Кәсіпкерлік іс-әрекеттің дамуы мен қазірп жағдайы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ТАРАУ 1. КӘСІПКЕРЛІК ІС.ӘРЕКЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕПЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Кәсіпкерліктің мәні жэне ұйымдастырушылық.құқықтық түрлері ... ... .5
1.2. Кэсіпкерліктің қаржылық іс.эрекетінің мэні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3. Кэсіпкерлікті несиелеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
1.4. Қазақстан Республикасының кәсіпкерліктіктің мемлекеттік реттеуші заңдарының аяққатұруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
1.5. Кэсіпкерліктің қызметті мемлекет тарапынан баскару туралы шетелдік тэжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
ТАРАУ 2. КӘСІПКЕРЛІК ІС.ӘРЕКЕТТІҢ ДАМУЫ МЕН ҚАЗІРП
ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.1 Қазақстан Республикасында кэсіпкерліктің дамуының ———
тенденцияларын талдау ... ... ... ... ... ..., ... ... ... ... ... ... ... ...> ... ... ... ... ... .35
2.2. Оңтүстік Қазақстан облысындағы кэсіпкерліктің дамуын талдау ... ..44
2.3. Кәсіпкерлікті қаржыландыруды және несие ресурстарының қайтарымдылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
ТАРАУ 3. КӘСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ІС.ӘРЕКЕТШЩ
ТИІМДІЛІПН ЖОҒАРЫЛАТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
3.1. Кэсіпкерлікті несиелендіру жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... .66
3.2. Кэсіпкерлік іс.эрекетте мемлекеттік қаржыларды пайдалану тиімділігін жоғарылату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 75
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76
КІРІСПЕ
Қазақстанда тұрақтанып келе жатқан"~ әкімшіліктік-бюрократиялық модельдің орнына келген шаруашылықтың нарықтық жүйесі мемлекет қолында реттеу функцияларының сақталуы аркылы эрекет ететін экономикалық жүйенің кэсіпкерлік типіне негізделеді.
Философиялық көзқарастан кэсіпкерлікті адам жанының ерекше күйі, іскерлік романтика формасы, адамға тэн қабілеттіліктерді іске асыру құралы ретінде сипаттауға болады. Кэсіби мағынада кэсіпкерлік өз бизнесін үйымдастыра алу, сонымен байланысты функцияларды табысты жүзеге асыру деп қарастырылады.
Қазақстандағы кэсіпкерліктің қазіргі кезде қайта жандануы болып өтуде. 1917 жылға дейін елде кәсіпкерлік орын алған, бірақ өндіргіш күштердің дамуының элсіз деңгейінің салдарынан ол кезде айтарлықтай тарамады.
Кеңес үкіметінің жылдарында кәсіпкерлік түсінігі экономиклық сөздіктен мүлдем шығарылып тастаған, ал кэсіпкерлік термины теріс қабылданантын. Енді біз бүрыңғыдай «кәсіпкерлік», «іскерлік» деген терминдерді басты қолданамыз.
Нарықтық экономиканың дамуы кэсіпкерлікті колдануды жэне кэсіпкерді тэрбиелеуді қарастырады. Айтарлықтай күрделі қиындықтар мен психологиялык кедергілерді жеңумен байланысты болатын бүл міндетті шешу оңай емес. Қазақстанда жүргізіліп жатқан экономикалык реформа кэсіпкерліктің дамуына жаңа перспективалар ашты. Кэсіпкерліктің элеуметтік-экономикалық маңыздылығының өсуінің себептері - ол нарықтық экономикаға икемділік береді, халықтың қаржылық жэне өндірістік ресурстарын қатыстыруға себепші болады, ол өзінде монополияға қарсы күш алып келеді, жүмыс бастылық жэне басқа да нарықтық шаруашылық мэселелерін шешеді.
Қазіргі кезде республикамызда кэсіпкерлік экономиканың жаңа сфералары мен элеуметті топтарын қамтып, күш алуда. Кәсіпкерлік динамикасы мен экономикалық нэтижелері көбінесе соған сәйкес келесі алғы шарттармен анықталады: институционалдык кәсіпкерлік ортасының қалыптасуымен, заңдылық базасымен, кэсіпкерлік құрылымдарды мемлекеттік қолдаудың деңгейімен жэне т.б.
Республикамызда кэсіпкерліктің дамуы үшін түракты экономикалык негізін құрайтын меншіктің жекешелендірілуі бойынша үлкен жүмыс жүрпзілуде. 90-шы жылдардың басында Қазақстан Республикасында кэсіпкерлік іс-әрекеттің заңдылық тү_рақтандыру және дамыту мэселелерін реттеуге бағытталған заңдар, заңдылық жэне басқа нормативтік-қүқықтық актілер қабылданып, эрекет етуде.
Сонымен қатар, республикада кэсіпкерлікті, эсіресе шағын жэне орта бизнесті мемлекеттік қолдау жөнінде кең көлемді шаралар қабылданып жатыр. Қазақстан Республикасы Президнтінің «Шағын жэне орта кэсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мен жандандырудьг күшейту жөніндегі шаралар туралы» Үкіміне сәйкес шағын кэсіпкерлікті колдау және дамытуды мемлекеттік экономикалық саясаттың басты саласы деп санау
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н. Назарбаев Қазақстан - 2030: Өркендеу, қауіпсіздіук жэне барлық қазақстандықтардың тұрмыс халін жақсарту. Ел басшысының Қазақстан халқына жолдауы. - Алматы: Білім, 1998 ж. — 120 б.
2. «Шағын кэсіпкерлікті қолдау туралы» ҚР Заңы, 1998 ж.
3. Қазақстан республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы, 2002 ж.
4. Малые предприятия: организация, экономика, учет, налоги /под.ред. проф. В.Я.Горфинкеля, проф. В.Л. Швандара. Учебное пособие для вузов. -Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.-357 с.
5. Основы финансовой деятельности: Финансовый менеджмент /Под.ред. В.М. Власовой, учебное пособие - Москва: Финансы и статистика, 2000 -128 с.
6. Основы предпринимательства /U.K. Мамыров, Н.Т. Смагулова, А.Яновская и др. учебное пособие - Алматы: Экономика, 1997.
7. Повышение эффективности использования государственных и привлеченных средств в малом предпринимательстве // Финансы.- 2001.-11.-9-126.
8. Схема и оценки эффективности кредитования малого бизнеса // Қаржы-қаражат.- 2002. 9. - 63-68 б.
9. Некоторые вопросы совершенствования взаимоотношений государства, банковской системы и малого бизнеса// Қаржы-қаражат-2002. 9.-69-73 б.
10. Курделі істің қырлары: Шағын жэне орта кәсіпкерлік // Қаржы-каражат 2001. 10.-38-416.
11. Қолдауғаа ие кэсшкерлік қарқынды дамиды //Деловой мир Казахстана.-2000.-2-23 б.
12. Малый бизнес будет расти через упорядочение // 2004.24.06.
13. Роль малого бизнеса в решении проблемы занятости //Транзитная экономика.2001-4-12-48 с.
14. Предпринимательство - один из путей к экономической безопасности //Аль-Пари. 2001.-1-2.
15. Кәсіпкерліктің элеуметпк маңызы. //Қазақстан тарихы.-2001.-1 .-37-40 б.
16. Малый и средний бизнес: тенденции становления и специфика функционирования //Экономист.-2001 .-4
17. Финансирование предпринимательских структур. Финансирование предпринимательских структур из всех источников. Структура финансового рынка ЮКО. Шымкент.-2004.
18. Агеев А.И. Предпринимательство: проблемы собственности и культуры М: Наука 1991-1 12стр.
19. Банковское дело. О.И. Лаврушин - М: «Банковский и биржевой научно-консультационный центр»
20. Программы развития малого Бизнеса Казахстана по линий ЕБРР.
21. Малое предпринимательство: теория, мировой опыт и Казахстан.
22. Под. редакцей Е.Б. Жатканбаева. Алматы «Қазақ Университеті» 2001 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................
......................................................3
ТАРАУ 1. КӘСІПКЕРЛІК ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕПЗДЕРІ................................................................
................................5
1.1. Кәсіпкерліктің мәні жэне ... ... ... ... ... ... ... Республикасының кәсіпкерліктіктің мемлекеттік реттеуші
заңдарының
аяққатұруы.........................................................27
1.5. Кэсіпкерліктің қызметті ... ... ... туралы шетелдік
тэжірибе....................................................................
..................29
ТАРАУ 2. КӘСІПКЕРЛІК ІС-ӘРЕКЕТТІҢ ДАМУЫ МЕН ҚАЗІРП
ЖАҒДАЙЫН
ТАЛДАУ......................................................................
....35
2.1 Қазақстан Республикасында кэсіпкерліктің дамуының ———
тенденцияларын
талдау.......................,...............................>..............
.......35
2.2. Оңтүстік ... ... ... ... ... қаржыландыруды және несие ... 3. ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... несиелендіру ... ... ... ... ... ... ... тұрақтанып келе жатқан"~ әкімшіліктік-бюрократиялық
модельдің ... ... ... ... ... ... ... функцияларының сақталуы аркылы эрекет ететін экономикалық жүйенің
кэсіпкерлік типіне ... ... ... адам ... ... ... ... формасы, адамға тэн қабілеттіліктерді іске асыру құралы
ретінде сипаттауға болады. ... ... ... өз ... алу, ... ... функцияларды табысты жүзеге асыру деп
қарастырылады.
Қазақстандағы кэсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... жылға дейін елде кәсіпкерлік орын алған, бірақ өндіргіш күштердің
дамуының элсіз деңгейінің ... ол ... ... ... үкіметінің жылдарында кәсіпкерлік түсінігі экономиклық сөздіктен
мүлдем шығарылып тастаған, ал кэсіпкерлік термины теріс ... ... ... ... ... ... ... басты
қолданамыз.
Нарықтық экономиканың дамуы кэсіпкерлікті ... жэне ... ... ... ... ... мен психологиялык
кедергілерді жеңумен байланысты болатын бүл міндетті шешу оңай ... ... ... экономикалык реформа кэсіпкерліктің дамуына
жаңа перспективалар ... ... ... ... себептері - ол нарықтық экономикаға икемділік
береді, халықтың ... жэне ... ... ... ... ол ... ... қарсы күш алып келеді, жүмыс ... ... да ... ... мэселелерін шешеді.
Қазіргі кезде республикамызда кэсіпкерлік экономиканың жаңа сфералары
мен элеуметті топтарын ... күш ... ... ... мен
экономикалық нэтижелері көбінесе соған сәйкес келесі алғы ... ... ... ортасының қалыптасуымен, заңдылық
базасымен, кэсіпкерлік құрылымдарды мемлекеттік қолдаудың деңгейімен жэне
т.б.
Республикамызда кэсіпкерліктің ... үшін ... ... негізін
құрайтын меншіктің жекешелендірілуі бойынша үлкен жүмыс жүрпзілуде. ... ... ... ... ... ... ... және дамыту мэселелерін реттеуге бағытталған заңдар,
заңдылық жэне басқа нормативтік-қүқықтық актілер қабылданып, эрекет етуде.
Сонымен қатар, республикада кэсіпкерлікті, эсіресе ... жэне ... ... қолдау жөнінде кең көлемді шаралар қабылданып жатыр.
Қазақстан Республикасы ... ... жэне орта ... ... мен жандандырудьг күшейту жөніндегі шаралар туралы»
Үкіміне сәйкес шағын ... ... және ... ... саясаттың басты саласы деп санау қарастырылады.
Дегенмен, отандық кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... деп ... болмайды. Олардың негізгілері - несиелеу
мәселесі, салық салу мэселесі жэне т.б. ... ... ... ... жэне ... ... іс-эрекеті бір уақытта жүргізіледі. Қазіргі
экономика монополиялық құрылымдарға икем - ірі ... пен ... ... ... ... ... күрделі
комбинациялаумен сипатталады.
Бір жағынан, ғылыми-техникалық прогрестің түрақты ... ... ... ... ... Сондықтан ірі кәсіпорындар көп
мөлшерде материалдық, қаржылық, еңбек ресурстарына жэне білікті мамандарға
ие. Ірі ... ... ... ... ... жүргізуге
қабілетті жэне олар негізгі технологиялық өзгерістерді анықтайды.
Екінші ... ... ... көп ... ... ... ... қажет етпейтін сфераларда шағын жэне орта
кәсіпкерліктің пайда ... жэне ... ... ... ... тиімділігі: жергілікті нарыққа жақын орналасуы
жэне осыған ... ... ... ... бэсекелестікті
дамыту, өнім сапасын жэне сервистік қызмет көрсету деңгейін* жоғарылатады,
басқарушылық сатылардың аз ... ... ... мен ... ... ... жоғарылатуға әкеледі жэне т.б. Шағын кэсіпкерлік
көптеген елдердің ... ... ... рөл ... Еуропалық
Қауымдастық елдерінде, АҚШ-та, Жапонияда жүмыспен қамтылған ... ... ... кәсіпорындарда еңбек етеді, ал оның Жалпы Ішкі Өнімдегі үлесі
50% қүрайды, шағын кэсіпорындардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне жету максатында Қазақстан
республикасының Президенті елдің экономикасының басымды бағыты ретінде жэне
орташа кластың ... ... ... ... ... ... ... көрсету кажеттігін айтты. Қазақстан республикасын
инновациялық-индустриялық дамыту бағдарламасында да ... ... ... ... ... барлық салаларында түрақты дамыту
үшін каржыландыру мэселесі ... ... ... ... негізгі мәселесі - Қазақстан ... ... ... ... үшін ... ... жоғарылату жолдарын үсыну болып табылады.
ТАРАУ 1 КӘСІПКЕРЛІК ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ -
1.1 Кәсіпкерліктің мәні және ұйымдастырушылық-құқықтық
түрлері
Нарықтық экономикаға бет бұрып, мемлекет пен ... ... ... ... қайта қүруға тиісті болады. Нарықтық механизмді қалыптасқан
базистік қатынастарға - ... ... ... ... ... ... болып көрінеді. Нарық -бү_л көп түрлі, өз
экономикалық қүқықтарын іске ... тең ... ... ... ... ... қатынастар мен меншік формаларының эр түрлі
болуынсыз мүмкін емес, себебі:
- біріншіден, нарықта ең ... ... ... ... ... ... ақпараттық өнім меншігінің иелері арасындағы қатынастар дамиды;
- екіншіден, меншік қатынастары әр бір меншік иесі ... ... ... қамтамасыз ететін шаруашылық жүргізу нәтижелерінде
шын мэнінде ынталы болу принципінде жатыр; >
- үшіншіден, экономиканың дамуына ... ... ... ... Өзара бәсекелесетін меншік иелері мен меншік формаларының
көп түрлілігі бар жерде туындайтын бәсеке осындай ... ... ... ... ... ең ... меншік субъектілерінің ынталылығы
арқылы айқындалады. Нарықтық экономика жағдайында меншік субъектісі өз
меншігін тауар ретінде нарықта ... ... ... ... ... ... ... ол сатылатын меншік объектісінің
қүнының көлемінде ақша сомасымен тэуекелге барады. Бірақ, ... ... ... ... ол өз ... ... пайда көлеміне арттыру
мүмкіндігін алады. Осы жағдайда ол өз меншігін калдық ... ... ... ... Осы ... экономикалық өмір сүруге
қызығушылық ... ... ... ... деңгейі жэне оның табысының көлемі ... ... ... үлесіне пропорционалды болады. Меншік иесі
өзінің бар мүлкімен тэуекел ететін жеке басты мүлік ... ... ... ... ал бірлескен меншікке қатысу ынталандыру деңгейін
төмендетеді. Бірақ, белгілі бір, бүрыннан анық ... емес ынта ... ... ... болып табылады.
Меншік объектісінің егесі бола тұрып, меншік иесі осы объектіден ... ... ... ... ... ғана ынталы болмайды. Нағыз меншік
иесі мезгілдік мүдделерді басшылыққа алмайды, ол ... ... ... оның перспективасы жайлы ойлану ... ... ... ... ынталылық - меншік объектісі, оның бүкіл өмірлік
циклының ... ... ... ... жайлы қамқорлығының стимулы
және ең әсерлі ынталандырушы себеп. Мүндай ынтаның болмауы
ұқыпсыздыққа, немқұрайдылыққа, қүндылықтардың тозуына, үлкен ... ... ... ... өтуді адамдарда қожа сезімдерін ... ... ... ... ... ... ... тиімді шаруашылық жүргізу жолына шығару мүмкіндіктері аз
болады. Біз ... ... ... мен ... бір сатыға
көтеріп, жаңа элемдік экономикалық парадигмаға сэйкес болу үшін жеке ... ... ... белсенділігіне көмектесіп, ынталандырып,
толықтыруымыз
тиіс. [1]
Батыс ... ... ... ... жаңа ... ... инновацияларға бейімделу, қойылған міндеттерді шешу үшін
эр түрлі көздерден ресурстарды қатыстыру жэне қолдана білу ... ... ... ... ... ... Американдық ғалым
Р.С.Ронстадтың пікірі бойынша, ... - бүл ... ... ... ... өз ... ... карьерасын ең көп тэуекел
ететін, өз ісін құруға уақытты аямайтын, ... ... жаңа ... ... ... ... ... Республикасының 04.07.1992ж. №1543-ХІІ "Жеке ... жэне ... ... ... ... жеке кәсігікерлік - бүл
азаматтардың немесе мемлекеттік емес ... ... өз ... жэне ... мен мемлекеттік емес заңды түлгалардың атына,
солардың тэуекелі мен мүліктік ... іске ... ... ... ... мен мемлекеттік емес заңды тұлғалардың ынталы
іс-эрекеті.
Қазіргі кезде эрекеттегі Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ұйымдастыру-қүқықтық формалары бар:
1) Жеке басты кәсіпкер ... ... ... ... ... ... ... жеке басты кәсіпкерлік дегеніміз
азаматтардың өз меншігіне негізделген жэне азаматтардың атынан ... ... ... ... мен ... ... іске асырылатын,
тауар, қызмет көрсету мен жұмыстарды сату арқылы табыс алуға ... ... ... Жеке ... ... екі түрі ... кәсіпкерлік шаруа қожалығының немесе жекешелендірілген ... ... ... ... жэй ... - ортақ үлестік
меншік негізінде.
2) Шаруа (фермерлік) қожалығы. ... ... ... ... ... 31 ... ... қабылданған. Әрекеттегі заңға сэйкес шаруа
(фермерлік) қожалығы болып жеке басты кәсіпкерлікті іске ... ... өнім ... үшін ауыл ... ... пайдаланумен, онымең
катар осы өнімді өңдеумен жэне өткізумен байланысты ... ... ... (фермерлік) кожалықтың субъектілері ретінде заңды ... ... ... ... ... жоқ ... ... іс-әрекетпен аиналысатын
физикалық тұлғалар болады. Шаруа (фермерлік) қожалықтың ... ... ... ата-анасы жэне басқа бірлесіп ортақ
шаруашылық жүргізетін жақын ... ... ... ... ... ... №58 ... сэйкес шаруашылық серіктестік деп заңды тұлға болып
табылатын, негізгі мақсаты ретінде пайдашылардың ... ... ... ... үйым ... ... серіктестіктер
толық серіктестік, коссандиттік серіктестік, ... ... ... ... бар серіктестік жэне акционерлік қоғам
формасында құрылуы мүмкін.
4) Өндірістік кооператив. ... ... ... ж. №2486 ... ... ... Жарлығына сэйкес
өндірістік кооператив деп жеке еңбектік қатысу мен мүшелерінің мүліктік
жарналарын ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың ерікті бірлестігі танылады.
Нарықтық қатынастарға өту мезгілінен бастап Қазақстан Республикасындағы
шағын кэсіпкерлік қарқынды дами бастады. Шағын ... ... ... ... ... ... ... сүраныстың, ресурстық
базаның өзгеруіне кең үйрену ... ... Ең ... шағын кәсіпкерлік саудалык-делдалдык, автокөлік жөндеу, түрмыстык
техника жөндеу, экспорттық- ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің экономикаларында бір мезгілде ірі, орта көлемді
жэне шағын кэсіпорындар қызмет ... ... ... ... ... салалардың мамандануы, технологиялық ерекшеліктері,
масштаб эффектісі. Кейбір салаларда тек ірі көлемді капитал мен өнімнің кең
ауқымдылығы ... ете ... ал ... ... ... ... ... тиімді болады.
Қазіргі заманғы экономикаға масштабтары бойынша эртүрлі өндірістік
комбинациялар қүрылуы тэн: монополия ... ... ірі ... ... ... ... ... кәсіпорындар.
Бір жағынан, ғылыми-техникалық прогресс нэтижесінде өндірістің
шоғырлану процесі ... ... Нақ ірі ... ... ... ... ... ресурстарын, мамандандырылған кадрларды иеленеді. Олар өте
маңызды технологиялық өзгерістерді анықтайтын ірі ... ... ... ... үшін ... ... үлкен жобаларды іске
асыруға мүмкіншіліктері бар.
Екінші жағынан, соңғы ... ... ... ірі ... ... ... ... талап етпейтін сфераларда көптеген орта
жэне кіші кэсіпорындар ашылып жатыр. Осы орта жэне ... ... ... ... ... салаларында, тұтынушы тауарлары мен
қызметтерін өндірумен байланысты салаларда эсіресе көп.
Өндірістің кіші ... ... ... етуі ірі ... ... ... ... жергілікті нарықтарға
жақындығы; түтынушылар талаптарына бейімделуі, икемділігі; басқарудың артық
сатыларының болмауы т.б. Сонымен бірге кіші ... ... жэне ... ... сүраныстың өзгермешілдігі мен
жекелігі тиімді болады.
Кәсіпкерліктің дамуы экономиканың жақсаруына оң ықпал етеді, өйткені
бэсекелік орта дамиды, ... ... ... ... құрылымдық өзгеріс
жылдамдығы артады; тұтынушылық сектор өрісі кеңейеді. Сонымен ... ... ... ... мен қызметтермен толығуына,
экспорттық потенциалдың өсуіне, жергілікті шикізат ... ... ... орта жэне шағын кэсіпорындарды шартты түрде екі топқа бөлуге
болады. Бірінші топқа ірі ... ... жэне ... ... ... ... ... тэуелсіз болғанмен, о.лар ірі
кәсіпорындармен келісім-шарт жасау арқылы әрекет етеді. Кәсіпорындардың бүл
тобына мына ерекшеліктер тән: ... мен ... ... ... ... (осы арқылы ірі кәсіпорындар осбі жабдықтарды өз
цехтарында өндіруден ... ... ... ... жеңілдетеді); бүлардың
өндіріс шығындары төменірек болуы арқылы ірі ... өз ... ... ... өндірістің тез қайта мамандануына, жаңа
модельдерді жылдамдатып өндіріске енгізуге ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогрестің жаңа сатысы
жағдайында ірі фирмалар үшін эксперимент жасаушы немесе ірі компаниялар
жасаған жаңа ... ... ... ... мүмкін.
Екінші топқа нарықта ірі кәсіпорындармен жэне бір-бірімен бәсекеге
түсетін шағын кэсіпорындар ... ... ... дамуларының алғы шарттары:
нарық талаптарына жэне тауарлар мен ... ... жана ... ... ... ірі кэсіпорындармен салыстырғанда
көлемі шағын бастауыш капитал; ірі кәсіпорындарға белгілі бір себептерге
байланысты тиімсіз ... ... ... ... ірі фирамалардың
нарықта жоғары баға қою мәжбүрлігі.
Бизнес көптеген елдердің экономикаларында ... рөл ... ... ... ... Жапонияда кіші және орта бизнесте 50% ... ... ... ... жалпы ішкі өнімде (ЖІӨ) үлесі 50%-тен асады
(1 ... ... ... ... ... ... шағын
бизнес көрсеткіштері дамыған ... ... ... ... асып тү_р. Ең ... ... ... - ЖІӨ
кұрамында Қазақстан шағын бизнес өкілдерінің үлесі 16-17% болып отыр, ... ... ... ... 50-55%) ... ... 1
Шағын кэсіпкерліктің Қазақстанда, Ресей Федерациясында жэне дамыған
елдердегі даму масштабтары
|Елдер ... және орта ... ... және орта |
| ... саны ... ... ... % |
| | ... млн. | |
| |мың |мың ... ... ... |ЖІӨ |
| ... ... | ... | |
| | | | ... | ... |2930 |46 |13,6 |49 |50-53 ... |2290 |37 |18,5 |46 |50-54 ... |3920 |68 |16,8 |73 |57-60 ... |1980 |35 |15,2 |54 |55-62 ... елдері |15777 |45 |68 |82 |63-67 ... |19300 |74,2 |70,2 |54 |50-52 ... |6450 |49,6 |39,5 |78 • |52-55 ... |836,6 |5,65 |8,1 |9,6 |10-11 ... |360 |24 |6,8 |21 |16-17 ... ... ... ... ... ... ... өсіп
келеді. 1997 жылы шағын бизнестің ЖІӨ-гі үлесі 7% болса, қазір 17%-тен асып
отыр жэне өсуге тенденциясы байқалып отыр.
Келтірілген ... ... ... шағын кэсіпкерліктің
үлесі дамыған елдерге қарағанда төмен, сондықтан өсуге бейімділігі жоғары.
Шаруашылық жүргізудің бүл сферасына Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... үшін ... бір ... орындалуы керек:
экономикалық, элеуметтік, қүқықтық т.б.
Экономикалық шарттар: ең алдымен ... ... мен ... ... ... сатып алуға дайын тауарлар түрлері; осы сатып алуларға
жүмсалуы мүмкін қаржы қүралдарының ... ... ... ... ... ... алу ... эсер ететін жұмыс орындары мен
жұмыс күштерінің артықшылығы ... ... ... ... ... ... мына факторлар ықпал
етеді: ақша ... ... мен қол ... ... салынған
капиталға шаққандағы табыс деңгейі, өзінің бизнес-жоспарларын қаржыландару
үшін кәсіпкерлерге қажет қарыз ... ... ... ... ... айналысады. Бүлар нарық
инфрақүрылымын қалыптастырады, мұнда кэсіпкерлер іскер ... жэне ... ... жүргізеді. Мұндай
уйымдарға қаржылық қызметтерді ... ... ... жартылай фабрикаттармен, —•жабдықтаушы ... ... ... ... ... ... ... түтынушыларға жеткізу қызметімен айналысатын көтерме
және ... ... ... ... бухгалтерлік, делдалдық
қызметтерді ұсынатын мамандандырылған фирмалар; ... ... ... ... жэне ... ... оку ... жарнамалық, көліктік, сақтандыру агенттіктері;
байланыс жэне ... ... ... жатады. Кэсіпкерлік процесінің
элементтері 2 кестеде көрсетілген.
Кесте 2
Кэсіпкерлік процесінің элементтері
|Бизнес ... ... ... ... ... ... ... ... және | ... | ... | | | ... |I ... |Қажет ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | ... іске ... ... | ... ... ... нарығы | |Бар ... |
| |II ... ... | ... анықтау |1 .Кэсіпорынды |анықтау ... ... және ... ... | ... ... үшін ... талдау |Ресурстарға |процедураларды |
|бизнес бағалығы |З.Өндіріс жоспары ... ... |
| ... ... | ... ... ... | |SWOT- ... мен ... ... ... |талдауды ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... білімі, |7.Операциялық |лерді анықтау | ... ... | ... ... |8. ... ... |факторларын |
| | ... ... |
| | ... | |
| | ... | ... ... ... кәсіпкерлікті қалыптастырудың элеуметтік
шарттары жүреді. Бүл ең алдымен сэнге және белгілі талғамға сай келетін
тауарларды ... ... ... ... бейімділігі. Түтынудың әр
этаптарындд қажеттіліктер өзгеруі мүмкін. ... ... ... жэне мэдени нормалар үлкен рөл ... Олар ... ... жэне сол ... тауарларға -деген сұранысқа жанама эсер
етеді. Әлеуметтік шарттар жеке индивидуумның жұмысқа деген ... ... бұл өз ... оның ... мөлшеріне, еңбек ету ... ... ... ... ... алуы ... Ол ... қатысты элеуметтік мәселелерді шешуге қатысады: денсаулығын
сақтау, жұмыс орындарын сақтау т.б.
Кәсіпкерліктің қалыптасуына кэсіпкерлерді ... ... ... ... ... рөл ... ... кэсіпкерлікті жүргізудің
жаңа тэсілдеріне үйрету, кадрларды ... жэне ... ... ... өту, косалтинг орталықтары жүйесін дамыту маңызды болып
табылады.
Кез-келген кэсіпкерлік іс-эрекет сэйкес күқықтық ... ... ... қажет қүқықтық шарттарды жасау үлкен маңызға ие болады. Бұл, ... ... ... ... оның ... ... ең ... жасайтын заңдарды қабылдау. Құқықтық ... ... етуі ... ... ашу жэне ... ... жэне
жылдамдатылған процедураларын; кэсіпкерлерді мемлекеттік ... ... ... ... ... мақсатымен салық
заңнамасын жетілдіру.
Кәсіпкерлікті мемлекеттік реттеу қажеттілігін дэлелдей ... ... ... ... үш негізгі себебін атайды:
• Фирмаларды бір-бірінен қорғау қажеттілігі. Кәсіпкерлер ... ... өз ... ... төнген кезде оны ... ... ... ... қорғау заңдары қабылданды.
• Түлынушыларды адал емес іскерлік эрекеттен қорғау қажеттілігі; Кейбір
кэсіпкерлер сапасыз тауар ... ... ... ... мен бағасы арқылы алдауы мүмкін.
• Қоғамның басты ... ... ... ... ... кәсіпкерлік коғамға қауіп төндіретін іс-эрекет жасауы
мүмкін. Қазақстан республикасында кэсіпкерлік енді ... ... оны ... ... ... де қалыптасып біткен жоқ.
Нарықтық экономика ... ... ... ... жэне жеке ... ... корғау үшін барлық
экономикалық және әлеуметтік процестерді реттей алмайды.
Нарықтық экономика табыстың ... ... ... ... ... ... нашар қорғалған халық топтарын қажет ... ете ... Ол ... ... да ... мэселелерді шеше
алмайды.
Бұл мэселелердің барлығын мемлекет шешуі керек. Басқа мемлекеттер
ондаған жылдар жұмсаған жұмыстардьг ... ... ... аз ... ... ... ... Кодексіне сэйкес азаматтар заңды түлға
қүрмай-ақ кәсіпкерлік қызметпен айналыса алады.
Заңды түлға дегеніміз - пайда алуды өзінің ... ... деп ... ... Коммерциялық үйым тек мемлекеттік кәсіпорын, шаруашылық
серіктестік, ... ... жэне ... ... ... ... ... кэсіпорын дегеніміз- өндірген тауарларын ... ... ... ... ... ... ... эр квартал
бойынша заңмен белгіленген сомадан аспайтын кэсіпорын. Шағын ... ... ... ... ету саласына қарай қызметкерлер санына шектеу
салынады:
- Өндіріс сферасында және құрылыс салуда - 50 адам;
- Ауыл ... жэне ауыл ... ... ... өндеуде -
50 адам;
- Көлікте және байланыста - 25 ... ... - бұл ... ... бөлінген жарғылық
капиталы бар коммерциялық ... [2] ... ... ... жэне
шаруашылык серіктестік өз қызметін жүргізу кезінде өндірген және ... ... ... ... негізінде тиісті болады. Шаруашылық
серіктестікті жеке азамат құрып, оның жалғыз қатысушысы болады. Шаруашылық
серіктестік ... ... ... серіктестік, жауапкершілігі
шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілікті серіктестік түрінде ... ... ... ... ... міндеттемелері бойынша
серіктестіктің мүлкі жетпеген ... ... өз ... бар
мүлкімен жауап береді. Командитті серіктестік кезде қатысушылардың кейбірі
серіктестіктің міндеттемелері бойынша серіктестік мүлкі жетпеген ... ... бар ... ... берсе, қалғандары тек ... ... ... ... ие ... ... серіктестік дегеніміз - бір немесе бірнеше қатысушылар қүрып, оның
міндеттемелері ... тек ... ... үлестер мөлшерінде ғана
міндеттемеге ие болатын ұйым. Егер ... ... ... өз ... қосып үлгермеген болса, ... ... ... ... ... бе төлеуге міндетті болып табылады.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ... ... ... жалғыз
қатысушы тұлғасы бар шаруашылық серіктестік бола ... ... ... ... оның ... бойынша
жарғылық қордағы үлестерімен, ол ... ... ... үлестеріне
пропорционал белгілі мөлшерде жеке иелігіндегі ... ... ... ... ... ... мөлшері жарғыда көрсетіледі.
Акционерлік қоғам дегеніміз - өз іс-эрекетін жүргізу үшін қосымша сома
тарту үшін акция шығару қүқы бар ... ... [3] ... ... оның міндеттемелері бойынша жауап бермейді және коғамның іс-
әрекетімен ... ... ... тек өз ... құны ... ... ... қоғам өз міндеттемелері бойынша тек өз мүлік
мөлшерінде жауап беріп, өз ... ... ... ... ... жәй, ... ие жэне алтын акциялар
болуы мүмкін. Жэй акциялар бойынша дивиденд жыл соңындағы
нэтжеге сэйкес есептеліп, ... Егер жыл ... ... ... ... жәй акциялар бойынша дивиденд төленбейді. Артықшылыққа ие акциялар
бойынша дивиденд мөлшері ... ... жыл ... ... ... ... ... мемлекет иелік етеді. Бүл ... ... ... ... ... білдіреді. Артықшылығы бар
акциялар акционерлік қоғамда басшылық жасауға мүмкіншілік бермейді.
Өндірістік кооперативте азаматтар бірлескен ... ... ... өз ... бірігіп, өздері еңбек етіп қатысады және қатысушылары
мүліктік ... ... [4] ... ... кемінде екі
адам болуы керек. Кооперативтің таза табысы оның қатысушылары арасында
олардың ... ... ... ... ... ... жойылуы немесе оның бір қатысушысы шығу жағдайында өз ... алу құқы ... ... қаржылық іс-әрекетінің мәні
Нарықтық экономика жағдайында шағын ... ... ... ішкі қорларын пайдалану мен ... ... ... ... рөлі артып, өз ... ... ... мен ... ... ... етеді.
Бизнестің қаржыларын баскару процесінің мақсаты кэсіпорынның ... ... мен ... бір ... ... қол ... ... кэсіпорын экономикалық жүйенің элементі болып табылады жэне
бизнес бойынша әріптестерімен, түрлі деңгейлі бюджеттермен, капитал ... ... да ... ... [5] ... ... ресурстары
қалыптасуы мен пайдаланылуы кезінде нарықтың басқа да субъектілерімен
қатынасқа түседі. Міне, осы ... ... ... мэні ... ... кэсіпорынның қаржылары дегеніміз - кәсіпорынның қаржылық
ресурстарының қалыптасуы мен үлестірілуімен ... жэне ... ... ... кезінде қалыптасатын ақшалай қатынастар болып
табылады.
Кэсіпорын араласатын барлық қаржылық ... ... ... топталады:
- шикізатты, материалдарды, жанармайды, жабдықтарды жеткізу, дайын
өнімді жеткізу, жаңа ... ... ... ... ... ... қатысты басқа кәсіпорындармен жэне ұйымдармен болатын
қатынастар. Бүл қатынастар тобы негізгі ... ... ... оған
кэсіпорын іс-эрекетінің қаржылық нэтижесі тәуелді;
- шығындарды қаржыландыру, алынған ... ... ... ... ... ... мең ... байланыс;
- жалақыны, акциялар дивидендтерін төлеу, салықтарды үстап ... ... ... ... несиені алу жэне жабуда, банк қызметтерін алу ... банк ... Бүл жэй ғана ... мен ... ... ... ... да түрлері: факторинг, траст, кепіл т.б.;
- салықтарды жэне түрлі деңгейлі ... ... ... төлеу кезде
мемлекеттің қаржы жүйесімен қатынасу;
- мүлікті, жүмысшылардың жеке категорияларын, ... ... ... ... ... сақтандыру компанияларымен және
үйымдарымен эрекеттесу;
- өндірістік жэне қаржылық активтермен операциялар бойынша тауарлык,
шикізаттық жэне қор ... ... ... ... мен жекешелендіру бойынша түрлі инвестициялық
институттармен (инвестициялық қорлар, компаниялар) эрекеттесу;
- еңбек коллективінің ... ... ... акционерлермен
қатынасу;
1 сурет. Кэсіпорынның қаржылық қатынастарының іріленген топтары мен
олармен қатар ... ... ... ... қаржылық қатынастар ортақ болып табылатыны, олар:
— қаржылай ... ... жэне ... ... ... ... екіжақтылыгымен сипатталады жэне кәсіпорынның ... ... ... ... операциялар жүргізу нэтижесі болады;
- қаржылық қатынастарға қызмет ... ақша ... ... ... түрлі қызмет атқаратын ақшалай қорлары
калыптасады.
Кез-келген шағын кэсіпорынның қаржылық іс-эрекетінің ... ... ... қорларын қалыптастыру жэне пайдалану, осы ... ... ... ақшамен қамсыздандырылса, жәй жэне ұдай
өндіріс іске асырылады. [6]
Кәсіпорында ақша қорының бірнешеуін ажыратады:
• Жарғылық капитал - ... өз ... ... жэне ... Оның ... ... ... заңда белгіленген тәртіппен
тіркеуден өтеді. Жарғылық капиталдан негізгі жэне ... ... ... ... жэне ... ... сатып алуға
жұмсалады.
• Қосымша капитал - ... ... ... ... жыл бойы ... өз қүралдарының ақшалай қоры:
а) негізгі қорлардың қайта бағалануы нәтижесінде құнының өсуі;
б) акцияларды эмиссиялық қүнынан жоғары сатудан түскен табыс;
в) өндірістік ... ... ... ақшалай жэне материалдық
құндылықтар;
• Қосымша капитал жарғылық капиталды ... ... ... ... ... мүмкін.
• Резервтік капитал - кәсіпорынның қаржылық жағдайын үнемі тепе-
теңдікте ... үшін ... ... Оның ... заң актілерімен
белгілейді. Пайда болмау жағдайында шығындарды ... ... ... ... ... қоры өндірісті өрістетуге арналған. Кэсіпорынның жыл
соңындағы таза ... ... Осы ... кэсіпорынның айналмалы
қорлары толықтырылады жэне капиталды салымдар қаржыландырылады. Бүл да өз
алдына жарғылық капиталдың өсуіне экеледі.
... қоры таза ... ... ... ... ... ... алуға, өндірістік емес саланы каржыландыруға,
компенсацияларды төлеуге жұмсалады.
• Валюталық қор тек өнімді экспорттап валюта алатын немесе ... үшін ... ... ... ... ... қатынастарға түсу үшін шаруашылық жүргізуші субъектте қаржылық
ресурстар болуы керек. ... ... ... ... ... соның ішінде қаржы ресурстары, пайдалану мүмкіндігіне қатысты
шектеулі болады. Сондықтан, қаржыны ... ... ... ... қамтамасыз ету өте маңызды ... ... ... ... ... қаншалықты тиімді пайдаланылуына оның
қаржылық ... ... мен ... ... ... ... ресурстар дегеніміз - қаржылық міндеттемелерді орындау мен
енейтілген үдайы өндірісті ... ету ... ... ... ... мен ... ... түріндегі ақша қаражаттарының
жиынтығы. [7]
Қаржылық ресурстар қалыптасатын көздерді ішкі жэне сыртқы деп ... Ішкі ... өз жэне оған ... қүралдар есебінен
калыптасады жэне шаруашылық нэтижесімен ... ... ... тыс ... ... ... - өз құралдардан қалыптасатындар (негізгі әрекеттен түсетін
пайда, орындалатын ғылыми-зерттеу жүмыстарынан түсетін пайда, сатудан ... жэне ... ... қүралдар (амортизациялық төлемдер,
шығарылған мүлікті сату табысы, түрақты пассивтер, үлестірілмеген пайданың
шоғырлануы, ... ... ... қор, ... ... салымдары)
болып бөлінеді. Сыртқы көздер қаржы ... ... (өз ... сату ... ... ... жэне ... бөлу ретінде
түсетін (тэуекелдер бойынша сақтандыру төлемдері, сақтандыру полистерін
жэне кепілдеме ... ... ... қағаздар бойынша төленген
дивидендтер мен проценттер, салалық ... ... ... ... ... несиелер, субсидиялар, субвенциялар) болып
топтасады.
Кәсіпорынның ... ... ішкі ... ... ... төлемдер өте маңызды болып табылады. Пайда кәсіпорынның
шаруашылық қызметінің нәтижесінде қалыптасады және оның ... ... ... ... жағдайында үжым пайданың өсуіне қызықты, өйткені, ... ... жэне ... ... артуына кепіл. Бірақ алынған
пайдадан элі салық төленеді де қалғаны таза пайда ... Таза ... ... жэне ... қор ... төлемдер - бүл негізгі өндіріс қорлары мен ... ... ... ... ... Амортизациялык төлемдер өнімнің
өзіндік кұнына қосылады жэне өнімді сатудан түскен ... ... есеп ... ... ... ... қалыптасуына негіз
болады. Амортизациялық төлемдер мына ... ... ... мына ... алып ... ... 50%, Германияда 64%,
АҚШ-та 70%.
Нарықтық экономика жағдайында қаржы ресурстарының сыртқы көздері маңызы
артып келеді. Қаржы нарығында қалыптасатын ... ... ... ... ... ... вексельдер түрінде болып, кэсіпорынға
төлемділік жэне қайтарымдылық негізінде беріледі. [8] ... ... ... ... көбісі шағын кәспорындар үшін жабық, оның бірнеше
себебі бар:
- акция, облигация эмиссиясын жасаудың мүмкіншілігінің ... ... жэне ... ... ... Несиелік тарихтың қысқалығы; '
Соңғы кезде сақтандыру төлемдері кеңінен қолданылып келеді, сақтандыру
компанияларының ... да ... Ал, ... ... ... ие ... ... бюджеттік несиелендіру казіргі күні
тарылып келеді. _
Қазақстан республикасында нарықтық экономика тереңдеп, өндіріс, капитал
және ... ... ... ... ... ... ... қаржыларын басқару механизмі де өзгеріп келеді.
Шағын кэсіпкерлік қүқықтық-нормативтік жэне ақпараттық қамсыздандыру
аясында эрекет етеді. [9] Заңдар, Президенттің жарлықтары, ... ... ... ... Ақпараттық
қамсыздандыру негізінде қаржылық сипаттағы кез-келген ақпарат жатыр. Оған
кіретіндер:
- ... есеп ... ... ... ... Банк ... ... Нарық конъюнктурасы туралы ақпарат;
- Басқа да хабарламалар;
Қаржылық менеджментті алға қойылған ... қол ... ... қаржы ресурстарының ағынын рационалды басқару жүйесі ретінде
сипаттауға болады. Басқаша ... ол ... ... табыс алу
мақсатымен кәсіпорынның қаржы ресурстарын оптимизациялаумен байланысты.
Кез-келген ... ... ... ... ... екі жүйеден түрады:
басқарушы (басқару субъектісі) мен басқарылушы (баскару ... ... эсер ... ... ... ... ... объектісі ақша түсімдері мен төлемдердің
үнемі ағысы болып сипатталатын шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... болып табылады. Ақша қорларының эр
шығындалу бағытына белгілі бір көздер сэйкес келеді. Кэсіпорында ... ... жэне ... ... ие ... өз қаражаттары мен
пассивтерін жатқызуға болады.
Шаруашылық қызмет жүргізіп ... ... ақша ... ... ... ... анықтау мүмкін емес. ... бар ... ... ... ортасы) уақыт өткен сайын өзгеріп, өзгеріс
процесінің мінездемесіне, сатулар көлеміне, ... ... ... ... ... ... процесі эжептеуір мөлшерде ақша қаражаттары
қозғалысының ұзақ ... ... жэне оның ... ... эсерін бағалаудан құралады. Ақша айналымын басқару дегеніміз -
кэсіпорынның ақша қимылын, барлып капиталдың айналымын, қаржы ... ... ... процестің басқа қатысушыларымен қаржылық
қатынасын талдау негізінде жақын мерзімге және ... ақша ... ... мен интенсивтілігін дұрыс анықтау.
2 сурет. Қаржы қүралдарының үнемі қозғалу процесі
Нарықтық экономика жағдайларында кез-келген ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарықтарында
бірнеше рөлдерді атқарады: инвестор, бағалы қағаздар эмитенті, қарыз алушы
жэне беруші; Бүл кезде қалыптасатын барлық ... үш ... ... ... ... ... ... Қаржы кұралдары (кассадағы жэне есеп-шоттардағы ақша қүралдаръ\\,
- Несиелік қүралдар (облигациялар, келісім-шарттар, ... ... ... ... қатысудың түрлі тэсілдері (акциялар,
салымдар, үлестер); ... ... әсер ету ... ... мен ... ... Негізгі топты мемлекет экономиканы орталықтан басқару тэсілдері
құрайды. Бүл тәсілдер жалпы экономикалық сипатқа ие. ... ... ... ... ... кассалық жэне есептік операциялар,
сактандыру, баға қалыптастыру жүйелері кіреді.
Күрделі ... мен ... ... мен ... ... заманғы
тәсілдерін қолдануға қаржылық жэне салықтық жоспарлау, коммерциялық ұйымның
іс-эрекетін болжау негізделеді. Бұл ... ... ... ... процестердің негізгі сипаттамалары мен тенденцияларын эділ
көрсете алады. ... ... ... жэне ... ... менеджерді көзге елестету мүмкін емес. Басқару
субъектісі болып алынған пайданы алу жэне ... ... ... ... мен ... ... ... максатымен қаржылық
менеджмент стратегиясы мен тактикасын дайындап іске ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
ұйымдастырушылық-құқықтык түріне, персонал санына, іс-эрекет түріне
жэне баскарма қойған тапсырмаларға ... Көп ... ... ... ... ... ... мен бухгалтері
қаржылық қызметті атқарады. Алайда, кәсіпорында қаржылық ... ... ... және рөлі ... ... менеджері - қаржы, бухгалтерлік есеп, несие
мен ақша айналымы, баға ... ... салу ... ... іс-әрекет салаларында білімге ие жоғары маманданған түлға.
Оньщ
алдында айналым капиталын ... оның ... ... мен ... ... ... ала отырып инвестициялық жобалар
тиімділігін
бағалау, дебиторлық және несиелік қарызды басқару, қаржыландырудың
мүмкін көздерін ашу, ... ... ... ... ... ... талдаумен байланысты көптеген тапсырмалар түр. Өз
жұмысында бұл маман салық салу, валюталык, қаржы-несиелік сфераларға
қатысты заңдылыққа негізделіп, елдегі жэне элемдік ... ... ... ... ... ... ... мэселені
талдау сапасына, коммерциялық ұйымдар басшылығына жасалған
ұсыныстарға, қабылдаған шешімдерге жауапкершілікке ие болады. Оның
санаттық міндеттеріне келесі мэселелер қосылған:
- шаруашылық жүрігізуші ... ... ... ... ... ... жэне ... қаржылық жоспарларды жобалау жэне
олардың орындалуына бақылау ... ... ... іске ... ... ... жүргізу;
- қаржылық іс-кағаздарды қалыптастыру (банктік, статистикалық және
т.б.);
- шаруашылық ... ... ... ... мен ... тиімді пайдалануды талдау;
Кәсіпорындағы қаржыларды тиімдГ басқару тек ... ... ... ... ғана ... ... жоспарлау қаржыларды басқару
жүйесінде маңызды орын алады. Нақ осы ... ... жеке ... ... ... жан-жақты бағалайды, каржы ресурстарын көбейту
мүмкіндіктерін, тиімді пайдалану жолдарын анықтайды.
Қаржыларды жоспарлау ... ... да ... ... ... ... ... жоспары салалық министрлік тапсырмасымен
анықталды, ал жылдық қаржылық жоспарлар ... ... ... ... Мүнда сатылатын өнім көлемі, шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала белгіленіп отырды. Қаржылық қызмет кәсіпорындағы орын
алған сандарды белгіленген ... ... ... экономикада сапалық жағынан элдеқайда басқа ... ... ... ... жоспардағы жіберілген кателіктерге
кэсіпорын өз жағдайының қиындауымен жауап береді.
Шағын кәсіпкерлік үшін қаржылық жоспарлау маңызы төмендегіде:
- алға ... ... ... ... ... ... өндірістік жоспарда қарастырылған дамудың экономикалық пропорцияларын
қаржылық ресурстармен қамтамасыз етеді;
- бэсекелестік жағдайында кәсіпорын жобасының өміршеңдігін анықтауға
мүмкіндік ... ... ... қаржылық колдауды алу құралы болады; Жоспарлау,
бір жағынан, қаржылар облысында кате іс-әрекеттердің
алдын-алуымен байланысты болса, екінші ... ... ... ... ... ... тапсырмалары мыналар:
1) өндірістік, инвестициялық, қаржылық іс-әрекетті қажет ... ... ... капиталды тиімді салу жолдарын анықтау, оны тиімді ... ... ақша ... ... ... ... пайданы жоғарылатудың
ішкі шаруашылык қорларын анықтау;
4) бюджетпен, ... ... ... ... қатынастарын
орнату;
5) акционерлердің жэне басқа да инвесторлардың ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігін, несие
қабілеттілігін бақылау;
Қаржылық жоспарлау тэжірибесінде ... ... ... ... ... ақша ... экономикалық талдануы,
көпнұсқалық тэсілі, экономикалық-математикалық модельдеу.
Қаржылық жоспарлауды перспективалық, ағымдық (жылдық) және оперативті
деп ... ... ... ... ... өндірістің ең
маңызды көрсеткіштері, пропорциялары, екпіні анықталып, кәсіпорын
мақсаттарына қол ... ... жолы ... табылады. Бүл бір жылдан үш
жылға дейінгі мерзімге ... ... бүл ... ... ... ... ресурстарының экономикалық түрақтылығына,
мөлшерлерін жэне пайдалану - жолдарын болжауға тэуелді. Перспективалық
жоспарлауда ... ... ... мен ... ... орын ... ... стратегия кәсіпорынның дамуы ортақ стратегиясына
сэйкес келіп, оның бір бөлігі болады. Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... стратегия да түзеледі. Қаржылык
стратегия кезде альтернативалық нұсқалар жедел ... оның ... ... ... алынады, соның негізінде кэсіпорын дамуының стратегиясы
құрастырылады. Қаржылық стратегияда ... ... үзақ ... ... және ... ... ең ... жолдары табылады. Бүл
кезде тэуекел факторларын есепке алу маңызды.
Перспективалық жоспарлаудың ... ... ... ... ... мерзімге мүмкін қаржылық жағдайын зерттейді. Жоспарлаудан айырмашылығы
- болжау кезде ... ... іске ... тек ... ... тырысады.
Болжау көрсеткіштері болашак жоспардың көрсеткіштернен елеулі ... ... ... ... ... ... бар мэліметтер жинастырылып,
талданады, кейіннен жағдайлардың даму нұсқалары түзіледі. Болжау тэсілдері
мен жолдары өзгерістерді уакытында ... алу үшін ... ... ... ... ... ... жоспарлау нәтижесінде үш негізгі
қаржылық қүжат жасалады:
- пайда мен шығын туралы болжам-есеп;
- ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... құжаттардың негізгі мақсаты болып период соңындағы кәсіпорынның
қаржылық жағдайын бағалау табылады. Шағын ... ... ... ... ... үш негізгі каржылық қүжаттарды жасаудан
құралады: акша ... ... ... ... мен ... ... бухгалтерлік баланс жоспары.
Ағымдағы жоспарлау бір жылға есептеледі, бүның себебі бір жыл ішінде
нарық ... ... ... ... реттеледі.
Есеп-шотқа нақты түсімнің түсуін жэне қолда бар қаржы ... ... ... ... ... ... ... Бүл кәсіпорынның қаржылық жетістікке жетуіне кепілдік болады.
Оперативті жоспарлауда төлем күнтізбесі, ... ... ... қысқа мерзімді несиеге қажеттілік есептеледі. Төлем күнтізбесі
кварталға және жеке-жеке айларға ... Ол ... ... сипаттауы үшін
өндіріс пен өткізуге, қорлар жағдайына, дебиторлық қарызға бақылау ... ... ... ақша ... ... мен ... ... Дұрыс жасалған күнтізбе қаржылық қателерді,
каражаттардың жетіспеуін анықтайды ж^не оларды жою ... ... ... ... ... ... ақша ... туралы
нақты ақпараттың негізінде құрылады. ... ... ... ... -" ... құрылған жоспарлар (өнімді өткізу жоспары, өндіріске
шығыстар ... ... ... ... ... ... ... қосымшалар, қаржылық міндеттемелер үшщ ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтар;
Көптеген кэсіпорындарда төлем күнтізбесімен қатар салық күнтізбесі
құрылуы мүмкін, бүл өз ... ... мен ... ... ... ... ... Кэсіпорында кассалық жоспар да қүрылуы қажет:
мұнда кассаға ... ... мен ... ... ... ... жоспары жасалады. Кэсіпорынның ақша каражаттармен өз
мерзімінде қамтамасыз етілуі оның төлем қабілеттілігін сипаттайды. ... ... ақша ... ... мен ... ... орнату
мүмкіндігін береді. Кассалык жоспар құрылуға қажет акпараттар: ... ... ... ... ... ... жэне өнімді
жүмысшыларға сату туралы ақпарат, басқа да түсімдер мен қолма-қол ақша
қаражаттарымен ... ... ... ... есеп ... ... аркылы жасағанмен, кассалық жоспар кэсіпорынның
жүмысшылар алдында жалақы бойынша міндеттемелер мен ... да ... ... ... Кәсіпкерлікті несиелеу жүйесі
Кэсіпкерлікті дамыту банктерін жасау банк жүйесі мен капитал ... ... үлес ... өйткені, олар төмендегідей қызметтерді атқаруы
керек:
- кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... үйымдар: Дүниежүзілік банк, Еуропалық қайта қүру жэне даму
банкі, түрлі инвестициялык қорлар берген ... ... ... бөлу;
- кэсіпкерлікті несиелеу процесіне қатысуға делдал-банк ретінде әрекет
ететін несиелік ұйымдар мен ... ... ... ... ... банкісі төмендегі негізгі мәселелердің шешімін
табады: ұзақмерзімді несиелер негізінде бар және ... ... ... ... ... - ... банк - ... банк - соңғы
несиеленуші» нарықтық жүйесін қүру; жеңілдікпен несиеге беру үшін капитал
нарығындағы бос ... ақша ... ... жэне ... үлестіру.
Әлемде кэсіпкерлікті дүние жүзінде несиелеу үшін бірнеше халықаралық
институттар ... ... банк ... ... экономикалық
саясатын өзгеру жэне нақты жобаларды іске асыру үшін тікелей несиелендіруді
іске асырады. Еуропалық қайта қүру жэне даму банкі Орта жэне ... ... ... ... құру және ... кэсіпкерлікті дамыту үшін
қүрылған болатын. [10]
Кәсіпкерлікті жобалық несиелеудің ... ... ... ... мәні - ... ... немесе қайта қүрылып отырған
кәсіпорын болашақта экелетін пайда ... ... ... Осы ... ... ... ... инвестицляларды
қаржьландыру жэне қайтару іске асырылады. [11]
Жобалық несиелеу кезде банктер беретін несиелердің негізгі кепілдеме
рөлін ... ... өзі ... демек кэсіпорын болашақта
алатын табыстар болып табылады.Инвестициялық жоба - алга қойылған ... ... үшін ... ... капиталдың тиімді қолданылуын
қамтамасыз ететін ұйымдастырушылық-экономикалық жүйе.
Жобалық несиелеу механизмін қолдану жэне оган қатысу туралы ... ... ... ... жэне ... есепке ала отырып қабылдайды. Инвестициялық жобаларды ... ... ... ... қамтамасыз ететін критерийлерге
негізделеді:
- техника-экономикалық негіздеме (ТЭН) жэне қаржылық ... ... ... өнім мен ... ... мен қү_ны
кепілдетілген;
- жобаға қажет жанар-жағармайлар бағасы түрақты жэне тиімді;
- жобаның тауарлары мен ... ... ... бар жэне ... ... құны ... ... қүрылыс материалдары күтілген бағадан қымбат емес;
- мердігер, ... жэне ... ... ... жэне тэжірибелі,
жобада қолданылатын технология тексерілген;
- партнерлермен және ... да ... ... ... мен ... ... алынған;
- мемлекеттендіру тэуекелі жоқ;
- валюталық тэуекелдер сақтандырылған;
- негізгі тапсырыс берушілер капитал үлестерін косқан;
- жобада қосымша ... ... ... ... ... ... ресурстар мен активтер сапасы талаптарға сәйкес;
- форс-мажор тэуекелі, күтулер тэуекелі, шығыстардың өсу тэуекелі
есептелінген және ... жоба ... ... ... көрсеткіштері болады;
- қүнсыздану мен проценттік қойылымның нақты болжамы жасалынған. Нақты
инвестициялық жоба міндетті түрде ... ... ... ... мүмкін. Егер де аталған тэуекелдермен
байланысты қаржылық тэуекелдер мен ... ... ... ... ... табылса, көптеген критерийлердің есепке ... ... ... ... ... ... ететін бес негізгі принципті атауға
болады:
- инвестициялық жобаның өміршеңдігі;
- тэжірибелі жэне сенімге ие ... ... іске ... ... жобаның барлық тэуекелдерін есепке алу және үлестіру;
- барлық қүқықтық мэселелердің басын ашып алу;
- инвестициялык жобан іске ... үшін ... ... іс-әрекеттер
жоспары мен сапалы бизнес-жоспардың жасалынуы.
Әлемдік тэжірибеде жобалық несиелеудің үш негізгі ... ... ... ... ие ... ... ... несие
яяушының барлық міндеттемелеріне қатысты толық қайтарымдылық;
2) Біршама регресске ие ... ... ... алушыға
міндеттемелердің шектелген қатары жүктеледі;
3) Регрессіз несиелендіру, мұнда несилендірушілер барлық ... ... ... ... ... тэуекелдерді өзіне жүктесе,
жобалық несиелеудің бұл түрі ең ... жэне ең ... іске ... түрі
болып табылады.
Біршама регресске ие несиелендіру ең көп ... түрі ... ... жоба бойынша барлық тәуекелдер қатысушылар ... ең ... ... мен ... үшін ... ... ... несиелендіруді іске асыруды өздеріне жүктесе,
жоба қүны лезде артып, өте ... ... ... ... ... ... несиелендіру кезде несиенің басқа түрлерінің
(коммерциялык, ... ... ... және т.б.) ... ... ... мүмкін. Инвестициялық жобаларды іске асырған
кезде карыз ... ... көзі ... мүмкін.
Несиелендірушілердің кең ауқымы тартылуы мүмкін, олар консорциум құрып,
олардың қызығушылыктарын несиелендіруші-агент деп ... ірі жэне ... ... бірі қорғайды.
Жобалық несиелендірудің қүны жэй несиелендіруге қарағанда ... ... ... ... ... ... процент койылымынан,
суманы беру жэне қаражаттарды корлау үшін комиссиялық төлемнен жэне ... ... ... үшін ... ... ... маржадан қүралады.
Банк жоба бойынша түрлі ақпараттарды талап ете ... ... ... ... ... ... құнының есептері жэне т.б.; Банк
жоба бойынша талдау жүргізу үшін шеттен тэуелсіз эксперттерді тарту құқы
бар. ... ... мен ... жобаның іске
асыруылуының сапалы бизнес-жоспары дайындалуы ең маңызды болып қала береді.
Шетелде, мысалға АҚШ-та немесе Германияда, жобалық несиелеу ... ... ... тэуелсіз экономикалық тұлғаға - несиені жабу бойынша
толығымен жауапкершілікті ... ... ... ... -өткізеді. [12]
Бұл - не бүрыннан эрекет ... ... ... ... іске асыру құқын
ұтқан компания не нақты жобаны құру үшін арнайы кздэылған ... ... ... ... беру ... талдап көрейік:
- бұлар беретін несиелер жергілікті нарықтағы процент қойылымынан төмен
болады;
- мерзімдері жергілікті ... ... ... ... ... белгілі жеңілдік мерзім үсынылып, бұл кезде несие төлембейді, бірақ
проценті ... ... ... ... ... болады: несиенің мерзімнен тіс жабылуы
несие алушыға айыппұл салуды тудырмайды;
- тапсырыс бергеннен несиені бекіту үшін стандартты құжаттар қолданып,
несиені дайындау ... ... және ... ... ... ... қатысуынсыз шагын кэсіпорындар мен жекеменшік
негіздегі серіктестіктер жэне кооперативтер бере алады.
Көбінесе төмендегідей ... ... ие ... жер ... ... ... ғимараттар мен машиналарды сатып алу;
- кэсіпорындарды қамсыздандыру;
- материалдық емес активтерді сатып алу (лицензиялар, патенттер);
- ... жэне ... ... ... ... беру ... ... сипатқа ие -өткізуші банк -банк-
агент - шекті несиеленуші.
Несие беру бойынша ... ... ... беру ... ... өткізуші банктің арнайы бланкісінде несиелік тапсырыс
толтырылып, банк-агентке беріледі. ... ... ... мағл^мат,
жоба, жобаны қаржыландыру, несиені қамсыздандыру туралы мәлімет болуы
керек.
2. Банк-агент тапсырыс ... ... және ... ... ... қойған талаптарына сай келуін тексереді;
3. ¥сынылған қамтамасыздандырулар қарастырылады;
4. Банк-агент несие беру туралы шешім мен ұсынысты дайындап, өткізуші
банк ... ... ... ... ... жария етеді.
5. Несие туралы ұсыныс жэне тапсырыспен қоса несие беру ... ... банк ... оның ... ... ... банк берілген құжаттарды қарастырып, оң шешім ... ... ... несие беру туралы келісім хаты жіберіледі.
7. Банк-агент пен ... банк ... ... ... ... ... мен банк-агент арасында несиелік келісім жасалады.
Бұл кезде ... ... ... ... ... ... ... қарастырмағанын тексеруі керек.
9. Соңғы несиеленуші талапты жібереді. Талап ... ... ... ... соңғы несиеленушіге қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... мен банк-агенттің толық аталуы;
- Сұралған соманың көрсетілуі;
- Қаражаттарды талап ету шарттарының орындалуы мен банк-агент несиені
берумен келісетінінің ... ... ... ... беру ... ... ... қойылымды банк-агентке төлейді;
11. Банк-агент соңғы несиеленушіден алған сомадан ... алып ... ... қалған соманы төлейді;
Соңғы несиеленушіге несие берумен байланысты төмендегідей тапсырмалар
шешуін табады:
1. Несие беру критерийлерінің орындалуын тексеру;
2. Несиені беру ... ... бас ... ... беру ... ... ... берілуі;
4. Несие сомасын банк-агентке төлеу.
Банктің айрықша сеніміне ие емес несиеленуші кэсіпорындар несиені ... оны ... ... ... ... ... Оның ішіндегілер: мүлік
пен құқықты кепілдеу, талап ету жэне қүқықты өткізу, жеке ... ... ... мен ... және ... жэне кепілдік қүқығы.
Клиенттің мүлкін кепілдікке қою - банк ... ... ... ең кең тараған тэсілдердің бірі. Несие беруші мүлікке
кепілдік құқығының иесі ... ... ... ал өз иелігіндегі затты
кепілге беруші ретінде кепіл беруші деп аталады. Егер ... иесі ... ... ... ... емес ... жария етіп, кепіл үстаушы
кепілге қойылған мүлікке өз талабын қоя алады. Бүл ... оның ... ... ... Кепілдеме мэні мен несиені қамтамасыз ету
арасында белгілі бір үқсастық бар. Кепіл ... ... ... ... ... мэні мен ... ету арасындағы айырмашылықтар:
- Кепіл мүлікке катысты шешім қабылдау бойынша ... ... ... ... ... қүндылықтарды несиені қамтамасыздандыруға
жатқызу оны иелену қүқына өзгерістер экелмейді;
- Қүндылықтарды кепілдеу несиеленуішінің оған ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыруға
кіруі мүмкін;
- Кепіл негізінде турлі кейпі бар ... ... ... Кепілге
өндірістік шығындар да кіру мүмкін;
- Қамсыздандыру сомасы несие сомасынан ешқашан да аз ... ... ... ... екі ... сәйкес келуі керек:
қүндылықтардың сапалығы, несиелендірушінің кепілдегі ... ... ... ... ... берілген құндылықтар
мөлшері берілген несие сомасынан міндетті түрде асып ... ... ... ... ... бар: ... мүлкін, тауарлы-
материалдық қүндылықтарды, дебиторлық ... ... ... депозиттерді кепілдемеге қою; ипотека, қүқықты аралас
кепілдеу;
Талап етуді өткізу ... ... ... ... ету қүқын үшінші
тұлғаға несиелендірушінің беру мүмкіндігі. Цессия туралы келісім-шартта
өткізілген талап ету бойынша ақша ... алу құқы ... ... ... Бүл кезде талап етудің ... ... ... ету ... ... ... жэне оны орындау кезде ... бар ... ... түлғаға өткізеді. Жаңа несиелендірушіге талап етуді
орындауды Қамтамасыз ... ... жэне ... ... ету құқы ... ... өткізу қүжатталып, ал мемлекеттік тіркеуді талап ететін келісім
шарт жауапты
мемлекеттік органда тіркелуі керек. Өткізілшн ... ету қүны ... үшін ... ... ... ... алғашқы несиелендірушіге
қайтарылады. Цессия туралы келісім-шарттың екі түрі бар: ашық ... ... ету ... ... ... жэне жабық (қарыз алушы талап ету
құқының өткізілгендігін білмейді).
Кепілдендіру кезде ... ... ... ... несиелендірушісі
алдында қарыз алушы міндеттемесінің орындалуын растайды. Қарыз алушы өз
міндеттемелерін орындамаған жағдайда несиелендіруші ... ... ... да, ... ... де ... Кепілдеме беруші қарыз алушының
міндеттемелерін орындаған жағдайда оған өз ... ... сома ... ... Кепілдендіруші ретінде үкімет немесе жергілікті бюджет бола
алады.
1.4 Қазақстан Республикасының кәсіпкерліктіктің мемлекеттік реттеуші
заңдарының аяққа тұруы
Қазақстанда ... ... 90 ... ... қайта қүру
кезеңдерінің басында айтыла бастады. Осы ... « ... ... ... ... онда ең белсенді жастар,оның ішінде
ең басты комсомол лидерлері ғылыми-техниканы ... ... ... ... ... ... ... құрыла
бастады.Оларға кредит беру үшін жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... толқындағы
кэсіпкерлер ғана төтеп беріп, алғашқы өздеріне қажетті капитал қорын ... ... ... ... « ... түрі ... «арзан» түрде олар
кері қайтарылған-ды. Өндірістік қызметті заңдастыруының бірінші ... ... ... « ССРО азаматтарының жеке еңбек қызметі » ... жылы ... заң ... 1988 жылы ... туралы» заң
қабылданды. Жаппай копператив жэне ... күру ... ... ... жағдайдың болмауы ... ... ғана ... 1988-1991 жылғы жалға беру бірлескен мекемелер,
банктік қызметтегі эконмикалық жағдайды ... ... ... мелекеттік болып қалды,ал кейбір элсіздері жалға алу түрлеріндегі
кәсіпкерлік белсенділіті әлдебір дэрежеде ... үшін ... жылы ... ... ... кэсіпкерлікті белсендіруді
қолдау үшін бірнеше заңдар қабылданды.Қазақстанда кәсіпкерлікті дамыту жэне
еркін шаруашылық қызметі ... ... ... ... 1997 ж ... қолдау жэне қорғау туралы» заңы 1994 ж ... ... саны 15,7 мың 164 м ... ... Қамтамасыз ететін санды
қүрады. Ең негізгі үш кәсіпкерлік қызмет саласының бірінші орынға ... ... ... ... өндіруші мен түлынушы арасында делдал ... ... жылы 11 ... Қазақстан ССО-да « еркін шаруашылық Қьізметі
жэне Қазақ ССО-дағы кэсіпкерліктің дамуы туралы Заңы»
қабылданды. Ол еркін кэсіпкерлік ... ... ... ... ... заңдылық актісін ең бірінші болып анықтайды.
Бүл нұсқалған заңда кэсіпкерлік бастамашылық немесе ... ... ... сол ... ... ... да мүлік қойып ... ... ... бір-біріне пайда келтіру шартын білдіреді.
1992 жылы 1 шілдеде Қазақстан ... ... ... жэне ... ... Заң» ... ... жеке кэсіпкерге
максималды еркіндікпен қамтамасыз етеді,коммерциялық құпияны ... ... ... ... ... ... тұлғалардың жеке
кэсіпкерлікке қызметіне тіке арасына түсу Ережесіне бас ... ... ... рет бір ... актісінде жеке кәсіпкер қызметтерін мемлекеттік
тіркеуден өткізу, жеке кәсіпкерлің ... ... ... ... ... ... қаралған.
1992-1994 жылдардағы кәсіпкерлікліктің дамуы жэне оны қоргау үшін
Мемлекеттік ... ... ... ... жэне оны ... ... ... Актілер Қазақстан Республикасындағы кэсіпкерліктің д орныкты
даму негізіне ... ... ... таптық түруына керекті
алғышарттарын құрды. Шағын кэсіпкерліктің іс- қимылдарына байланысты ... ... ... жок. ... жэне орты ... ... жатқызуды анықтауда, анык критериялары ... ... ... шара ... жэне берілген ... ... ... есебіне кедергі келтірген.
1997 жылдың 6 наурызында « ... ... ... ... ... ... ... күшейту туралы Қазақстан ... ... (14) ... ... ... ... және оны
қолдау мемлекеттік экономикалық саясат саласын жария ету болып табылады.
Шағын ... ... ең ... ... ... ... ... әлеуметтік проблемасын шешу және ... ... ... ... ... мен қызметіне толтыру болды. Қаулыда
шағын субъекті ... ... ... ... ... : ... ... үшін қор құру, шағын бизнес үшін ... ... ... салу, материалды ... ... ... үшін салық жэне кедендік салықтары үшін жеңілдіктер таратылған.
1997 жылы 19 ... ... ... ... және «шағын
кәсіпкерліктің ... ... ... туралы (15) ҚР Заңдары
кабылданды,онда шағын кэсіпкерлік субъектісінің қызметкерлері 50 ... ... жэне оның ... қүны 1 ... ... есеппен 60 еселік
көрсеткіштен аспауы керек, ... ... ... оның принципі жэне шағын
кэсщкерлерді мемлекет ... ... ... жылы 1 ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуы жэне ... ... жэне ... бағдарламасы туралы ҚР Президентінің Жарлығы
қабылданды. Онда: өнім тауарлары мен қызмет түрлерін ... ... ... ... ... тауарларын
тұтьшдырушыларға өндіретін істегі ... ... ... ... ... өндіретін, қызмет саласын
дамыту,аграрлық кешендік өнімдерді ... ... ... импортты алмастыра
алатын жаңа шағын кэсіпкерлік орнату.
1998 жылдың 31 желтоқсанында Қазақстан ... ... ... ... қолдау және дамуы туралы ... ... 2001 ... 7 мамырында 2001-2002 (16) жэне ... 2001 № 925 ... ... ... осы бағдарламаны
іске асыру мақсатындағы іс-шара жоспарлары (17) 200Гжылдың шілдесінде 2001-
2005 жылдарға ... ... жэне аз ... өндіріс жэне оны тэртіп
бойынша шағын кэсіпкерлік субъектісіне өткізу үшін ... ... ... ... ... 1 ... мен 1 ... арасындағы Президенттің
бастамаларымен өткен алқалы ... ... ... ... ... ... туралы маратроия шешімі
қабылданды.(19).
Осылайша, Қазақстан Республикасында заңдардың ... ... ... мен қызметі жалпы қалыптастырылған. Қазіргі кездегі негізгі ... ... ... ... тэжірибеде колдану қажет болып табылады.
1.5 Кәсіпкерліктің қызметті мемлекет тарапынан басқару туралы
шетелдік тәжірибе
Қазіргі ... ... ... ... даму экономикалық дамудың
моделіне ең ... ... ... мэні ... жэне орта ... ... ... жақсартуда аса зор элеуметтік орын алады.
Қазақстанның эконмиксының кэсіпкерлік модельдегі эконмикалық дамуы
эконмиканы салауаттандыруға ... ... ... ... ... ... ... қадамы болып табылады. Осы теорияға сэйкес мемлекет
кэсіпкерлікті ... ... ... ... ынталандырады. Осы
мемлекеттік саясат қоғамда кэсіпкерлік райды өзгерте ала ма ?
Бұл сұрақтың жауабы бір: кәсіпкерлікті қолдайтын ... ... жаңа ... ... болуын ынталандырады. Бұл көпқабырғалы
кәсіпкерлікті қолдау мекеменің даму ... ... ... ... ... ... ... мекемелер, өнеркэсіптер, ... ... ... ... болу ... ... ... эдістерін талап етеді.
Мемлекеттік саясат жаңа қүрылып жатқан мекемелерге деген көзқарасы ... ... ... ... ... ... Ү-Иымдастпру күшін талап
етеді жэне келесі 6 бағытты топтайды: • Шагын жэне орта ... ... ... ... ... ... ... жүйелік басқаруды тиімді құру жэне оған көмек көрсету;
4. Бизнеске ақпараттық қолдау көрсету;
5. Салық салу және басқа да ... ... ... кэсіпкерлікті
белсендіруді ынталандыру;
6. Қоғамда кэсіпкерлік рай құру;
Осы бағыттарды мемлекеттік қолдау арқылы ... ... ... ... цолдайтын бірінші багыт,оп шағын және
орта мекемелерге ... ... ... ... бизнестің эконммика дамуындағы қосқа үлесінің
маңызы қаралған. Бүл көмек, шағын жэне орта бизнесті ... ... ... ... потенциал қүрайды. Жэне ол ірі мекеменің қүрылуы
үшін,себебі эрбір ірі мекеменің кейбіреуінен басқа, шағын ... ... ... ... түр ... АҚШ-та 1953 жылы Конгресспен шағын бизнесті қолдау жэне ... ... ... ... (ШБӘ) - ... ... ... (Small
Business Administration) (SBA) шағын кәсіпкерлікті ... ... ол ... ... ... еді. 1953 ж АҚШ ... сайланған еді, сол кезде елдегі ... жэне ... ... ... ... ШБӘ күру мақсаты эконмиканың ... ... ШБӘ ... функциясын орындады жэне елдегі кәсіпкерлікті
белсенді қорғау саясатын жүргізуде.
АҚШ-та бүгінгі күні 22 миллион шағын бизнес саналуда, онда ... ... 54 ... ... ... Өндіріс көлемі жэне өндірістегі
шағын бизнес мекемелері елдегі жалпы сату ... 52 ... 99,7 ... олар ... ... ... -ң негізгі міндеті - мекемені қүру жэне оның одан әрі жұмыс істеуі
үшін кэсіпкерлікке көмек көрсету. Осы негізгі міндетті орындау ... ... ... ... ... ... дамуында шағын бизнесті
қорғайтын ШБӘ өзінің жақтаушы ролін атқарады. Шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... агенттіктерін және кызметтіктермен
бірлесіп кызмет жүргізу, оның ішінде ... ... ... ... ШБӘ ... ... тек қаржылық көмек
көрсетіп қана қоймай, кеңес беру қызметін, кэсіпкерлерді оқытып дайындауға
да көмек береді. Мемлекет ... ... ... ең ірі ... ШБӘ ... кэсіпкерлерге мемлекетпен келісім-шартқа түруға
көмек береді. Оның ішінде, кэсіпкер- эйелдерге, мүгедектерге, ардагерлерге,
аз үлт өкілдеріне аса зор ... ... бүл ... ... ... эсершіл жэне бэсекелестік
күреске басымырақ топ ... ШБӘ ... ... ... ... орнын
табуға көмек береді. ШБӘ мекемесінің жүйесі барлық штатта (100 астам) жэне
өзінің қүрамы 3700 қызметКерден құралады. ШБӘ ... ... ... ... бір бөлігін жергілікті өкілдерге береді.
1976 жылы арнайы (Office for ... ... ... ... адвокаттық кеңсесі ашылды. Шағын бизнестің адвокаттың кеңсесін
бас консулы тікелей Президентке немесе ... ... ... ... ... ... ... мүддесін қорғауының
мақсаты, шагын бизнес одан әрі де рыноктық ... ... тасы ... ... ... ... ... Адвокаттық
кеңсенің негізгі мақсаты:
- шағын кэсіпкерліктің дамуына жэне оны өңдеуіне ... ... ... ... ... нұсқаулардың, салыққа эсерлерін
зерделеу;
- шағын бизнеске эсер етуші эконмикалық,статистикалық ... ... ... ... тиісті ақпараттарымен қамтамасыз
ету,басқа да реттеуші күжаттарға және ... ... ... ... саясатты қүру үшін өз үсыныстарын беру мақсатында, шағын
бизнес өкілдері мінбеге шығып ... ... іске ... ... ... адвокаттық кеңсесі 4 бөлімнен тұрады: ... ... ... ... ақпараттык бөлім, аумақтық бөлім. ... ... ... бас ... ... ... дейін
барлық реттеуші қүжаттарға, оның ішінде сақтандыру, ... ... ... қамту, мемлекеттік жеткізу т.б. т. рүқсатнама беріп отырған.
Шағын бизнестің адвокаттың кеңесі жалпы және арнайы зерделеу жұмыстарын
президентке жыл сайын есеп ... үшін осы ... ... бизнестің
ақпараты ғана емес, шағын бизнесті одан эрі дамыту үшін ... ... ... ... болатыны жөнінде ұсыныстар жасайды.
ШБӘ бойынша мынадай бағдарламалар құрылып іске асырылған:
- несие беру жэне қарызбен қамту.ШБӘ ... ... ... ... қаржылық бағдарламасы бар;
- халықаралық сауда-саттықта көмек көрсету;
- зерделеу жүмыстары мен оның дамуына көмек көрсету;
- аз ... ... ... дамыту;
- эйел кэсіпкерлеріне көмек көрсету;
- ардагер кэсіпкерлерге көмек көрсету;
- ... ... ... ... жэне оған ... ... тұру;
- дүлэл апат және т.б. жағдайда көмек көрсету;
- кеңес беру және оқыту бағдарламалары. Біздің Республикамызда да ... ... үшін ... ... арнайы орган құру
қажеттілігі туып отыр.
Мүндай орган ... ... және ... ... қүрамында шағын
кэсіпкерлікті қолдайтын агенттік қызмет көрсетеді. Оның қызметінің мақсаты:
- шағын кәсіпкерлікті қолдайтын орталықтандырылған және ... ... ... ... ... ... ... іске асыруда ең алдымен материалды
өндірісті өндіруге қатысу;
- шағын ... ... жэые ... ... ... шешу де ... ... институтымен эрекеттестігі;
- шағын экономика секторындағы шетел инвесторларынүшін оларға қолайлы
жағдай жасауда үлес қосу;
Шагын кәсіпкерлікті цолдаудагы Мемлекеттік цызметтің екінші ... ... ... ... ... Бұ_л ... екі бағытта жүре алады:
бизнесті тікелей жэне жанама түрде қаржыландыру, ғимарат, жабдық беру ... ... ... ,жал ... ... төмендету
арқылы т.б. Шетел зерделеу жұмыстарының ... ... ... қана 5 пайызы ғана инвестициялық қор есебінен қаржыландырады екен.
Шағын ... ... өз ... ... ... жинаған қаржысы,
сондай ақ коммерциялық банктерді кредиттеу жолымен ... ... ... ... ... жэне орта ... қолдау
инвестициялық қорды Америкалық шағын бизнесті инвестициялық компаниясының
аналогиясының бойынша Smaill Business ... ... ... осы сипаттасс шағын кәсіпкерлікті дамытатын Қор қүрылуда,
оның бағыты (5 миллионға дейін) шағын бизнестің жобасын ... ... ... кредиттеу.
- Мемлекеттік кепілгерлікті қамтамасыз ету несиелендіру және ... беру ... ... ету. ... ... жатады:
- 25 жылға дейін кәдімгі несие көлемі 750000 миллионға дейін. ШБӘ бүл
несиенің 90 пайызына кепілгер бола ... ... орта ... ... 8 жылға дейін;
- аумақтардың экономикалық дамуы мен жұмыс орнын қүрып экономикасы
көтеруге несие ... ... ... фирмаларына көмек көрсету үшін несие беру;
- кезеңдік белсенділікпен жүмыс атқаратын шағын фирмаларды қаржыландыру
үшін ... ... ... ... ... ... ... дамуына несие беру;
- басшылары мүгедек шағын фирмаларға несие беру;
- сыртқы рынокқа шығатын шағын фирмаларға несие желісін ... ... ... жағдайда қаржылық көмек көрсету;
- айналадағы ортаны қорғау үшін қымбат жабдықтарды қажет ... ... ... ... ШБӘ ... ... 90 ... бола алады, ал несие көлемі 1 миллион долларға дейін ... ... мен ... ... ... ... ... жоғарыда аталған
Республикадағы Қаулыға сэйкес, II дэрежелі банктар мен мемлекеттік
банктерде тегін ... ашу ... ... II ... ... ... субъектілеріне ең алдымен ... ... үшін ... ... ... қаралуда;
- мекемелерді тікелей инвестициялау;
- кэсіпкерліклікті қаржамен қолдайтын шетелде көп қолданатын бірнеше
бағыттар бар, олар:
1. Зейнеткерлік қорының қаржысын ... ... ... ... ... ... таңдағы Қазақстан Республикасындағы
зейнеткерлік қорының жағдайларының үлкен қуаттылығына сай, бұл ... ... ... ... ... орын ... ... келешекте
мұндай жағдайды іске асыру мақсатында көптеген ... ... ... жоғары нормадағы табысқа жету мақсатында инвестиция жасау
үціін әртүрлі жобаны кеңінен пайдаланады.
2. Жеке ... ... ... ... ... ... салуды азайту.
3. Венчурлық қорлар үшін, жеке ... ... ... ... ... венчурлық қорларды бекітетін ... ... ... механизмдерді пайдалану.
Бизнесті қаржылай қолдаудан бөлек, жоғарыда көрсетілгендей мемлекет
көмек ретінде, жабдық ... ... беру ... да ... бере ... ... тиімді қүрал-сайман ретінде бизнес-инкубаторлар болады. ... құру жэне оны іске ... ... ... ... төменде
қаралады.
Мемлекеттік шығын, коммуналдық қызмет, жүкқүжаттық шығындар баптарына
жеңілдіктер істеген соң, құрылтайшылардың, ... ... ... ... қаржыны көбірек бөлу мүмкіндігі туады.
Шагын кәсіпкерлікті цолдаудагы Мемлекеттік цызметтің үшінші багыты ... ... ... жүйе қүру арқылы көмек беру ... ... ... өндірістің қызметінің тоқтауының ең басты
себебі, ол менеджменттің тиімсіздігі. Зерделеу жүмыстарының қортындылары
бойынша, шағын ... ... мына бір ... ... ... ... олар, өндірістегі (технология ноу-хау), маркетинг
(өндіріс пен сатудағы жоспарды жоспарлау мен оны іске ... ... жэне ... ... ... мен ... ... болып
табылады.
Осы аталған өндірісті қолдау түрлерінен баска мемлекет келесідей ақыл-
кеңес беру, яғни консалтингтік қызмет түрлерін ұсына алады. Есептік ... ... ... жаңа ... ... ... беру және т.б.
қызметтердітегін жэне арзан баға ... ... ... ... ... яғни консалтингтік бағдарламалар бизнесті бастау алдына
ынталы екпін болып, келешектегі ... ... ... ... ... цолдаудагы Мемлекеттік цызметтің төртінші оагыты -
бизнесті қолдайтын кең ... оған ... бар жоғы ... ... ... азық - ... пен ... жаңартудағы
жаңа технологиялық ендірімдер. Мүндай ақпараттар болашақ ... ... ашу ... азық - ... ... ... жаңа ... пен бизнесті үйымдастыруда жаңа жүйе ашуға
мумкіндік береді. ... ... ... құру, Университеттер мен
институттардың бизнеспен ынтымақтастығы патенттік
акпараттың таратылуы, коммерациялық мемлекеттік зерделеулер мүның ... ... ... ... ... тізбектің толық емес
екенін көрсетеді.
Шагын кәсіпкерлікті цолдаудагы Мемлекеттік цызметтің бесінші багыты -
кэсіпкерліктің белсенділікті ... салу ... ... ... ... ... Салық салу жүйесі арқылы мемлекет кәсіпкерлік
белсенділікті беталысы сауда - ... ... ... ... ... ... түрлі нұсқаулар мен шектеулерді әр түрлі басқарушы органдардың
бақылауын қысқарту, кэсіпкерлік проблемаларды шешу ... ... жою, ... ... ... ... ... Республикасының 1997жылғы 5-ші мамырындағы "Шағын ... ... ... ... ... туралы" Қаулысында,
шағын кәсіпкер субъектілерін тіркеу тэртібін ықшамдауды ендіруге акцент
жасағанын байқауға болады, тіркеу үшін ... ... ... ... ... қорының көлемін азайту, істегі заңдылықтар нормасы ... ... мэн ... ... жэне ... органдар шаруашылық субъектілері
мен жэне жеке кәсіпкерлермен келісім шарт негізіндё, ... - ақ, ... ... ... ... ... ... баска санкциялық
төлемдерді алу үшін өздерінің қарым-қатынастарын түзулері қажет.
Шагын кдсіпкерлікті цолдаудагы Мемлекеттік цызметтің алтыншы багыты ... ... мен ... ойды салмақты түрде түбірлі өзгерістендіретін
қоғамдағы мінездерге фундаментальді өзгеріс ... ... ... рай ... Бүл ... өту жолы ... ... деген теріс
көзқарастағы қарым - ... ... ... кэсіпкерлер табын
құратындар, яғни олар үшін үнемі жаңа ... ... ... ... ... ... ... ақша"- ға қол жеткізе алатын адамдар мен
кәсіпкерлерге деген қарым — қатынастарының теріс екендігі ... ... бір ... ... - ... делдалдың қызметіне бағытталған
кэсіпкерлік қызметке қатысты деп ... ... ... ... кәсіпкерлік түрлерге
бөлінеді: Алып-сатарлық (speculative) және жаңалық енгізу (innovative)
белсенділік түрлері. ... ... ... ... ... ... (бүгінгі) жэне сатудағы баға (келешекте) жэне осы
айырмашылықтағы ... ... ... ... ... болатын қызмет түрі.
Мұндай іскер белсенділік нышаны жаңа ... ... ... ... жаңа өнімді қүрғанда, өндірістік ... ... ж т.б. ... кэсіпкерлік белсенділік. Мүндай
Қызметтің процесінде жаңа қүн қүралады,онда өндіріс табыспен қамтылады.
Өкінішке орай, бізде кәсіпкерлік ... әлі де ... ... ... ... соң да ... көзқарасы теріс. Жаңадан
енгізу белсенділігіне құру үшін түбірлі өзгеріс - кэсіпкерлік ... ... ... ... жэне ... ... көзқарасының өзгеруі.
ТАРАУ 2 КӘСІПКЕРЛІК ІС-ӘРЕКЕТТІВДАМУЫ МЕН ҚАЗІРГІ
ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан ... ... ... ... талдау
Елдің элеуметтік-экономикалық дамуының қазіргі сатысында экономиканың
қүрылымдық қайта қүрылуына, оның ішінде шағын ... ... ... маңыз берілуі тиіс. Қазақстан экономикасында ... ... ... мен ... ... ... және орта ... құрылуы арқылы шешілді. Ел
экономикасының барлык салалары мен ... ... ... пайда болуы экономикалық процестердің ... ... ... ... ... ... елдерінде шағын
кәсіпкерлік сферасында алуан түрлі ... бар аса көп ... ... ... ... экономикалық өрлеуіне, өндірістің
жандануына жэне түрғындардың экономикалық белсенділігінің көтерілуіне ықпал
жасайтын маңызды фактор болып табылады.
Экономикалық ... ... ... өндіріс мәселесімен
байланысты. Бүл өндірістің көлемін ... үшін ... ... ... ... ... өнім көлемі.
Экономиканы реформалауды іс-жүзінде асыру ... ... ... жүргізудің әдістерінде едэуір өзгерістер болуда. Ең алдымен
мемлекеттік меншікке ... ... ... бүрынғы жүйесіне
қарағанда көп укладты экономика меншіктің эрбір тэсіліне кәсіпорындардың
тиісті үлесін ұсынады. [13] Олар ... ... ... ... қүрылымы,
өндіріс, қызметтік міндеттері, мамандану масштабы жэне басқа белгілері
бойынша кесте 3 ерекшеленеді.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... құқықтық жағдайы бойынша |Жеке жэне заңды тұлғалар ... түрі ... ... ... мемлекеттік |
|Үйымдық құқықтық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... |
| ... т.б. ... ... мен ... |Жергілікті, аймақтық жэне жалпы |
|аймақтары бойынша ... ... ... ... ... ... ірі ... ... түрі ... ... ... есептегі, |
| ... ... ... ... белгілері бойынша Қазақстан Республикасындағы кэсіпкерлік
қызметтерге талдау жасаймыз. ... ... осы ... әсер ... кэсіпкерлік субъектілері өнеркәсіптер көлемі төменгі
кестеде көрсетілген.
Кесте 4
Қазақстан Республикасындағы кэсіпорындар
|Кәсіпорындар ... ... ... |
| | ... ... ... ... бойынша |143329 |25958 |109580 ... |124445 |17216 |101623 ... |13904 |7126 ; |5355 ... |4080 |1616 |2608 ... ... мэліметтер бойынша өнеркәсіптер саны 143329
жетті. ... ... ... ... 445, орта 13904, және ... саны 4980 болған. Сонымен қатар кестеде жеке меншік жэне
мемлекеттік меншік түрлеріне тиесілі ... ... ... ... ... ... ел ... бері жэне ірі
жекешелендіру этабына дейінгі көрсеткіштер кесте 5 көрсетілген.
Кесте 5
Ірі жекешелендіру ... ... ... ... |1991 |1992 |1993 |1994 ... | | | | ... саны |10100 |5100 |3300 |2000 ... саны (мың адам) |250.0 |28.0 |57.0 |34.0 ... ... ... | | | | ... саны |8400 |12700 |16100 |21200 ... саны (мың ... |130.0 |220.0 |247.2 |172.6 ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар көрсеткіші жоғарыдағы кестедегі мәліметтерді көрсеткен.
Төмендегі кесте 6 ... ... ... ... ... кезеңінде 1995 жылы меншік түрлері бойынша бөліну
Рөрсеткіші көрсетілген.
Қазақстан Республикасындағы кәсіпорындар саны мен ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте 6
Қазақстан Республикасының жекешелендіру процесінінің үшінші кезеңінде
кэсіпорындарының меншік түрлеріне байланысты бөлінуі
| ... ... ... ... |
| | | | |111 ... ... |Мемле- |Жеке |Шетел |
| | | | ... |
| ... ... ... | |
| | | | ... ... ... 1 |2 |3 |4 |5 ... |21260 |999 |19936 |169 ... |7850 |136 |7681 |23 ... ... |2929 |213 |2460 |53 ... |2959 |134 |2808 |14 , ... қызмет |948 |44 |899 |2 ... | | | | ... ... |777 |17 |751 |8 ... - ... |367 |36 |320 |10 ... және |259 |23 |232 |4 ... | | | | ... ... |158 |24 |131 | ... жобалау | | | | ... | | | | ... жылы ... суреттен көріп отырғанымыздай: Қазақстандг I жалпы
кэсіпорындардың 84 ... жеке ... 13 ... ... ... ... мен азаматтарының меншігі, қалған 3 пайызь мемлекетік
меншік иесінде. [15]
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорындар ... ие ... ... ... ... ... ... экономикалық
дербестігін жоспарлау комитеті немесе кәсіпорынның тағдыры шешешіп отыратын
жағдай нарық талабына сэйкес өзгерген.
Еліміздегі экономикалық дағдарыс пен өндірістің ... ... жолы ... ... ірі ... дамыту болып табыладз Мемлекет
қарамағындағы мемлекеттік объектілер мен қызмет атқаруіи субъектілер жеке
кәсіпкер иелігіне өте ... ... ... ... ... іске
асыру арқылы мемлекеттің экономикалық көрсеткіштеріі, ... ... ... 3. ... ... ... ... кесте 7 кәсіпорындардың санын, меншік түрлерін талдай отырып
олардың өндіріліген ... мен ... ... ... кестелерден
көруімізге болады. Жоғары ... ... ... ... ... әлеуметтік жэне өзге де объектілерді жекешелендіру
арқылы 2003 жылы 2002 ... ... 15 ... ... жекешелендіру бағытына сәйкес соңғы ... ... ... 7 ... осы ... ... мен ... да жалпы және де
барлық тауарлар мен өнімдер өндіруші, қызмет ... ... ... ... ... ... көруімізге болады.
Меншік формасындағы жалпы ... 2003 ... 2002 ... ... ... ... мен ... көрсету құны 11,6 ... орын ... Оның ... ... ... 2003 жылы ... ... 22,3 пайыз артық өнім өндірген. Яғни ... ... мен ... ... құны 49299 млн. теңгеге
тең болған. Жеке меншіктегі кәсіпорындар- 12,1 пайызға тауарлар мен қызмет
көрсетулер құны артық ... ... ... ... ... ... күрделі
комбинациялар тән: монополияларға талпынатын ірі өндірістер және көптеген
факторлар әсерінен қалыптасатын майда кәсіпорындар. [16]
Бір жағынан, ірі ... ... ... қаржылық, еңбек
ресурстары мен мамандандырылған кадрлар ... ... аса ... ... ... ірі ... ғылыми-техникалық
зерттеулер жүргізуге мүмкіндігі бар.
Өз алдына мөлшерлі капиталды, көп ... және ... ... ... ... ... ... жэне орта
кәсіпорындардың бүрын болмаған өсімі байқалып отыр.
Кесте 7
Кәсіпорындардың жекешелендірілу бағыты (бірлік)
|Жекешелендірілгені |2001 жылы |2002 жылы |2003 жылы ... ... ... | | | ... жэне өзге де ... |2187 |1770 |2044 ... |131 |79 |161 ... ... ... |- |3 |- ■ ... ... |2318 |1852 |2205 ... ... | | | ... |26 |24 |39 ... |16 |7 |10 ... ... |- |- |_ ... |147 |18 |11 ... жэне ... ... |141 |1 |56 ... ... көрсету жэне |74 |1 |52 ... ... | | | ... де салалар |1855 |1801 |1995 ... ... ... мен |55 |- |42 ... ... | | | ... ... бизнестің дамуы әкелетін коптеген ... ... ... ... ... орта ... ... коғамда саяси жэне
элеуметтік тұрақтылык қалыптастырады;
- Экономикалық белсенді тұрғындар үлесі өсіп, халық табысы жоғарылайды,
түрлі ... ... ... алашақтык азайтылады;
- Аса белсенді, іскер жеке тұлғалар сараланып, олар үшін шағын бизнес
өзін-өзі іске асыру жолы болады;
- Салыстырмалы ... ... ... ... жүмыс орындары пайда
болады;
- Мемлекеттік ... ... ... және ... нашар
Қорғалған топтар өкілдері жұмысқа тұрады;
- Технологиялық, техникалық және үйымдастырушылық жаңалықтар жобаланып,
іске асырылады;
- Өндірушілер монополиясы жойылып, бәсекелі орта ... ... ... ... ие ... ... қаржылық жэне
табиғи ресурстар жинақталып, өндіріске салынады;
- Экономиканың ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуы экономикалық реформаның басты бағыты
болуы қажет, өйткені, ол конъюнктураның өзгерісіне жылдам жауап береді,
салалардың қайта қүрылуын жылдамдатады, ... ... ... ашады,
монополиямен күресті күшейтеді, элеуметтік мэселелердің шешімін табады.
Шетелдің дамыған елдерінде шағын ... ... жэне ... ... ... жоқ, ол жүздеген жылдар бойы тарихи
жолмен қалыптасты. ... ... да ... ... ... ... уақыт ішінде қалыптастырылды.
Сурет 4. Қазақстанда шағын кәсіпорындар санының өзгерісі *ҚР-да шагын
кэсіпорыидар іс-эрекетініц талдаулың сипаты. ҚР-дың ... ... 2003 ... ... экономикасында шағын кэсіпкерліктің калыптасуы
белсенді кооперативтік қозғалыстан бастау алды. 1998 жылы ... ... ... ... ... мемлекеттік жэне кооперативтік
секторларына ... ... ... өз ... ... кең ... берілді.
Мемлекеттің күшті қолдауының жэне жеңілдіктердің берілуі нэтижесінде
1991-1993 жылдары барлық салаларда шағын ... ... ... Нақ осы ... ... болған кәсіпорындар казіргі кэсіпорындардың
9%-ін құрайды. [17]
Сурет 5. Тіркелу мерзімдері бойынша шағын кэсіпорындардың қүрылымы
*2004 ж. 1 ... ... ... ... талдауы.- ҚР-дыц
статистика
бойынша агеиттігі. 2004 ж.
Келесі жылдары (1994-1995) шағын кәсіпкерліктің ... ... ... жағдайдың қүлдырауы, нашар криминалдық
ахуалдың орнауы, кэсіпкерлік бойынша ... ... ... аса ауыр ... ... ... ресурстарына,
шикізатқа, жаңа техникага, алаңдарға қол жеткізу қиындығы т.б. себепкер
болды. Жалпы алғанда, бұл ... ... ... ... саны ... (1993 ... 35,2 ... 1995 жылы 17,1 мыңға дейін) төмендеді.
1996 жылда ... ... ... ... ... кэсіпкерлік субъектілерінің өсуіне себеп болып, бірақ,
олардың көбісі несие ресурстарының жетіспеуінен өз эрекет аясын ауыстыруға
мәжбүр ... ... ... ... ... ... ... басты құралы
ретінде мемлекет шағын кэсіпкерлікті қарастырып, оған назарын күшейтеді.
«Қазақстан - 2030» бағдарламасында ... ... ... ... қүралының бірі деп анықталды. «Шағын кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау ... Заң ... оның ... ... дем берді.
1997 жылдан бастап шағын кәсіпкерлік субъектілерін тіркеу ... ... беру ... ... ... ... ... бизнес секторында даму ырғағы
жылдамдап, 1997 жылдан бастап 40%-ке өсіп отырды. Статистика агенттігінің
2002 ... елде 77 ... ... ... ... субъектілері әрекет етіп,
534,9 мың адамды жұмыспен камтып отырды. Экономикаға шағын кэсіпкерліктің
қосқан үлесі ... ... ... ... ... 1997 ... ... 2003 жылы 17 процентке ... ... ... ... ... мен қызметтер өндіруінің номиналды мөлшері ... бері ... ... 2004 жылы 450 ... теңге қүрады.
Сурет 6. Шағын кәсіпорындардың өнім өндіру ... ... тг. ... кәсіпорындар іс-әрекетінің талдаульщ сипаты. ҚР-дың статистика
дойынша агенттігі, 2002 ж.
Шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... шағын кэсіпкерлік субъектілері аз әрекет етеді. Дені ... ... ... ... ... ... сферасында жұмыс
жасайды. [23]
Соңғы үш жылдағы мәлімет ... ... ... өз ... 15,2%-і өндірісте, 12,3%-і жылжымайтын мүлік бойынша операциялар
сферасында, тағы соншасы қүрылыста жүргізді.
Кесте ... ... ... ... ... ... |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. ... республика бойынша, оның |100 |100 |100 ... | | | ... |14,4 |14,8 |15,2 ... ... жөндеу |43,3 |48,1 |47.3 ... |12,2 |12,1 |12.6 ... және ... |3,6 |4,6 |5.3 ... ... эрекет, жалға|17,8 |11,6 |12 3 ... | | | ... да ... ... |7,2 |6,8 |5,3 ... ... | | | ... ... ... |13 |2,0 |2,1 ... кэсіпорындардың 68%-і ұйымдастырушылық-кұқықтық кейпі бойынша
жауапкершілігі шектелген серіктестік, 17%-і кооператив болып, тек 0,1 ... ... 0,2%-і ... ... бар серіктестік
түрінде тіркеуден өткен.
Сурет 7. Құрылу түрі ... ... ... ... ж. I наурыз эісагдайы бойынша шагын кәсіпорьиідар талдалды.- ҚР-
дын статистика бойынша агенттігі. 2004 ж.
Көптеген шағын кәсіпорындар жалдамалы ... ... ... оларды персоналдың тізіміне қоспайды. Бүныі
нәтижесінде ресми статистика көрсеткіштері шатастырылып, оған деген
сенім онша жоғары емес. Ол шағын ... ... ... ... ... республикасының статистика агенттігінің мэліметі бойынша, 60%
шағын кэсіпорындарда тізімдік жұмысшылар саны 6 адамнан аз ... ... ... ... ... ... саны 1998 жылдағы 8,95 адамнан 2004
жылы 8,5 ... ... ... 8. ... ... саны бойынша шағын кәсіпорындар
құрылымы
*2004ж. Інаурыз жагдайы богіынша шагыи ... ... ... ... статистика бопытиа агепттігі. 2004 ж.
Шағын кэсіпорындардың дамуына тежеу ... ... ... ... тізімі төмендегідей:
- кәсіпорындардың қаржылық жағдайы (ақша қаражаттарының аздығы, шағын
кэсіпкерлік субъектілерінің материалдық ресурстарға жетуінің қиындығы);
- салық салу деңгейі ... ... ... ... ... ... қиындығы, салық қызметтерінің ... ... ... ... ... ... ... болмауы мен заңнамалардың тұрақсыздығы ;
- сақтандыру нарығының нашар дамуы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау қорлары мен арнайы ұйымдардың нашар
жұмысы; шағын кэсіпорындардың банк сферасымен ... ... ... ... емес ... тарамауы.
Көріп отырғанымыздай, шағын кәсіпкерліктің қиыншылықтарының бэрі
бір мэселеден бастау алады. Шағын кэсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... емес,
мемлекеттің шағын кәсіпкерліктің қиыншылықтарын жоя алмауына байланысты.
Бү_л ретте мемлекет іскерлік жэне инвестициялық климаттың жақсаруына,
макроэкономикалық ... ... мен ... төмендеуі, салық
ауырлығының азаюы жэне, ең бастысы, қаражатпен ... ... ... ... ... ... ... талдау
2004 жылы экономикалық қызметтің барлық түрімен шүғылданған ... ... жэне ... бір ... ... орта
айлық жалақысы 11046 теңгені құрады, оның ішінде ірі жэне орта кәсіпорындар
мен ұйымдарда ... орта ... ... 11741 теңге болды, ал шағын
кэсіпорындар, мекемелер мен үйымдарда - 8394 теңгені қүрады. [23]
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ауыл ... жэне бірқатар өнеркэсіп салаларында кеңінен таралған.
2004 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша кәсіпкерлік субъектілерінің
саны 12952 құрады. Олар ... ... ... ... өнім ... 75,7 ... қүрады. Кәсіпкерлік саласында жүмыспен қамтылғандар саны
150 мың адамнан асты. Куэлік және патенттері бар жеке кэсіпкерлер саны 34,5
мың ... ... ... ... істеп жатты, соның ішінде өндірістік
сферада - 43.
Кесте 9
Меншік нысандары бойынша кэсіпорындардың өніммен, тауарлар ... ... ... ... (млн. теңге)
|Кәсіпорындар ... |
| |2002 |2003 |2004 ... ... бойынша |1049368 |1680360 |1868733 ... |33910 |40371 |49299 ... ... |21347 |26755 |31340 ... | | | ... |12563 |123616 |17959 ... ... |870246 |1399465 |1568352 ... ... |1520 |17434 |14317 ... емес ... ... мен |868726 |1382031 |1554034 ... ... | | | ... жэне ... |263065 ._ |293664 |356561 ... | | | ... ... мемлекеттің |205457 |347333 |370781 ... | | | ... ... ... |400123 |740939 |826679 ... |81 |96 |13 ... ... ... ... |145212 |236164 |251083 ... ... ... | | | ... мемлекеттерінің |3 |235 |- ■ ... ... ... |145212 |236164 |251083 ... жеке тұлғаларының | |- |- ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау жэне дамыту комитеті
1997 жылыдң 1 сэуірінде ... ... ... : кіші және орта бизнес
субъектілерінің заңмен қорғалған құқықтары мен мүдделерін қорғау; ... өсу ... ... ... ... ... соның ішінде жүмыспен
қамтылмағандарды тарту әрекеті;
кіші кэсіпкерлік субъектіеріне ... ... жэне ... беру ... кәсіпкерлік құрылымдарды даярлау және қайта даярлау.
2001 жылы кәсіпкерлік субъектілеріне жалға 260 ... ... ... тендер арқылы- 68, бірінші қабаттағы ... ... ... - 88. 35 ... ... объектіні инвентаризациялау жүргізілді,
оның 12 ... ... ... қолдау мақсатында 2002 жылы 21, 2003
жылы 17, ал 2004 жылы 13 жоба жасалынып; 2002 жылы 78300 мың ... ... 160590,0 мың ... 2004 жылы 99060 мың ... ... ... ... Берілген патенттер мен куәліктер 1999 жылда 12545 - 101401,2 мың
теңге сомасына, 2003 ... 17936 - 113295,0 мың ... ... 2004 ... 42940,0 мың ... ... Қазақстан облысында
кәсіпкерлікті дамыту ауыл шараушылық салаларында жэне бірқатар
өнеркәсіп салаларында ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өндірісі кешенінің мүмкіншілігі зор. Облыстағы жер қорының басты
бөлігін ауыл шаруашылығына арналған жер құрайды. Барлық егістік жер ... мың га, оның ... 415 мың га ... жер. ... өнімдердің
басты бөлігін дэнді дақыл, мақта, жүзім, ... жэне мал ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің нашар ... ... ... ... нашарлығына емес,
мемлекеттің шағын кәсіпкерліктің қиыншылықтарын жоя алмауына байланысты.
Бұл ретте мемлекет іскерлік жэне инвестициялық климаттың ... ... ... мен инфляцияның төмендеуі, салық
ауырлығының азаюы жэне, ең ... ... ... жасауы
керек.
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысындағы кәсіпкерліктің дамуын талдау
2004 жылы экономикалық қызметтің ... ... ... ... ... жэне ... бір ... есептелген орта
айлық жалақысы 11046 теңгені қүрады, оның ... ірі және орта ... ... ... орта ... жалақы 11741 теңге болды, ал шағын
кәсіпорындар, мекемелер мен ұйымдарда - 8394 ... ... ... ... ... ... дамыту ауыл шараушылық
салаларында жэне ... ... ... кеңінен таралған.
2004 жылы Оңтүстік ... ... ... ... саны 12952 ... Олар ... Қазакстан облысы жалпы
өнім көлеміндегі үлесі 75,7 пайызын күрады. Кәсіпкерлік саласында ... саны 150 мың ... ... ... жэне ... бар ... саны 34,5 мың ... біріккен кәсіпорын жұмыс істеп жатты, соның ішінде өндірістік
сферада - ... ... ... ... кәсіпорындардың өніммен, тауарлар өндіру
жэне кызмет көрсету көлемі
(млн. теңге)
|Кәсіпорындар ... |
| |2002 |2003 |2004 ... ... бойынша |1049368 |1680360 |1868733 ... |33910 |40371 |49299 ... ... |21347 |26755 |31340 ... | | | ... |12563 |123616 |17959 ... ... |870246 |1399465 |1568352 ... ... |1520 |17434 |14317 ... емес заңды тұлғалар мен |868726 |1382031 |1554034 ... ... | | | ... және ... |263065 |293664 |356561 ... | | | ... ... ... |205457 |347333 |370781 ... | | | ... ... бірлескен |400123 |740939 |826679 ... |81 |96 |13 ... ... ... ... |145212 |236164 |251083 |
|мен азаматтарының меншігіндегі | | | ... ... |3 |235 |- ... заңды түлғаларының |145212 |236164 |251083 ... жеке ... | |- |- ... ... ... ... қолдау және дамыту комитеті
1997 жылыдң 1 сэуірінде құрылды. Комитет міндеттері : кіші жэне орта ... ... ... ... мен мүдделерін қорғау; кіші
кэсіпорындардың өсу перспективасы;
- кэсіпкерлікке түрғындардың басым ... ... ... жұмыспен
камтылмағандарды тарту эрекеті;
кіші кэсіпкерлік субъектіеріне қүрылысы бітпеген жэне колданылмайтын
объектілерді беру мэселесі;
- кэсіпкерлік қүрылымдарды ... жэне ... ... жылы ... субъектілеріне жалға 260 объект ... ... ... ... 68, ... қабаттағы қайта жоспарланған пәтерлер
саны - 88. 35 қүрылысы бітпеген объектіні инвентаризациялау ... 12 ... ... ... ... ... 2002 жылы 21, 2003
жылы 17, ал 2004 жылы 13 жоба ... 2002 жылы 78300 мың ... ... 160590,0 мың ... 2004 жылы 99060 мың ... ... ... көмек
берілді. Берілген патенттер мен куәліктер 1999 жылда 12545 - 101401,2 ... ... 2003 ... 17936 - 113295,0 мың ... сомасында, 2004 жылы
6467- 42940,0 мың теңге сомасына.Оңтүстік Қазақстан облысында
кәсіпкерлікті дамыту ауыл ... ... жэне ... салаларында кеңінен таралған. Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл
шаруашылық өндірісі кешенінің мүмкіншілігі зор. Облыстағы жер қорының ... ауыл ... ... жер ... Барлық егістік жер көлемі
923 мың га, оның ішінде 415 мың га ... жер. ... ... ... ... дақыл, мақта, жүзім, көкөніс жэне мал шаруашылығы
өнімдері қүрайды.
Кесте ... ... ... ... қызметпен айналысушы
кэсіпорындар
|Экономикалық |Тіркелген ... ... ... млн. |
|қызмет түрі |субъектілердің саны ... ... ... |
| |2003 ж. |2004 ж. |2003 |
| | | |ж. |
| | |2004 |жыл | |
| |2003ж |2004ж |2004 ж |2003 ж | ... өнімдері,тонна |4 |43 |100,0 |36,4 |66,2 ... ... және ... тн. |2804 |20412 |112,7 |89,5 ... ... ... жэне |18 |143 |100.0 |138,5 ... тонна | | | | | ... майы тн. |5 |121 |125.0 |62,5 |96,8 ... ... тн. |31 |664 |103.3 |72.1 ... ұны |7517 |75512 |107,5 |89.4 ... нан, ... |271 |3288 |97,8 |109,3 |93,7 ... ... ... | |2352 | | |55,1 ... ... ... | | | | | ... ... мың литр |- |186,0 |- |- |11,3 ... мың литр |1160,0 ... |116.0 ... аздалған жэне өңделген |4330,6 |72541,1|118,0 |112,3 ... мың литр | | | | | ... ... мың ... |9327,7 |2.2 р. |92,7 ... ... |3666 |22272 |97,3 |1778,3 ... ... ... | | | | | ... мың дана |124,1 |1625,8 |108,8 |93,4 ... ... 2004 жылы ... үй шаруашылығы мен шаруа кожалықтарымен,
жеке кэсіпорындарымен 19253 тонна ет (102,1 % ... ... құс ... - 308 ... ... шұжық өнімдері-139 тонна
(103,0%), т.б., май жэне ұн енімдерін ендірді. Барық алкогольді өнімдерді
өндіру мен еткізуден ... ... 308 млн ... 71,1 % ... сатудан, шарап өнімдерінен 25,2 % түсті.
Өңдеу өнеркәсібінің 15,7 пайызын тігін жэне мата ... ... жылы ... 14220,3 млн. ... ... өнім ... ... көлемі 2003 жылмен салыстырғанда 115, 1 %-ті құрады. Әйелдер жұмыс
киімі, сырт киімдер 2003 ... ... 31,0 есе ... ... 5,9 есе, ... жұмыс өсімі -2,8 есе, шұлықтар - 2,3,сырт
киімдер трикотаждардан бөлек ... ... - ... жұмыс
киімдері 1,1 есе өсті.
2003 жылмен салыстырғанда төсемдер тігу өндірісі кеміді.
Қағаз жэне картон өндірістері 2003 жылмен салыстырғанда 5,0 пайызға
өсті.
Химия ... 2003 ... 2004 ... ... ... көлемі 1,2 есе эсті жәе 2812,7 млн. ... ... ... ЖАҚ ... Эль Дос» ... ... ... 2,0 есе, 22154
тонна өнімін қүрап жэне «Химфарм», «Рауан»- дэрі дэрмектер өндірісін
-10,0 %
ке өсіріп 1368 млн ... ... өнім ... ... өңдеу өнеркәсіптік кэсіпорындар (ААҚ «шетелдермен
біріккен кэіпорын ШНОС») 2004 жылы өндіріс өнімінің 48387,4 млн. теңге
көлемінде, ... өнім ... 2003 ... 111, 5% ... ... жэне ... ... 2003 жылмен салыстырғанда
өндірілген өнім көлемі 65,0 пайызды басқа өнім ... ... Үй ... ... ... өнімдердің өндіріс көлемінің
индексі 2003 жылмен салыстырғанда 55,1 пайыз ... ... ... ... т.б. ... ... ... көрінді.
Металдан басқа минералдык өнімдер өндірісі. 2004 жылы 1735,1 ... 2003 ... ... 1,2 есе ... өндеу және метал өндірістері 2004 жылы 3342, 2 мың теңге
көлемінде, 2003 жылмен салыстырғанда өнім көлемі 104,7 ... ... «з-д ЭМИ ... АҚ ... ЖАҚ «Южполиметалл» және
ГОП ЖАҚ «Южполиметалл», ААҚ з-д «Модуль», ААҚ «ТЭМП».
Осы атаған ... 2002 ... ... ... өнім
көлеміннің 2,9 пайыз көлеміне азайғанын көреміз.
Машина жэне жабдықтар өндірісі. 2004 жылы 257,9 млн.теңге өнім
шығарды, 2003 жылмен салыстырғанда өнім ... ... 100,6 % ... ... ... ... сақтандыру кұрылғылары мен қосу жэне
ажырату аппаратурасын өндіру ... ... ... ... 2003 ... өнім ... 44,4 пайыз ... ... ... және оның ... толығымен шаруашылықтың нарықтық
экономикаға өту кезеңінде шағын бизнестің аяққа тұруы ұтымды экономиканы
реформалаудың ... ... ... Бүл ... кэсіпкерлік
экономикалық карым-қатынастың дербес тұлғасы бола тұра, нарықты ... ... ... ... ... облысымызда несиелеу жүйесі мен мен қаржы-несие
қатынастарын дамыту үлкен маңызға ие болып, ... ... ... ... төмендету, жаңа жүмыс ... ашу, ... және жеке ... ... ... қол ... ... бойынша көптеген мәселелерді шешеді.
Облысымызда ірі өндірістердің бір ... ... ... ... ... ... ... ауырлықтың жеңілдеуі мэселесін
шешуді шағын кэсіпорындарға жүктеуде.
2 млн.астам халқы бар Оңтүстік Қазақстан облысы үшін ... ... ... бірі ... ... 12 Шағын кәсіпкерлердің экономикалық іс-эрекеттер бойынша
қүрылымы. %
|Жалпы бірліктер |2000 |2001 |2002 |2003 жыл |2004 ... ... | | | | | |
| |100 |100 |100 |100 |100 ... |1,8 |0,6 |0,7 |0,4 |0,4 ... |1,3 |0,7 |0,9 |1,3 |1,1 ... ... | | | | | ... ... |40,2 |43,4 |51,1 |51,5 |50,0 ... |0,5 |0,5 |0,5 |0,8 |0,7 ... пен көлік |6,4 |5 |2,9 |2,8" |2,4 ... |35,7 |37,8 |32,3 |32,9 |36,1 ... мен |1,6 |2 |1,5 |1,3 |1,2 ... | | | | | ... іс-эрекет |12,5 |10 |10,1 |9 |8,1 ... | | | | | ... ... анык ... ... ... ... динамикасында негізгі үлесті ауыл шаруашылығындағы - 50 ... ... - 36,1 ... ... ... алып ... Егер мұны
Оңтүстік Қазақстан облысындағы халықтың басым бөлігі ... ... ... ... бүл ... өз шешімін таппайды. Бүл ретте
облысымыздың шағын кәсіпкерлігінің басты ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу салаларында
жүмыс істейтін кэсіпорындар ... жай ... ... ... ... ... бір деңгейде қалып отыр.
Бүндай құрылым несие ресурстарын тиімді ... ... ... ... несиелік ағындар сауда ... дала ... ... ... ... ... жаңа өндірістерді, жаңа
жүмыс орындарын ашуға, жаңа технологияларды сатып алуға жетпей отыр.
Егер ... ... ... ... құйылатын қаражаттар
құрылысқа, қызмет көрсетуге, көлікке жэне байланысқа салынып, болашағы ... ... ... ... ... облысымыздағы жағдай өзгеше. Шағын
кэсіпкерлердің дені ауыл шаруашылығы мен саудаға бас ұруы ... ... ... ... 200-2006 ... мүше болып кірген
жағдайында банкроттық алдына бір-ақ экеледі. [24]
Шағын кэсіпкерлеріміздің қосымша қү_ны жоғары, өңделу ... ... өнім ... ... ... келесі жылдары ДС¥-на кіргенде бүл ... ... ... мен ... ... ... ... экспорт мөлшерін
жылдан-жылға өрістетуге мүмкіндік туады. Бұл дегеніміз пайда
нормасының жоғарылауы мен жұмыс орындарын эрдайым ... ... ... де ... ... кэсіпкерлері өнімді өңдеу салаларына бас ұрса,
олардың кооперацияланып, орта, кейіннен ірі ... ... ... ... бү_л ... ... рөлі аз емес. ... ... ашу, ... құруға көмек беру,
бухгалтерлік есепті дайындау орталығын ... ... ... ... шағын кәсіпкерлерге үлкен демеу болары сөзсіз.
Кесте 13
Шығын кәсіпкерлік субъектілері іс-әрекетінің негізгі көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |Өлшем| ... | |Өсу қ ... ... | | | |
| |ік | | | | |
| |Млн. ... ... ... |Млн. ... |
| | ... | ... ... |949543 |358973 |590570 ... |13327 |2178 |11149 ... |22579 |9444 |13135 ... |2342 |701 |1641 ... |13178 |5152 |8026 ... ... |42011 |13718 |28293 ... |5827 |1728 |4099 ... ... |11568 |5777 |5791 ... |41931 |15267 |26664 ... |23390 |14459 |8931 ... |2866 |1261 |1605 ... |17087 |4294 |12793 ... |22490 |7882 |14608 ... ... |5549 |3021 |2528 ... ... |36705 |24207 |12498 ... |59213 |21617 |37596 ... |627371 |225271 |402100 ... жыл ... ... ... ... 5-6 мың доллар болса, қазір 11-12
мың болуда. Бүл бір ... ... өсуі ... ... ... ... ... кездс облыстың нақты секторы үшін эсіресе қуантарлык жаңалык
болып отырғандығы - орта және үзақ ... ... ... ... ... ... ... Соңғы жылы орта жэне ұзақ мерзімді несиелер сомасы
83 процентке, ал ... ... ... ... 41 ... өсті.
Ағымдағы жылдың 1 қаңтарында сэйкес орта жэне ұзақ мерзімді несиелер
сомасы 14760 млн теңге қүрап, еткен ... 8067 млн ... ... оң
тенденцияға тап болып отыр.
Несиелік салымдар құрылымында өндірістік сфераға ... ... ... ... ... 2003 ... 51 процёнттен қазіргі 15
процентке дейін төмендеді;
- ... ... ... ... ... ... былтырғы 31
проценттен биыл 49 процентке дейін өсті;
Сурет 10. ... ... ... жэне ... ... ... түрде атап өтсек, 2003 жылы бойы нақты секторға салынған ... ... ... ... 2004 ... 1 қаңтарындағы жағдай бойынша 28 млрд.
қүрады. Ең алдымен тамақ өнеркәсібіне салынған сома 4,2 ... ... ... ... құрылыс ... ... ... ұйымдарының
қаржыландырылуына оң эсер етті: несиелер көлемі 0,3 млрд.-тан 5,9 млрд.-қа
дейін ... ... ... ... ... 2 ... ... өсті, мұнда
мақтаны егу мен талшықты өндіруге салынған сомалар үлесі басым.
Жылына несиелер сомасының 19 млрд.-қа өсіп, 28 ... ... ... ... ... ... ... нақты секторды несиелендірудің өсімі облыс ... ... ... ... даму ... соңғы
нэтижелеріне сэйкес емес.
Сурет 10-нан көрініп тұрғанымыздай, экономикаға несиелер сомасы
құйылуының өсу ... ... ... оң ... ... аймақтың жэне
жеке кэсіпорындардың негізгі көрсеткіштері сэйкес келмейді.
Бұның негізгі себебі - аймақта ... ... ... ... ... ... мен оларды қамтамасыз ететін
бизнес-жоспарлардың ... ... ... ... ... орындалмаган.
Бұның дэлелі - несиелік портфельде айналмалы қүралдарды ... ... ... ... ... артып, қазіргі күні 80 проценттен
асып отыр. Ал, ... ... ... алу мен ... ... сомалар 2
процентті құрайды. Негізгі қорларды сатып алу несиелерінің мөлшері жыл бойы
33 процентке немесе абсолютті сипатта2003 жылғы 1,1 ... 710,5 ... ... нақты сектор үшін несиелік нарықтан қарыз алушылардың дені
шағын кәсіпкерлік болып отыр. Оның шығындары ең төмен ... өте ... ... ... ... ... ... дамып келе жатқан
сфералардың бірі болып отыр. ... ... ... ... кейін шағын кэсіпкерлік субъектілерінің саны қарқындап
өсуде. 1998 жылдан 2000 ... ... ... саны 1,3 есе өссе, олардың саны
2000 жылмен салыстырғанда 2003 жылы 1,5 есе өсті.
Бірақ та шағын кэсіпкерлік экономиканың барлық ... ... ... өсуі ... ... ... құрылуын тежеп отыр. Өндіріс
сферасына төмен ену ... ... ... ... мамандануы жеке
қалалар мен аудандарға жергілікті бюджеттердің жеке ірі және ... ... ... ... ... отыр.
Барлық оң жетістіктердің көз алдымызда түрғанымен, несие үсыну нарығы
шағын ... ... ... ... ... ... ... дамуына кедергі болып отырған мэселелер тізімінде алдыңғы
орындардың ... ... ... қаржы-несие ресурстарына қол жеткізу
қиындығы алады. Кэсіпкерлік басқармасы жүргізіп отыратын социологиялық
зерттеулер ... ... ... бүл ... екі жағы ... ... ... шағын кәсіпорындардың бастапқы капиталы аз болып, компания
нарыққа шығу ... ... ете ... ... ... жұмыс істеп
отырған кәсіпорындардың өз қаражаттары есебінен даму мэселесі олардың төмен
рентабельділігімен қиындатылған.
Сурет 11. Шағын кәсіпкерлікті несиелеу.
Жаңа ... ... ... ... ... ... ... бола алады. Егер 1998 жылы жергілікті бюджеттен ... ... 376,1 млн. ... ... 2000 жылы бүл сома ... ... жетті.
¥лттык банктің мәліметі бойынша, екінші денгейлі банктердің шагын
кәсіпкерлік субъектілеріне берген несиелердің жалпы сомасы 2003 жылы ... ... ... 2002 ... салыстырганда 40 процентке төмендеді. Бүның
себебі - аймақтық деңгейде шағын кәсіпкерлік үшін оң райды ... ... ... ... аударылмайды. Несиелеуге берілген сұраныстарға
банктердің теріс жауап беру себебі тек кепілдің ... ... ... ... ... ... отыр. Шағын кәсіпкерліктің
кэсіпкерлік қүрылымдарына берілетін ... ... ... сипатқа ие. Жалпы несие ... ... ... ... ... ... ... үшін проценттік койылым төмен болуы
маңызды.
2003 жылы ... ... Банк ... ... қайта
қаржыландыру қойылымы 7,5 проценттен 7 процентке дейін төмендеді (2002 ... ... ... ... қоса ... ... Банк Басқармасының тағы
бір Шешімімен минималды ... ... ... 8 ... ... ... төмендетілді.
Барлық осы әрекеттер нәтижесінде банктер қолындағы қаражат эжептеуір
көбейіп, несиеленушілерге ұсынуға дайын ... ... өсті жэне ... өз ... ... керек.
Қаржы қаражаттары нарығында қойылымдардың міндетті төмендеуі үшін
барлық жағдай жасалғанымен, сыйақы қойылымын төмендетуге қайта ... ... ... үшін ... ... ... Сыйақы
қойылымы жоғары болып, 22 процент деңгейінде қалып отыр. ... ... ... ... ... қаркынды дамуын қолдап отырған жоқ.
Олар артық ... ... бар ... дамуына көңіл болуі міндетті.
Осы мэселелердің бәрі жеке ... ... ... ... көздерін іздеуге мэжбүр етеді.
2003 жылдан бастап облысымызда несиелеудің ... ... ... ... ... банк қүрылымдары, ауыл ... жэне банк ... ... түрлерін үсынатын қорлар.
Бұның қалыптасуына 2003 жылы қабылданған микронесиелік ұйымдар туралы
заң себепкер ... Ол ... ... ... ... ие ... ондағы
әрекеттердің соңғы шарттарын енгізді.
Бірак, бүл заң қабылданбай жатып микронесиелеуді қалыптастыру үшін
дайындық жұмыстары жүргізіліп ... ... Атап ... ... ... ... қорлар мен қогамдық қорлардың
филиалдары ашылды. ... банк ... ... ... ... ... ... даму үрдісіне ие болды.
Бұлардың қалыптасуы мен дамуына Үкімет 2003 жылдың 28 ... ... ... ... нарығын дамыту Концепциясы түрткі болды.
Кесте 16
АНС-нің аймақтық жэне салалық несиеленуі
|№ |Аудандар мен ... ... ... ... ... | ...... |
| | |2001 |2002 |2003 |2001 ... тг. ... % |Мың тг. ... |Мың тг. |саны |Қолдан ған |Жаңа | |1.
|Барлыгы |265300 |99,19 |267458 |34 |37760 |11 |143 |414 | | ... ... |100 |267458 |55 |37760 |11 |143 |414 | | ... |104933 ... |1 |5000 |1 |30 |125 | | ... ... |61497 |23,2 |61530 ... |4 |36 |77 | | |а/ш өнімін өндеу |6500 |2,45 |6500 |2 | | |7 |10 | ... |9380 |3,5 |9380 |2 |4880 |1 |16 |26 | | ... |5000 |1,9 |5000 ... |1 |5 |8 | | ... ... |77990 |29,4 |80115 |10 |7350 ... |168 | |j. ... құрылым |265300 |100 |267458 |~> ~> |37760 |11
|143 |414 | | ... қ. |156948 |59,15 |158398 |15 |11330 | |90 |216 | ... |3-5 ... ... ... |265300 |100 |267458 |33 |37760 |11 |143 ... |Микронесиелеу ұйымдары туралы заңның ерекшелігі ондай микронесиелеу
ұйымдарының іс-эрекетін ¥лттық Банк бақылауға алмайды. ... ... ... ... аз, ... беру мерзімі қысқа. Сонымен бірге
бақылау салмағы ауыр емес. [28]
Осындай артықшылықтардың нэтижесінде микронесиелеу үйымдарының саны ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуде.
Азия «Несие» микрокредиттік үйымы бір жыл ішінде өз ... ... 9 млн. ... ... ... несиеленушілерге тиімді шарттар
үсынуда. Бұл ұйым 30 жобаны ... ... 100 ... ... ... үйымдары шегінде экономиканың элеуметтік секторына
бағытталган түрлі бағдарламалар ... ... ... Жоғарыдағы
суреттерге сәйкес, несиелік нарық негізінен экономиканың нақты секторына
қызмет көрсетуде.
Мысалға, USAID ... даму ... АҚШ ... ACDI/VOCA американдық корпорациясымен іске асырылатын
Береке Қоғамдық ниеттерді Қолдау ... ... ... ... ... ... Жамбыл, Алматы) қоғамдастықтармен біріге
отырып элеуметтік, инфрақұрылымдык жэне экономикалық жобаларды ... ... ... ... мен ... ... ашық азаматтык диалогты орнату. Өз ... ... ... ... ... ... ... бойынша 11 қоғамдастықпен
төмендегідей салаларда байланыс орнатып үлгерген:
- білім беруде;
- спорт ... мен ... ... қалпына келтіру;
- су/санитария;
- денсаулық сақтау; [29]
Бағдарламаның ерекшелігі-ол арқылы жобаның 75 ... ... ... ... өз есебінен маманданған жэне маманданбаған
еңбек, құрылыс материалдары мен ғимараттарды беру арқылы ... ... өз ... ... ... ... ... шешуге тартылып, бағдарлама, жергілікті басқару органдары және
қоғамдастықтар арасында қатынас орнайды.
Шымкент қаласында Береке 3 қоғамдастықпен байланыс орнатқан: Суле ... Ескі қала (Су ... жэне ... ... Азамат» жэне «Жалын»
Жастар Орталықтарын қалпына келтіру).
Әлемдік тэжірибе көрсетіп тұрғандай, аймақта ... пен ... шешу үшін ... ... бірі ... ... болып
отыр. Ең алғашқы несиелік ұйымдар Африкада ашылған жэне жүмыс істей
бастаған. ... ... ... ... ... ... дайындау үшін халықтың төмен ақпараттанғандығы, ... ... ... баға, шығарылатын өнімге арналған үлкен нарықтардың
барлығы, демек, аса ... емес ... ... ... ... жергілікті халыққа түсінікті қаржылық ұйымдардың ... ... Осы ойды ... ... ... бай ... ... бастады. [30]
Біздің облыстың өндірістік потенциалы зор, халықтың білім деңгейі
қанағаттанарлық сондықтан бизнесті жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ауыл экімдері микронесиелеу үйымдарын
ашқаны игі, бү_л жеке «банк» жэне қосымша ... ... ... ... өсуі деп ... ... Мақтаарал, Түлкібас, Сарыағаш аудандарында, Кентау, Түркістан
қалаларына ... бір ... ... ... көмек алып отырған
жанұялар саны 7 мыңнан асады.
Облысымызда ломбардтар жүйесі де жақсы дамыған. ... ... күні ... бар 8 ... жэне ... ... 2 ... филиалдары
(«Астра» ломбардының 2 филиалы жэне «Валют-Транзит-Ломбардтың» 7 филиалы)
белсенді эрекет етуде.
Ломбардтардың төленген жэне ... ... ... ... ... ... ... қазіргі күні өз капиталдары 13,8 млн. ... ... млн. ... асып отыр.
Ломбардтардың баланстық есептеріндегі несиелер мөлшері бір жылда 6 млн.-
ға өсіп, 32 млн. ... ... ... өсім 23 процент).
2003 жыл бойы ломбардтар 251,6 млн. теңгеге ... ... 2002 ... 2 ... ... 2002 ... қайтарымдылық проценті 82-ден 2003
жылы 87 процентке дейін артқан.
Есептік жылда несиелер бойынша сыйақы ... ... ... ... ие ... түсінікті (ең аз мөлшері 6,67 процент, ең жоғары
мөлшері 10,64 процент).
Жоғарыда айтылғанның бәрін ... ... ... ... ... (шағын кэсіпкерлікті қаржыландыру) ... ... ... жүмыссыздықпен күрес) шешуге өз үлесін
қосып отырғандығын айтуға болады. Сондықтан, ... ... ... ... ... жасайтын микронесиелеу қүрылымдарының
ашылуына жағдай жасағаны қажет. Бұл іс-шаралардың нәтижесінде қаржы-несие
құралдары ... ... орта ... ... ... ... дамуына түрткі болады.
ТАРАУ 3 КӘСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ЖОҒАРЫЛАТУ
ЖОЛДАРЫ
3.1. Кәсіпкерліктің несиелендіруін жетілдіру жолдары
Банк жүйесінің жэне ... ... ... ... ... іс-эркетін талдау көрсткендей, Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті
қаржылық қолдау ... ... ... нақты талдаулар өткізілмеген.
Бұның бірнеше себебі болуы мүмкін: ... ... ... ... өзінің негізгі клиенті ретінде қарастырмай, бұған
қызығушылығы ... ... ағын ... ... қоғамда
талқыланбайды; үшіншіден, мемлекеттік құрылымдардың шенуніктеі ... ғана ... ... 12. ... кәсіпкерлікті жаппай несиелеу кезде шығындар мен
тэуекелдерді төмендеуге мэжбүрлейтін несиелеу принциптері
Осының ... ... ... да бір ... табу ... Басқа да суретті қарастырайық.
Сурет 13. Шағын кәсіпкерлікті жаппай несиелеу механизмы.
Жоғарыдағы суретте бірнеше ерекшеліктерді атап өту ... ... ... кэсіпкерлікті дамыту үшін салық-бюджет саясатын
күшейту және нормативті-қүқықтық негіздемені ... ... ... мен ... ... ғана ... бүкіл банк жүйесіне оң ықпалын
тигізеді. [32]
Банктердің шағын кэсіпкерлікке қызығушылығын күшейту үшін табыс салығы
қойылымын төмендетуді, ... қоса ... ... ... ... үшін ... резерв сомасын жалпы жылдық табыстан -шегеруді ескерген
салық салу режимін енгізу мүмкіншілігін қарастыру керек. Бұл ... ... ... ... ... ... бойынша банктер
ешқандай да тэуекелге үшырамайды дей аламыз. ... ... ... ... мөлшерінің төмендеуін күтуге болады. Мемлекет тарапынан
нормативті-кұқықтық қамсыздандыру тек ... ... ... ... дайындаумен шектелмеуі керек. Оларға қатысты
нақты іс-шаралар тізімі жасалуы ... ... ... бағалау мәселесінде шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің рөлі де аз ... Олар да ... бір ... ... Өз тәуекелін адал бағалау, осының нэтижесінде банктер тэуекелі нақты
өлшеніп, шағын ... ... ... ... ... мерзімі жақындайды;
- шағын кәсіпорындар ішкі және сырткы кауіптердің барлык факторларын
ескеру, іс-әрекетінің ... ... ... және қаржылық
көрсеткіштердің ашықтығын ... ету үшін ... жэне ... ... стандарттарына ету аркылы шағын кэсіпкерлік
субъектісінің қаржылық-шаруашылық нэтижелерінің эділдігін қамтамасыз ... ... ... қолдаудың альтернативті тәсілдерін пайдалану:
каржылық лизинг, ипотекалық несие, франчайзинг, ... ... ... ... ... ... кең тарау алған жоқ. Мысалға,
лизингтік несиелеу шағын ... үшін өте ... - өз ... ... ... ... толықтыруға және мүлікті жылдамдатып
амортизациялауға септігін тигізеді. [36] Қаржылық лизингпен қоса арнайы
салықтық, ... жэне ... ... ... Бүл жеңілдіктер
лизинг операциясының қатысушыларына қатысты болып, төмендегілерге тиісті
болады:
- лизингке арналған мүлікті ... ... ... ... салықтардан, лизинг кызметіне салынатын салықтан, қосылған құн
салығынан ... жэне ... ... мен ... ... ... ... мен қызметтердің өзіндік құнына қосу;
- лизингтік төлемдерді пайда салығынан шегеріп тастау; Ипотекалық
несиелендіру - ... және ... ... каржыландырудың тиімді
тәсілі. Бұл эсіресе ауылдык кэсіпкерлерге қатысты. Мысалға, АҚШ-тағы
фермерлер ... 2/3-і ... ... ... ... ... жерге жеке меншік енгізілгені жақында, сондықтан ... ... әрі ... Осы ... ... ... ... отыр.
Жерге сұраныстың төмен болуы төмен өндіргіштікпен жэне отандық ауыл
шаруашылығы өндірісінің төмен тиімділігімен байланысты. ... ... алу ... де ... ... ... даму нәтижесінде жер
телімдері нашар қожайындардан басқа иелерге өтіп, уақыт өткен ... ауыл ... ... де ... ... ипотека жерге тек
қаржының қүйылуын ғана ... ... ... ... да ... еліміздің жері жақсарады.
Франчайзинг — кәсіпкерлік тэуекелді төмендету, өткізу ... ... ... ... ... ... тэсілі ретінде эсіресе
тиімді болып, шағын жэне жеке кәсіпкерлікті колдаудың аса ... ... ... Бұл ... өз ісін ... ... ... жаңа бастаушы
кәсіпкерге банк несиесін алуға қолдауын көрсетіп, кепіл бола алады.
Жоғарыдағы сызбада шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... ... көрсетілген. Кез-келген басқару және қолдау жүйесінде
оның тиімділігін анықтайтын ... ... ... Бірак, несиелеу
жүйесінің тиімділігін бағалайтын ешқандай да көрсеткіштер жоқ. Тек ... даму ... ... даму ... ... ... бағалайтын көрсеткіштер бар. ... ... ... ... ... санындағы үлесі, шағын ... ... ... ... ... жұмысбастылар санындағы үлесі, шағын
кәсіпорындардың жалпы өндірістік өнімдегі үлесі, бір ... ... ... бір ... шаққандағы салык төлемдері мөлшері, шағын
кэспкерлікті несиелеуді қысқа жэне ұзақ мерзімді ... ... ... ... Бұлар кэсіпкерліктің жалпы даму деңгейін бағалауға
пайдалануға жарағанмен, банктердің несие саясаты мен ... ... ... ... талдауға қолдануға болмайды.
Несиелеу процесінің тиімділігі көрсеткіші ретінде нақты экономикаға
салынған жалпы несиелер мөлшеріндегі ... ... ... ... карастыруға болады. Осы үлестің өсуі немесе төмендеуі экономикада
орын алған оң ... ... ... ... ... береді. Мүны мына функция
арқылы сипаттауға болады: He = Ф(Х1, Х2, ХЗ, Х4, Х5), ... He- ... ... ... ... ... мөлшеріндегі шағын
кәсіпкерлікке берілген несиелер үлесі;
XI- банк жүйесінде депозиттер өсуінің индексі; Х2- ... ... ... ... ... ХЗ- ... тәуекелдің төмендеу
индексі; Х4- банк жүйесіне салық салмағының өзгеру ... Х5- ... ... ... ... жолдарын тарту
индексі;
— Ф- эконометриялық функция;
3.2 Кәсіпкерлік іс-әрскстте мемлекеттік каржыларды пайдалану
тиімділігін жоғарылату
Кэсіпкерлік аса зор ... жэне ... ... ... ... қаржылық ресурстарды сақтау және қайтару
мәселесі алаңдатады. ... ... ... ... ... ең ... ел ... табылатын АКШ-да жаңа ашылған 10
кәсіпорынның үш жылдан кейін тек 3-4 ... ... ... алған несиені қайтаруға көп жағдайда мүмкіншілігі жоқ.
Сонымен қатар ... ... даму үшін ... ... ... ... салық режимдерін, жеңілдіктерді, ынталандыру тэсілдерін
қолдану, арнайы заң актілерін ... ... ... ... ... ... ... итермелеуі мүмкін. Мемлекет бұл жағдайда қаржы
нарығындағы жаңа ... ... ... ие бола алады.
Мемлекет банктерде шағын кәсіпорындар сұрайтын ... ... мен ... беру ... ... қолдауға ие болатын
жобалар мен бағдарламалар санын күрт ... ... ... қүрылымдарына берген несиелер сомасы мемлекеттік кепілдемелер
жағдайында 2-3 есе өседі.
Мемлекеттік кепілдемелер ... ... ... тек бір ... ... ... өзі қамтамасыз етеді) берілу аркылы көзделген
мемлекеттік ресурстар сомасынан қаржыландырылған несиелік ресурстар ... есе ... ... ... қатысуы каржылық нарықта
мультипликативтік маңызға ие ... ... ... жекеменшік
инвестициялар сомасын күрт көбейтеді. Бүл іс-шараларды жүргізу ... ... ақша ... ... ... ... мүмкін.
Сондықтан, мемлекеттің қаржы нарығындағы белсенді қатысуын шектен шығармау
керек.
Кэсіпкерлікті дамытуда банктік емес сфераны ... ... ... Бүл ... ... ... несиелеу қоғамдарын (ӨНҚ) ... ... ... ӨНҚ ... ... уақытша бос қаражаттарын
шоғырландырып, қажетсініп отырған қатысушыларына береді. Бү_л ... ... ... ... ... толық тәуелсіз болып, ешқандай да сыртқы
тэуекел орын алмайды. [38]
ӨНҚ қатысушылары несиелендіруші қорға эр ... ... ... ... ... ретін, сонымен бірге несиелеу шарты, мерзімі
мен шегін анықтайды. ӨНҚ ... ... ... ... ... ... инфляцияны болдырмас үшін мерзімдік депозиттерге немесе
жоғарыликвидті бағалы қағаздарға салынуы мүмкін. ӨНҚ ... ... ... ... ... ... банктерді тартуы
мүмкін. Олар қажет тэжірибесі бар ... ... ... ... Егер бү_л шара ... мемлекеттік қолдау іске асырылатын болса,
ӨНҚ құру тиімділігі күрт жоғарылайды. Егер мемлекет арнайы шығарылған заң
негізінде ӨНҚ ... ... ... - ... ... ... ... 7 шағын кэсіпорын ӨНҚ қүрды
делік. ӨНҚ жарғысына сэйкес, эр қатысушы 500 мың теңгеден өз үлестерін
қосты. Демек, ӨНҚ-ның ... ... 3,5 млн. ... Осы ... мемлекет арнайы құрылған құрылым арқылы қаржы косады.
Заңга сэйкес бүл сома ... ... ... тең ... Нэтижесінде ӨНҚ-ның несиелендіру капиталы 7,0 млн. теңге құрайды.
Мемлекет қатысу арқылы ӨНҚ-ның ... екі есе ... ... үшін де, ... үшін де өте ... Кэсіпкерлер осыған дейін
арман болып келген жобаларын іске асырады, тіпті ӨНҚ-ға қатысушы ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтер
ендіретін өндіріс, қосымша жұмыс ... және ... ... ... болады.
Екінші жағынан, ӨНҚ қатысушылары арасында кооперация ... ... ... немесе сіңісуі мүмкін. Демек, бірінші болімде ... ой ... ... ... ... жобаларды іске асыру арқылы ... одан ... ірі ... ... болуы мүмкін. ӨНҚ қүрылуы
коғамға өте көп пайда экеледі:
- Шағын кэсіпорындардың жобалары іске асады;
- ... ... ... ... ... ... мен ... өндіріледі;
- Шағын кәсіпорындардың өсіп, үлкеюіне жағдай жасалады;
- Қаржы нарығында банктік ... ... ... ... ... ... монополиясын жою өте маңызды.
Қазақстанда резерв нормасы төмендегенмен, ... ... ... ... Егер ... ... жол ... банктер каржы
нарығында өз үстемдігін жоғалту қаупінен несие қойылымдарын төмендетуге
мэжбүр болады. ӨНҚ ... заң ... ... ... ... ... ... тізімін ескеруге болады.
Алайда, қаржы нарығында инфляциялық процестер орын алуы мүмкін. ... ... ... өте аз ... ... ... қомақты
қаржылар тек нақты жобаны іске асыру кезінде ... жэне ... ... ... іске ... ... ... сомалар депозиттерге,
демек, банк сферасына салынуы дүрыс. Ал, бүл жағдайда инфляция процестерін
банктік резерв нормасын ... ... ... ... ... ... қатысу арқылы бүл қатынастардың
тиімділігін жоғарылата алады. ... ... ... орталықтарды
қүрып, шағын кэсіпкерлерге аса қажетті ... ... ... ... қолдау көрсетуде ең тиімді құрал - салық
саясаты болып табылады. Бүл ... ... ... ... ... ... ... салу режиміне жататын кэсіпкерлік түрлерін
анықтау;
- Олардың салық салу базасын анықтау;
- ... ... ... ... ... ... ... жасау;
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың қазіргі жағдайын төмендегі сызбамен
сипаттауға болады:
Сурет 14.
Банк жуйесі мен кэсіпкерлік арасындағы ... ... ... ... реттелмеген басқару механизмдерінсіз, тұрақты дамушы
процестер деп анықтауға болады. [34] Қарым-қатынастардың негізгі бағыттары
¥лттық банк арқылы ... ... ... және ... кэсіпкерлікті
қолдаудың тізбектелген бағдарламалары арқылы ... ... ... ... ... ... ... мәселелер бүкіл
қаржы нарығының даму мәселелерімен ұштасып, ... ... ... ... ... ... Жай ... айтсақ, кәсіпкерлікке несиелеу соңғы
қалдық принципімен жүргізіліп жэне негізінен банк жүйесіне түсетін ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті несиелеу бойынша жэй ғана
кеңестер берумен шектеліп, ... ... ... Бүл ... ... ... ... барлығы жеке меншікте,
сондықтан тек қана ... ғана ... ... ... ... ... мэселелерін
анық байқау үшін «мемлекет-қаржы жүйесі», «қаржы жүйесі-банктер» бағыттары
бойынша қатынастар жағдайын талдау керек.
«Мемлекет-царжы жүйесі». Мемлекетті қиын ... алып шығу мен ... ... ... ... ... ең ... орынды қаржы
жүйесін, банк жүйесін жетілдіру алады.
Еліміздің коммерциялық банктерінің екі ... ... ... ... ... ... ... өлшемдер бойынша
еліміздің банктерінің өз капиталы өте төмен. Екінші жағынан, банктердің
ішкі нарықтан ... алу ... ... ... Банктерге деген сенім
елде 1991-1993 жылдары жоғалған еді.
Қазір бүл жағдайлар өз шешімін тауып келеді. ... ел ... ... саны көп ... сондықтан Қазақстанның шағын қаржы
нарығы аса бэсекелі ... ... ... ... ... ... пен
коммерциялық құрылымдар арасында сенім артып келеді. Жылдан-жылға мерзімдік
депозиттер сомалары еселеніп жатыр. Бү_л өте ... ... ... капиталдары өсіп, инвестиция жасау мүмкіндіктері артуда. ... ... ... ... ... ... ... мемлекет пен банктер белсене қызмет жасауы керек. ... ... ... ... ... зор. Бүл ... жинақтарды
қорғау жүйесі мен банктік салымдарды сақтандыру заңы керек. Банк жүйесі мен
шағын бизнес арасындағы қатынастарды жетілдіру
«мемлекет-қаржы жүйесі-банктер» бағыты бойынша ... ... ... ... және қаржы ағындарының ашықтығын
қамтамасыз ету ... ... банк ... жұмыстар аз емес. Банк жүйесінде
ірі каржы ағындарының ашыктығы мен ... ... ету ... ... және ... ... ... беретін сенімді
төлем жүйесі жасалған. Қазақстанда оның үш бөлігі бар: ірі төлемдер ... ... ... ... ... жүйесі; Ірі төлемдер жүйесі негізгі
болып табылады жэне эрдайым жүмыс істейді.
¥лттық банкте несиелік регистр енгізілген, оның көмегімен ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлері
анықталып отырады. Сонымен қатар коммерциялық банктер жыл сайын тэуелсіз
аудиторлық фирмалардан тексеруден өтуге ... бүл банк ... ... ... ... ... ... беделді аудиторлық
фирмалар тексеруінен өту банктерге үлкен пайда әкеледі, ... ... банк ... ... жасағанмен, элі көп мэселелер өз шешімін
таппай отыр. ... ... ... ... ... ... ... маңызды болып отыр. 1998 жылда бухгалтерлік есептің
жаңа ... ... ... ... сай ... ... ... ашықтығын жеткілікті деңгейде қамтамасыз
ете алмай отыр. Бүл шағын кәсіпорындарды несиелеу саясатының дамуына жағдай
жасамай отыр. Бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... бү_л ... ... ерекше назар аударылуы керек. Алматы ... ... және орта ... ... мэліметі бойынша бүкіл
елде ... ... үшін 4 ... доллар жүмсалады ... ... ... 5,8-6 млрд. доллар кұрайды). Бұл санды
талдап көрейік:
- Әр бухгалтердің жалақысы айына 28 мың теңге;
- Көлік шығындары (айдаушы мен ... 44-52 мың ... Бір ... орнының қамсыздандырылуы 370 мың теңге;
- Есеп бланкілері жылына орташа 20,5 мың теңге;
Нәтижесінде Алматы ... ... ғана ... ... ... ... шығындары 800 млн. доллар құрайды. ... ... ... бү_л сома 4 ... долларға дейін артады.
Екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... әкеліп, өз табыстарын жасыра ... ... ... өз табысынан қағылады.
Бүл мэселенің шешімін табу үшін ... ... ... төмендегідей сызбаны ұсынып отыр:
Сурет 15.
Шағын кәсіпорындардың бухгалтерлері өз есептерін бір инспекторға
өткізіп, ол ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау басқармасына таратады. [35] Осы ... ... ... жоғалтулары жойылады, кәсіпкерлер шығындары
төмендейді, ... тыс ... ... толтырылмайды. Эксперттердің
есептеуінше, бүкіл Қазақстан ... 1,5 ... ... ... Бүл
қаражаттар кэсіпкерлер қолында қалса, сөз жоқ ... ... ... ... - ... Макроэкономикалық тұрақтылықтың артуы,
сенімнің өсуі, банктер депозиттерінің сақтандырылуы Қорының құрылуы, банк
құпиясы туралы заңның қабылдануы, зейнетақы ... ... ... ... қаржы жүйесіне қаражат тарту жеңілдеп келеді. ... ... ... ... ... айына қосымша 100 млн. долларды ... ... ... мен ... нарығы экономиканың өзара тэуелді бөліктері
болып табылады. Банктер клиенттерінің жеткіліктілігі жағдайында, ал
кәсіпорындар тек тиімді қаржыландыру көздерінің бар болуы кезінде жүмыс
, ... ... ... ... мемлекет қатысумен тиімді жүмыс
істеу
механизмі көрсетілген. [39]
ҚОРЫТЫНДЫ
Кэсіпкерліктің атқаратын ... ... өте көп. Бір ... мен ... ... нарықтың ұсыныспен толтырылуы іске
асса, екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету іске асырылады.
Ірі кэсіпорындарда әдетте бір жүмыс орнын қамтамасыз ету кұны ... ... ... ... ... көп. ... түрде
аз қаржы жұмсалып, қоғамда жүмыссыздық деңгейі төмендеуге жағдай жасалады.
Осы ретте шағын кәсіпорындар үшін жобаларды іске ... ... ... ... ... ... түрінде келетін капитал Қазақстан
экономикасындағы шағын ... ... ... ... Қазақстан
Ұлттық банкісінің есептеуі бойынша еліміздің қаржы нарығы ... 100 ... ... ... ... кәсіпорындарды несиелеуде басты рөлге ие коммерциялық банктер өз
тәуекелдерін толық сақтандыру мақсатымен шағын ... ... тыс ... ... ... өз қаражаттарының аздығына ... ... өз ... ... кеңейту мақсатымен коммерциялық
банктерге несие алу мақсатымен барғанда кепіл ... ... ... ... ... болуда.
Осы мэселелердің шешімін табу мақсатымен дипломдық жүмыста шағын
кәсіпорындардың қаржы-несиелік іс-эрекетінің тиімділігін жоғарылату ... ... ... ... ... ... негіздері қаралды. Екінші тарауда Қазақстан республикасында жэне
Оңтүстік Қазақстан облысының кәсіпкерліктің эрекеті, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері
сурет түрінде келтірілді. Сонымен қатар, Оңтүстік Қазакстан облысының ... ... ... ... ... тарауда кәсіпкерліктің қаржы-несиелік іс-эрекетінің тиімділігін
жоғарылату жолдары үсынылды. ... ... ... есеп өткізуді жеңілдету жэне өзара ... ... ... ... ... жетілуіне септік болатыны
анықталды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н. Назарбаев Қазақстан - 2030: ... ... жэне ... ... ... ... Ел ... Қазақстан халқына
жолдауы. - Алматы: Білім, 1998 ж. — 120 б.
2. «Шағын кэсіпкерлікті қолдау туралы» ҚР Заңы, 1998 ... ... ... Азаматтық Кодексі. Алматы, 2002 ж.
4. Малые предприятия: организация, экономика, учет, ... ... ... ... В.Л. ... ... пособие для вузов.
-Москва: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.-357 с.
5. ... ... ... ... менеджмент /Под.ред. В.М.
Власовой, учебное пособие - Москва: Финансы и статистика, 2000 -128 ... ... ... /U.K. ... Н.Т. ... А.Яновская
и др. учебное пособие - Алматы: Экономика, 1997.
7. Повышение эффективности ... ... и ... в ... ... // Финансы.- 2001.-11.-9-126.
8. Схема и оценки эффективности ... ... ... // Қаржы-
қаражат.- 2002. 9. - 63-68 б.
9. Некоторые вопросы ... ... ... ... и ... бизнеса// Қаржы-қаражат-2002. 9.-69-73 б.
10. Курделі істің қырлары: Шағын жэне орта ... // ... ... Қолдауғаа ие кэсшкерлік қарқынды дамиды //Деловой мир Казахстана.-
2000.-2-23 б.
12. Малый бизнес ... ... ... ... // ... Роль ... бизнеса в решении проблемы занятости //Транзитная
экономика.2001-4-12-48 с.
14. Предпринимательство - один из путей к ... ... ... ... элеуметпк маңызы. //Қазақстан тарихы.-2001.-1 .-37-
40 б.
16. ... и ... ... ... ... и ... //Экономист.-2001 .-4
17. Финансирование предпринимательских структур. ... ... из всех ... ... ... ЮКО. ... ... А.И. Предпринимательство: проблемы собственности и культуры
М: Наука 1991-1 12стр.
19. Банковское дело. О.И. Лаврушин - М: ... и ... ... ... ... ... ... Бизнеса Казахстана по линий ЕБРР.
21. Малое предпринимательство: теория, мировой опыт и Казахстан.
22. Под. редакцей Е.Б. ... ... ... ... 2001 г.
23. Статежегодник - 2001 г. Дауранов И. и др. Проблемы развития малого
бизнеса в ... ... ... 2000 г. ... Ланбаева Ы. Кәсіпорынның элеуметік маңызьі. Журнал.
25. Нурсит Н. «Текущее состояние и проблемы кредитования малого бизнеса
в РК» Журнал.
26. Банки Казахстана №1. 2000 ж. П. ... И. ... ... ... ... малого бизнеса». Журнал.
28. Банки Казахстана №11. 2000 ж. Программа малого бизнеса ... июня 2000 ... ... А. ... ... малого бизнеса по кредитной линии
ЕБРР. //Банки Казахстана №. 3. 2000
30. ... жэне орта ... ... ... Р.Байжанова. «Шағын кэсіпкерлікті қаржылық жинақтандыру тетіктері».
«Қаржы-қаражат».
32. А.Рахимбаев. «Помощь малому и среднему бизнесу в ... ... № 1. 22. ... Қаражат № 2. 2000 г.
33. Д.Абжанов. Практические аспекты совершенствования ... ... ... ... қаражат.
34. Д.Абжанов. «Схема и оценки эффективности кредитования ... ... № 3. 2001 ... Д. ... Некоторые вопросы совершенствования взаимоотношений
государства, банковской системы и малого бизнеса./УҚаржы қаражат. №2 ... ... ... - как ... ... ... ... Р.С.Еламанова, А.М.Мушрапилов «Малый бизнес и банки: проблемы
кредитования. Сборник научных трудов аспирантов и ... 2001 ... Тен Н. ... ... ... в экономике Казахстана».
39. Кәсіпкерліктің элеуметтік маңызы. /«Қазақ тарихы» 2001 №1, 30.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азық–түлік өндіруші кәсіпорындардың маркетингтік іс-әрекетін талдау79 бет
Кәсіпкерлік іс-әрекет66 бет
Кәсіпкерлік әрекеттің Қазақстанда даму ерекшеліктері20 бет
Туризмдегі кәсіпкерлік іс-әрекеттің түрлері4 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
Flash ортасында жұмыс71 бет
Unix операциялық жүйесі18 бет
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау61 бет
«Достық» қонақ үйі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь