ... тозады, жөндеу жолымен
қалпына келтіріледі, мекеме ішінде жылжытылады (цехтан цехқа), ... одан әрі ... ... ... басқа мекемелерге беру
салдарынан есептен шығарылады. Барлық аталған ... ... ... ... есепте негізгі құралдардың түсуіне байланысты шаруашылық
операцияларын дер кезінде анық ... өте ... ... ... ... өндірілген өнімнің, орындалған жұмыстың және
атқарылған қызметтің өзіндік құнының шамасын, ... ... ... ... және ... өндірістік-шаруашылық қызметінің
тиімділігін сипаттайтын басқа да бірқатар көрсеткіштердің шамасын дұрыс
анықтау байланысты.
Негізгі құралдар негізінен ... ... және ... ... ... машиналар, жабдықтар, көлік құралдарын сатып алудан;
өз күшімен құрал-саймандар дайындаудан; малдардың ... ... ... жас ... көп ... ... өткеннен; басқа
субъектілер мен жеке тұлғалардан ақысыз алынған ... ... ... ... ұзақ ... ... ... жарғылық қорға қосқан
үлес нәтижесінде келіп түскендерден қалыптасады.
Тиісті құжаттардың негізінде негізгі құралдардың барлық ... ... және ... кіріске енгізілуі тиіс.
Негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі негізгі құралдар құрамына
жекелеген объектілерді енгізу үшін; қолданып ... ... ... олардың
енгізілуі ерекше тәртіппен рәсімделуге тиіс жағдайлардан басқасы, оларды
пайдалануға берілуін ... ... ... ... бір ... орын ... ... үшін; негізгі құралдарды қоймадан
пайдалануға берілуін ... ... ... ... да субъектілерге
берілген кезде оларды негізгі құралдардың ... ... ... ... ... рәсімдеу кезінде субъект жетекшісінің
өкімімен тағайындалған қабылдау комиссиясы әрбір ... ... ... акт ... ... құралдардың бірнеше объектісін қабылдау-
тапсыру актісін жасауға тек ... ... ... және тағы ... объектілердің есебін жүргізген кезде, егер бұл
объектілер бір типті болса, құндары бірдей болып, бір календарлық ай ... ғана жол ... ... ... осы ... қатысты
техникалық құжаттама қоса тіркеліп акт бухгалтерияға беріледі, ... қол ... ... ... немесе соған өкілетті адамдар
бекітеді.
Алыс-беріс актісінде, міндетті реквизиттермен қос, комиссия қызмет ету
мерзімі және болжамдық жою ... ... ... ету ... шаруашылық
жүргізуші субъект дербес анықтай алады, яғни ол негізгі құралдың техникалық
жағдайынан, нормасынан және ... да ... ... ... жою құны ... кәсіпорынның есептік саясатында
көрініс табуы керек, болмаса оны қабылдау комиссиясы көп ... ... не ... ... құнының 0,01-ден 2,0% дейінгі сомасы
алынады.
Негізгі құралдардың кәсіпорын ішіндегі орын ауыстыруын ... ... екі дана етіп ... цех ... ... ... ... қолдары қойылған бірінші данасы бухгалтерияға тапсырылады, ал
екіншісі тапсырушы цехта қалады.
Негізгі құралдарды ақысыз беру кезінде акт екі дана етіп ... ... ... ... сату ... актінің үш данасы
жазылады: алғашқы екеуі өткізуші субъектіде қалады, ... дана ... ... ... ... ... бірдей өндірістік немесе шаруашылық ... ... ... және құны ... ... ... ... заттарымен, құрал-сайманнан тұрса, олар бухгалтерияда бір мүліктік
карточкада жүргізіледі.
Бухгалтерия келіп түскен объектіні материалдық жауапты ... ... ... ... ... мүліктік тізімдеу номерін беріп, мүлікті
мүліктік тізімге алады, негізгі құралдарды алу туралы жазбасы жасалады. Бұл
карточка ... ... ... ... ... ... техникалық
төлқұжаттары және басқа құжаттар негізінде ... ... және ... ... ... ... қысқаша
техникалық сипаттамасы беріледі, бірақ сол техникалық ... ... ... ... ... ... тапсыру кезінде
негізгі құралдардың шығуы туралы белгі соғуға, сондай-ақ негізгі құрал
объектілерін субъект ... орын ... ... ... ... ... ескіру және тозу салдарынан ... ... ... ... ... ... объектілерін есептен шығару
актісі» негіз бола ... ... ... біткен, жабдықтаулары
орнатылған, жөндеу жұмыстары ... ... ... жазбаларды
карточкаға жазу үшін «Жөнделген, қайта құрылған және жаңалаған объектілерді
қабылдау-тапсыру актілері» негізінде жазылады.
Халық шаруашылығының қай саласында болмасын ... ... ... ... ... өсуі мен ... ... байланысты болады.
Сондықтан шаруашылық объектілері әрдайым негізгі ... ... ... және ... жоғарыларымен ауыстырып отырғаны дұрыс.
Кәсіпорындарға негізгі құралдарды сатып алу, салу, құрылтайшылырдың
үлес қосуы, басқа ұйымдардың және ... ... яғни ... ... ... ... орындарына беруі, тағы да басқа жағдайлар арқылы
келіп ... Бұл ... ... кіріске алынған негізгі құралдарға кәсіпорын
үлгілі түрі НҚ-1 санды ... ... ... ... ... бір ... құны ... құрал-саймандарының немесе
жабдықтардың бірнешеуі бір уақытта келіп түссе, яғни кіріске алынса, оларға
жоғарыда аталған қабылдау-тапсыру актісінің бір ... ғана ... ... ... ... ... құжат болып саналады. Бұл
актіде мынадай мәліметтер көрсетілуі тиіс:
- объектінің аты;
- объект ... ... мен ... ... ... ... ... құрылыстың қабылданған кездегі жағдайы;
- құрылыстың салынып біткен уақыты;
- амортизациялық аударым ... ... ... ... да шартты белгілері.
Негізгі құралдардың салынып біткен аса ірі объектілеріне ұйымдағы бас
механикалық ... ... ... ... ... төлқұжат толтыру
олардың есебін ... ... ... ... бірі ... Негізгі құралдарға толтырылатын төлқұжаттарда олардың пайдалануға
берілген уақыты, техникалық сипаттамасы, тағы да ... ... Осы ... негізінде ұйымдар әрдайым өздеріндегі негізгі
құралдарға түгендеу жүргізіп және олардың іске ... ... ... толтырылған қабылдау-тапсыру актісі кебіннен
ұйымның бухгалтериясына тапсырылуы ... ... ... ... ... да ... Бухгалтерия бұл құжаттардың негізінде
тиісті түгендеу ... мен ... ... ... тиістілерін толтырып, кейіннен бұл құжаттар ... ... ... ... Актіні ұйымның басшысы ... ... ... ... мен ... орнатылған жабдықтарға
жалғастырылып салынған немесе олардың бастапқы құнын өсіретін қосымша
салынған құрылыста, ... ... ... ... ... ... құрамына өзіндік құны бойынша қосылады.
Негізгі құралдар ... ... ... мына төмендегідей шоттар
корреспонденциясы жасалынады (кесте 8)
Кесте 8
Негізгі құралдарды кіріске алу ... ... ... ... ... мазмұны |Шоттар |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... |2930 |
| ... | | ... |Негізгі құралдар басқа заңды | | |
| ... жеке ... ... | | |
| |1. ... ... ... |2410 |3310 |
| |2. ҚҚС ... |1420 |3310 ... ... ... серіктестік, | | |
| ... және ... | | |
| ... ... | | |
| |1. ... құнына |2410 |6160 |
| |2. ҚҚС ... (13%) |1420 |2420 |
| |3. ... ... ... тозу |2410 |2420 |
| ... | | ... |Тегін алынған негізгі құралдар | | |
| ... | | |
| |1. ... ... |2410 |6160 |
| |2. ... ... ... ... |2420 |
| ... ... | | ... |Түгендеу барысында есепке | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
| |1. ... құралдардың эксперттік |2410 |6160 |
| ... ... ... ... | | |
| |2. ... ... ... | | |
| ... анықталған, бірақ есепке | | |
| ... тозу ... |2410 |2420 ... ... өзі ... | | |
| ... құралдары: | | |
| |1. ... ... ... |2410 |8110 |
| |2. ... ... ... |2410 |8310 ... ... ... ... бухгалтерлік балансынан
мыналардың нәтижесінде есептен шығарылады:
• Физикалық немесе сапалық ... ... ... ... объектілерді өткізуде;
• Басқа субъектілерге негізгі құралды жарғы капиталына салым түрінде
беру;
... ... ... жеке ... ... ... Объектілерде ұзақ мерзімді (қаржыландыратын) жалға беру;
• Кем шығу, табиғи апат және басқа есептер.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... үшін басшының бұйрығымен ... ... оның ... бас ... немесе субъект жетекшісінің
орынбасары, бас бухгалтер немесе оның орынбасары, материалдық ... ... ... ... ... көлік инспекциясының өкілі бар
тұрақты жұмыс істейтін ... ... ... ... ... баланстан шығарғанда комиссияға арнайы салалық мамандар да
қатыстырылады. ... ... ... ... ... техниктер, инженер-технологтер, мал дәрігерлері,
мал шаруашылығы мамандары және тағы басқа мамандар.
Тұрақты ... ... ... есептен шығарылатын қажетті
объектілер мен ... ... ... қайта қалыпқа келтіру немесе одан
әрі ... ... ... ... ... ... ... уақытынан бұрын есептен шығаруға кінәлі тұлғаларын; кейбір
тораптардың, тетіктер мен ... ... ... және ... анықтайды, негізгі құрал-жабдықтардың ... ... ... ... ... ... төл құжаттарын, этаптық
жоспарларын, ақау белгілерінің тізімін, машиналардың ... ... ... және ... да бар ... пайдаланады.
Үйлер мен ғимараттар негізгі құрастырушы бөлшектері тозғанда, қайта
қалпына келтіріп жөндеу мүмкін болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... машиналар – тек негізгі
тетіктері, тораптары мен агрегаттарының көпшілігі істен шыққанда, көп жылғы
ағаштар – ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оларды пайдаланудың экономикалық тиімсіздігіне көз
жеткізгенде есептен шығарылады. Бұл ... ... ... ... ... ... құралдарын және басқа
мүлікті қалыптық пайдалану мерзімі біткенге дейін ... ... ... ... ... ... болған жағдайда ғана есептен
шығарады.
Есептен шығаруды «Негізгі құралды есептен шығару ... ... ... ... ... ... екі ... Актінің бірінші данасы бухгалтерияға беріледі де, екіншісі
негізгі құрал-жабдықтарды сақталуына жауапты тұлғада болады және ол ... ... ... қосалқы бөлшектерді, материалдарды, ... және тағы ... ... ... негіз болып табылады.
Объектіні есептен шығарған кезде, оған қысқаша сипаттама беріледі және
оның есептен шығу ... ... ... бөлшектерінің жағдайы
көрсетіледі және олардың жөндеуге жарамдылығы да айтылады. Егер де объект
табиғат апаттарының, ... және тағы ... да ... жағдайдың
салдарынан есептен шығарылса, онда актіге қоса тиісті құжаттары да бірге
тіркеледі. Актіні ... ... ... Тек ... ... ... ... Жоюдан алынған запас бөлшектері пайдалануы мүмкін
болатын ... ... ... тиісті шоттар бойынша кірістеледі.
Негізгі құрлдарды есептен ... ... ... ... жою ... ... ... құндылықтарға жауапсыздықпен
қарау анықталса, онда оған кінәлі лауазымды ... ... ... ... артық, пайдаланбайтын құрал-жабдықтарды, көлік ... ... ... ... пайдаланатын және өнім
алатын малдарды ... ... жеке ... сатуға болады. Негізгі құрал-
жабдықтарды бір кәсіпорыннан екіншісіне беру ... екі дана етіп ... Акт ... ... ... карточкалары мен негізгі құрал-
жабдықтардың мүліктік түгендеу тізіміне негізгі құрал-жабдықтардың
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өз ішінде орын ауыстыру кезінде, орын
ауыстыру актісімен ... Оның ... ... бір
орыннан екінші орынға көшуі туралы объектілердің тұрған жеріндегі мүліктік
түгендеу тізімдеріне және мүліктік ... ... ... ... ... ... ... орын ауыстырғанда 2400 ... ... ... ... мен ... ... ... жазылады.
Негізгі құрал-жабдықтарды жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға
да, талдамалық есеп тізімдемесіне жазылады.
Негізгі құралдарды жою туралы дайындалған актілер бухгалтерияға келіп
түседі, және ол ... есеп ... жазу үшін ... ... ал ... ... бөлімшесіндегі шоттарының кредиті бойынша жүргізіледі.
Кәсіпорын өздерінің пайдалануындағы, яғни ... ... ... ... ... ... субъектілерге, заңды тұлғаларға,
адамдарға тегін бергенде, сатқанда, ұрланғанда, табиғи апат, зіл-залал
жағдайында ... ... ... ... ... ... құралдары басқаларға айырбастағанда немесе ұзақ мерзімге жалға
берген кезде де ... ... ... ... ... ... ... алады.
Негізгі құралдарды есептен шығару №6 БЕС-да ... ... ... ... ... негізгі құралдарды есептен шығару
үшін үлгілі түрі НҚ-3 ... ... ... ... ... және
үлгілі түрі НҚ-4 «Көлік құралдарын есептен шығару актісі» толтырылады.
Бұл жоғарыда айтылған актілерде негізгі құралдарды сипаттайтын мынадай
деректер ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісіне келіп түскен, кіріске алынған уақыты;
- ... ... ... ... бастапқы құны;
- бухгалтерлік есептің деректері бойынша есептеген тозу сомасы;
- жөндеулердің жүргізілген уақыты;
- көлік құралын есептен шығарарда, сонымен қатар ... ... ... ... құралдардың істен шығару себебі және оның материалдарының,
бөлшектерінің сипаттамасы көрсетіледі;
- сондай-ақ осы негізгі құралдардың істен шығуына ... ... ... іс ... ... 2.3 ... ... амортизциясы |
|менқұнсыздануының есебі ... ... ... құралдар өзінің бастапқы заттық
нысанын сақтай отырып, біртіндеп тозу құнын ... ... ... ... ... нысандарының тозуы – олардың физикалық және
моральдық сипаттамаларынан айырылу ... ... ... ... процесіне
қатысуымен, жылдар мерзімінің әсерімен, ... ... әсер ... ... біртіндеп тозады. Тозудың екі түрі болады: табиғи және
моральдық.
Негізгі құралдардың табиғи тозуы олардың ... ... ... және негізгі құралдардың пайдалануға тікелей қатыспай-ақ, ... ... ... ... ... құбылыстар
нәтижесінен, металдардың тот басуынан, ескіруінен пайда болады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... және жаңғыртуға байланысты болып келеді. Техника ... ... ... ... тұрған негізгі құралдардың ұқсас
өнімдерінің арзандауына ... ... ... әсері нәтижесінде табиғи тозу мерзімі келгенге дейін
негізгі құрал-жабдықтар объектілері ... әрі ... ... ... ... ... ... мақсатында негізгі құрал-жабдықтар
объектілерін қайта құрып, жаңарту жұмыстарын жүргізеді.
Негiзгi құралдар (үйлер мен ... ... ... ... ... процесiнде пайдаланылған кезде өздерiнiң бiрте-бiрте
тозуына байланысты құндарын өздерiнiң көмегiмен өндiрiлiп ... ... ... бiртiндеп ауыстырып отырады. Бұл ... деп ... ... сөзi ... ... ... ... мағынаны бiлдiредi. 16 – «Негігі құралдар» ҚЕХС-на сәйкес
амортизация – бұл активтің амортизацияланатын құнын оның ... ... ... ... ... ... Амортизацияланатын құн – жойылу құн
шегерілген, активтің (негізгі құралдың) ... құны ... ... орнына көрсетілген басқа сома.
Негізгі құралдарға тозу есептеуде мынадай талаптар орындалуы тиіс:
- объектінің амортизацияланатын құны ... ... ... ... ... ... тиіс;
- пайдаланылатын амортизациялау әдісі ұйымның экономикалық пайданы
пайдаланған ... ... ... әр бір ... ... амортизация шығындар болып табылуы тиіс,
тек басқа активтердің баланстық құнына енгізілген процесті алып ... ... ... ... ... ... және оның есептен шығуына дейін есептелінеді. Мысалы, ұйым тамызда
жаңа технологиялар сатып алды, оны ... мен ... ... ... ... ... үйрену үшін ұйымның жұмысшылары үш айлық оқыту
курсына ... ... Жаңа ... ... ... Амортизация жабдық пайдалануға дайын болған уақытта, ... ... ... ... бiр ... өнiмiнiң өзiндiк құнына қосылып
отырылады. Ал мұны амортизациялық аударым деп ... ... ... ... ... ... ... ал өнiм сатылған кезде
қайтарылып отырылады, яғни негiзгi құралдардың тозуына байланысты ... ... ... ... ... ... аударым мөлшерi дегенiмiз негiзгi құралдардың бастапқы
құнынан белгiленген процентпен ... ... бiр ... ... сомасы.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдағы ай бойы есептелiнген
амортизациялық аударым сомасы ай сайын ... ... ... мен ... қызметтердiң өзiндiк құнына қосылады.
Маусыммен жұмыс iстейтiн шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi ... бойы ... ... ... ... жыл ... субъектiнiң
жыл бойы өндiрген өнiмдерiмен көрсетiлген қызметтерiнiң өзiндiк құнына
кiргiзiледi.
Шаруашылық субъектiлерiне жаңадан ... ... ... ... құралдарға амортизациялық аударым келесi ... ... ... Ал ... ... есептеп шығарылған негiзгi
құралдарға келесi ... ... ... ... ... ... үшін ... есептеулер, егер олар басқа активтің
баланстық құнына қосылмаса ғана пайдада немесе залалда көрсетілуі керек.
Бірақ кейде ... ... ... ... ... ... кезде жоғалып кетеді. Бұл жағадайда амортизациялық есептеулер
басқа ... ... ... бір ... ... және оның ... қосылады.
Ескертетiн жағдай негiзгi құралдардың iшiнде мына ... ... тозу ... ... және ... амортизация
есептелiнбейдi:
- жерге ;
- фильм қорларына;
- архитектуралық және өнер ескерткiштерiне;
- өнiмдi малдарға;
- мұражай ... ... ... ... ... ... аударым сомасын есептеуде негізгі құралдардың пайдалы
қызмет мерзімін білу маңызды болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... қызмет ететін уақыты. Негізгі
құралдардың пайдалы қызмет мерзімін кәсіпорын өзі ... ... ... и К»ЖШС-ң есеп саясаты бойынша негізгі құралдың ... ... ... ... ... ... и К»ЖШС-ң негізгі құралдарының пайдалы қызмет мерзімі
|Р/с|Негізгі құралдардың ... ... |
| | ... (жыл) |
|1 ... және ... |20-45 |
|2 ... жолдардың инфрақұрылымы | ... ... ... бөлігі |80 ... ... ... жолдар |15-18 ... ... ... ... |30-35 |
|3 ... ... |20-45 |
|4 ... электрлік, телекоммуникациялық желілер |10-15 |
|5 ... ... ... ... және ... | ... ... дрезиналар |15-32 ... ... ... ... |18-30 ... ... |10-20 |
|6 ... құрал-жабдықтары |5-25 |
|7 ... ... мен ... |3-5 |
6 БЕС пен 16 ... ... ҚЕХС ... амортизацияны есептеу үшін
мынадай тәсілдер ұсынылады:
1) біркелкі есептеу әдісі;
2) ... ... ... жылдамдатып есептен шығару әдістері:
- азайтылатын қалдық әдісі;
- куммулятивтік әдіс.
Айта кететін жайт, Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарының
2007 жылғы өзгертілуіне сәйкес ... әдіс ... ... яғни ... ... ... есептеудiң таңдап алынған әдiсi шаруашылық
субъектiнiң есеп саясатында көрсетiлiп, бiр есеп беру ... ... беру ... ... дәйектi түрде қолданылады. Егер негiзгi құралдарға
амортизациялық аударым есептеудiң әдiсi өзгертiлген ... осы ... ... ... ... көрсетiлуi тиiс.
Құнды біркелкі есептеу әдiсi бойынша объектiнiң амортизацияланатын
құны негiзгi ... ... ... ... ... ... шығындарына бiр қалыпты қосылып отырады. Бұл әдiс ... ... ... тек қана ... ... ... ... байланысты деген болжамға негiзделген. Бұл әдiс бойынша әр
есептi жылда негiзгi құралдарға есептелетiн ... ... ... негiзгi құралдарының барлық пайдалану мерзiмiнде амортизацияланатын
сомасын, яғни бастапқы құнымен қалдық ... ... ... ... есеп беретiн жылдардың санына бөлу арқылы есептелiнiп
шығарылады. Бұл әдiс ... яғни ... бiр ... ... ... ... ... құралдарға есептелiнетiн амортизациялық аударым
сомалары жыл сайын тұрақты ... ... ... ... алған өндірістік жабдықтың бастапқы құны – 54000
теңге, 5 жыл қызмет мерзімі соңында оның ... құны 2400 ... ... ... ... жыл сайынға амортизация сомасы біркелкі есептеу
әдісі бойынша мына формула негізінде анықталады:
Бастапқы құн – ... құны = ... =10320 ... қызмет мерзімі 5 жыл
Ай сайынғы амортизация сомасы 860 теңгеге тең (10320:2)
Негізгі құралдардың амортизация сомасын ... ... ... ... ... ... әдісімен анықтау жолы төмендегі кестеде
көрсетілген.
Кесте 10
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... |Бастапқы |Амортизация- ... ... ... |құн |ның ... |амортизация |құн |
| | ... ... | ... 10 ... ... |54000 |10320 |10320 |43680 ... соңында |54000 |10320 |20640 |33360 ... ... |54000 |10320 |30960 |23040 ... ... |54000 |10320 |41280 |12720 ... соңында |54000 |10320 |51600 |2400 ... ... үш ... ... ... негiзгi құралдардың пайдалану мерiзiмiнiң iшiнде, яғни бес жыл
бойы оған есептелінетiн амортизациялық сомсы ... ... тозу ... бiр ... өсiп ... отырады;
б) негiзгi құралдардың қалдық құны бiр қалыпты азайып отырады.
Егер амортизация сомасын ... ... ... ... пайдалану ыңғайлы болса, онда амортизация шамасы есептелген сомадан
былай анықталады:
(20320 теңге*100%) : 54000 теңге =20%
Ескеру керек, негізгі құралдар нысандарының ... ... ... құны ... ... ... жағдайда кейін жасалған шығындарды,
нысанның жай-күйінің жақсаруын есепке алып қайта қаралуы мүмкін, сондай-ақ
өткізу нарығындағы технологиялық ... ... ... ... ... ... нәтижелері пайдалы қызмет мерзімінің
қысқаруына әкеледі.
Амортизация есептеудің өндірістік бірлік ... мәні - ... ... ... оны ... ... негiзделген. Бұл
тәсілді пайдалану мерзімі техникалық ... не ... ... ... ... ... ... қолдануға болады.
Мысал. Жоғарыда айтылған өндірістік жабдықтың ... ... 5000 ... ... ... ... делік. Нысанның
бастапқы құны – 54000 теңге, жойылу құны – 2400 теңге. Енді осы деректердің
негізінде амортизация нормасы ... ... құн – ... құны = 54000-2400 =10,32%
Болжамды жұмыс уақыты ... ... : 5 жыл = 1000 ... Бір ... болжамды жұмыс уақыты
1000 сағат деп аламыз.
Осы негізгі құралға жыл сайын есептелетiн амортизациялық ... ... әдiс ... ... жұмыс уақытына тиiстi
амортизациялық аударымды әр жылда жұмсалатын жұмыс уақытына көбейту арқылы
есептеймiз:
10,32 х 1000 = 10320 ... ... ... амортизациялық аударым сомасын төменде берiлген
кестеде көрсетемiз.
Кесте 11
Өндiрiстiк әдiс бойынша амортизациялық аударымды есептеу
|Пайдалы ... ... ... ... |Қалдық |
|қызмет |құн |ған ... |ның ... ... |құн |
|мерзімі |(теңге) |уақыты ... ... ... |
| | ... ... ... | ... |54000 |1000 |10320 |10320 |43680 ... | | | | | ... |43680 |1000 |10320 |20640 |33360 ... | | | | | ... |33360 |1000 |10320 |30960 |23040 ... | | | | | ... |23040 |1000 |10320 |41280 |12720 ... | | | | | ... |12720 |1000 |10320 |51600 |2400 ... | | | | | ... ... ... әдiс) ... әр жылдық амортизациялық
аударым сомасы мен орындалған жұмыс көлемiнiң яғни станок арқылы ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... барысында
жинақталған тозу сомасы жыл сайын орындалған ... ... ... ... ... ... өсiп, көбейiп отырады. Ал объектiнiң қалдық
құны керiсiнше өндiрiлген өнiмiнiң санына ... ... ... ... ... бұл ... ... пайдаланылу кезiндегi оның
iстейтiн жұмысының көлемiн, ол арқылы өндiрiлетiн өнiмнiң ... ... ... ... ... ғана ... болады.
Жеделдетiлген амтортизациялық аударым әдiстерi ... ... ... ... ... ... есептеп шығару үшiн
қолданылады. Бұл әдiстердi қолдану барысында негiзiгi құралдарды алғашқы
пайдалану жылдарындағы ... ... ... ... ... ... жылдарындағы есептелiнетiн амортизациялық аударым
сомасынан анағұрлым (едәуiр) асып ... ... ... құралдардың
алғашқы пайдаланылу, яғни жұмыс iстеу жылдарындағы өнiм ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Осыларды ескеретiн болсақ амортизациялық аударым есептеудiң ... ... ... шығару әдiсi өндiрiлген өнiмнiң өзiндiк ... ... ... ... Жеделдетiлген әдiстiң
қолданылуы сонымен қатар техника мен технолгияны мейлiнше жетiлдiруге ... орай ... яғни ... ... ... ... тез ... алуына байланысты бұрын сатып алынған, сапалы жағынан
тозған негiзгi құралдарды жаңа ... ... да ... ... ... құралдармен ауыстыруды көздейдi. Жылдамдатып есептеп шығару ... әсер ... тағы да бiр ... ... ... ... шығындарына байланысты. Олар яғни жөндеу шығындары негiзгi
құралдарды ... ... ... ... ... ... уақытына қарай өсе бастайды. Егерде негiзгi құралдарға жылдамдатып
есептен шығару деп аталатын ... ... ... ... ... ... мен жөндеу шығындарының қосындысы негiзгi
құралдардың пайдаланылуы барысында бiрнеше жыл яғни ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... өздерiнiң
пайдаланылуы барысында шаруашылық субъектiсiне келтiретiн пайдасы бiр
қалыпты тең ... яғни ... ... ... ... ... әдiсі бойынша негiзгi құралдарға амортизациялық
аударым есептеу алдымен құнды бiр қалыпты (тура ... ... ... ... Ол үшiн ... ... бастапқы құны оның жұмыс
iстейтiн мерзiмiнен, яғни пайлаланатын уақыт жыл санына бөлiнiп, әр есептi
жылға ... ... ... ... Бұл ... ... ... деп аламыз. Одан кейiн табылған процент ... (100% ... ... екi ... ... ... ... құнына
емес, әр есептi жыл басындағы әлi амортизацияланбаған қалдық құнына, ... ... ... ... ... ... ... пайдалы қызмет ету
мерзімі 5 жыл. Біркелкі ... ... ... амортизациялық аударымдар
нормасы - 20% (100% : 5) ... Ал ... ... ... ... ... ... 40% (20%*2) тең болады да, әрбір ... ... ... ... ... (40%) ретінде қолданылады.
Өндірістік жабдықтың бастапқы құны 54000 теңге және жойылу құны ... ... ... анықталады:
Кесте 12
Қалдық құнының кемуi (қалдықты азайту) әдiсi бойынша амортизациялық
аударымды есептеу
теңге
|Пайдалы қызмет ... |Екі ... ... ... ... |құн ... ... |ған |құн |
| | | ... | |
| | | ... | ... ... |54000 ... |21600 |32400 ... ... |54000 ... |34560 |19440 ... ... |54000 |19440*40%=7776 |42336 |11664 ... ... |54000 ... |47002 |6998 ... ... |54000 ... |49402 |2400 ... ... есеп ... жылы екi еселенiп ... ... ... ... әр ... өткен (алдыңғы) жылдың
аяғындағы негiзгi құалдардың қалдық құнының сомасына көбейтiлiп табылады.
Жинақталған тозу сомасы ... ... ... ... табылған сомаға
өсiп отырып, тек соңғы жылы ғана ... ... ... құны, сомасына
тең болатындай етiлiп, шектелiнiп алынады. Негiзгi ... ... ... 2400 ... ... бұл ... ... яғни бесiншi
жылы амортизациялық аударым сомасы 6998 теңгемен ғана шектелген.
Куммулативтiк, яғни сандардың қосынды ... ... ... ... ... ... ... сомасын есептейтiн формуланы
негiзгi құралдардың пайдалану мерзiмiнiң қалған жылдар санына тең болып, ал
бөлiмi ол активтiң пайланылатын ... ... ... қосындысна тең
болуына байланысты.
Мысал. Станоктың пайдалану мерзімі 5 (бес) жыл деп ... онда ... ... жыл ... ... 15-ке (он ... яғни (1+2+ 3+4+5). Бұл 15 саны — куммулятивтік сан. Әр жыл ... ... ... ... отырады, яғни осы мысалымызда:
Бірінші жылы 5/15
Екінші жылы ... жылы ... жылы ... жылы 1/15 –ге тең ... ... құны 54000 ... ... құны 2400 теңге болған
жағдайда оның амортизацияланатын аударым мөлшерi 51600 теңгенi құрайды
(54000-2400). Онда оның жылдық ... ... ... былайша
анықтайымыз:
1 жыл АА = 5/15 *(54000-2400) = ... жыл АА = 4/15 ... = 13932 тағы сол ... ... ... ... ... әдiсiпен негiзгi
құралдарға амортизациялық аударым есептеу кестесi мына түрде ... ... әдiс ... ... аударымды есептеу
теңге
|Пайдалы қызмет |Бастапқы |Екі еселенген ... ... ... |құн ... сомасы |амортизация |құн |
| | | ... | ... |54000 |5/15 * ... |15480 |38520 ... | |= 15480 | | ... ... |4/15 ... =|29412 |24588 |
| | |13932 | | ... ... |3/15 ... =|39732 |14268 |
| | |10320 | | ... 13 ... ... |2/15 ... =|46440 |7560 |
| | |6708 | | ... ... |1/15 ... =|50052 |3948 |
| | |3612 | | ... ... әр ... сан түрлі тәсілдерді қолдануға
болады. Субъект таңдаған амортизацияны есептеу тәсілдерін есеп ... тиіс және бір ... ... ... ... ... негiзiгi құралдары қайта құру мен техникалық
қайта ... ... және ол ... ... ... ... ... амортизацияланған негiзгi құралға есептелiнбейдi.
Машиналарды, жабдықтарды және көлік құралдарын тезірек жаңартуды
ынталандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... нормасы арттырылуы мүмкін, бірақ ол екі еседен
артпауы керек.
Басқа барлық негізгі ... ... ... ... олардың
қызметінің барлық нақты мерзімі бойынша жүргізілмейді.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, атап айтқанда, өнеркәсіпте түгендеу
карточкасының (НҚ-6 нысаны) мәліметтері, онда негізгі құралдардың бастапқы
құнынан және ... ... ... ... ... ... ... жылдық сома 12 айға бөлініп, алынған сомаға ай
сайын негізгі құралдарға амортизация жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жыл
қорытындылары бойынша ... ... үшін ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Салық Кодексінің 120-бабының 1-тармағына ... ... яғни ... ... құны осы ... ... ... шарттарда амортизациялық аударымдарды есептеу жолымен ... мен ... ... ... ... ... бойынша жеке анықталады.
Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарында негізгі құралдардың
амортизация сомасын жинақтауға 2420 ... ... ... ... ... болған жағдайда мекеме негізгі құралдардың жекелеген
нысандарының амортизациясын есепке алу үшін ... ... ... ... ... ... ... амортизациясы» шоты бухгалтерлік балансқа
қатынасы бойынша пассивті реттеуші шот ... ... Бұл ... кредиті
бойынша қалдық (сальдо), 2410 «Негізгі құралдар» шотында ... ... ... ... ... сомасына жинақталуы көрсетіледі.
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті бойынша
жинақталған ... ... ... ... ... ... ... сатылғанда) шығысқа шығаруды көрсетеді.
Амортизациялық аударымдарды арнайы есептеу негізінде ай сайын негізгі
құралдардың өндірісте, өнімдерді (тауарларды) өткізу және қызметтер көрсету
және ... ... ... ... ... ... өндірістік
немесе оралымның немесе әкімшілік шығындарды есепке алатын тиісті шоттардың
дебетіне негізгі құралдар нысанының амортизациясын есепке ... ... ... амортизациялық аударымдардың сомасы көрсетіледі, ол
амортизацияның түзетілген жылдық есептеу ... ... ... ... ... сату және қызметтерді көрсету бойынша шығыстар»
негізгі құралдардың өнімдерді (тауарларды, қызметтерді) өткізу ... ... ... есептелген амортизация сомасына
7210 «Әкімшілік шығыстар» негізгі құралдардың әкімшілік-басқару (жалпы
шаруашылық) мақсатындағы нысандардың амортизация сомасына.
8410 «Үстеме шығыстар» - негізгі құралдардың өндірістегі ... ... ... «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының кредиті
Мекеменің меншік құқығына жататын негізгі құралдар нысандары ... ... ... шығарылғанда, өтеусіз тегін берілгенде
және т.б.) олар ... ... ... ... мынадай бухгалтерлік
жазба арқылы шығысқа шығарылады:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының кредиті
Негізгі құралдар нысандары пайдалану ... ... да, ... ... ... - ... ... ҚЕХС сәйкес активтің баланстық құны
өтелетін сомадан асқан кезде, ол құнсызданады деп есептеледі.
Егер негізі құралдың өтелетін сомасы оның ... ... аз ... ... ... құн негізгі ққұралдың өтелетін ... ... ... Бұл ... құнсыздану залалы болып табылады.
Негізгі құралдардың құнсыздануынан болатын залалдарды есепке алу үшін
бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарында 2430 «Негізгі ... ... ... шоты ... ... болатын нақты
залалдарды анықтағанда, арнайы есептеулердің негізінде баланстық құны
өтелетін сомадан асқан сомасына келесі ... жазу ... ... ... ... ... залалдар» шотының
дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының кредиті
Негізгі құралдар құнсыздануынан болған залалдар мекеменің ... ... ... ... Егер ... залалдардың сомасы
мекеменің пайдасына жатқызылса, келесі бухгалтерлік жазу береміз:
5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)» ... ... ... ... ... залалдар» шотының
кредиті
Егер негізгі құралдардың құнсыздануынан болатын залалдарды мекеменің
залалдарына (шығындарына) ... онда ... ... ... ... құнсыздануынан түсетін шығыстар» шотының дебеті
2430 «Негізгі құралдардың құнсыздануынан болатын залалдар» шотының
кредиті
Негізгі құралдардың құнсызадануынан ... ... ... ... жатқызылса, онда келесі бухгалтерлік жазба беріледі:
5420 «Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... ... құнсыздануынан болатын залалдар» шотының
кредиті
| |3 КӘСІПОРЫН ҚОРЛАРЫНЫҢ ... МЕН ... |
| ... ... ... ішкі ... ... |
Кәсіпорынның сәтті қызмет атқаруы, табыстылығын ... ... ... және ... үшін ... ... ... негізгі элементі – күнделікті ішкі шаруашылық бақылау қажет.
Ішкі ...... ... ... ... ... орындалатын процесс.
Ішкі бақылау жүйесінің мақсаты: тәртіпке салу және ... ... ... ... ... жетекшіліктің қаржы-шаруашылық
саясатының талаптарын орындау; кәсіпорынның активтерін сақтау, құжаттардың
анықтығын, толықтығының ыңғайлы деңгейін және ... ... ... ... қызметінің жұмыс істеуіне кешендік жағдай жасау кәсіпорында
ішкі бақылаудың барлық жүйесінің жоғары тиімділігін қамтамасыз ... ... ... ... жүргізуде тәуекелді төмендетеді, яғни оған кететін
шығындарды төмендетеді.
Негізгі құралдардың нақты бар ... ... және ... ... ... ... мақсатында субъекті басшылары нормативтерді, ... ... ... ... есеп ... басшылыққа ала отырып
негізгі құралдарға ішкі бақылау жүргізіп отырады.
Аудитті жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі себептерге
байланысты аз қолданатындығын анықтайды. Инфляцияның елеулі жағдайларында
негізгі ... ... ... жылдар үшін тиімділігін анықтап
салыстыру мүмкін емес, себебі инфляцияның әсер ету ... ... ... ... ...... ... ұжымға немесе басқа да
қолданушыларға бұл көрсеткіштің шынайы мәнін ... ... ... ... да ... ... ... құралдарды қолданудың
тиімділігінің нақты көрсеткіштерін тиянақты анықтауға міндетті.
Негізгі құралдарға ішкі ... ... ... ... ... ... ... құралдардың нақтылығын және сақталуын бақылауды қамтамасыз
ету; негізгі құралдар құрамына жатқызылудың және ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды бағалаудың
нақтылығын; негізгі құралдардың түсуі және және ... ... ... ... бейнеленуін және рәсімделуін; негізгі ... және ... ... және есепте көрсетілуінің негізділігін; негізгі
құралдардың қолданылуының дұрыстығын және тиімділігін; негізгі құралдарға
салық ... ... ... ... аудиторлық тексеру барысында үш сатыдан өтуі
қажет: мәселені анықтау, ... ... және ... ... ... қатар негізгі құралдардың есеп регистрлер жүйесінде,
қаржылық есеп берудің ақпаратына әсер ете ... ... ... ... ала отырып, қарастыруы қажет.
Негізгі құралдардың ішкі бақылауының тиімділігі ... ... ... және ... бағыттарын есепке ала отырып аудиторлар сауалнама
даярлайды.
Кесте ... ... ішкі ... жағдайының сауалнамасы
|Сұрақ ... |
|1 |2 ... | ... ... есептік құжаттар бірыңғайланған |Жоқ ... ... ... ме? | ... ... ... бойынша негізгі құралдардың |Иә ... ... ме және ... материалдық | ... ... ... ... ма? | ... ... құралдардың есебі бойынша нормативтік |Иә, бірақ жеткілікті |
|әрекеттегі құжаттармен бухгалтерия қамтамасыз ... ... бе? | ... ... ... есебінің әдістемесін |Иә ... есеп ... ... ... бар ма? | ... | ... ... құралдардың түгенделуі және зерттелуі |Иә, жылына бір рет |
|кезеңді түрде жүргізіле ме? | ... ... ... ... ... есепте|Иә, жалдан басқа |
|бейнелене ме? (қоймада, пайдалануда, жөндеуде, | ... және т.б.) | ... ... ... ... құны ... |Иә, бірақ жүйелі емес ... және ... ... ма? | ... ... ... ... негізделген түрде |Иә ... ма? | ... ... құралдарды қалпына келтіру құны дұрыс |Жоқ ... ма? | ... ... ... ... хаттамалары, |Иә, бірақ барлық |
|қабылдау-тапсыру актілері, сатып алу-сату ... емес ... бар ма? | ... | ... ... ... ... құралдарды жалға |Жоқ ... ... және ... ... ме? | ... ... ... ... алу және ... |Иә ...... бекітіле ме? | ... 14 ... |2 ... ... ... ... ... |Иә, ... ... емес ... ... жою ... ... ... ... ... ... қоя ма? | ... | ... ... нормаға және қызмет ету мерзіміне |Иә, бірақ жүйелі емес |
|сай негізгі құралдардың ... ... | ... ме? | ... ... қоры ... ... ... ма? |Жоқ ... | ... құралдармен атқарылған операциялардың |Жоқ ... ... ... ... ... бар ма? | ... есеп | ... ... ... |Иә ... және Бас ... ... | ... ма және олар ... бе? | ... | ... ... ... ... уақытында кіріске |Иә, бірақ ... емес ... ма және ... ме? | ... мерзімде негізгі құралдардың тозуы |Иә ... ... ... ме және ... ме? | ... ... ... бақылаудың әлсіз жақтарын ескере
отырып, аудитор мәліметтерді жинаудың ... ... ... Негізгі құралдарды тексеру процедуралары оның дұрыстығын немесе
дұрыс еместігін Бухгалтерлік есеп ... №6 ... ... ... ... ... ... қарап есепке алу қажет және ондай жағдайда тексеру процедурасы
тереңдетіледі және бөлшектенгені дұрыс.
Ішкі аудиттің маңызды құрамдас ... ... ... ... ... болып табылатындықтан, онда түгендеу әдісін және онымен
байланысты аудиторлық процедураны дамыту ... ... ие ... ... түгендеудің мақсаты – негізгі құралдардың неқты
барын және ... ... ... ... ... құжатарының барлығы,
бухгалтерлік есептің деректерін анықтау және басқа кәсіпорындарға ... ... ... ... ... кесімдер бойынша есептен
шығаруға болатын, мекеменің қаржылық-шаруашылық қызметтерінде ... ... ... ... түгендеудің жалпы ережелері, тәртібі мен мерзімі
Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттарына, Қазақстан Республикасының
Қаржы министрлігі бекіткен ... ... ... ережелер», мекемелер
мен кәсіпорындардағы негізгі ... ... ... ... ... да нормативтік кесімдер мен мекеменің есеп саясатына
сәйкес ... ... ... ... ... ... кем дегенде бір рет, ал
ғимараттарды, үйлерді және басқа ... ... үш ... бір ... ... ... ... алдында, сондай-ақ материалдық жауапты
тұлғалар ауысқанда және мекемені ... ... ... ... ... кесімдерге сәйкес мекеменің жетекшісі
мен бас бухгалтері түгендеуді жүргізуге басшылық және бақылау жасайды ... ... және ... ... міндетті.
Түгендеу басталмас бұрын техникалық құжаттардың бар-жоғын тексеру
керек, құжаттар жоқ болса, оларды алу ... ... ... ... ... ... ... объектіге байқап қарайды және «Негізгі құралдарды
түгендеу тізімдемесіне» олардың толық атауын, ... ... ... және ... ... және ... ... Есепке алынған объектілер табылғанда, сондай-ақ бухгалтерлік есеп
регистрін оларды сипаттайтын ... жоқ ... ... көрсетілмесе,
коммисия түгендеу тізімдемесіне және мүліктік карточкаларына жетіспейтін,
сонымен қатар сол объектілер ... ... ... ... ... ... мен ... түгендеу тізіміне «Негізгі құрралдарды
есепке алу ... ... (НҚ-6 ... ... ... де, онда ... атқаратын міндеті, іргетас, қабырғасы, шатыры
жасалған негізгі материалдар; аумағы ... және ішкі ... ... ... ... көлемі); конструкциясы (құрылыстар үшін); этаждар
саны; салынған жылы және т.б. енгізіледі.
Машиналар мен ... және ... ... ... көрсетіледі: қай уақытта жасалған, шығарылған жылы, атқаратын
міндеті, моделі, түрі, таңбасы, конструкциясы, ... (күш ... ... ... осы ... ... немесе қондырғыға
жататын құралдар мен қондырғылар және т.б.
Түгендеу тізімінде механикалық көлік құралдары бойынша көрсетіледі:
көлік ... ... ... ... зауыт, шығарылған жылы,
шассии номері, номерлік белгілер, бастапқы құны, түгендеу күніндегі ... ... ... ... ... сәтінде мекемеден тыс болған негізгі құралдар нысандары (ұзақ
жолда болатын автомашиналар, күрделі жөндеуге жіберуге ... ... ... және с.с.) ... ... шығып кеткенше түгенделуі керек.
Негізгі құралдардың есепке алынбаған нысандарын ... ... ... ... сипатталған мәліметтермен жеке түгендеу тізіміне
жазылады, сонымен бірге жаңа ... және ... ... ... ... ... түгендеу күніндегі қолданыстағы нарықтық бағаны
және ұдайы өндірістік жағдайды есепке ала отырып жүргізілуі ... ал ... ... ... күйі ... ... ... Негізгі
құралдардың осындай нысандарын бағалау және ... ... ... ... комиссиясы айқындауға және ... ... ... және ... өкімімен түгендеу кезінде анықталған есепке
алынбаған нысандар салынған немесе сатып алынған; жасалған шығындар ... ... және ... ... да ... ... мекеменің
жетекшісіне баяндау қажет.
Егер коммисия күрделі сипатта жасалған жұмыстарды немесе құрылыс пен
орнатылғандарды жекелеп ... ... ... көрсетпесе, тиісті
құжаттар бойынша объектінің баланстық құнын арттыруды немесе ... ... ... және ... ... өзгерістер жайлы мәліметтер
келтіруі керек. Коммисия бір уақытта кінәлі адамдарды әрі сол және ... ... ... ... есеп ... ... ... тиіс.
Түгендеу сәтінде кәсіпорындағы сыртқары жерде тұрған негізгі құралдар
олар істен шыққанша түгенделеді.
Пайдалануға жарамсыз және қалпына ... ... ... ... кіргізілмейді.
Меншікті құралдарды түгендеумен бір уақытта жалға алынған және
жауапты ... ... ... құралдар да тексеріледі. Бұл объектілер
бойынша жекелей түгендеу тізімдемелері жасалады, оларда бұл ... алу ... ... ... ... ... ... беріледі. Оларда белгіленген мәліметтерден басқа кәсіпорынның
атауы, жал немесе сақтау мерзімі ... ... ... бір
данасы осы кәсіпорында болады.
Түгендеу нәтижелерін айқындау үшін бухгалтерияда есеп мәліметтерінен
ауытқу табылған объектілерді де қоса ... ... ... түгендеу
нәтижелерін салыстыру тізімдемесі» жасалады.
Түгендеу коммисиясы негізгі құралдардың кем ... ... ... ... ... жауапты адамдардан айырмашылық себептері
туралы жазбаша түсініктер ... ... ... ... ... ... жазылады: карточкалар «Архив» бөліміне
орналастырылады.
Түгендеу ... ... ... ... де ... нәтижелері көрсетіледі, артықшылықтар мен жетіспеушіліктердің
себептері мен кінәлілер мұқият талқыланады, сондай-ақ түгендеу нәтижелері
бойынша комиссияның қорытындысы және ... ... жою ... ... болдырмау бойынша ұсыныстар келтіріледі. Хаттама түгендеу
және салыстыру тізімдемелерімен бірге оларды толық рәсімделгеннен ... ... ... ... ... оны бекітуге және
түпкілікті шешім ... ... ... ... ... ... түгендеу аяқталғаннан кейін 10 күннен кем емес мерзімде
бекітеді. Қорытындылары түгендеу біткен айдың ... ... ... ... ... кейін түгендеу нәтижелерін бухгалтерлік
есепте көрсету үшін бухгалтерияға жібереді.
Түгендеу нәтижелерін бухгалтерлік есепте көрсеткеннен кейін есептік
мәліметтер нақты болады және ... ... шын ... бар ... ... | 3.3 ... қорларына аудиторлық тексерудің маңызы мен |
| ... ... ... сақтау, есепке алу және пайдалану ескерткіштерінің
оның аудитінің мақсаты туындайды. Яғни аудитінің мақсаты – ... ... ... ... ішкі және ... ... пайдалы қызмет ету мерзіміне енгізілген өзгерістерінің дер кезінде
бухгалтерлік есепте дұрыс көрсетілгендігін және оларды ... ... ... ... ... ... Аудитор алдына қойған
мақсатына жету үшін ... ... ... ... ... ... тиіс.
Негізгі құралдардың сақталу, есепке алу және ... ... ... ... ... ... нақты қолда барлығына және сақталуына бақылаудың
қамтамасыз етілгендігін;
( ... ... ... ... ... жатқызылғандығын,
олардың жіктелуі, меншіктік қатынасы және өндіріс үрдісіне ... ... ... ... ... құралдардың дұрыс бағаланғандығын;
( есепте негізгі құралдардың кіріс және шығыс операцияларының дұрыс
көрсетіліп құжатталғандығын;
( есепте негізгі құралдарға ... және ... ... ... ... ... дұрыс және тиімді пайдаланылғандығын;
( бухгалтерлік есеппен қорытынды ... ... ... бар ... және ... қозғалысы туралы мәліметтердің дұрыс
көрсетілгендігін тексеру болып табылады.
Аудитордың ... ... бар ... ... ... бақылаудың
қалай ұйымдастырылғандығын тексерумен шектелмейді. Оларды ... ... ... атқарылған іс-шараларды да тексеруге міндетті.
Ол үшін шаруашылықтың басшылығының ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның
тағайындалғандығын: тағайындалған ... ... ... материалды
жауапкершілігі туралы жазбаша шарт жасалғандығын; негізгі ... ... ... ... ... істейтін түгендеу комиссиясының
тағайындалғандығын; жылдық қорытынды ... есеп ... ... ... ... нәтижесінің дұрыс құжатталғандығын
және оны қарау мерзімінің сақталғандығын; негізгі құралдардың кем ... ... ... орын ... ... ... ... қандай
әкімшілік шаралары қолданылғандығын анықтауға міндетті.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік ... мен ішкі ... ... ... үшін ... алынған ақпараттың негізінде алдын ала
дайындалған тест сұрақтары қолданылады.
Аудитор жоғарыда аталған басты ... ... ... ... ... сақталу және ... ... ... ... ... ... ... жоспарланған аудиттің іс-
әрекеттері, ақпарат көздері және ... ... ... ... Отандық
және шетелдік авторлардығы жасаған бағдарламаларына сүйене отырып, ... ... және ... ... ... ... мынадай
мәселелерді қамтиды:
- баланстың көрсеткіштерінің, бас кітап, есеп ... ... ... ... ... ... ... құралдардың аналитикалық және синтетикалық есебінің дұрыс
жүргізілгендігін тексеруді;
- ... ... ... пайдалану орындарындағы нақтылығын және
оларға бақылаудың қамтамасыз етілгендігін ... ... ... ішкі және сыртқы қозғалыстарының ... ... ... құралдардың дұрыс топталып сыныпталғандығын тексеруді;
- негізгі құралдарды бағалау және ... ... ... ... ... ... кіріске алу және шығыс жасау ... ... ... ... тозу ... және ... ... тексеру;
- негізгі құралдарды жөндеуге (күрделі ағымдағы) жұмсалған ... және ... ... есеп шоттарында дұрыс
көрсетіліп таратылғандығын тексеруді;
- негізгі құралдардың техникалық жағдайын және ... ... ... негізгі құралдарды ... және ... ... ... ... ... құралдарды, аудитордың бағдарлама көрсетіп отырғандай, алдымен
олардың баланста дұрыс көрсетілгендігін тексеру үшін 2410 ... 2420 ... ... ... ... құрамына енген
синтетикалық шоттарындағы ... Бас ... ... есеп
регистрларындағы, машина жазбалардағы ... ... ... есеп шоттарындағы көрсеткіштерінің қосындысының жиынтығы
синтетикалық есеп ... ... ... ... қажет.
Аудитордың тексеру бағдарламасы бухгалтерлік есеп жүргізуге, оның
күшіндегі нормативтік-құқықтық актілерге ... ... ... ... есеп ... ақиқаттығын растауға бағытталған.
Кесте 15
Негізгі құралдарға аудиторлық ... ... ... ... ... | | |алу |
| | | ... | | |мі |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... Бас кітап |0,5 |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... құралдардың есебін түгендеу |0,5 |
| |барын және сақталуын |карточкасы, негізгі ... | |
| ... ... ... ... | ... ... құралдардың дұрыс |Негізгі құралдардың есебін түгендеу |1 күн|
| ... ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | ... ... құралдардың |Баланс, Бас кітап, ... |1 ... ... және ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... түгендеу тізімі | ... ... ... |Бас ... ... ... |0,5 |
| |түсімінің есебінің ... ... ... ... | |
| ... және |құралдар қозғалысы есебінің | |
| ... ... ... негізгі құралдарды | |
| |тексеру ... ... ... | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... шот ... | |
| | ... | ... ... ... |Есептік саясат, Баланс, Бас кітап |0,5 |
| ... ... және |2410, 2420 ... ... | |
| ... көрсетілуінің |журнал-ордердің және ведомость | |
| ... ... ... ... |
| ... ... тозу ... есебінің | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | ... 15 жалғасы
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... ... ... | |
| |операцияларының есепте ... ... ... |
| ... ... ... қозғалысы есебінің | |
| |тексеру ... | ... ... ... және ... |Бас кітап, банк көшірмесі, | |
| ... ... ... ... |0,5 |
| ... көрсетілуінің |құралдарды түгндеу тізімі, | |
| ... ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... негізгі құралдарды | |
| | ... ... және т.б. | ... ... құралдардың |Бас ... ... ... |0,5 |
| ... ... ... ... жою актісі, | |
| |көрсетілуінің және ... ... ... | |
| ... дұрыстығын |шығару актісі | |
| ... | | ... ... ... |Баланс, Бас кітап, салықтар |0,5 |
| ... ... ... ... декларациялар, жылдық | |
| ... ... ... ... 11 | |
| | ... | ... ... ... ... Бас ... 12 |1 күн |
| ... тексеру және |журнал-ордер, негізгі | |
| ... ... ... |құралдардың тозу сомасы | |
| | ... ... ... | |
| | ... құжаттар | ... ... ... ... ... ... ... алуды жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін комиссия құру туралы
бұйрығымен және қабылдау комиссиясы құрамымен танысқаннан ... ... ... ... көздерін анықтауы тиіс. Сондай-ақ, аудитор
шаруашылықтың пайдалануына кіріске алынған негізгі құралдарды жаңартып және
толықтырып отыру көздеріне ... ... ... ... ... аударуы тиіс:
• күрделі қаржы салымына (жаңа ғимараттар, құрылымдар мен беріліс
өткізгіш құрылғыларды салу, жаңа жабдықтарды сатып алу және ... ... және жеке ... жаңа және ... пайдалануда болған
негізгі құралдар нысандарының сатып алу ... ... ... ... (бартерлік) жолымен
алынған негізгі құралдарға;
• заңды және жеке тұлғалардан төлем ақызыс тегін алынған жаңа және
бұрын пайдалануда болған негізгі ... ... ... капиталға қосқан үлесі ретінде
алынған негізгі құралдарға;
• түгендеу ... ... ... жоқ ... негізгі
құралдарға;
• ұзақ мерзімге жалға алу жолымен ... ... ... негізгі құралдардың келіп түсу кездеріне ... дер ... алу ... толтырылып тіркелгендігіне көз жеткізу керек.
Негізгі құралдарды кіріске алуды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін
комиссияның құрамының түгелдей қатысып, оның құрамына әр түрлі саланың бас
мамандары мен ... ... ... ... ... техникалық қауіпсіздендіру, мамандарының бухгалтерлердің ж.б.
мамандық ... ... ... ... нақты қолда бар негізгі құралдардың ... ... ... аналитикалық есебіне назар аударады. Яғни, әрбір
негізгі ... ... ... ... ... ... бастапқы құнын жүргізілген қайта бағалаудың нәтижелерін
көрсетіп ашылатын мүліктік карточкаларының дұрыс толтырылғандығын және ... ... ... ... ... ... ... пайдалану барысында олардың құнына, пайдалы қызмет
ету мерзіміне елеулі әсер ... ... ... ... ... Мүліктік карточкаларындағы көрсетілген мәліметтер
бастапқы құжаттарындағы мәліметтерін салыстыра отырып, негізгі ... және ... ... бойынша қорытынды есеп ақпараттарындағы
жағдайына сәйкестігін анықтауға болады. Аудитор шаруашылықтың ... ... ... ... ... есеп пен ... ... есеп мәліметтерін өндеу ... ... ... ... ... ... және қозғалыстарының бірыңғай
типтік үлгідегі бастапқы есеп құжаттарында жазылып толтырылғандығын тексеру
тиісті. Бастапқы құжаттарының реквизиттерінің ... ... ... ... ... қатысқан жауапкершілікті тұлғаларының
қойған қолдарының тұпнұсқалығын тексеруге тиісті. Кеткен кемшіліктер мен
анықталған ... түзу ... ... ... ... ... тиіс. Қажет болған жағдайда, аудитордың ... ... ... ... ... құқы бар. Аудитор негізгі құралдар
нысандарының амортизацияланып тозу ... ... ... ... мәселелерге назар аударуға міндетті:
• есеп жүргізу ... ... ... ... ... құралдарға тозу-есептеу ведомостының дұрыс толтырылып
есептелгендігіне;
• жолаушыларды және жүк ... ... тозу ... ... ... құралдауды кіріске алғанда және шығыс жасағанда тозу
есептеу және оны тоқтату тәртіптерінің сақталғандығына;
... ... ету ... ... ... әлі ... ... негізгі құралдарға тозу есептеудің жалғасуына
немесе тоқтатылғандығына;
... ... ету ... ... ... шығып, жарамсыз болып
қалған есепте бар негізгі құралдарға тозу есептеудің ... ... ... ... ... ... техникалық жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... құралдардың тиімді пайдаланылғандығын ... қор ... ... ... ... бұл көрсеткіштердің
зерттелгендігін, қор қайтымдылығын жоғарылатуға бағытталған кешенді ... және оның ... ... ... тиіс. Сондай-ақ, аудитор
негізгі құралдарды пайдаланудың тәртібін бұзушылыққа және ... ... ... ... үшін ... алынған шаруашылық мүліктерін
және басқа да ... ... ... ... жеке ... ... ... орын алмағандығын анықтауға тиіс. Бұндай
фактілер кездескен жағдайда мүліктерді пайдаланған тұлғалардан ... ... ... керек.
Аудитор негізгі құралдардың белсенді бөлігін пайдаланудын, тиімділігін
экстенсивті жолмен де, интенсивті (екпінді) жолмен де көтеру арқылы ... ... ... ... ... ... ... құралдарының техникалық жағдайы мен тиімділік
көрсеткіштерін талдау
Қоғамда негізгі құралдардың құрылымын, өзгерісін және жағдайын ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
активінің үлес салмағының көп бөлігін алады.
Нарықтық қатынастың құрылуы түрлі ... ... ... ... Мұнда қолда бар ... ... ... ғана жеңе ... ... көшу шарттары еңбек ұжымдарын өндірістің бүкіл
материалдық – заттық факторларын, соның ішінде негізгі ... ... ... ... ... ... ... Бұл
резервтерді дәл экономикалық талдау көмегімен анықтауға және пайдалануға
болады.
Негізгі қорлар ... мен ... ... ... аса ... бірі болып табылады, өйткені дәл солар ғылыми –техникалық
прогресті материалдық іске асырушылар, ал ғылыми – техникалық ... ... ... ... арттырудың басты факторы.
Кәсіпорындағы негізгі құралдарды талдаудағы негізгі ... ... және оның ... ... негізгі құралдармен
жеткілікті дәрежеде қамтамасыздығын және оларды пайдаланудың жалпылама және
жекеше көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдаланудың өнім көлеміне және басқа
да көрсеткіштерге әсерін ... ... ... ... мен ... ... ... ашу.
Негізгі өндірістік қорды пайдалану арқылы қосымша ... өнім ... ... ... өнімділігінің өсіміне, өнімнің
өзіндік құнының төмендеуіне, өндіріс рентабелділігінің өсуіне, ... ... ... ... уақыт үнемділігіне қол жеткізіледі.
Негізгі құралдардың қаншалықты деңгейде жақсы ... ... ... айналымы тездетіледі. Талдау жұмысы негiзгi құралдардың
құрамы мен қозғалысын зерттеуден басталады. Осыған сәйкес талдау процесiнде
кәсiпорынның ... ... ... ... етiлгенiн және олардың
қаншалықты тиiмдi пайдаланылғанын жан-жақты зерттеу керек. ... ... ... ... және ... зерттеу олардың
жiктелуi негiзiнде құрылады.
Қаржылық есеп берудің №11 ... ... мен ... ... ... мен ... ... есеп беру” нысанының мәліметтерін
пайдалана отырып келесі ... ... ... ... ... мен
құрылымын талдаймыз.
Кесте 16
«Нуржан и К»ЖШС-ң 2011-2012 ж.ж. негізгі құралдардың құрамы мен
құрылымын талдау
|Р/с|Негізгі құралдардың |2011 |2012 ... |
| ... | | |( + , - ) |
| | ... ... ... |үлес | |
| | |мың тг. ... |мың тг. ... | |
| | | |℅ | |℅ | |
|1 |Жер |7188 |1,9 |7188 |1,9 |- |
|2 ... |213774 |57,2 |222881 |57,9 |9207 |
|3 ... |19563 |5,2 |19563 |5,1 |- |
|4 ... құралдар |6179 |1,7 |200 |0,05 |-5979 |
|5 ... мен |61888 |16,6 |68471 |17,8 |6583 |
| ... | | | | | |
|6 ... ... |59659 |16 |61522 |16 |1863 |
|7 ... ... |4966 |1,4 |4832 |1,2 |-134 |
| ... |373217 |100 |384757 |100 |11540 ... ... ... ... ... ... екі жыл
ішіндегі өзгерістерін көре ... 2011 жыл мен 2012 жыл ... ... құны 11540 мың тг. өскен. ... ... ... ең ... ... ... артуы 9207 мың тг. басым ... ... ... ... ... құнының 9207 мың тг., яғни ... ... ... ... ... ... мен ... 6583 мың тг. өсуі әсер етіп отыр. Бұдан байқайтынымыз кәсіпорын
жылдан ... ... ... ... мен ... сатып алуға
біршама қаражат жұмсаған. ... ... ... ... ... ... үшін қазіргі заманғы технологияны игеріп, түрлі
техникалар сатып алуы болып отыр. Ал ... ... ... ... 5979 мың тг., басқа да құралар құны 134 мың тг. ... Жер мен ... құны ... екі ... да ... және ... ... қоғамның мүлкінің құрамын тексергенде
негізгі құралдардың техникалық деңгейіне, өнімділігіне, экономикалық
тиімділігіне, физикалық және ... ... ... көп ... ... ... жаңа ... енгізу, жаңа объектілерді іске қосу ... ... ... ... жоспардың орындалуы тексеріледі. Жаңа
жабдықтың жалпы көлемінің үлесі және әрбір бөліктің үлесі бойынша, ... ... ... ... ... Жас ... мен ... сипаттау үшін қорлар пайдалану ұзақтығы бойынша топталады ( 5,5-10,
10-20 және 20жылдан ... ... ... пайдалануын талдауда олардың қозғалысы мен
жағдайын талдау маңызды. ... ... үшін ... ... ... ... ... өсу, тозу және iске жарамдылық және
қорладың жаңару ... Бұл ... ... ... сонымен қатар олар негізгі құралдардың ... ... ... (Кж) - жыл ... ... түскен негізгі
құралдардың құнын (НҚк) жыл ... ... ... құнына (НҚж.а) бөлу
арқылы анықталады:
Кж = НҚк / НҚж.а
Жаңару коэффициентін барлық негізгі құралдар, оның ... ... ... ... жеке ... және ... негізгі түрлері
бойынша мақсатқа сай етіп есептеу ... ... ... ... ... ... ... құралдар бойынша және қозғалысқа енгізілуі бойынша жеке-жеке
есептеуге болады.
Талдау жүргізу кезінде жаңару коэффициентінің актив ... ... ... салыстырып, оның қай бөлігі жаңаруға көп ... ... ... ... ... коэффициентінің актив бөлігінің көп
болуы қоғамда жаңару осы актив бөлігінің есебінен болып отырғанын көрсетеді
және ол қор ... ... әсер ... ... ... ... ... алу немесе қолда бар
құралдарды модернизациялау есебінен болуы мүмкін.
Негізгі құралдардың ... ... (Жм) – ... ... ... ... (НҚж.б) жыл ішінде келіп түскен негізгі құралдардың құнына
(НҚк) бөлеу арқылы анықталады.
Жм = НҚж.б. / НҚк
Істен шығу коэффициенті (Кш) – ... ... ... ... ... жыл ... негізгі құралдардың (НҚж.б) құнына бөлу арқылы
анықталады:
Кш = НҚш / ... шығу ... ... ... ... оның ... ... негізгі құралдардың жеке топтары және жабдықтардың негізгі
түрлері бойынша мақсатқа сай ... ... ... қатар оларды барлық
істен шыққан негізгі құралдар бойынша және жою бойынша ... ... ... ... ... шығу коэффициентінің актив бөлігін барлық
негізгі құралдармен салыстырып, оның қай бөлігі істен шығуға көп ... ... ... ... ... шығу коэффициентінің актив бөлігінің
көп болуы қоғамда істен шығу осы ... ... ... ... ... және ол қор ... ... әсер етеді.
Өсу коэффициенті (Кө) – бұл негізгі ... жыл ... ... ... көрсетеді.
Кө = НҚж.а / НҚж.б
Талдау жүргізу кезінде негізгі ... ... ... шығу және ... ... қарау керек. Қосымша мәліметтер алып негізгі
құралдардың жаңару жаңа құрылыс немесе ескі жабдықтардың ... ... ... есебінен жүргізіле ме, соны анықтап ... ... ... ... ... ... жасалады.
Негізгі құралдардың техникалық жағдайының жалпы көрсеткіші тозу және
жарамдылық коэффициенттері болып табылады.
Тозу коэффициенті (Кт) – ... ... тозу ... (НҚт)
негізгі құралдардың бастапқы құнына (НҚб.қ) бөлеміз.
Кт = НҚт / НҚб.қ
Жарамдылық ... ...... ... ... ... негізгі құралдардың бастапқы құнына (НҚб.қ) бөлеміз.
Кжар = НҚқ.қ / НҚб.қ
Тозу және жарамдылық коэффициенттері кезең басы мен соңына есептеледі.
Тозу коэффициенті ... ... ... ... болған сайын
негізгі құралдардың техникалық жағдайы жақсы болады.
«Нуржан и К»ЖШС-ң қаржылық есеп берудің №11 ... ... ... емес ... ... мен жылжуы жөнінде есеп беру”
нысанының мәліметтерін пайдалана ... ... ... екі ... ... ... ... жөніндегі келесі кестені құрамыз.
Кесте 17
«Нуржан и К»ЖШС-ң 2011-2012 ж.ж. негізгі құралдардың қозғалысы
|Р/с |Көрсеткіштер ... |Іс ... ... |
| | ... | |(+,-) |
| | | |2011 ж |2012 ж | |
|1 ... ... жыл |мың тг. |348116 |373217 |25101 |
| ... құны | | | | |
|2 ... ... |мың тг. |30695 |18318 |-12377 |
| ... ... | | | | |
|3 ... ... |мың тг. |5594 |6778 |1184 |
| ... ... | | | | |
|4 ... ... жыл |мың тг. |373217 |384757 |11540 |
| ... құны | | | | |
|5 ... ... |мың тг. |235417 |245394 |9977 |
| ... | | | | |
|6 ... ... |мың тг. |137800 |139363 |1563 |
| ... құны | | | | |
|7 ... ... |% |0,08 |0,05 |-0,03 |
|8 ... ... |жыл |11,3 |20,3 |9 |
|9 ... шығу ... |% |0,016 |0,018 |0,002 ... |Өсу ... |% |1,07 |1,03 |-0,04 ... ... ... |% |0,63 |0,64 |0,01 ... |Жарамдылық коэффициенті |% |0,37 |0,36 |-0,01 ... ... ... ... жылы келіп түскен негізгі құралдардың
құны 12377 мың тг. азайып, керісінше ... ... құны 1184 мың ... Жыл ... ... ... құны 11540 мың тг. өсіп ... ... ... 9977 мың тг. ... ... ... қалдық құны 1563 мың тг. жоғарылаған.
Кәсіпорындағы негізгі құралдардың жағдайын жаңару коэффициентінінен
байқауға болады. Біздің кәсіпорында бұл ... мәні 2011 ... тең ... есепті жылы бұл көрсеткіш 0,03%-ға ... ... ... ... шығу ... ... ... жөн. 2012 жылы кәсіпорынның негізі құралдары 0,018 %-ға шыққан,
өткен ... ... бұл ... ... ... ... төмендеп, шығу коэффициентінің жоғарылауы өсу коэффициентін
есепті 0,04 %-ға төмендетіп отыр. Сонымен қатар, негізгі құралдардың ... ... ... салыстырғанда 0,01% өсіп, жарамдылық коэффициенті
0,01% ... Тозу ... өсуі ... ... ... бірақ бұл өте жоғары емес.
Негізгі құралдардың техникалық ... ... ... ... қолдану көрсеткіштері оқылады. Негізгі құралдарды пайдаланудың
жалпылама тиімділік көрсеткіштері арқылы ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Негiзгi құралдардың
тиiмдi пайдаланылуын арттыру есебiнен еңбек ... ... ... ... құнын кемiтуге, пайданы арттыруға қоғамдық
өндiрiстiң тиiмдiлiгiн жақсартуға мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... қор ... қормен қарулану.
Негізгі қорларды пайдалануды жақсарту - өнімнің өзіндік құнындағы
пайдалану шығындарын төмендетуші маңызды ... ... ... ... тиімді пайдалануды сипаттайтын көрсеткіш қор қайтарымы болып
табылады. Ол өнім сату мен қызмет ... ... ... ... ішіндегі
негізгі құралдардың қалдық құны бойынша мөлшеріне бөлу арқылы есептелінеді.
Қор ... өсуі ... ... ... ... ... оның өнім ... есебін және өндірістегі
шығындарды азайтады.
Қор қайтарымының коэффициентін негізгі құралдардың ... ... ... де, ... ... ... техникалық деңгейінің
есебінен де арттыруға болады. Әрине оның ... сала мен оның ... ... ... Егер қор ... жоғары болса,
соғұрлым негізгі қорларды пайдалану тиімділігі жоғары және керісінше. Қор
қайтарымын көтеру үшін ... ... ... ... ... көлемінің
өсімін ұлғайту қажет.
Қор сыйымдылығы өнімнің бір бірлігіне ... ... ... ... Ол қор ... кері ... болып табылады. Қор
сыйымдылығы өнiм өндiру үшiн пайдаланылатын негiзгi ... ... ... өнiм ... ... Ол жыл бойы өндiрiлген өнiм
көлемiнiң негiзгi құралдардың ... ... ... ... ... Бұл ... ... құралдардың құнына кәсiпорын меншiгiндегi
және жалға алынған негiзгi құралдардының құны есептелiнедi де, ... және ... ... ... ... құралдарының құны
есептелiнбейдi.
Кәсіпорынның негізгі құралдармен қамтамасыз ... ... ... ... ... және қормен қамтамасыз етілу көрсеткіштері
есептелінеді. Бір жұмыскерге есептелген қор ... ... ... ... адам ... ... есебінен өнімнің қаншалықты
өскендігін көрсетеді.Қормен ... ... ... ... -
өндірістің қалыпша жұмыс істеуі мен еңбек құралдарын жоғары тиімділікпен
қолданудың алғы шарттарының бірі болып табылады.
Еңбектің ... ... ... ... орташа
жылдық құнын ең үлкен ауысымдағы орташа тізімдік жұмыскерлер санына бөлу
арқылы анықталады.
Жұмыскерлерді қорлармен қамтамасыз етудің ... баға беру ... ... ... арту ... еңбек өнімділігінің өсуімен
салыстырылады. Еңбек өнімділігінің өсуі ... ... ... алда ... ... ... тиімді пайдалануын талдау үшін «Нуржан и ... - ... ... мен ... ... ... №11 - нысан «Негізгі қорлар
жағдайы туралы есеп» мәліметтерін қолдана отырып баға ... ... и ... ... ж.ж. ... құралдардың тиімді
пайдалануын талдау
Р/с |Көрсеткіштер |Өлшем бірлігі |Іс жүзінде |Ауытқу
( + , - ) | | | | |2011 ж. |2012 ж. | | |1 ... ... ... | тг. |5335 |11337 |6002 | |2 ... ... орташа
жылдық қоры |мың тг.
|360666,5 |378987 |183205 | |3 |Қызметкерлер саны |адам |812 |783 |-29 |
|4 |Қор ... |тг. |0,02 |0,03 |0,01 | |5 |Қор ... |тг. ... |-34,2 | |6 |Қормен қарулану | |444,2 |484,2 |40 | ... ... ... 2012 ... ... алынған кіріс мөлшерi 2011 жылға қарағанда 6002 теңгеге асып
отыр, ал ... ... ... ... құны 183205 мың ... ... құралдардың өндiрiстегi пайдалану ... ... қор ... ... ... ... отырған
ұйымымызда ол көрсеткiш өткен жылға қарағанда 0,01 ... ... ... төмендеуіне байланысты қор сыйымдылығы 34,2 ... ... ... мәліметтерден кәсіпорында қормен қарулану
көрсеткішінің жағымды ... ... ... қарулану 2012 жылы 2011
жылға ... 40 тг ... бір ... 484,2 тг ... Бұл жылы
жұмыскерлер саны қысқарғанмен, негізгі қорлардардың орташа жылдық ... ... ... ... ... де ... ... мен  талдау қорытындыларының дұрыстығы
біріншіден есеп беру мәліметтерінің сапасына ... ... ... ... ... қарқынын қамтамасыз ету мүмкіндігі тек
дамудың  ... ... ... ... ... ... мен ... ара қатынасы ... ... және ... ... ... ... ғылымды көп қажетсiнетiн ... ... ... ... ... алуға бағдарланған жаңа ақпараттық
технологияларды әзiрлеу мен ... және ... ... пен ... ... ... мен дамыту есебiнен ... ... ... ... ету, ... ... ... құралдардың техникалық жағдайын үнемі көтеріп
отыру, негізгі құралдарды үнемі жаңартып отыру саясатын ұйымдастыру бүгінгі
күнде ... ... ... ... өзектi стратегиялық мiндеттерi
болып табылады.
Нарықтық экономикаға өтумен байланысты басты орында өндірістік
кәсіпорындардың тіршілік етуі ... ... ... ... ... ... ... тақырыбын таңдау және оның ... ... ... ... ... мен ішкі ... ұйымдастыру
және оларды жетілдіру жолдары» тақырыбында «Нуржан и ... ... ... ... жазу ... ... экономикалық
жағдайына, оның техникалық-экономикалық көрсеткіштеріне тоқталып, ... ... ... ... ... ... ... Кез-
келген кәсіпорында негізгі құралдар сәйкесті құжаттармен ... ... ... орай ... ... бойынша негізгі құралдарға
байланысты барлық құжаттар алынып, талдау жасалынады.
Кәсіпорын «Нуржан и ... ... ... ... ... Нақтырақ айтсақ, техникалық байқау, ағымдағы атцепты (шашып
жөндеу) және атцепсыз жөндеу, вагондарға жүк арту ... ... ... ... вагондарды қабылдау, техникалық өткізу
пунктінде вагондарды қабылдау және өткізу, жүк вагондарының ... ... ... и ... 2011 -2012 жылдардағы қаржы-шаруашылық қызметіне
талдау жүргізу барысында келесідей нәтижелерді ... ... Есеп ... ... ... ... ... 1328588 тг. таза зиян шеккен,
мұны өткен жылмен салыстырғанда 148586 тг. ... яғни екі ... ... ... қоры 2012 жылы 790396 мың тг. ... ... жылмен
салыстарғанда 91077 мың тг. ... ... ... ... ... орташа жылдық жалақысы есепті жылы 84120 тг. болып, 12351
тг. артқан. Жұмысшылар саны 2011 жылы 812 ... ал 2011 жылы 783 ... ... ... ... 29 ... қысқаруына байланысты барлық
жұмысшылармен жұмсалған еңбек 76277 адам-сағатқа төмендеген, яғни 2011 ... ... 1412972 ... 2012 жылы 336695 ... болды.
Жүргізілген талдау нәтижесі бойынша «Нуржан и К»ЖШС-ң негізгі
құралдарын ... ... және ... ... келесі қорытындыларды
жасауымызға болады. Есепті жылы негізгі қорлардың орташа ... құны ... тг., ... жылы 360666,5 мың тг. ... ... жылы 183205 мың ... Негізгі құралдардың тиімді пайдалануын ... ... ... 0,02 тг. ... Ол ... ... ... тиімді
пайдаланғанын көрсетеді.
Негізгі қорлардың техникалық жағдайын талдау негізгі қорлардың көп
бөлігі жақсы жағдайда екенін көрсетеді. Талдау ... ... ... ... жылы 5% ... бұл ... жылмен салыстырғанда 3%
төмендеген, есесіне істен шығу ... 2011 жылы 1,6%, 2012 жылы ... 1,2% ... ... ... өсу ... де 4%
төмендегенін байқаймыз. Барлық негізгі қорлар бойынша тозу коэффициенті
2012 жылы 0,64 ... және 2011 ... ... 0,01 ... ... Жарамдылық коэффициенті есепті жылы 36% тең ... ... ... ... ... ... ... берілген
көрсеткіштері кәсіпорында негізгі қорлардың техникалық деңгейі ... ... ... масштабты орындауға жағдай туғызады.
Кәсіпорынның негізгі қорларын ... ... ... – қор ... ... жүргізілген талдау бойынша өнеркәсіпті-
өндірістік және олардың активті бөлігі алдыңғы жылмен салыстырғанда өскен.
«Нуржан и ... ... ... ... мен аудитiн және олардың
экономикалық тиiмдi пайдалануын зерттей келе ... ... ... ... ... ... ... болады.
«Нуржан и К»ЖШС-ң негiзгi құралдардың ұқыпты сақталуына және тиiмдi
пайдалануына толық жағдай жасалынған. Бұл ... ... ... негiзгi
құралға жауапты адам тағайындалып олар ... ... ... Кәсiпорынның негiзгi құралдары 6-шы ... ... ... яғни ... ... көрсетiлген бағалар бойынша
бағаланады.
Жыл сайын шаруашылық субъектiсi жылдық есеп берер ... ... ... ... ... жүргiзiп тұрады. Сонымен қатар әрбiр
бөлiм басшылары өздерiнiң жауапкершiлiгiндегі ... ... ... жыл соңында есеп бередi, яғни жыл басында ... ... ... жыл бойы кiрiске алғандары мен шығыс етiлгендерi, жыл соңында
қалғандары туралы. Осы есеп ... олар ... ... ... ... ... негiзгi құралдар үшiн кәсiпорын басшыларының алдында тапсырыс
бередi. Барлық негiзгi құралдардың топтамалық және ... ... ... белгiленген құжаттарда есептелiнiп жүргiзiледi. Олардың уақтылы
толтырылуына жауапты адам белгiленген.
2011 және 2012 жылдары ұйым өз ... ... ... және ... жөндеу жұмысын жүргiзген.
Әйтседе осы айтылғандармен қатар «Нуржан и К»ЖШС-ң ... ... ... ... ... ... да, олардың тиiмдiлiгiн
арттыратын, яғни кәсiпорынынға көбiрек пайда әкелiп тұру үшiн келесiдей
ұсынысымды айтқым ... ... ... ... ... ... ... құралдардың шамадан тыс ескіріп қалмауына жол бермеу кәсіпорынның
негізгі міндеті болу ... ... ... ... тиімді
пайдалану үшін күрделі жөндеу жұмыстарын сапалы әрі дер кезінде жүргізіп
отыру, өндірістік ... ... ... ... ету, ... тозу ысырабын азайту, не өндірісті және еңбекті жетілдіру
негізгі құралдардың ... ... ... ... бос ... қысқарту арқылы олардың тиімділігіне қол жеткіуге болады. Негізгі
құралдарға жөндеу жүргізу бойынша шығындарды ... ала ... ... құралдардың тиімді пайдалануы үшін оларды қолдану барысындағы
бақылауды жоғарылату мен аудиторлық тесеру жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... ... құралдарды уақытылы есептеп шығару және олардың
орнына бүгiнгi күн талабына сәйкес өнiмдiлiгi ... ... ... ... ... ... жағдайында амортизациялық аударымның
мөлшері кәсіпорынның экономикасына ... ... ... аударымның тым жоғары деңгейі өндіріс шығындарының мөлшерін
көбейтеді, осыған орай өнімнің ... ... ... ... бұл ... ... ... ауқымды деңгейін қысқартады.
Амортизациялық аударымның кемітілген үлесі негізгі қорларды ... ... ... ... ... ұзартады, ал бұл олардың ескіріп қалуына
әкеп соғады. Міне ... ... ... ... төмендеп,
кәсіпорының нарықтағы жайғасымы ысырап болады.
Жалпы алғанда негізгі құралдарды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... механизациясы;
2) Құрал-жабдықтардың модернизациясы және оларды ауыстыру;
3) Еңбекті және өндірісті ұйымдастыруды жетілдіру және ... ... ... кәсіпорынды дамыту жоспарында қарастырылады.
Осы шараларды жүзеге асыру нәтижесінде 3-4 жылдан кейін кәсіпорынның бір
қалыпты өзінің ... ... ... және әр ... тұрақсыз сыртқы
факторлар кәсіпорынға айтарлықтай әсерін ... ... ... ... ... депосының жұмыстарын, яғни
қызмет көрсету көлемiн арттыруға ықпал етедi деп ойлаймын.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ҚР Заңы 2006 ... 5 ... «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңы
15.02.2007 жыл ... ... ... ... ережесі» ҚР Қаржы Министрлігінің
22.06.2007 жыл №221 бұйрығымен бекітілген
4. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары. ҚР ... ... жыл №185 ... ... ... есеп ... әдістемелік ұсыныстар,
шоттардың типтік жоспары: құжаттар жинағы. – Алматы: LEM,
2009. – 320 б.
6. ... ... ... стандарттары. – Алматы:
Раритет, 2009 – 672 б.
7. Қазақстандағы аудиттің халықаралық ...... 2009 – 786 ... ... және ... ... ... да міндетті төлемдер
туралы (Салық кодексі). – Алматы: ЮРИСТ. 2010. – 536 б.
9. Абленов Д.О. қаржылық аудит және ... ... ... Оқу ...... ... 2010. – 528 ... Әбдішүкіров Р.С., Мырзалиев Б.С. Бухгалтерлік ... ... 1 ... - ... Нұр – ... 2008 – 506 ... ... Р.С., Мырзалиев Б.С. Бухгалтерлік есеп. Оқу
құралы. 2 кітап, - ... Нұр – ... 2009 – 506 ... ... З.Н., ... Н.Ә., ... Ж.Ғ. Аудит.
Оқулық. – Алматы: 2006 ж
13. ... С.Б. ... ... ... – Алматы, 2007. –
296 б.
14. Дүйсембаев К.Ш. Қаржы ... ... ...... 2011 – 348 бет.
15. Жақыпбеков С. Ішкі аудит: Оқу құралы. – ... ... – 344 ... ... профессиональных бухгалтеров и аудиторов РК Аудит:
Учебное пособие. – ... ... ... С.А., ... А.Б. ... Оқу ... ... Тараз
университеті, 2008. – 302 бет.
18. Исакова С.А. Есеп және аудит халықаралық ...... ... ... 2010. – 213 ... ... стандарты финансовой отчетности: теория и
практика / ... ...... ... LEM», 2007. – 568 с.
20. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші ... ... ...... ... 2005 б.
21. Нұрсейтов Е.О. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп / Оқу ... ... ... LEM» ЖШС, ... ... Б. Бухгалтерлік есеп және аудит негіздері: Оқу
құралы. Алматы: Экономика – 2011. 409 б.
23. Основы ... ... по ... С.Т. Миржакыпова,
Г.Н.Аппакова, Ш.А.Иманкулова, Р.Ж. Бекова. Учебное пособие. –
Алматы, 2009 – 198 ... ... В.П. ... есеп ... ... балансқа
дейін (көмекші құрал). – Алматы: ЖШС «LEM баспасы», 2010. 347
б.
25. Проскурина В.П. Бухгалтерлік праводкалар – ... ЖШС ... - 2011. 292 ... ... В.К., ... Т.Ғ., ... В.В., Шмидт
О.И. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» - Алматы, 2003ж.
27. ... Ф.С. ... ... ... ... ... Алматы: LEM баспасы, 2008. – 500 б.
28. Толпоков Ж.С. ... ... ...... ... АҚ, 2009. 568 ... Ысмаилова Ә.С., Байдақов А.Қ. ... ... ...... 2007. – 130 ... ... ... қатысу сипатына қарай
Заттық құрамына қарай
Өндірістік
Өндірістік емес
Мүліктік емес
Мүліктік
Пайдалану сипатына қарай
Істемей тұрған
Қор ретінде тұрған
Істеп тұрған

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лексикалық мағынаның құрылымы81 бет
Парадигмалық және синтагмалық мағына53 бет
Шаруашылықта тұқым қорын есептеу6 бет
ЭЕМ-нің қызметі,құрамы және жіктелуі12 бет
Экология ғылымы12 бет
Қабылдау процесі туралы ұғым4 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі банктік маркетинг59 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесіндегі «электронды үкімет» туралы жалпы түсінік17 бет
Жылдық жиынтық табысты есептеудегі салықтардың экономикалық мазмұны26 бет
Оқытудың техникалық құралдарының оқу процесіндегі орны мен рөлі26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь