Неке және отбасы құқығының түсінігі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

Негізгі бөлім

1 Тарау. Отбасылық құқық бойынша неке
1.1 Некенiң түсiнiгi, некеге тiркелу тәртiбi, некеге тұру шарттары
1.2 Некенi тоқтатудың заңды тәртібі және одан туындайтын алименттік міндеттемелер
1.3 ҚР.сы азаматтарының шетел азаматтарымен және азаматтығы жоқ адамдармен некелерiн тiркеу тәртiбi

2 Тарау. Неке шарты және неке қатынастарын реттеу
2. 1 Неке шартының ұғымы, мазмұны мен оны түзудің тәртібі
2. 2 Неке шарты бойынша ата.аналар мен балалардың құқықтық жағдайлары
2. 3 Отбасы және неке мәселелері салт.дәстүр аясында

Қорытынды

Қолданылатын әдебиетер тізімі
Қазақстан Республикасының осы кезде қолданылып жүрген «Неке және семья» туралы» кодексі 1969 жылдың 6 тамызында қабылданды. Оның қабылдануына КСРО-ның 1968 жылдың 27 маусымындағы «ССР Одағы мен одақтас республикалардың Неке және отбасы туралы заң Негіздерін бекіту туралы» заңы негіз болды. КСРО-ның осы заңы 1968 жылдың 1 қазаңынан күшіне енгізілді де, сол уақыттан бастап туылған балалар жөнінде қолданыла бастады.
Мәскеуде қабылданған заңдар Одақта тұратын басқа халықтардың ұлттық дәстүріне, салтына тура келе бермеді, тіпті, кей жағдайда қарама-қарсы келді. Мысалы, осы заңда қазақ салтында жаңа туған баланың фамилиясы ретінде әкесінің есімі жазылмайтыны көрсетілген.
Дәстүрге, салтқа деген мұндай қарама-қайшылықты жою үшін Қазақстан Республикасы Президентінің I992 жылдың 16 қаңтарындағы Жарлығымен кодекстің 59-бабына қосымша екінші тармақ енгізілді. Онда былай делінген: «Ұлттық салтты ескере отырып, ата-анасының (әке-шешесінің) келісімі бойынша, баланың тегі ретінде, оның тудырған әкесінің немесе атасының (әкесінің) есімін қолданылуына болады». Сондай-ақ 1992 жылдың 23 желтоқсанында Қазақстан Республикасы Президентінің тағы да арнайы /1/Жарлығы қабылданып, кодекстің 16-бабына жаңадан өзгерістер енгізілді, яғни:
«семья — бұдан әрі отбасы «фамилиясы — бұдан әрі тегі
— неке жасы болып еркектерге — 18 жас, қыздарға — 17 жас белгіленді;
— кейбір жағдайларда аудандық, қалалық, қаладағы аудандық әкімшілік органдардың некелік жасты төмендетуіне болады, бірақ ол бір жылдан артық болмауы керек;
— неке жасын кеміту туралы өтінішті некеге турушылардың өздері немесе олардың ата-аналары, қамқоршылары, некеге ерте отырудың себептерін көрсете отырын берулері қажет;
— некеге отыру жасын төмендету барлық жағдайларда некеге отырушылардың келісімі бойынша іске асырылады.
Еңбекті әзірлеу кезінде «Неке және отбасы туралы» кодекстің 1988 жылдың 1 қаңтарына дейінгі өзгерістер мен толықтырулар енгізілген ресми мәтіні негізге алынды.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кенесінің 19973 жылғы 22 қазандағы қаулысы, Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы, жаңа Азаматтық кодекстің жалпы бөлімі, Республика Президентінің 1992 жылдың 16 қаңтарындағы және 1992 жылдың 23 желтоқсанындағы Жарлықтары, басқа да нормативтік-құқықтық заң актілері пайдаланылды/2/.
Әлемдік жүйеде қазақ халқының да басқа халықтар секілді алар орыны ерекше. Өйткені, «Қазақ» деген этноним соңғы ғасырларда қалыптасқанымен, қазақтардың тарихы үш жарым мыңжылдық дәуірлерге барып тіреледі. Оның үстіне қазақтардың басқа халықтарды былай қойғанда, өз туыстары - түркі тектес халықтардан өзгешеленетін әрі ежелден келе жатқан дәстүр-салттары бар. Бұл дәстүр-салттарды,
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1ҚР Неке және отбасы туралы заңы. 1998ж.
2 ҚР Азаматтық кодексi. Жалпы бөлiм.
3 М.В. Антокольская Семейное право-м, Юрист, 1996
4 М.В. Антокольская Курс лекций по семейному праву-М, Юрист, 1995
5 Гражданское право. Оқулық. 3-бөлiм. А.П. Сергеев, Ю.К. Толстойдың редакциясы бойынша –М, Проспект,1998
6 А.М. Нечаева Семейное право Курс лекций М-Юрист, 2000г
7 Беспалова А.И. Правовая охрана детства-А,1985
8 Шакенова Б. Проблема усыновленных детей-Юридическая газета, 2000-16
9 Игнатенко А. Скрыпников Н. Брачный договор. Законный режим имущества супругов. М.97г.
10 Максимович Л.Б. Брачный контракт.
11 Нечаева. Брак, семья, закон. М. 84 г.
12 Антокольска М. Семейное право. М. 1999.
13 Положение о порядке изменеия и востановления и анулирования записей актов гражданского состоянияв РК 99г.
14 Додонов В.Н. Румянцев О.Г. Энций юридический словарь 96г.
15 Акбергенова М.Н. Обзор судебной практики рассмотрения семейных споров Актюбинским городским судом. Гражданское законодательство РК. Алматы 99ж.
16 ҚР АХАЖ-ды тiркеу тәртiбi туралы ережесi.
17 Гаспарян Ю.А. Семья на пороге 21 века: социологические проблемы. - Спб., 1999.
18 Голод С.И. Стабильность семы: социально-демографические аспекты. - Л. 1984
19 Дементьева И.Ф. Первые годы брака: проблемы становления молодой семы. - М., 1991
20 Зацепин В.И. Молодая семья: социально-экономические, правовые, морально-психологические проблемы. - Киев, 1991 СМАбрамзон. Страничка из истории Киргазской семьи.- Фрунзе, 1945 - 320 б.
21 Т.А.Жданко. Очерки исторической этнографии каракалпаков. - Москва, 1950. -160 б.
22 Н. А-Кисляков. Очерки по истории семьи, брака у народов Средней Азии и Казахстана. - Ленинград, 1969. - 148 б.
23 Н.Сарсенбаев. Обычаи и традиции в развитии. — Алма-Ата: Казахстан, 1965 - 280 б.
24 Х.А.Арғынбаев. Қазақ халқындағы семья мен неке. — Алматы: Ғыным, 1973 -326 б.
25 С.Л.Фукс. Обычное право казахов в ХҮП-первой половине XIX века. - Алма-Ата: Наука, 1981 - 222 б.
26 П.Погорелъский, В.С.Батраков. Экономика кочевого аула Киргизстана. - Москва, 1930. - 227 б.
27 А.Левшин. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсакских орд и степей. - Санк-Петербург, 1832 - 170 б.
28 Муратова С.А. Семейное право. Схемы, комментарии. Учебное пособие.-М., 1998.
29 Байжанов Н. Неке және отбасы.-Алматы, 1997.
30 Смабрамзон. Страничка из истории Киргазской семьи.- Фрунзе, 1945. - 320 б.;
31 Т.А,Жданко. Очерки исторической этнографии каракалпаков.- Москва, 1950. -160 б.;
32 НА-Кисляков. Очерки по истории семьи, брака у народов Средней Азии и Казахстана. - Ленинград, 1969. - 148 б.;
33 Н.Сарсенбаев. Обычаи и традшщи в развитии. — Алма-Ата: Казахстан, 1965. - 280 б.;
34 Х.А-Арғынбаев. Қазақ халқындағы семья мен неке. — Алматы: Ғьшым, 1973. -326 б.
35 СЛ.Фукс. Обычное драво казахов в ХҮП-первой половине XIX века. - Алма-Ата: Наука, 1981. - 222 б.
36 П.Погорелъский, В.С.Батраков. Экономика кочевого аула Киргизстана. - Москва, 1930. - 227 б.
37 А-Левшин. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсакских орд и степей. - Санкг-Петербург, 1832. - 170 б.
38 Қылмыс пен жаза // Фемида. - Алматы: Жеті жарғы, 1997. №11.- 99-102 б. - 0,3 б.т.
39 «Ата - баба мұрасы біздің мұратгарымыз» // Правовое развитие и становление государственности Казахстана. Материалы научно -теоретической конференции, Алматы, 27 июня 1998 г. - Алматы: КазгосИНТИ, 1999. - 85-87 б.-0,2 б.т.
40 Сот реформасының 11-кезеңіне орай үрдіс бетбүрыстар қажет // Научно-практическая коференция (Стратегия 2000: Актуальные проблемы развития Казахстана в третьем тысячелетии) по материалам Послания Президента Республики Казахстан Н7А.Назарбаева Народу Казахстана «Казахстан - 2030». - Актау: ЦАУ, 1999. - 98-104 б. - 0,4 б.т.
41 Ажырасу // Қазақстан. Ұлттық энциклопедия, 1 том. - Алматы: Кітап, 1998. -104 б. -0,15 б.т.
42 Қазақтардын дәстүрлі және неке құқықтары. - Алматы: ҚазМЗА, 2001.-6,5 б.т.
43 Қазақ әдеті-9 Халықаралық конференция материалдары. Алматы: Дайк-Пресс, 2001. - 93-104 б. - 0,8 б.т.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
М.Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан Гуманитарлық Институты
«Заң пәндері» кафедрасы
«Бекітемін»
Кафедра меңгерушісі
З.ғ.к. ... ... « ... 200__ ... ЖҰМЫС
Тақырыбы:
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_______
Мамандық: 050301 – Заңтану
Ғылыми жетекші:
______________________________________
Шымкент – 2008
Мардан Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан
гуманитарлық институты
Мамандық 050301 – Заңтану
Заң пәндері кафедрасы
«Бекітемін»
Кафедра меңгерушісі
З.ғ.к. ... ... « ... 200__ ... ... ... бойынша
ТАПСЫРМАСЫ
_______________________________________________________
Дипломдық жұмыстың тақырыбы:
____________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________-
_____
Институт бұйрығымен бекітілген № ___ «___» __________ 200__ ж.
1. Студенттің ... ... ... «____» ... ... ... ... мәліметтері:
.
4. Дипломдық жұмыстың ұстауы (Тізім сұрақтарды өңдеуіне жататындары):
5. Графикалық материал тізімі:
6. ... ... ... ... жұмыс бөлімдері:
| |Бөлім ... |
| ... | |
| | | |
| | І ... | |
| | | |
| | | |
| |2 ... | |
| ... және ... | |
| ... тізімі | |
| ... | |
7. ... ... ... ... ж.
Жетекші __________________________________________________________
(аты- жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдап алған студент_________________
(аты- жөні, қолы)
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Тарау. Отбасылық құқық бойынша неке
1.1 Некенiң түсiнiгi, некеге ... ... ... тұру ... Некенi тоқтатудың заңды тәртібі және одан туындайтын алименттік
міндеттемелер
1.3 ҚР-сы ... ... ... және ... жоқ
адамдармен некелерiн тiркеу тәртiбi
2 Тарау. Неке шарты және неке ... ... 1 Неке ... ұғымы, мазмұны мен оны түзудің тәртібі
2. 2 Неке шарты бойынша ата-аналар мен балалардың құқықтық жағдайлары
2. 3 Отбасы және неке ... ... ... ... ... Республикасының осы кезде қолданылып жүрген «Неке және семья»
туралы» кодексі 1969 ... 6 ... ... Оның қабылдануына КСРО-
ның 1968 жылдың 27 маусымындағы «ССР Одағы мен ... ... және ... ... заң ... бекіту туралы» заңы негіз ... осы заңы 1968 ... 1 ... күшіне енгізілді де, сол уақыттан
бастап туылған балалар жөнінде қолданыла бастады.
Мәскеуде қабылданған ... ... ... басқа халықтардың ұлттық
дәстүріне, салтына тура келе бермеді, ... кей ... ... ... осы ... ... салтында жаңа туған баланың фамилиясы
ретінде әкесінің есімі жазылмайтыны көрсетілген.
Дәстүрге, салтқа деген мұндай ... жою үшін ... ... I992 ... 16 ... ... ... қосымша екінші тармақ енгізілді. Онда былай делінген: «Ұлттық
салтты ... ... ... ... ... бойынша,
баланың тегі ретінде, оның тудырған әкесінің немесе атасының (әкесінің)
есімін қолданылуына ... ... 1992 ... 23 ... ... ... тағы да ... /1/Жарлығы қабылданып,
кодекстің 16-бабына жаңадан өзгерістер енгізілді, ...... әрі ... ...... әрі тегі
— неке жасы болып еркектерге — 18 жас, қыздарға — 17 жас белгіленді;
— кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... некелік жасты төмендетуіне болады, бірақ ол бір жылдан артық
болмауы керек;
— неке жасын кеміту туралы ... ... ... ... ... ата-аналары, қамқоршылары, некеге ерте отырудың себептерін көрсете
отырын берулері қажет;
— некеге отыру ... ... ... ... ... ... бойынша іске асырылады.
Еңбекті әзірлеу кезінде «Неке және отбасы туралы» кодекстің 1988 ... ... ... ... мен ... ... ... мәтіні
негізге алынды.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кенесінің 19973 жылғы ... ... ... ... 1995 ... Конституциясы, жаңа
Азаматтық кодекстің жалпы бөлімі, Республика Президентінің 1992 жылдың 16
қаңтарындағы және 1992 ... 23 ... ... басқа да
нормативтік-құқықтық заң актілері пайдаланылды/2/.
Әлемдік жүйеде қазақ халқының да ... ... ... алар ... ... ... ... этноним соңғы ғасырларда қалыптасқанымен,
қазақтардың ... үш ... ... ... ... тіреледі. Оның
үстіне қазақтардың басқа халықтарды былай қойғанда, өз туыстары - ... ... ... әрі ... келе ... ... Бұл ... қағида-ережелерді мықты қоғамдық құрылысы
болмаса сақтап қалуы екі ... ... ... ... да, сол ... ... майда бөлшегі - ... ... ... ... ең ... ... оны ... ұстауға өмірдің өзі мәжбүрлеген
дей аламыз. Отбасы мықты болмаса, қоғам ... ... ... ... ата-
бабаларымыз отбасын әлсіретіп-күйретпейтіндей қағида-ережелерді
қалыптастырып, оны ... ... ... ... ... ... жасау, әмеңгерлік, жеті атаға дейін қыз беріп, ... ... енші ... жетімдерді жат жұртқа бермеу, рулық
құрдастандарының болуы, т.б.) тым ... ... өр ... ... ... Әрине, бұл отбасы зандары қатаң қорғалғандықтан
отбасы күйреуі, ажырасу секілді ... өте ... ... Өкінішке
орай, ата-бабаларымыздың отбасы және некеге қатысты қағида-ережелерін егжей-
тегжей зерттеу әлі күнге мықтап ... ... ... Соның нәтижесінде
қазіргі кезде отбасы мен неке зандары солға тартып, ... жиі ... ... ... тұрмысқа шығуда. Қазақ халқының демографиялық
өсіп-өнуі мәз ... ... ... тек кдна ... ... ... бұл ата-баба зандары тұрмыс-тіршілігімізді нығайтып, жақсартуда ... ... ... ... тәуелсіздігін алып, егеменді ел болғалы біраз
жылдар ... ... ... ... ... осы ... мен неке
кұқықтарының реттелуіне байланысты. Кешегі ... және ... ... ... келе ... ... және неке ... тамырына балта
шауып, іріткі салғаны әмбеге аян. Қазір Қазақстан үшін отбасы және ... ... ... ... ... ... айналуы қажет. Өйткені,
Қазақстан мемлекетінің мығым болу-болмауы осы отбасы және неке ... ... және неке ... ... ... ... ... соң, оның күн
тәртібінен түспей, үнемі қадағаланып отырады. Алайда, ол ... ... ... оның сол мемлекетте бірге ... ... ... ... ... ... ... тастайды. Оны біз кешегі кеңестік
мемлекет саясатынан өте ... ... Сол ... ... да ... және
неке құқықтарына ерекше көңіл бөлініп отырылды. Бірақ, басты мемлекеттік
мақсат - аз халықтарды ... ... ... ... ... орай, еліміз тәуелсіздігіне ие болғалы біраз жылдар ... ... ... және неке ... ... ... ... кеңестік көзқарас пен қағида-ережелері бұл мәселеде қалып отыр.
Осындай бейберекет уақыт ішінде ата-бабаларымыздың отбасы мен ... ... өте ... ... оны мықтап қолға алмай отыр.
Нәтижеде отбасы мен неке заңдары солғын тартып, отбасы ... ... ... ... ... өсіп-дамуы да онша мәз емес.
Қайта құлдырай ... ... ... ... ... жиі шыға ... Тіпті, ым-көрінгенге тәндерін сатып жатыр.
Көшеде тастанды сәбилер көбейе түсуде. ... бәрі ... ... ... ... да, ... және неке заңдарына мемлекеттік
саясат есебінде қарап, зерттеу жұмыстарының ... ... ... ... ... мәселелері басты тақырып болуын, бала шыр етіп
дүниеге келгеннен ата-баба қағида-ережелерімен ... ... ... ... ... ғана тұрмыс-тіршілігіміз нығайып, ... ... ... ... ... аяқ басуымен отбасындағы мүліктік, мүліктік
емес қатынастарды реттеудің жолы ретінде неке шартына-контрактісіне ... ... ... ... ... бұны ... мемлекетке тән
құбылыс деп те қарауға болатындай. ... ... ... ... жолы да. ... тұрғалы жатқан тараптар болашақ бір
одақтың мүшелері ретінде алдын ала өз ... мен ... ... ... ... ... бар ... түрде көреді және ... яғни неке ... ... ... мен ... ... ... алып жүретін, өз
мүмкіндіктерін екі жақтың ерікті келісімі арқылы құрастыратын ... ... ... ... неке шартын жасай алады. Бұл шартта ерлі-
зайыптылардың неке ... ... ... ... мен ... Республикасының 1998 жылы 17 желтоқсандағы «Неке және ... ... ... құқығы мен некедегі ерлі-зайыптылардың міндеттерін
анықтайтын неке шартына отыруы және оны тоқтату жағдайлары қарастырылған.
Неке шартында некеге ... ... ... оны ... ... құқықтары мен міндеттерін айқындайтын келісімдері ... ... ... ... ... ... және ... куәландырылуы
қажет/3/.
Бүгінде ел арасында үйленетін екі жастың ... ... ... ... ... ... деп түсінушілер де бар.
Аталған жағдайлар дипломдық жұмысымыздың өзектілігін айқындағандай.
Зерттеудің объектісі ретінде отбасы мен некедегі қоғамдық құқықтық ... ... ... және мүліктік емес қатынастар, ... неке ... ... ... ... мен болашағы, кешегісі
мен бүгінгісі сараланып, айқындалды.
Зерттеудің мақсатына келсек, отбасы мен неке ... ... ... ... ... сөз етіле отырып, оның жақсы тараптарын
қазіргі ... және неке ... ... ... ... ... ... заңдарынан мемлекет қалыс қала алмайтыны, үнемі етене араласып, жіті
қадағалап отыруы қажеттілігі айтылады. Бұрын ... ... не ... ... ... ... зерттелініп, қазіргі акаулықтар арнайы
әңгімеленеді.
Зерттеу жұмысының міндеттері.
- Отбасы және неке құқықтарына тарихи анализ жасау, ... ... ... ... ... және неке ... ... институттарын терең зерттеу, оның
маңызы мен ролін көрсету;
- Отбасы және неке туралы заңнамадағы неке ... ... ... ... неке шартын түзуде ерлі-зайыптылар мен балалардың құқықтық жағдайларын
анықтау;
- ерлі ... ... және ... емес ... ... ... неке шартының ұғымы мен мазмұнын, мәнін ашу;
- неке шартынан туындайтын міндеттемелерге түсінік беру;
- ерлі-зайыптылардың ... және ... емес ... ... қамтамасыз ету жолдарын анықтау;
- Отбасы және неке ... ... ... әдістемелік және теориялық негіздеріне қазіргі кездегі
қолданылып ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді үйлестіру т.б. әдістерді
кеңінен пайдаландық. Деректі ... ... ... ... мен ... ... құқық жүйесінен іздедік. Сол
секілді құқықтық ілімдерде қолданылып жүрген анализ бен синтез, ... ... ... ... ... ... де ... жұмыстың теориялық - әдістемелік негізіне еліміздің белгілі заңгер -
ғалымдары: ... ... ... ... ... ... С.Ф.Ударцев, С.Ө.Созақбаев,
З.Ж.Кенжалиев, т.б. еңбектері қарастырылды.
Жұмыстың тәжірибелік маңызына келсек, диплом жұмысының негізгі ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасындағы
отбасы және неке зандарын кемелдендіруге, отбасын ыдыратып-күйретпей бекем
ұстауға септігін тигіздеді, ... ... ... ... ... тек ... сақтап, иманды болуға, үлкенді -құрметтеуге, кішіні
– іззеттеуге, отбасы мүшелерінің бір-бірінің құқықтары мен ... ... ... Бұл зерттеу материалдарын кез-
келген құқықтанушылар, сот пен ... неке ... ... хал ... тіркеу мекемесіндегілер, студенттер пайдалануына
әбден болады.
Дипломдық жұмыстың құрылымына келсек, ол кіріспеден, екі тараудан ... мен ... ... ... тұрады.
1 ТАРАУ. ОТБАСЫЛЫҚ ҚҰҚЫҚ БОЙЫНША НЕКЕ
3 НЕКЕНІҢ ТҮСІНІГІ, НЕКЕГЕ ТІРКЕЛУ ТӘРТІБІ, НЕКЕГЕ ТҰРУ ШАРТТАРЫ
Кез келген мемлекеттің қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... елдер халықтың табиғи ... ... ... Оған ... ... Кытай Халық республикасының әр
отбасында бір ғана бала ... ... ... ... Ендi бір елдер
өздерiн бар тұрғыдан санын артырмақшылары да бар.
Қазақстан Республикасының жерiнiң кеңдiгi табиғи ... ... ... ... тұрғындар санының үнемi өсiп отыруын қажет етедi.
Қазақстан үшiн халық санын ... ... және ... ... де ... мүмкіндіктер жасау керек.
Халық санының табиғи өсiмiн қамтамасыз ететін контингент — жастар. ҚР-ның
азаматы болып табылатын жас адам ... дер ... ... ... ... ... барынша ізгі, мейлiнше қасиетті борышы деп есептеуi қажет.
Оның мазмұны мөлшермен ... ... ... ... екi ... ... қалады. Бұл қазiргi Қазақстан үшiн өте қауiптi. ... бала өз ... мен ... ... ... ... Мұндайда өсу
болмайды. Бұған балалар елiмiнiң жоғары болып отырғаны, ол екi ... ер ... ... кетуi мүмкiн екенiн қосыңыз. ... ... ... ... мүлдем тыс қалып қою
жағдайлары да жиi ... ... ... ... ... Экологиялық зардаптардан қорқып, кейбiр әйелдер бала табуға
жүрексiнедi де. Осындай ... ... ... екi ... ... ... ... ету мүмкiн емес. Демек, әр отбасында үш
баладан болғанда ғана халық саны ... бiр ... ... ... ... өсу үшін ... 4—5 бала ... керек. ҚР-ның әр азаматы, әр
әйел бiлуге ... ... ... ... деп ... айтамыз/6/.
Қазіргі қазақ жастарының демографиялық көзқарастары қазаққа рухани жақын
мұсылман елдерiндегiден гөрi, Батыстың ... бала ... ... ... ... Оның бiз сияқты аз санды халыққа пәтуа алып
келмейтiнi айқын. Жалған эмансипацияға мейлiнше мас болып, әбден оның ... ... ... ... ... ... мен оқығандар бiр-екi
бала болса жеткiлiктi деп санауға ... ... Бұл ... ... ... ... емес.
Саналы демографиялық көзкарас қалыптастыру үшін салиқалы қоғамдық пiкiр
керек. Оны әйел ... ... ... ... игi ... едi. ... ... бiрнеше рет ауыр геноцидтерге ұшыраған ... және ... ... бала ... әйелдердi қолдап отыруы керек/7/.
Әлеуметтiк психология ғылымының ... ... ... ... ... ... ... атқара алмайды,
әдiлетсiздiкке, агрессияға бейiмдiк ... Аса ... ... ... бар, ... ... ұрпағы, мұрагерi бар адамдарға ғана
сенiп тапсырғаны жөн. Тарихта ... ... ... бойдактардың
бүлдiрушiлiк әрекеттерiнiң мысалдары аз болмаса керек.
Отбасының бiрнеше түрi болады. Ата-анасы және балалары бар отбасы толық деп
аталады. Ата-анасының ... ғана бар ... ол ... емес ... ... мен ... басқа туыстары қосылып өмiр сүрiп жатқан отбасы
күрделi отбасы деп ... Неке — ... құру ... көздеген ер мен әйелдiң ерiктi ... ... ... отырған ерлi-зайыптылар бiр-бiрiнiң алдында белгiлi бiр
құқықтарға ие болады және мiндеттер орындайды/8/.
Неке ... ... ... керек. Тек тiркелген некеде ... ... ... ... ... Өмiрде тiркелмей-ақ некеде
тұрушылар, екiншi сөзбен айтқанда, ерлi-зайыптыларға бiрге тұратындар
кездесе бередi. Олар ... ... ... ... деп айтады. Бұрынғы
өткен уақыттарда неке қию үрдiсi мұсылмандар үшiн мешiтте, христиандар үшін
шiркеуде өткiзiлген кездер ... ... ... ... бiздiң
елiмiзде делінген некенiң де, дiни мекемелердiң араласуымен қиылған некенiң
де заңды күшi жоқ. Тек мемлекегггiк органдардың — ... хал ... ... ... ... ғана ... күшi ... адамдар жалған некеге отыруы мүмкiн. Жалған неке, әдетте заңды
рәсiмдердiң бәрiн ... ... ... ... Бiздiң жас мемлекетiмiз үшiн
әр адам-азамат — ел ... ... ... ... ... үшiн басты байлық — оның ... ... мен ... ... ғана емес, ең алдымен оның адамдары деген сөзде үлкен
мағына ... ... үшiн ... құру мен бала туып ...... мен ел ... әлiппесi. Демограф ғалымдар мұндайда “демографиялық
әлiппе” ұғымын қолданады/9/.
Отбасы некеден, туысқанан, ата-ана мен балалар арасындағы қатынастардан
туындайтын құқықтармен және ... ... ... ... ... ... тiрегi, оның алғашқы ұяшығы. Адам ... мәнi ... ... ... ... ... ... Отбасынсыз адам бақытты болуы
мүмкiн ... ... ... бiр ... және ... тиiмдiлiктерге кол
жеткiзу үшiн баруы мүмкiн. Заңда белгiленген тәртiппен жасалса да, отбасын
құру ... ... ... ... ... ... туғызбайтын неке жалған болып табылады.
Қазақстан Республикасының неке және отбасы туралы заңы ... неке ... мен ... үшiн он сегiз жас болып белгiленген. ... ... ... ... неке ... екi жыл ... ... некесi
тiркелуi мүмкiн. Неке жасын төмендету туралы мәселенi накгы себептердi
керсете отырып, некете тұруға тiлек ... ... ... ... ... ... көтере алады.
Отбасын құру ұстанымдары. Отбасын құру белгiлi бiр ұстанымдар негiзiнде
жүзеге асырылады. Олардың бастылары мыналар:
— еркек пен ... ... ... ... ... ерлi-зайыптылардың құқықтарының теңдiгi;
— бөгде адамдардың отбасы iсiне араласуына жол бермеу;
— отбасының iшкi ... ... ... ... ... ... алуына және олардың қамына басым көңiл бөлу;
— кәмелетке толмаған және ... ... ... ... ... ... ... басым көңiл бөлу;
— отбасы мүшелерiнiң құқықтарының сот арқылы ... ... ... отбасындағы салауатгы өмiр салтын қолдау;
— отбасы мүшелерiнiң бiр-бiрiнiң қамын ойлауы.
Азаматтық хал ... ... ... ... ... ... жасамас
бұрын некеде тұруға тiлек бiлдiрушiлер туралы мәлiметтермен танысады. Егер
некеге ... ... ... бiрi ... ... мезетiнде өзге
азаматпен некеде тұрса немесе олардың бiрiнiң әрекет қабiлеттiлiгi болмаса,
ондай жағдайларда неке тiркелмейдi.
Некеде тұрғандардың жеке азаматтық құқықтары ... ... ... ... өзі ... мамандықтарын өзi таңдайды; қайда тұру
керектiгiн, өзге ... ... ... ... тұрғандардың әрқайсысы күйеуінің немесе ... ... өзi ... ... Қазақстанның отбасы заңдылықтары бойынша
қосарланған фамилияның болуына рұқсат етiледi.
Отбасындағы ... мен ... ... ... жағдайында бала
ерекше құқықтарға ие. ҚР заңы бойынша, он сегiз жасқа (кәмелетке) толмаған
азаматтар бала болып есеттеледi. Эр ... ... өмiр ... ... ... бар. Бала ... өз ... қозғайтын кез келген
мәселенi талқылауға қатысуы керек. Соттасу ... ... ... ... ... пiкiрi ескерiледi.
Ата-ананың балалар алдындағы құқықтары мен мiндеттерi тән. Ата-аналар
балаларының денсаулығын қадағалауға, оларды тәрбиелеуге, орта бiлiм ... ... ... құра алмау құбылысы. Бұрын қазақ қауымында ерi қайтыс болған
бiрен-саран мосқал жесiрлер болмаса, ... ... ... ... ... ... ... шығып, бала сүйiп, отбасы рахатына бөленуін
олардың ата-аналары, аға-жеңгелерi ... ала ... ... ... ... көрсететін. Ал қазiргi жағдай мүлдем басқаша. Тұрмыс құра
алмай, өмiр бойы жалғызбасты болып қалғандар көптеп саналады.
Мысалы, 80-жылдардың ... ... ... тек қазақтар арасында 30 бен 50
жас аралығында 44 мың сур бойдак пен 25 тен 45 жас ... ... ... 88 мың қыз болды/10/.
Бұл құбылыс — тұрмысқа ... ... ... ғана ... ... ... мемлекеттiң басына түскен әлеуметтiк қырсық. Оның терец саяси
және ... ... бар. ... ... Үкiметi де осы бiр
келеңсiздiктiң алдын алу шараларын жасауға тырысып та ... ... ... ... шешу үшiн арнайы пәрмендi демографиялық саясат жүргiзу
керек.
Отбасының тұрпаттары. Отбасының түрлi ... бар. ... ... кең ... ... отбасы (семьялар) ата-аналардан және олардың
балаларынан тұрады. ... екі ... ... мүмкiн: балалы және
баласыз, ерлi-зайыптылардан ғана тұратын отбасылар. ... ... екi ... ... ... Бiрiншiден, 1 адам өмiрлерiн бiрге
өткізу үшiн үмiттерiне, армандарына қол ұстасып бiрге ұмтылып, ... ... өмір сүру үшiн ... ... бала ... тәрбиелеудi мақсат
тұтпайды. Қазiргi ... ... ... ... алып қарағанда бұл құпталмайды. Отбасында бала болмауының екiншi
себебi — ... ... ... денсаулығына байланысты бала
тууға мүмкiндіктерi болмауы. Мұндайда қазір медицина белсiз еркектер мен
бедеу ... тұру ... ... ... ... ... ... алатынын
ескере кеткен жөн.
Солардың бiрi - суррогат ата-ананың көмегiмен балалы болу. Заңдылық және
адамгершiлiк тұрғыдан әлi толық ... де, бұл ... ... орын алып ... аян. Ал қазіргі Қазақстанда бала ... ... мол. Бұл акт ... алушылардан парасаты көп
жауапкершiлiкті талап ... ... ... ... ... ... өзге ... да бiрiктреді. Мұндайда кіндік отбасымен ата мен
әже немесе үйленген ересек балалар қосағымен, балаларымен немесе ... ... ... өмiр сүруi мүмкiн.
Бұрын қаза арасында ондаған адамдардан тұратын кеңейтiлген отбасылар ... Жеке ... ... мал ... ... кеңейтiлген
отбасылар өздерiн жақсы ақтады. Қазiргi қоғамнын ширыға (Интәнсивтi) даулы
жағдайында күрделендірілген отбасылардың өмiр ... ... ... Адамдар
арасындағы қатынастағы жоғары деңгейдегi интеграцияның нәтижесiнде
жастардын олеумеiтiх жағдайлары мен ... ... ... ... бiр отбасына бiрiгiл өмiр сүруi мүмкiн болмайтын болды.
Эксперименттi отбасының мысал ретiнде ер мен әйел заңды ... ... ... одақ ... тұра беруiн келтiруге болады. Халық арасында ... ... деп атау бар. ... хал ... ... органында
белгiленбегендiктен, “азаматтық некелі” отбасы заңды деп ... ... ... ... араласпайды. Бар мәселесiн
олар өздерiнiң адамгершiлiгi тұрғысынан шешедi.
Моногамды және полигамалық отбасылар. ... ... ... негiзiнен моногамды және полигамды болып бөлiнедi. Бір әйел ... ... ... ... ... ... деп ... Бұл — некелiк
формалардың iшiндегi ең кең таралған түрi.
Екi немесе одан көп әйел алушылықты полигамия дейдi. ... бұл түрi ... ... ... ... ... ... жиi
ұшырасады. Кейбір ислам елдерiнде полигамды ресми рұқсат ... ... ... ... ... бұл ... құптамайды.
Өткен ғасырларда қазақ арасында да полигамалық неке формалары ұшырасты.
Бұл көбiнесе ауқатты адамдар ... ... ... ... екi
әйел алушылық отбасының шаруашылығын жүргiзуге қолайлы болды. Көп бала
тапқан ... ... ... әйелi) балаларды бағу ... ... ... ... ... ... жағдайларда
еркектiң екіншi әйел (тоқал) алу жағдайы ... Оның ... өзi ... тоқалы өзi таңдаған жағдайлар да жиi ... ... ... баласын өз бауырына салып алып, оған ... ... ... ... ал ... ... шаруашылық жұмыстарды
атқарады. Әрине, қазақ полигамды отбасын құрайтын әйелдер үнемi тату болды
деп айтуға болмайды.
Отбасының ... ... өзге де ... бар. ... ... ... отбасылар деп саралау қабылданған.
Ислам дiнi еркекке тертке ... айел ... ... ... ... құқығы сыйлануы, олардың алаланбауы жәбiрленбеуi қадағаланалы.
Қазiргi Қазақстанда ... ... ... етудi қолдайтындар да бар.
Олар өздерiнщ бұл тургысын ... ... ... шешуге
бағытталғандығымен, атап айтқанда, статистика бойынша, отбасын құра алмай
жүрген қазақ қыздарының көбейiп отырумен түсiндiредi.
Кейбiр мәдениеттерде бiр ... екi ... ... еркекпен тұру
құбылысы да ұшырасады. Полиандрия деп ... ... бұл ... ... ... және ... ... себепгермен елде ерлердің көп,
әйелдердiң аз болуынан жол берiлуi мүмкiн.
Отбасының атқаратын функциясы. Отбасы мынадай ... ... бала ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. Қоғам
үнемi өзiнiң демографиялық өсуiн қамтамасыз етуi керек. Әсiресе жерi ... аз ... ... үшін бұл өте ... болып табылады. Өйткенi,
қазақ жерiнiң мол табиғи байлығын игеру, ... ... ... ... ... ... елге айналу үшiн Қазақстан Республикасына адам керек.
Келешекте Қазақстан 50 млн. ... бар iрi елге ... ... ... ... дер ... ... құруына, бала өсiруiне мүдделi;
— баланы әлеуметтенуге (социализация), екiншi сөзбен айтқанда, қоғамда ... ... ... қоғамда бағаланатын құндылықтарды меңгеруiн, бiлiм
алуын, кәсiп тандауып, өзiнiң қабiлеттерiн пайдаланып еңбек етуiн, қоғамда
өмiр ... ... ... ... ... етедi;
— отбасы мүшелерiн баспанамен, көлiкпен, киiммен, тамақпен, үй ... ... ... ... ... тағы да ... ... қамтамасыз ету. Отбасьның атқаратын қызметi бұлармен
шектелмейдi.
Отбасындағы қатынастар. Қазақ отбасыларында ... ... ... ... ... ... ... отбасын билеушiлiк мәртебесi екi адамның
тәндiгiне және ... ... ... ... ... орын ... Бұл жерде
мүлiктiк катынастардың басын ашып алудың маңызы бар. Айырылысудың көп болуы
мәселенiң бұл жағын заңды негiздеп ... ... ... ... ... жеке ... құрып бөлек шыққан ұл әкеден еншi
алады, қызға тиiстi материалдық игiлiк ол тұрмысқа шыққанда жасау ретiнде
берiледi. Қара ... ... ұл ие ... ... ... ... қатынастар отбасы мүшелерiнiң өздерiнiң келiсiмiмен,
егер даулы жағдайлар туа ... ... ... ... ... ... шешiледi.
Некелесудiң рәсiмдерi әр елде әртүрлi дүние жүзi елдерiнiң көпшiлiгiнде
қалыңдыққа жасау беру ... және ... де ... ... ... ... Қазақтар мұны “қалың беру” дейдi. Некенiң заңды аясында отбасы
мүлiктерiн бөлуге қатысты мәселелер қарастырыладь. ... ... ... ... ... болады.
Некелесу үшiн әйелдің келiсiмiн сұрау мiндетті болмайтын жүйелер де,
балаларды ерте, тiптi олар ... ... ... ... ... ... мутты дейдi. Атастыру көбiнесе бiрiн-бірi жақсы бiлетiн таныстар,
достар көбiнесе қудандалы адамдар ... ... ... мұндайда екi
бала арасындағы махаббатқа емес, сенiмге, жауапкершiлiкке, ең ... ... ... ... ... ... құрылады. Соңғы фактор
байланыстырушы роль ... және ... ... қамтамасыз етедi.
Өйткенi, қоғамда ... орны мен ... ... ... тең ... ... да ... тән қатынас орнайды.
Сүйiсiп қосылғандар арасында көп ... жас ... ... ... ... ... ... жүргiзу, екiншiсi
кемітiлiгiн (Мысалы, төмен жақтан шыққандығын мойындап бағынышты жағдайға
тұсу құбылыстары ... ... ... ... тән аулақ жатқан
сияқты болып көрiнгенiмен, атастыру нәтижесiнде отбасын құрудың көбiнесе
сотты болып шығуының сыры осында.
Пәнаралық байланыс: ... Баян ... ... ... ... әлi ... ... балаларын атастыруын еске түсiрсек. ... ... ұл, ... ... қыз ... құда боламыз деп шарттасқан
болатын/15/.
Отбасы үшiн оны ... ниет ... ... ... ... рол ... Этикалық құндылықтар қалыптасқан дос түрлермен,
зандылықтармен қосылып, ... ... ... ... ... тағдырына тұра әсер етедi.
Көптеген адамдар отбасын құрудың негiзi махаббат деп есептейдi, дегенмен,
ерлi-зайыптылар арасындағы қатынастарда жауапкершiлiк пен ... ... ролi аз ... ... ... мен балалар арасындағы катымастарды ретке
келтiретiн негiзгi этикалык ... ... ... ... ... екi
адам өздерiнiң балаларының қамын ойлауға мiндеттi. Олар үйлене салып,
болашақта дүниеге келетiн ұрпағының ... ... ... мамандалуы туралы ойлауы керек. Қазақтар әдетте аяқталып ... ... ... қарызың жоқ” дегенге келтiрiп, итерiп тастамайды,
оларға өмiрiнiң ақырына дейiн көмегiн ... ... ... да өз ... ауру немесе қартайған ата-
аналарына, ағаларына, ... ... ... Жауапкершiлiктiң бұл
түрi жандандырылмаса да, моральдық ұстанымның ... ... ... бiр ... ... ... ... ете алмаса, онда
бұл iске мемлекет араласады. Мемлекеттiң отбасы iстерiне ... ... ... ... ... Кейбiр елдерде ата-
анасы қарамай тастап кеткен балаларды жеке және қоғамдық топтар ... ... ... ... ... өз тарапынан бақылауға алады.
Сенiм — отбасы шеңберiнде әрекет ететiн азаматтық ... ... ... отбасының шаңырағы биiк, босағасы ... ... ... ажырасушылықтың елеулi бөлiгi ерлi-зайыптылар арасында сенiмнiң
болмауынан немесе оны сақтамағандықтан болатын керiнедi. ... ... ... түсiнiстiк болады, отбасының қауiпсiздiгi күшейедi.
Неке және отбасы» туралы заңның 1-бабына ... ... ... және ... емес жеке ... ... құру ... заңдарда белгiленген тәртiппен тараптардың ерiктi
және келiсiм жағдайында жасалған еркек пен ... ... тең ... рәсiмi некенiң АХАЖ бөлiмiнде некенi тiркеу болып ... 2 ... ... ... ... пен мiндет туғызады.
2 Дәлелдеме ретiнде ... ... ... неке ... салдарды туғызбайды.Сонымен қатар
ер мен әйелдiң нақты қарым қатынаста тұрғандығы және заңды некеде ... мен ... ... ... емес.
«Неке және отбасы туралы» заңның 9-бабына сәйкес ... ... бiрi ... пен ... өзара ерiктi келiсiмi болып табылады.
Бұл ... ... ... шарт және ... неке ... ... ... Заң бойынша неке жасы-18 жас.
Некеге тұрушылардың өтiнiшi ... және ... ... ... меңгерушiсiнiң келiсiмi бойынша неке жасы 2 ... ... Неке ... ... ... өтiнiштi некеге тұруға тiлек
бiлдiрушiлер немесе олардың ата-аналары не ... ... ... ... ... ... некеге ата-аналарының не
қорғаншыларының келiсiмiмен ғана рұқсат етiледi.
Заңның 11-бабына сәйкес араларынды неке қиылуына жол ... ... ... да ... тiркелген некеде тұрған адамдардың.
2 тiкелей ата-тегi бойынша және өзiнен тарайтын жақын туыстардың, ата-
анасы бiр және ата-анасы бөлек ... ... ... ... ... мен
апалы-сiңлiлердiң
3. асырап алушылар мен асырап алғандардың
4. бiреуiн болса да психикалық ... ... ... ... сот ... ... деп ... ададардың арасында
жол берiлмейдi.
Неке АХАЖ бөлiмiнде тiркеледi. ... тұру үшiн екi ... ... ... ... ниет бiлдiрушiлердiң олардың әке-шешесiнiң
тұрғылықты жерiндегi АХАЖ бөлiмiне арыз жазуы тиiс. Некенi қию ... ... жол ... ... қию ... ... тiлек бiлдiрушiлер
АХАЖ органына арыз ... ... ... бiр ай ... ... ... ... себептер болған жағдайда, неке қиюды мемлекеттiк
тiркеу орны бойынша АХАЖ органы бiр ай өткенге дейiн неке ... ... ... Ұзартуға, бiрақ бiр айдан аспайтын мерзiмге ұзартуға рұқсат
етуi мүмкiн.
Ерекше ... ... ... ... бала ... бiр ... тiкелей қауiп төнуi және басқа да ерекше мән-жайлар) неке ... күнi ... ... ... ... ... ... адамдарға
медициналық және медициналық-генетикалық мәселелер мен репродукциялық
денсаулық қорғау мәселелерi ... ... беру мен ... ... сақтау мекемелерi және ... ... ... ... ғана ... ... ... адамдар
тексерудiң нәтижелерi медициналық құпия болып табылады және ол некеге
тұруға ниеттенген адамдарға тексеруден ... ... ... ... ... ... «Шетел азаматтарының ҚР-дағы құқықтық ... заң күшi бар ... ... ... шетел азаматтары ҚР-ның
азаматтарымен некеге тұра алады немесе некенi бұза алады, неке және отбасы
қатынастарында ҚР-ның заңдарына және ... ... ... ... бiрдей құқықтарды пайдаланады және мiндеттер көтередi.
Арызды АХАЖ органдарына беру кезiнде жеке басты куәландыратын мынадай
құжаттар ... ... ... ... ... немесе шетелде уақытша тұрып жатқан ҚР-сы
азаматы тиiстi жеке бас куәлiгiн немесе Ұлттық ... ... ... ... ... ... азаматы, шетел азаматының ҚР-да тұруға
арналған ықтияр хатты ұсынады. ҚР-да уақытша тұратын ... ... ... ... ... ... тәртiппен ҚР-да уақытша тұруға рұқсат беретiн
құжатты ұсынады.
3 ... ... ... азаматтығы жоқ адам тұратын жерi бойынша
тiркелгендiгi туралы ҚР-сы iшкi iстер органдарының белгiсi бар азаматтығы
жоқ ... ... ... ... ... өз мемлекеттерi азаматтарының шетел
азаматтарымен ... тек ... ... ... осы ... ... рұқсатын алған кезде ғана жарамды деп тануына
байланысты, АХАЖ ... ... ... ... шетел азаматы болып
табылатын мемлекеттiң құзiреттi органынан мұндай рұқсат алудың ... арыз ... ... ... ... ҚР-ның азаматы некелесу кезiнде зайыбының тегiн алса, некенi
тiркеген АХАЖ органы оған жеке куәлiгiн ... ... ... шетел
азаматына ықтияр хатты айырбастауды ұсынады.
Тарихи отанына қайтып келушiлер (оралмандар) ... ... ... ол ... ... ... ... тәртiппен
жүргiзiледi.
Некені тіркеуді тілейтін адамдар, арыз ... ... ... немесе некеге отырушылардың ата-аналары тұратын жердегі азаматтық
хал актілерін жазатын органға арыз береді.
Арызға қоса төмендегідей міндет ... жеке ... ... ... ... некеге кедергі келтіретін мән-жайлардың жоқтығы ... ... жайы ... ... ... ... қолхат береді;
- әрқайсысының қанша рет некеге отырғанын және қанша баласы бар екенін
хабарлайды.
Осыларға сәйкес некеге отыру мерзімі ... қию ... ... ... және оны жүргізуде жергілікті
әкімшіліктің өкілі төмендегідей міндеттер атқарады:
- некеге отыруды тілейтіндерден түскен арызды жариялайды
- некеленушілердің ... ... ... ... ... ... ... некеге отыруға келісімімен қоса жұбайлардың қалап алған тегін ... ... ... жоқ ... ... ... хал актілерін
жазатын кітапқа неке туралы жазы-лады және оны ... хал ... ... ... ... қол ... куәландырады.
Некені тіркеу, неке қию сарайының үйінде, ... ... ... жазу ... ... ... ... келісімі бойынша
өзге де жерде салтанатты жағдайда жүргізіледі.
Некені тіркегеннен кейін жұбайларға неке ... ... ... ... жазу ... неке туралы жазу жазылғанға дейін, оны ... ... ... бар екендігі туралы арыз түссе, онда қызмет адамы
жазуды тоқтатуға міндетті. ... ... арыз ... бір ай ... ... ... алып келіп беруді талап етуі керек.
Некені қию тәртібі бойынша, некеге ... ... ... ... азаматтық хал актілерін тіркейтін мемлекет органдарынын кітабына
жазылады. Соған сәйкес некенің қиылғандық ... ... Тек ... ... ... ... Төлқұжаттарында некеде тұрады
деген белгісі бар, бірақ ... ... ... жоқ ... ... деп ... болмайды.
Төмендегі жағдайларда некеге отыруға болмайды:
- некеге отыратын адамдардың біреуі болса да басқа адаммен некеде тұрса;
- бір ... бір ... ... ... бір ... ... ... шешесі бөлек бауырлардың, сол сияқты бала ғып ... мен бала ... ... ... ... екі ... біреуі болса да ақыл-есінің ... ... ... ... сот ... қабілеттілігі жоқ деп танылған адамдар
арасында некеге отыруға жол ... ... ... азаматтарының шетел азаматтарымен некелерiн тiркеу
туралы хабарламаны, ... ... ... мағлұматтар банкiне
мәлiмметтердi енгiзу үшiн ҚР-ның ... және iшкi ... ... ... ТОҚТАТУДЫҢ ЗАҢДЫ ТӘРТІБІ ЖӘНЕ ОДАН ТУЫНДАЙТЫН АЛИМЕНТТІК
МІНДЕТТЕМЕЛЕР
Заңмен белгiленген ... ... ... неке жарамсыз деп
танылады. Сондай-ақ жалған неке Неке және Отбасы туралы заңның 24-бабына
сәйкес жарамсыз деп ... ... ... деп тану ... iстердi тек
сот жүргiзедi. Некенi жарамсыз деп тану туралы ... ... ... ... ... ... үш күн ... соттың осы шешiмiмен екеге тұру
мемлекеттiк ... ... ... хал ... жазу ... жiберуге мiндеттi. Некенiң жарамсыздығы оның қиылған күнiнен
бастап танылады. Сонымен ... егер ... ... деп тану ... ... сәтте заңға орай оның қиылуына кедергi жасаған мән-жайлар
жойылса некенi жарамсыз деп тануға болмайды12/.
Некені ... ... ... арыз берушінің біреуі ғана тұратын
жеріндегі ... ... ... ... ... жердегі азаматтық
хал актілерін жазатын органға арыз береді.
Арызға қоса төмендегідей міндет атқарады:
- жеке басын куәландыратын ... ... ... ... ... ... жоқтығы туралы және
денсаулықтарынын жайы туралы өзара біліскені ... ... ... ... ... рет ... ... және қанша баласы бар екенін
хабарлайды.
Осыларға сәйкес некеге отыру мерзімі белгіленеді/13/.
Некені қию салтанатты жағдайда ... және оны ... ... ... ... ... ... некеге отыруды тілейтіндерден түскен арызды жариялайды
- некеленушілердің болашақ жұбайлар ретіндегі олардың құқықтары мен
міндеттерін ... ... ... ... қоса ... ... алған тегін сүрап,
анықтайды.
Некеге отыруға кедергі жоқ ... ... ... хал актілерін
жазатын кітапқа неке туралы жазылады және оны ... хал ... ... ... адамы қол қойып куәландырады.
Некені тіркеу, неке қию сарайының үйінде, сон-дай-ақ азаматтық ... жазу ... ... ... адамдардың келісімі бойынша
өзге де жерде салтанатты жағдайда жүргізіледі.
Некені тіркегеннен кейін жұбайларға неке ... ... ... ... жазу ... неке туралы жазу жазылғанға дейін, оны тіркеу
үшін заңды кедергілер бар екендігі туралы арыз ... онда ... ... тоқтатуға міндетті. Сонымен қатар, арыз берушіден бір ай ішінде
нақты құжаттық дәлелдер алып келіп ... ... етуі ... ерi некеге тұру кезiнде басқа әйелмен ... ... iстi сот ... ... ол ... ... қиылған некесiн
бұзып, ажырасып үлгере алады. Алайда некенi жарамсыз деп тану осы некенiң
қиылуы нәтижесiнде туған ... ... ... деп танығаннан кейiнгi
270 күннiң iшiнде туған балалардың құқығына нұқсан келтiрмейдi. Мәжбүрлеп
қиылған неке жарамсыз деп ... Егер ... ... адамдардың бiреуi
екiншiсiнен құрылған отбасы мүшелерiне жеке басының және ... ... ... төндiретiн ауруы бар екенiн жасырса, бұл
некенiң зайыбы сотқа некенi жарамсыз деп табу ... ... ... Тағы некенiң жарамсыздығын туғызатын жағдай - жалған неке/14/.
Жалған некеге тұрушылардың некеге тұрғанда барлық шарттарды ... ... жеке ... ... ... келтiру үшiн некеге тұрады
және отбасы құру мақсаты болмайды.
Некенi жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы бар адамдар:
1 Егер неке ... ... ... неке ... онда оның ... ... ... қорғаншысы немесе прокурор құқылы
2 Егер некеге тұруға ерлi-зайыптылардың бiрiнiң ... ... ... ... ету, ... немесе өзiнiң жай күйiнiң салдарынан
некеге тұруды мемлекеттiк ... ... ... ... ... және өзiн-өзi билей алмауы себептi неке қиылған ... ... ... ... бұзылған жұбай немесе прокурор жолдана алады.
Некенi тоқтату дегенiмiз - ... ... ... ... некелiк
қатынастардың белгiлi бiр заңды фактiлерiнiң әсерiнен тоқтатылуы болып
табылады/15/.
Неке жұбайлардың бiреуiнiң қайтыс болуы және оны өлдi деп ... ... ... бұзу ... ... ... жағдайда неке
өздiгiнен тоқтатылады, қосымша әрекет талап етiлмейдi. Екiншi жағдайда
ерлi-зайыптылардың өз ерiктерiмен тоқтатылады. Адам өлiмi ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Азаматтың қаза болғандығы жөнiнде азаматтық заңдарда белгiленген тәртiппен
сот жариялайды. Неке ерлi-зайыптылардың бiреуiнiң немесе екеуiнiң өтiнiшi
бойынша, ... сот ... ... деп ... ... ... ... оны бұзу жолымен тоқтатылуы мүмкiн.
Ерлi-зайыптылардың бiрiн қайтыс болды деп жариялау неке қатынастарының
барлығын тоқтататын ... факт ... ... Бұл ... некенi тоқтату
арнайы iс-әрекеттердi талап етпейдi. Егер ... ... ... тұлға
жұбайы қайтыс болғаннан кейiн жаңа некеге тұрғысы келсе онда өзiнiң
некесiн ... ... ... ... ... жайлы
куәлiктi АХАЖ органына тапсыруы керек.
АХАЖ органына ... ... ... арызы бойынша мынадай
жағдайларда неке бұзылады:
егер екiншi жұбайы
1. Сот арқылы хабар-ошарсыз ... деп ... Сот ... ... ... ақыл-есiнiң кемдiгiнен әрекет қабiлетi
жоқ деп ... ... ... үшiн ... 3 жыл ... бас ... ... бұзу әдiстерi жұбайларға байланысты емес, ... ... ... ... Егер ... толмаған балалары болмаса онда өздерiнiң өзара ... ... ... АХАЖ органында ... ... ... ... және бала ... ... 1 жыл бойы әйелiнiң
рұхсатынсыз некенi бұзу туралы iс қозғауға құқығы жоқ. Бұл ереже әйел мен
баланың ... ... ... ... ажырасуды рәсiмдеу үшiн берiлген 1 ... ... өз ... қарым-қатынастарды ойланып және
бiр шешiмге келуiмен бекiтiлген. Егер осы уақыт iшiнде жұбайлар ... ... ... бас тарту туралы өзара шешiмге келсе онда ...... ... ... ... ... бұзу/16.
1. егер жұбайлардың кәмелетке толмаған балалары болса;
2. егер ... бiрi ... ... ... ... егер ... бұзуға келiскен жұбайлар арасыында жалпы ... ... ... ... жоқ ... ... ... дау туса;
Некенi сот тәртiбiмен бұзу құқығы, әсiресе, кәмелетке толмаған
балаларының жағдайына қатысты ... ... сот ... ... ... ... ... некенi сот арқылы бұзуды ... ... ... ... бар ... ... ... iстi жүргiзудiң
тиiмдiлiгiне де қол жеткiзедi. Неке бұзу жөнiндегi iстi қарау кезiнде ерлi-
зайыптылардың бiрiнiң келiсiмi болмаса, сот ... ... ... ... Сот iстi ... ... қалдыруға, ерлi-зайыптыларға
үш айлық бiтiстiру мерзiмiн беруге құқылы. Егер сот ... әрi өмiр ... және ... ... мүмкiн еместiгiн анықтаса неке
сот тәртiбiмен бұзылады. Егер сот ... ... ... деген шешiмге келсе
онда ол қажеттi жағдайларда кәмелетке толмаған балалар мен ... ... ... ... ... ... ... iсiнiң қай соттың қарауына жататындығы АХАЖ нормаларымен
анықталады және ... ... ... бұзу ... ... арыз егер ... ... тұратын болса онда олардың арызы тұратын жерiндегi
аудандық қалалық ... ал егер ... ... ... ... ... талабы бойынша жауапкердiң соңғы тұрған жерiндегi сол сияқты
мүлкi орналасқан жердегi сотына берiледi.
Егер сот ... ... неке ... ... ... ойға келсе онда
заңмен белгiленген 3 ай мерзiмнiң көлемiнде уақыт ... ... ... ... iстiң ... жағдайына байланысты тағайындалды. Ал егер
жұбайлар келiсiмге келмесе сот iстi негiзiнен қарап ол ... ... Неке тек ... одан әрi ... өмiрi ... ... ғана бұзылады. Соның iшiнде бастысы балалардың өмiрi
жөнiндегi сұрақтар қаралады. Кәмелетке толмағандар ата-ананың ... және ... ... ... ... ... өндiрiлетiнi жөнiнде
сот шешуi тиiс.
Ерлi-зайыптылардың бiреуiнiң ... ... ... ... ... ... бөлу жүзеге асырылады. Егер ажырасқан жұбайдың бiрi өзiнiң
некеге дейiнгi ... ... ... етсе онда ол ... ... және ... туралы заңның 21-бабына сәйкес сот мыналарды шешуге
мiндеттi:
Неке бұзылғаннан кейiн кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... ата-аналрының қайсысына және қандай мөлшерде
өндiрiлiп алынатынын белгiлеу;
Ерлi-зайыптылардың олардың ... ... етуi ... ... ортақ меншiгiндегi мүлiктi бөлудi жүргiзедi.
Екiншi жұбайдан асырауға қаражат алуға құқығы бар ... ... ... оны ... ... ... айқындауға мiндеттi;
Некенi тоқтатуды тiркеу кезiнде және некенiң бұзылғандығы жөнiнде
куәлiк ... ... ... ... ... ... алынады. Некеге тұру және оны АХАЖ органдарында тiркеу ерлi-
зайыптылар ... ... жеке және ... ... мен ... ... тоқтату әдетте осы құқықтық байланыстарды жоюға әкеп
соғады. Бiрақ заңда осы ... ... ... ... бар екенi де
қарастырылады. Неке және отбасы туралы заңның 23-бабында көрсетiлгендей
некенiң тоқтатылуымен осы заңда қарастырылған жағдайларды ... ... ... тұрған кездегi қатынастарынан туындайтын барлық жеке
және мүлiктiк қатынастарды тоқтатады. ... ... ... ... ... де екiншiсiнiң пайдасы үшiн алимент төлеген болса,
онда неке тоқтатылған соң да осы ... ... ... ... ... ... тоқтату ата-ананың қай-қайсысының да балаларға қатысты
құқықтары мен мiндеттерiн ... АХАЖ ... ... ... ... некенiң бұзылғандығы мемлекеттiк тiркелген күннен бастап,
ал неке сотта бұзылған жағдайда соттың шешiмi заңды күшiне енген ... ... Сот ... ... ... ... ... заңды күшiне
енген күннен бастап 3 күн iшiнде сот ... ... ... ... ... –ақ неке қию ... тiркелген жердегi азаматтық хал
актiлерiн жазу ... ... ... тұрған шақта тапқан жұбайлардың мүліктері екеуінің ортақ меншігі
болады және оны иемденуге, ... ... ... ... ... бар.
Бала бағып, үй шаруасымен айналысқан әйелдердің мүлік жөніндегі құқығы
ерлерімен бірдей болады.
Қазақтардың ... ... ... ... ... ... бар. Ал
ажырасқан кезде күйеулері сол ... ... ... етеді. Бұл талап
орынсыз, себебі ... ... ... ... ... жеке ... болып
табылады. Дегенмен кейбір пысықтар сыйға берудің жазбаша ... ... ... арыз ... де ... Сондықтан сыйға берген
мүліктерді сыйлау шартын жазып, оны нотариалды тіркеуден өткізіп ... ... ... ... үшін, неке қияр алдында некелік келісім
шартын жасауға болады. Ол шартта екі ... ... ... ... ... ... ... куәләндырылады.
Егер жұбайлардың біреуінің жеке меншігіндегі мүліктің құны ... ... ... ... ... ... сот ол мүлікті, жалпы
ортақ мүлік деп тануы мүмкін.
Айтайық, әйелдің жеке ... екі ... ... ... шыққан соң
екі бөлме қосылып салынды, оған күйеуінің де ... мен ... ... төрт ... үй ... ... ... айналады.
Ерлі-зайыптылар ажырасқан жағдайда, олардың ... ... ... мынадай болады: Жалпы ереже бойынша үлестері тең болып табылады.
Бірақ жасы толмаған ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Кәсіптік еңбек заттары (музыкалық аспаптар,
дәрігерлік жабдықтар, кітапхана, т. б.) қызмет үшін ... ... ... біреуінің қылмыс жасағаны үшін екінші жұбай жауап
бермейді, егер ... ... ... ... ... қылмыстық жауапқа
тартылады.
Жұбайлардың екеуінің де олардың біреуінің міндеттемелері жөнінде, егер
бұл міндеттемелер жалпы ортақ меншікке ие болу, оны ... және ... ... ... екеуінің мүдделерін қанағаттандыруға байланысты
туған болса, бірдей жауап ... ... ... жеке ... ... жұбайдың жеке мүлкінен және жалпы ортақ ... ... ... ... ... ғана ақы ... алынуы мүмкін/19/.
Бірақ, егер жұбайлардың біреуінің міндеттемелері нәтижесінде жалпы ортақ
меншік ... ... ... ... онда ... ... ... жұбайлардың
барлық ортақ мүлкінен осы міндеттемеге сәйкес ақы өндіріп алынуы мүмкін.
Ерлi зайыптылардың АХАЖ ... ... ... ... куәлiк
алғанға дейiн жаңадан некеге тұруға құқығы жоқ.
Жойылған некені тіркеуді жұбайлар немесе олардың біреуінің ... ... хал ... ... органдар соттың заңды күшіне
енген шешімі негізінде жүргізеді.
Тіркеу туралы ... ... ... ... ... жазып, оған сот
шешімінің көшірмесін немесе шешімінің үзіндісін және сот ... ... ... ... баж ... ... туралы құлақшаны
(квитанцияны) қосып тапсырады.
Неке төмендегідей жағдайларда жойылады:
- жұбайдың ... ... оны өлді деп ... ... жұбайлардың көзі тірісінде олардың екеуінің немесе біреуінің өтініші
бойынша некенің бұзылуынан жойылады.
Бірақ әйелі жүкті ... және бала ... ... бір жыл ... ... некені бұзу туралы ерінің іс қозғауға құқы жоқ.
Некені бұзу туралы іс қарағанда сот ... ... ... ... ... ... келісімі жоқ ата-аналардың қайсысында қай баланың қалдырылатынын
дәлелдеу, ... ... ... үшін ... ... және қандай
мөлшерде алимент өндіріп алуды белгілеуге;
- жұбайлардың немесе олардың біреуінің өтініші ... ... ... ... ... ... ... басқа жұбайдан күнелтуге қаржы алуға құқы бар жұбайдың өтініші бойынша
өндіріп алынуға тиісті қаржы мөлшерін белгілеуге;
- ажырату туралы куәлік ... ... ... біреуі немесе екеуі
төлеуге тиісті алым сомасын белгілеуге.
Некені бұзу өзара келісімнен (екі жақты), жұбайлардың ... ... (бір ... ... туады. Олар:
- кәмелетке толмаған балалары жоқ жұбайлардың некесі;
- заңда белгіленген ... ... ... кетті деп танылған
адамдармен неке;
- әрекет қабілеттілігі жоқ деп танылған адамдармен неке;
- қылмыс жасағаны үшін кемінде үш жыл ... бас ... ... жазасына сотталған адамдармен неке дау болған
күнде, некені бұзу бұл ретте де сот ... ... ... келісуі бойынша некені бұзуды тіркеуді жүргізу үшін
төмендегідей талап қойылады:
1) өзара келісуші жұбайлардын жасы ... ... жоқ ... ... ... ... бірлесіп жазулары қажет;
3) арыз жұбайлардың екеуінің немесе біреуінің тұрған,
жеріндегі азаматтық хал актілерін жазатын органға беріледі.
Ажырасуды ресімдеу және ... бұзу ... ... жұбайларға беру
жұмысы, ажырасу туралы арыз бергеннен бастап бір ай ... ... ... ... некені бұзуды тіркеу азаматтық хал актілерін
жазатын органдар арқылы жүргізіледі, яғни:
- сот ... ... ... деп ... сот ... әрекеттік қабілеттілігі жоқ деп танылғандар;
- қылмыс жасағаны үшін, кемінде үш жыл мерзімге бас бостандығынан ... ... ... жазады да, оған заңды күшіне енген шешімнің немесе
үкімнің көшірмесін не шешімнен немесе үкімнен үзіндіні қоса береді.
Осыдан әрі ... хал ... ... арыз ... ... ... ... мерзім ішінде төмендегі органдарға хабар беруге міндетті/20/:
1) тұтқында жатқан жұбайға;
2} әрекеттік қабілеттілігі жоқ жұбайдың қорғаншысына;
3) хабар-ошарсыз кеткен жұбайдың мүлкіне ... ... бере ... олардан хабарлама алғаннан кейін он бес күн ішінде ... ... дау бар ... туралы тіркеу органдарының алдына мәселе
қоя алатынын ескертеді.
Арыз ... ... ... ... куәлік беріледі.
Некенін бұзылуының тіркелгені турлы екінші жұбайға ... орны ... ... ... ... ... тіркеген жердегі азаматтық хал актілерін жазатын орынға
да хабарлануы тиіс.
Жұбайдың біреуі жұмысқа жарамсыз және ... ... ... екінші
жағынан алимент алуына болады. Бұл жағдай жұбайлардың материалдық жағынан
біріне-бірі көмектесіп отыру ... ... ... ... ... тартқан ретте материалдық көмекке мұқтаж, еңбекке жарамсыз жұбайдың сот
арқылы алимент алып тұруына болады.
Егер көмекке мұқтаж әйел ... оның ... ... және бала ... бір ... жыл бойына, ерінің төлеуге мүмкіндігі болса, ерінен алимент
алыа тұруына құқы бар. ... ... кезі мен бала ... ... бір ... ... ... жарамсыз уақытқа жатуы мүмкін.
Неке бұзылғаннан кейін жұбайдан қаржы алып ... ... Егер ... кейін жұбайдың біреуі бір жылдың ішінде еңбекке жарамсыз болып
қалса, күнелту ... ... алып ... құқы бар. Егер ... ... некеде тұрған болса, қаржы алып тұру құқы бар жұбай бес жылдың ішінде
зейнетақы жасына жеткен ретте де сот осы ... ... ... ... сот төмендегідей жағдайларды анықтаса, яғни:
- өзіне алимент алуды талап ететін жұбай лайықсыз ... ... ... ... ... қоғамға қарсы әрекеттері, алкоголь ішімдіктерге
салынып кету салдарынан ... ... ... ... ... ... некеде аз ғана уақыт тұрған ретте, еңбекке қабілетсіз жұбай
жаңадан неке қиысқан ... ... ... жұбай асырау міндетінен
босатылады/21/.
Ата-аналар мен балалардың және отбасының басқа мүшелерiнiң ... ... заң ... ... мен балалар, сондай-ақ басқа
да жанұя мүшелерi арасындағы өзара алименттiк мiндеттемелерге байланысты
қатынастар мүлiктiк қатынастарды құрайды. Алимент дегенiмiз ... ... ... сол ... ... ... ... тұлғаларды
қамтамасыз ету үшiн төленетiн төлем соммасы. Алименттiк мiндеттемелер
балаларына қатысты ата-аналарға, ата-ананы асырау ... ... ... ... ... немесе өзгеде туыстар арасында жүктелуi
мүмкiн. Ерлi-зайыптылар бiр-бiрiн материалдық жағынан ... ... ... ... бiр ... ... қоса ... мiндеттерi
болып табылады. Жалпы алимент көмекке мұқтаж еңбекке жарамсыз балалардың
немесе жұбайдың сондай-ақ жүктi әйелдiң пайдасына ... ... ... төлеуге мiндеттi адамдармен оны алушы адам
арасындағы келiсiм негiзiнде өндiрiледi. Алименттi ... ... ... нысанда жасалады және ол нотариалды жолмен куәландырылады.
Алименттi төлеу туралы келiсiмде алименттiң ... ... ... тәртiбi көрсетiлуi тиiс. Нотариалды куәландырылған келiсiм атқару
парағының күшiне ие болады/22/.
Алимент төлеу ... ... екi ... ... ... ... бұзылуы немесе өзгертiлуi мүмкiн. Келiсiмдi бұзу немесе өзгерту
жөнiнде өзара келiсе ... ... ... бұзу немесе өзгерту
жөнiнде сотқа талап қоя ... ... ... ... төлеуге мiндеттi
тұлға өзiнiң табысынан және өзге де кiрiсiнiң үлесiнен мезгiлiмен төленiп
тұратын ақша сомасымен немесе бiр жолға төленетiн ақша ... ... беру ... тағы ... әдiстерiмен төленуi мүмкiн.
Алимент өзара келiсiм бойынша төленбеген жағдайда мүдделi тұлғаның
талабы арқылы соттық тәртiппен өндiрiледi. ... ... арыз ... бастап мұқтаж адамның пайдасына сот белгiлеген мөлшерде алынады.
Егер сотқа арыз беруден бұрын ... ... ... алу шаралары
қолданылған, бiрақ алимент төлеуге мiндеттi тұлға оны төлеуден ... ... ... сот ... ... ... ... бастап 3
жыл мерзiм шегiнде алимент өткен кезеңге өндiрiлiп алынады. Алимент ... заң ... ... ... ... ... ... өмiр
бойына немесе еңбекке жарамды деп танылғанға дейiн не ... ... ... ... дейiн алынады.
Ата-ана өздерiнiң кәмелет жасқа толмаған көмекке мұқтаж еңбекке
жарамсыз ... ... ... Заң ... бұл мiндет ата-ана
балалары кәмелет жасқа толғанша, ал еңбекке жарамсыз балаларын асырау өмiр
бойына жүктеледi.
Бұл ... әке ... ... ... ... ... табылады. Алимент
өндiру iсi әке-шеше арасындағы неке ... ... ... ... төлемнiң көлемi нақты белгiленген. Сот ... ... ... ... ... ай ... бiр балаға
ата-ана табысының төрттен бiрiн, екi балаға үштен бiрiн, үш және одан ... ... тең ... ... ... ... мөлшерi тараптардың материалдық жағдайын ескере отырып
көбейтiлуi немесе азаюы ... Заң ... ... ... ... балаларына қатысты емес, балалардың ата-аналарын асырау және
оларға қамқорлық жасау мiндетi жүктелген. Еңбекке ... ... ... ... ... ата-аналарын асырап бағу жөнiнде келiсiм бойынша
немесе сот тәртiбiмен өндiрiледi/23/. Алимент ... ... ... ... және ... жағдайын ескере отырып айлық есептiк
көрсеткiштғердiң еселенген ... ... ... ... сот сол ... тараған балалардың бiреуiне немесе бiрнешеуiне
талап қойылғанына қарамастан еңбекке жарамды кәмелетке толған балалардың
барлығын ескеруге тиiс. ... ... ... ... ... ... ... босатылады.
Жалпы ереже бойынша ата-аналар өз балаларынан алимент алу мүмкiндiгi
жойылған реттерде өгей әке немесе өгей ... өгей ... ... ... ... қатысты және керiсiнше немерелердiң ата-әжеге қатысты,
ағалар мен апалардың iнi-сiңлiлерiне қатысты алименттiк мiндеттемелер
жүзеге асуы мүмкiн.
Егер өгей әке ... өгей шеше өгей ... 5 ... аз ... ... және ... ... тиiстi тұрде атқармаса өгей
балаларды өгей әке-шешенi асырап бағу мiндетiнен ... ... ... ... ... ... ҚР-сы
неке және отбасы заңының 162- ... ... ... ... ... ... екiншiден алимент төлеушi немесе алимент
алушы қайтыс болғанда тоқтатылады.
Ал сот тәртiбiмен өндiрiлген алименттi төлеу/24/:
а) ... ... ... ... бала ... ... ... сондай-ақ кәмелет жасына толмаса да толық әрекет ... ... ... жасын кемiту арқылы некеге тұру)
б) Алимент өндiрiп алушы бала басқа отбасына асырап алынғанда;
в) Еңбекке ... ... ... ... ... сот тәртiбiмен
еңбекке жарамды деп танылса;
г) Бұрынғы жұбайдың көмегiне мұқтаж алимент ... ... жаңа ... ... ... ... мiндеттемелердiң пайда болуы заңға сәйкес императивтi
тұрде ... және ... ... тараптардың келiсiмiмен
өзгертiлмейдi.
2. Алименттiк мiндеттемелер мұра ... ... және ... беру ... ауыстыру жөнiндегi ережелер қолданылмайды
3. Алименттiк мiндеттемелер қайтарымсыз ... ... ... мен ... алудың тәртiбi.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 27-бабына сәйкес балаларына
қамқорлық жасау және ... ... ... ... әрi ... ... Алимент төлеу туралы келiсiм алименттi төлеуге мiндеттi адам
мен оны алушы адам ... ал, ... ... ... адам ... ... болған жағдайда осы адамдардың заңды өкiлдерi
арасында жасалады.
Алименттi төлеудiң екi жолы бар/26/:
а) ... өз ... ... алименттi соттың өндiрiп беруi
Әртүрлi категориялы өндiрушiлердiң пайдасына неке және отбасы ... ... ... ... өндiру тәртiбiн реттейдi. өз еркiмен төлеу
тәртiбi бiрiншiден жоғары ... ... ... ... ... ... ... өндiру тәртiбiн Үлғайту 21-шiлде 1964 жылы
кiргiзiлген.
Заңға ... өз ... ... екi ... ... ... ... тiкелей өндiрушiге
2 Әкiмшiлiк арқылы (алимент төлеушiнiң жұмыс орны арқылы)
Алимент төлеушiнiң тiкелей өндiрушiге төлеу дегенiмiз ... ... беру ... ... ... ... ... алимент төлеушiнiң жұмыс iстейтiн мекемесiнiң әкiмшiлiк
арқылы ... ... ... ... ... ... арыз жазу ... арызда өзi туралы және өндiрушi туралы мәлiмет, тұрған орны және
алимент төлеудiң ... ... ... Егер ... ... ... төленсе онда сол соманың мөлшерi, ал егер ... ... ... ... ... онда әкiмшiлiк алимент төлеушiнiң
алған жалақысына сай ... ... ... ... ... ... жазбаша нысанда жасалады және оны нотариат куәландыруға тиiс.
Алимент төлеуге мәжбүрлеу тәртiбi соттың шешiмiне негiзделедi. Алимент
төлеуге мәжбүрлеудiң қажеттiлiгi егер ... ... ... мөлшерi
туралы дау туындаса немесе алимент төлеуге ... ... ... ... бас ... ... ... Осы төлем ақыны алу
туралы сотқа ... ... ... ... оның ... ... ... төлеу туралы талаппен прокурор да жолдана ... ... ... егер тараптар бiр қалада, бiр ауданда тұрса 10- күннiң
iшiнде қаралуы тиiс, ал басқа жағдайда ... ... ... тиiстi.
Алимент өндiру туралы iстер бiрiншi қатарда сотпен ... ... ... ... ... ... Сот ажырасу iс жүргiзуiн жүзеге
асыра отырып, көптеген сұрақтарды шешкенде мына сұрақ яғни бала ... және ... ... ... төлеудi тағайындау керек.
Балаларын асырау үшiн алимент төлеуден ата-аналардың бас тартуы
дегенiмiз егер тапқан ... ... ... жұмыс орнын ауыстыру, көшiп
кету және тiкелей бас тарту.
Алимент төлеуге мiндеттелген ... ... ... және тұрғын орнын
ауыстырса 3 күннiң ... сот ... ... тиiс, егер бұл ... ... ... ... бұрын белгiленген алимент мөлшерiн өзгерту және ... ... Егер ... ... мiндеттi ата-ананың жасы толмаған басқа да
балалары болып, оларға да төлесе;
2 ... ... ... ... алимент алушыдан
төмендеу болса;
3 Алимент төлеушiлер 1-шi немесе 2-шi топтағы мүгедектер болса;
4 Алимент ... ... ... ... және ... да кiрiстерi
болса, сот алименттiң бұрынғы мөлшерiн кемiте алады.
Егер кәмелетке толған әрекетке қабiлеттi адам ... ... ... ... ... ... жасағаны немесе кәмелетке толған
әрекетке қабiлеттi адам отбасында лайықсыз мiнез қҮлық көрсеткен жағдайы
анықталса, сот оған алимент өндiрiп ... бас ... ... ... берешектi белгiлеу:
Алимент төлеу жөнiндегi келiсiм негiзiнде ... ... ... ... ... үшiн алимент өндiрiп алу атқару парағы немесе
нотариат куәландырған алимент төлеу ... ... ... ... үш жыл мерзiм шегiнде жүргiзiледi. Берешек мөлшерiн сот шешiмiнде
немесе алимент төлеу туралы келiсiмде белгiленген алимент мөлшерiн негiзге
ала ... сот ... ... Сот ... ... бойынша
берешектi анықтауымен келiспеген жағдайда кез-келген тарап заңдарда
көзделген тәртiппен сот орындаушысының әрекетiне ... ... ... ... келiсiммен белгiленген алименттiк мiндеттемелер
осы ... ... болу ... бiткенде немесе осы келiсiмде
көзделген ... ... ... ... бiрi қайтыс болғанда
тоқтатылады.
Сот тәртiбiмен өндiрiп алынатын ... ... Бала ... ... ... ... кәмелетке толмаған балалар
кәмелетке толғанға дейiн толық әрекетке қабiлетiн алған ... ... бағу үшiн ... ... ... бала асырап алынғанда;
3 Сот алимент алушының еңбекке ... ... ... ... ... тоқтатылған деп танылғанда;
4 Еңбекке жарамсыз бұрынғы жұбайының көмегiне мұқтаж болып ... ... жаңа ... ... Алимент алушы адам немесе алимент төлеуге мiндеттi адам қайтыс
болғанда тоқтатылады.
1.3 ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ТІРКЕУ ТӘРТІБІ
Қазақстан Республикасының аумағында неке қиюдың нысаны мен ... ... ... ... ... ... неке ... ережелерi, егер
халқаралық шартта өзгеше ... ... ... адамдардың
әрқайсысының некеге тұратын кезде қай мемлекеттiң азаматы болса, сол
мемлекеттiң заңдарымен, Неке және ... ... 9-11 ... неке ... ... ... жөнiндегi талаптарын сақтай ... жоқ ... ... ... аумағында некесiн қию
ережелерi сол адамның тұрақты тұратын жерi бар ... ... ... ... тыс ... ... ... азаматтары арасындағы неке Қазақстан Республикасының
шетелдiгi елшiлiктерiнде немесе консулдық мекемелерiнде қиылады.
Қазақстан ... ... шет ... ... ... ... шетiлдектер арасында
қиылған некелер, егер бұл ... ... ... ... елшiсiн немесе консулын тағайындаған шет мемлекеттiң
азаматтары болып табылса, екi жаққа ... болу ... ... ... деп ... Республикасының аумағынан тыс жерлерде Қазақстан
Республикасы ... ... ... некелер және Қазақстан
Республикасының азаматтары мен шетелдiктердiң немесе азаматтағы ... ... ... ... олар ... неке ... заның сақтай отырып жасалса, неке және отбасы туралы Заңның
11- бабында ... ... ... ... заңды деп танылады.
Қазақстан ... ... тыс ... ... ... некелер, олар аумағында жасалған мемлекеттiң заңдарын
сақтай отырып қиылса, ... ... ... деп ... ... аумағында немесе Қазақстан Республикасының
аумағынан тыс жерлерде жасалған ... ... Неке және ... ... 200,202- ... ... неке қию ... қолданылған
заңдармен айқындалады.
Қазақстан Республикасының азаматтары мен шетелдiктер немесе азаматтығы
жоқ ... ... ... ... ... ... ... арасындағы некенi бұзу Қазақстан ... ... ... Республикасының аумағында тыс жерлерде ... ... ... ... ... тыс ... тұратын
жұбайымен некенi оның азаматтығына қарамастан Қазақстан Республикасының
сотында бұзуға құқылы. ҚР заңдарына ... ... ... ... жазу ... бұзуға жол берiлетiн жағдайда неке Қазақстан
Республикасының елшiлiктерiнде немесе консулдық ... ... ... тыс ... ... Республикасының
азаматтары мен шетелдiктер немесе азаматтығы жоқ ... ... бұзу ... шет ... заңдарын сақтай отырып ... ... ... деп ... ... аумағынан тыс жерлерде шетелдiктер
арасындағы некенi бұзу ... шет ... ... сақтай отырып
жасалса, Қазақстан Республикасында заңды деп танылады.
Ерлi зайыптарлардың мүлiктiк емес және ... жеке ... ... ... екеуiнiң бiрге тұратын жерi бар ... ал ... ... ... жерi ... ... ... екеуiнiң бiрге тұрған сонғы жерi ... ... ... ... бiрге тұрған жерi болмаған ерлi зайыпталардың мүлiктiк
емесе және мүлiктiк жеке ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарымен
белгiленедi.
Әке (ана) болуды ... және ... бала ... ... ... болған
мемлекеттiң заңдарымен айқындалады. әке (ана) болуды ... ... ... ... Республикасының аумағында ... ... ... Егер ... ... ... хал ... жазу органдарында әке (ана) ... жол ... ... ... Республикасының аумағынан тыс
жерлерде тұратын тым ... ... ... ... ... ... ата-анасы әке (ана) болуды ... ... ... ... немесе консулдық мекемелерiне арыз беруге
құқылы/31/.
Ата-аналардың және ... ... мен ... ... ... балаларын асырап-бағу жөнiндегi ... ... ... ... жерi бар ... заңдарымен белгiленедi. Ата-
аналар мен ... ... ... жерi ... ... ата-
аналардың және балалардың құқықтары мен ... бала ... ... ... ... ... ... талап етуi
бойынша алименттiк мiндеттемелерге және ... мен ... ... да ... аумағында бала тұрақты тұратын
мемлекеттiң заңдары қолданылу мүмкiн.
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатын ... ... ... iшiнде бала асырап алудың күшiн жою Неке және отбасы
туралы заңның 76-78, 82-84 және 96 баптарының талаптарын ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағында Қазақстан ... ... ... ... ... ... алған жағдайда
баланың ... ... және бала ... ... ... мемелкеттiң
құзыреттi органының келiсiмiн, сондай-ақ егер аталған ... ... ... ... болса, асырап алуға баланың да келiсiмiн
алу қажет. Қазқстан Республикасының ... ... ... ... ... тыс ... тұратын баланы асырап алуды бала
асырап алушы азаматы болып табылатын шет мемлекеттiң ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жерлерге кеткенге
дейiн ... ... ... ... органнан немесе оның ата-
анасынан (олардың ... бала ... ... ... ... ... ... Республикасында заңды деп танылады/32/.
Егер бала асырап ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының халқаралық шарттарында
белгiленген құқықтары бұзылса, бала асырап ... күшi сот ... ... ... ... ... ... балаларды
шетелдiктерге асырап алуға берiлген тәртiбiн Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгiлейдi. Шетелдiктерге асырап алуға берiлген ... ... ... ... ... ... консулдық мекемелерi
жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде ... ... ... ... хал актiлерiн тiркеу Қазақстан Республикасының
елшiлiктерiнде немесе консулдық мекемелерiнде ... ... ... немесе консулдық мекемелерiнде азаматтық
хал актiлерiн тiркеу ... егер ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтары болса, Қазақстан Республикасының ... ... тыс ... ... ... ... және ... жоқ адамдар, жөнiнде тиiстi
мемлекеттердiң заңдары бойынша азаматтық хал актiлерiнiң ... шет ... ... ... ... ... ресмилендiрiлген жағдайда Қазақстан Республикасында жарамды деп
танылады. Басқа мемлекеттердiң неке-отбасы заңдарының нормалары қолдану
Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келген ... ... ... ... ... заңдары қолданылады/33/.
Егер Қазақстан Республикасы бекiткен ... ... ... неке және ... туралы заңдарында белгiленгенiнен өзгеше
ережелер белгiленсе, халықаралық шарттың ережелерi қолданылады.
Шетел ... ... ... ... және ... республика азаматтарымен бірдей құқықтарға ие болады ... ... ... ... ... ... жоқ адамдар некелік
және отбасылық қатынастарда республика адамдарымен бірдей ... ... және ... ... Республикасының азаматтарынын шетел азаматтарымен некелесуі,
сондай-ақ шетел азаматтарының Қазақстан ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қазақстан Республикасында шет мемлекеттердін елшіліктерінде немесе
консулдықтарында жасалған шетел ... ... ... егер ... ... ... елшіні немесе консулды тағайындаған мемлекеттін
азаматтары болса, екі ... ... ... ... Республикасында заңды
деп танылады.
- Республикадан шет жерлерде жасалған неке қалай танылады?
- Қазақстан Республикасынан шет жерде ... ... ... арасындағы некелер Қазақстан Республикасынын ... ... ... ... ... ... ... сол жердің заңымен неке нысанын сақтай ... ... тыс ... ... ... ... ... келісімі
болса, заңдағы жасқа толса, некеге кедергі ... ... ... ... ... себептер сезілмесе), бұл некелер Қазақстан Республи-
касында заңды деп танылады.
Шетел азаматтарының Қазақстан ... тыс ... ... ... ... ... некелері, Қазақстан Республикасының
заңдары мен халықаралық келісімдеріне қайшы келмесе, олар ... ... деп ... Республикасының азаматтарының шетел азаматтарымен некелерін
бұзу, сондай-ақ Қазақ-стан ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдары бойынша жүргізіледі.
Егер некені бұзған кезде жұбайлардың біреуі Қазақстан Республикасынан тыс
жерде тұрған болса, ... ... тыс ... ... заңдары бойынша жүргізілген, Қазақстан ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында заңды деп танылады/34/.
Егер жұбайлардың екеуі де неке бұзылған кезде ... ... ... ... ... ... ... тыс жерлерде тиісті
мемлекеттің заңдары бойынша жүргізілген, ... ... ... ... ... - ... Республикасында
заңды деп танылады.
Қазақстан Ресубликасынан тыс жерлерде тиісті мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... Республикасында заңды деп танылады.
Қазақстан Республикасынан тыс ... ... ... ... Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде түратын
жұбайымен некені, оның азаматтығына қарамастан, Қазақстан Респуб-ликасының
Жоғарғы сотының тапсыруы ... бұл істі ... ... соттарында бұзылуы мүмкін. Қазақстан Республикасының
заңдары бойынша азаматтық хал актілерін жазатын органдарды ... ... ... ... неке Қазақстан Республикасынын консулдық
мекемелерінде бұзылуы мүмкін.
2 ТАРАУ. НЕКЕ ШАРТЫ ЖӘНЕ НЕКЕ ... ... НЕКЕ ... ... МЕН МАЗМҰНЫ, ОНЫ ТҮЗУДІҢ ТӘРТІБІ
Отбасы дегеніміз – бұл ... ... бала ... ... ... ... ... өзге де нысандарынан туындайтын және отбасылық
қатынастарды нығайту мен дамытуға септігін тигізетін, ... ... емес жеке ... ... ... ... тобы. Отбасылық
қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасылық құқық ... ... – неке ... ... ... ... құқықтық акт
Қазақстан Республикасының ... және ... ... заңы ...... ... негізі болып табылады. Ерлі – зайыптылардың
арасындағы ... және ... емес жеке ... ... құру ... заңда белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті
және толық келісімі жағдайында ... ... пен ... ... ... одақты – неке деп түсінуіміз қажет.
Неке азаматтық хал актілерін тіркеу (АХАТ) органында тіркеледі. Ерлі –
зайыптылардың заңдық құқығы мен ... неке АХАТ ... ... ғана пайда болады. Тек осындай жағдайда ғана мемлекет өзіне ерлі-
зайыптыларды қорғау туралы міндеттеме алады, ... ... ... ... бұл ... қамқорлық көрсетеді. Ар-намыс бостандығы
жағдайында адамдар діни рәсімдерді, әдет – ғұрыптарды сақтай отырып, діни
мекемелерде ... тұра ... ... ... Заңы мұндай некеге
тыйым салмайды. Бірақ мұндай некенің заңды күші бар деп ... ... ... ... туа ... ... ... некелік құқықтарының
мемлекеттік органдарда танылмайтындығын білдіреді (сот, ... ... тұру ... ... ері мен ... ... ерікті келісімі және
олардың неке жасына жетуі ... ... ... тұру жасы ... үшін – 18
жас, қыздар үшін 17 жас болып белгіленген. АХАТ органдары дәлелді себептері
болған жағдайда неке жасын екі ... ... ... төмендете алады.
Неке жасына жетпеген адамдардың некеге ... ... ... ғана ... етіледі. Жүктілік немесе балалардың тууы, әскери
қызметке шақырылуы, ... ... ... ... ... ... қатарына жатады. Соның өзіне басқа да дәлелді себептер болуы
мүмкін.
Некеге тұратын ... ... ... ... және ... ... ... мәселелері бойынша
консультациялар алып, тексеруден өтулеріне ... ... ... ... ... ... ... ғана өткізілуі тиіс. Некеге тұратын
адамдарды тексерудің нәтижелері медициналық құпия ... ... және ... ... ниеттенген адамға тексеруден өткен адамның келісімімен ... ... неке ... ... де ... Бұл өзге ... ... болашақ ерлі-зайыптылардың жақын туыстығы, некеге тұрушылардың
біреуінің ... ... ... бала ... ... ... ... арасында неке қию/27/.
Ерлі-зайыптылар арасындағы құқықтар екі топқа бөлінеді: жеке құқықтар,
мүліктік құқық. Жеке құқық ... ... ... оны одан ... ... ... Оған ... мамандығын, жеке қалауы бойынша қызмет
таңдау құқығы жатады. Заң бойынша әйел өзінің бұрынғы тегін сақтауға ... ... ... ... Ерлі-зайыптылардың бірінші екіншісінің мамандық,
қызмет орнын таңдауын шектеуіне құқығы жоқ. ... ... ... мамандық, қызмет түрлерін таңдауға әйелі мен ері тең құқылы.
Бірлескен өмір кезінде ... ... ... ... болып табылады.
Әдетте, отбасындағы мүлік ерлі-зайыптылардың екеуінің еңбек ... ... ... ... жұмыс істемеуі, үй шаруасындағы
еңбекпен, бала тәрбиесімен айналысуы ... ... ... ... ерінің кірісі де ортақ мүлік болып есептеледі.
Ерлі-зайыптылардың біреуінің ғана нелігіндегі ... те ... ... ... ... ... ... біреудің сыйлаған мүліктері
жатады. Олар ортақ мүлік болып табылмайды. Жеке заттарға жеке ... да ... ... ... аяқ киім және т.б.) Алайда, бірге тұрмыс
құрған кезде алынған құнды заттар жалпы ... ... ... ... ... арасында мүлікті бөлу мәселесі туа қалса, олар
мүлік тағдырын шешу жөнінде сотқа өтініш білдіре алады. Сот ... ... ... ... ... ... отырып, мәселені әділ шешуге тиіс.
Сот ерлі-зайыптылардың тәртіп жағдайын ... де ... өмір ... ма немесе бірі жағымсыз қылықтарға бой ұрған ба, ішімдікке салынған
емес пе және т.б.), бір-біріне деген, балаларына деген ... ... ... кейбір заттар (пәтер, машина және т.б.) ерлі-зайыптылардың
бірінің ... ... ... ... жағдайдың өзінде ол заттар ортақ
мүлік болып табылады. ... ... бірі ... ол ... ... ... сыйлауға және т.б. құқығы
жоқ.
Ерлі-зайыптылар некеге тұрғанда неке шартын жасай ... Бұл ... ... неке ... ... ... құқықтар мен міндеттері
анықталады.
Қазақстан Республикасының 1998 жылы 17 желтоқсандағы «Неке және отбасы
туралы» ... ... ... мен ... ... ... неке ... отыруы және оны тоқтату жағдайлары қарастырылған.
Неке шартында некеге тұратын адамдардың немесе оны ... ... ... мен ... айқындайтын келісімдері танылады. Неке
шарты міндетті түрде жазбаша жасалуы және ... ... ... ... ... тіркегенге дейін, сондай-ақ некеде тұрған кез келген
уақытта жасасуға болады. ... яғни АХАТ ... ... ... ... және бір-біріне қамқорлық көрсететін
адамдар неке шартын жасаса алмайды.
Неке шартын жасасу – ... ... үшін ... шарт ... атап өту керек. Некеге отыратын адамдардың немесе ерлі-
зайыптылардың неке шартын жасасуы немесе оған қол қоюдан бас ... ... ... ... ... неке ... ... немесе
некеге тұратын адамдардың ортақ еркі білдірілуі тиіс/28/.
Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы» ... ... ... ... ... Неке шартының мазмұны.
Ерлі – зайыптылар неке шартымен заңда белгіленген бірлескен ортақ меншік
тәртібін өзгертуге, ерлі-зайыптылардың ... ... оның ... немесе ерлі-зайыптылардың әрқайсысының мүлкіне бірлескен, үлестік
немесе бөлектенген ... ... ... құқылы.
Неке шарты ерлі-зайыптылардың қолда бар мүлкі жөнінде де, болашақтағы
мүлкі жөнінде де жасалуы мүмкін.
Неке шартында ... ... ... ... өз құқықтары мен
міндеттерін, бір-бірінің кірістеріне қатысу әдістерін, олардың әрқайсысының
отбасылық шығындар жасау тәртібін айқындауға; неке бұзылған ... ... ... берілетін мүлікті белгілеуге, сондай-ақ неке
шартына ... ... ... ... өзге де кез
келген ережелерді енгізуге құқылы.
Неке шартында көзделген құқықтар мен ... ... бір ... не ... бір ... ... немесе туындамауына қарай
қойылуы мүмкін.
Неке шарты ерлі-зайыптылардың келісімі бойынша кез келген ... ... ... мүмкін. Неке шартын өзгерту туралы немесе ... ... неке ... өзі ... нысанда жасалады. Ерлі-
зайыптылардың ... ... етуі ... неке ... Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінде неке шартын ... және бұзу ... ... мен ... бойынша соттың шешімімен өзгертілуі немесе
бұзылуы мүмкін. Егер неке шартында, неке тоқтатылғаннан кейінгі ... ... ... ... неке ... ... ... кезден бастап тоқтатылады.
Неке шартында ерлі-зайыптылар біріккен меншік тәртібін таңдаған болса,
жалпы ... ... ... ... ... (тең) деп танылады
(мүліктің 50% - еріне, 50% -әйеліне жатады). Егер ... ... ... ... тәртіпті белгілеген болса, некеге тұрған кезінде ерлі-
зайыптылардың әрқайсысы алған мүлік заттар олардың өздерінікі болады.
Ерлi-зайыптылардың жеке және мүлiктiк ... мен ... бұл неке және ... ... ... тек ... пен әйел
арасындағы бiрлескен одақ қана емес сонымен бiрге құқық белгiлейтiн факт.
АХАЖ органдарында некеге ... ол ... ... ... бастап ерлi-
зайыптылар болады нәтижесiнде өзара құқықтар мен мiндеттер пайда ... ... ... ... мен мiндеттер жеке және
мүлiктiк болып 2-ге бөлiнедi. Жеке ... ... ... сол жеке құқықтар экономикалық мазмұнға ие ... ... жеке ... ... ... және оның ... ... болып
табылады. Ол ҚР-ның Конституциясында көзделген яғни әркiмнiң жеке өмiрiне
өзiнiң және ... ... қол ... абыройы мен ар-намысының
қорғалуына құқығы бар деп көрсетiлген.
Ерлi-зайыптылардың жеке құқықтарының белгiлерi
1 Жеке құқық құқық иесiнен бөлiнбейтiндiгiмен;
2 Қандай да болмасын мәмiленiң пәнi бола ... Ақша ... ... ... ... жеке ... мен мiндеттерi.
ҚР неке және ... ... 29-30 ... ... ... Ерлi-зайыптылардың әрқайсысы қызмет кәсiп тұрiн, тұрғылықты жерiн
таңдауға құқығы ... Ана, әке ... ... ... ... бiлiм беру тағы ... ... бiрiгiп шешуге құқығы
3 Тек таңдау құқығы жатады.
Мiндеттерi:
1 Ерлi-зайыптылар өз ... ... ... және ... ... ... ... игiлiгi мен нығаюына жәрдемдесуге;
3 өз балаларының денсаулығына, өсiп жетiлуiне және олардың әл-ауқаты
жағдайына қамқорлық жасауға ... ... ... ... ... олардың
әрқайсысының жеке бостандығын шектеу ... ... Екi ... ... ... тiкелей қатысты мәселелер 2-шi жұбайдың қатысынсыз жеке
шешiледi. Жұбайдың бiрi екiншiсiне ... ... ... таңдауға шек қоя
алмайды, дәл осындай мүмкiндiк тұрғын жайды ... үшiн де ... ... бар ... ... үнемi бiр үйде немесе ... ... ... мiндеттi емес деген тұжырымға келедi. Бұл жағдай
отбасы ... ... ... келмейтiн нұсқа болса да қажет болған
жағдайда ... екi ... үйде ... некенiң бұзылғандығы
болып саналмайды. Жұбайлардың некеге тұру ... тек ... ... үш ... ... берiлген/30/:
1 Өз тiлектерi бойынша өздерiнiң бiреуiнiң тегiн, яғни ... ... ... ... ... әрқайсысы өздерiнiң некеге тұрғанға дейiнгi тегiн
сақтап қалуға;
3. Бiр жұбайдың тегiне екiншi жұбайдың тегiн ... ... ... ... ... ... дейiнгi тегi қосарлас болса,
тектердi қосуға жол берiлмейдi. Жұбайлардың бiрiнiң тегiн өзгертуi
екiншi жұбайдың тегiн өзгертуiне әкеп соқпайды. ... неке ... ... ... бiрi ... ... ... тектi сақтап қалуға немесе некеге тұрғанға дейiнгi тегiн қайта
қалпына келтiруге құқығы ... ... ... мен ... ... ... ... мен мiндеттерге қатысты болады. Мүлiктiк қатынастардың
обьектiсi болып меншiкке кiретiн ... ... яғни үй ... ... үй, ... саяжай, гараж т. б.
Қазiргi уақытта меншiктiң құрамына кәсiпорын, ғимарат, құрылыс, кез-
келген көлiк құралдары да кiредi. Сонымен бiрге ақша ... ... ... ... ... ... ... табылады. Жалпы айтқанда заңдармен
көзделген кейбiр жағдайларда мемлекеттiң және қоғамның қауiпсiздiгiне орай
азаматтардың меншiгiне берiлмейтiн мүлiктерден ... ... ... ... және тағы ... ... арналған
мүлiктер меншiк құрамына кiредi.
Мүлiктiк құқықтардың белгiлерi болып:
1 қажет болған ... ... ... ие тұлғадан яғни құқық
иесiнен мүлiктi ... ... ... ... пәнi ... 3 ... яғни ... эквивалентке ие ... ... ... құқықтары мен мiндеттерi олардың
мүлiктерiнiң бөлек және ... ... ... ... ... неке және ... заңының 34-бабына сәйкес ерлi-зайыптылардың
әрқайсысының меншiгi болып мыналар табылады.
1 Некеге тұрғанға дейiн ... ... ... ... Ерлi-зайыптылардың некеге тұрған кезiндегi ... ... ... өзге де ... жасау бойынша тегiн алған мүлкi
3 Некеде тұрған кезеңде ерлi-зайыптылардың ... ... ... сатып
алынса да жеке пайдалану заттары. Оған ... ... мен сән ... ... салтанат заттарына күнделiктi тұрмыста аса қажет болып табылмайтын
заттар-алтын бҮйымдар, қымбат картиналар, ... ... ... ... ... тағы ... жатады. әйтседе, сән салтанат
заттарының қатары заңмен белгiленбеген. Сондықтан оның құрамын әрбiр нақты
... сот ... ... ... ... жинаған жеке қаражаты
есебiнен ерлi-зайыптылардың бiрi некеге ... ... ... ... алса
ол жеке мүлiк болып табылады. Сонымен қатар жеке ... ... ... ... ... үшiн ... ... ақшалай сыйлықтар
сiңiрген еңбегi үшiн ... ... ... жылжитын және жылжымайтын бөлек мүлкiне олар бiрлесiп
өмiр сүрген кезеңде олардың ортақ мүлкiнен немесе ерлi-зайыптылардың кез-
келгенiнiң еңбегi ... ... ... ... ... ... ... қайта жабдықтау тағы басқа ... ... ... ... ортақ меншiгi болып танылады/31/.
ҚР ... ... 223 бап және неке және ... ... ... ... ... тұрған кезде жинаған мүлкi олардың
бiрлескен ортақ меншiгi болып ... Оған ... ... ... ... ... қызметiнен кәсiпкерлiк қызметтен тапқан
табыстары, жұбайлардың жеке және ортақ ... ... ... ... ... ... сомалары, әртүрлi келтiрiлген
залалды өтеуге тиiстi сомалар жатады. Ерлi-зайыптылардың ортақ кiрiстерiнен
түскен пайдаға сатып алынған жылжитын және ... ... ... ... коммерциялық Үйымдарға салынған капиталдағы үлестер
мен басқа да мүлiктер олардың қайсысының ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Некеде тұрған кезеңде үй шаруашылығымен және балаларды күтумен айналысу
есебiнен немесе басқа да себептерден жеке ... ... ... ерлi-
зайыптылардың ортақ мүлiкке құқығы табыс әкелген жұбаймен бiрдей тиесiлi.
Ерлi-зайыптылардың ортақ мүлiкке билiк ету, ... ... ... ... ... Бiр ... ортақ мүлiкке билiк ету жөнiндегi мәмiле
жасау үшiн ... ... ... ... ... ... мүлiкке билiк ету жөнiнде мәмiле ... үшiн ... ... ... ... бiреуi жылжымайтын мүлiкке билiк жөнiнде
мәмiле жасау үшiн басқа жұбайдың ... ... ... ... ... келiсiмi алынбаған жұбай мәмiленiң жалғандығы туралы
бiлген күннен бастап 1-жыл ... ... ... деп тану ... ... алады.
Ерлi-зайыптылардың ортақ мүлкiн бөлу олардың бiрiнiң талап етуi бойынша
неке кезеңiнде және ол бұзылғаннан кейiн де сонымен бiрге ... ... ... ... берушiнiң талабы бойынша да жүргiзiлуi мүмкiн. ... ... ... келiсiмi бойынша бөлiнуi ... егер ... ... сот ... ... Егер шартта өзгеше көзделмесе
ерлi-зайыптылардың әрқайсысының үлесi тең деп танылады. Кәмелетке толмаған
балалардың қажеттерiн қанағаттандыру үшiн ... ... ... ... және бала ... қайсысында қалса сол жұбайға берiледi. Ерлi-
зайыптылардың ортақ мүлкiнен ... ... ... ... ... ... ... тиесiлi болады және ол бөлiнуге жатпайды.
Дәлелсiз себептермен жұбайлардың бiрi табыс таппаған ... ... ... ... ... ... жұмсаса үлестердiң теңдiк негiзi
сақталмауы.
Некесi бұзылған ерлi-зайыптылардың ортақ мүлкiн бөлу ... ... ... ... ескiру мерзiмi-үш жыл.
Ерлi-зайыптылардың мүлкi
1-шi ерлi-зайыптылардың мүлкiнiң заңды режимi
2-шi ерлi-зайыптылардың мүлкiнiң шарттық ... ... 2-ге ... ... ... көзделмесе ерлi-зайыптылардың бiрлескен ортақ
меншiгiнiң режимi олардың мүлкiнiң заңды режимi болып табылады. Ал ... ... ... ... және ол ... жағдайдағы мүлiктiк
құқықтары мен мiндеттерiн айқындайтын келiсiмi неке шарты деп аталады. Неке
шарты неке ... ... ... дейiн немесе неке кезеңiнiң кез-
келген уақытында жасалынуы мүмкiн.
Неке шартын жасау үшiн екi негiзгi шарт ... ... Неке ... ... нысанда жасалуы керек
2 Неке шарты нотариалды куәландырылуы тиiс.
Неке шарты некеге тұрғанға дейiн жасалса неке ... ... ... ал ... ... кейiн жасалса ол ... ... ... ... ... және неке ... көзделген шарт
тоқтағаннан кейiн орындалатын мiндеттердi қоспағанда неке ... ... неке ... да ... де ... тұрмас бұрын неке шарты жасалып, ... ... неке ... неке ... ... ... саналмайды яғни
некеден бұрын жасалған шарттың құқықтық маңызы болмайды.
2.2 НЕКЕ ШАРТЫ БОЙЫНША АТА-АНАЛАР МЕН ... ... ... мен ... ... ... ... пайда болуының
негiзi балалардың белгiленген заң тәртiбiмен куәландырылған ... мен ... ... болып табылады.
Ер мен әйел заңды некеге тұрып ол неке ... ... ... ... ... құқықтар мен мiндеттерге ие болады. Баланың
өмiрге келуi-отбасы ... ... ... ... салдар
туғызатын, атап айтқанда ата-аналық құқықтар мен мiндеттерге ие ететiн
факт болып ... ... туу ... ... 3 ... ... ... туылғанға дейiн ата-ананың заңды некеде тұруы;
2)Заңды некеде тұрмаған ата-аналардың өзiнен туған баланы мойындауы;
3)әкелiктi сот ... ... ... ... ... туылды ма немесе некеден тыс туылды ма
оған ... ана мен бала ... ... ... мен ... және ... ... Заңның 46-бабына сәйкес бiр-бiрiмен некеде
тұратын адамдардан туылған ... туу тегi ... неке ... ... болу ... ... хал актiлерiн жазу кiтабында тiркеледi. Оны
тiркеу үшiн баланың туылғаны жөнiнде медициналық анықтама ... ... ... тыс ... ... баланы куәлардың көрсетулерi
арқылы тағы басқа айғақтар ... АХАЖ ... ... некеде тұратын ата-анадан туылған ... туу тегi ... неке ... ... ... ... ... болған, бiрақ бала туылмас бұрын неке бұзылған немесе
жарамсыз деп ... ... ... ... ... күннен бастап 270 күн
iшiнде ... ... ... ... әке ... танылады және балалардың
тууын тiркеу жалпы негiзде жүргiзiледi. Балалардың тууын тiркеудi ... ... ... жерi ... ... ата-анасының не олардың
бiреуiнiң тұрғылықты жерi бойынша жүргiзiледi.
Туу туралы арызды ата-ананың ... ... ... ... ондай
мүмкiндiк болмаса (ата-ананың қайтыс болуы, науқастануы тағы басқа)
мүдделi адамдар ... бала ... ... ... әкiмшiлiгi жазбаша
немесе ауызша тұрде бередi. Арызбен қоса емдеу ... ... бала үйде ... ... ... ... бiр ... қызметкерiнiң,
ол болмаған жағдайда кемiнде екi куәнiң арызы бойынша қоса берiледi.
Туу туралы арыз АХАЖ органдарына бала ... ... ... 2 ... ... тиiс. Егер бала өлi ... жағдайда босанғаннан
кейiн 5 тәулiктен кешiктiрiлмей жасалуы тиiс.
Баланың тууы туралы жазбалар кiтабына баланың туған уақыты ... ... аты, тегi, ... аты, ... ... аты, әкесiнiң аты,
тегi, олардың тұратын жерi, Ұлты жазылуы тиiс. Бала өлi ... ... ... жазба кiтабындағы ерекше бағанада тиiстi белгi жасалады.
Баланың ата-анасы заңды некеде тұрған болса, ... ... ... ... ... ерiктi тұрде белгiленедi. Баланың анасымен некеде
тұрмайтын адамның әке болуы баланың әкесi мен ... АХАЖ ... арыз ... ... егер ... ... ... немесе әрекетке
қабiлетсiз деп танылса сондай-ақ ... ... ... ... және ... ... ... бала әкесiнiң арызы бойынша,
мұндай келiсiм болмаған жағдайда сот шешiмiмен белгiленедi. әкелiктi сот
тәртiбiмен белгiлеу баланың анасының ... ... ... ... ... ... баланы асырап отырған адамның арызы
бойынша, бала кәмелетке толғаннан ... өз ... ... сот ... сот ... ... ... мынадай мән-жайлар ескерiлуi
тиiс:
1 Баланың анасы мен жауапкердiң бала ... ... ... ... Оған бiр үйде ... ... тамақтану, бiр-бiрiне қамқорлық жасау,
бiрге пайдалану үшiн мүлiктер, заттар алу тағы ... ... ... ... егер әйел ... болу басталғанға дейiн жойлмаса
әкелiктi тану туралы талапты қанағаттандырудан бас ... ... ... ... танудың екiншi белгiсi ана мен жауапкердiң баланы
бiрiгiп тәрбиелеуi. Бала жауапкерден бөлек тұрса да әке деп ... бала мен ... ... оған ... ... көңiл аударуы,
материалдық көмек көрсетпесе де бала тәрбиесiне ... ... ... ... Үшiншi белгiсi-ана мен жауапкердiң баланы бiрiгiп асырауы
яғни балаға өмiрiне ... ... ... Бала мен ... ... қарамастан, тiптi баламен кездесiп тұрмаған жағдайда да ... бiр ... ... табылады. Бiр рет ғана берiлген сыйлық ... ... ... ... ... ... ... жағдайда баланың әкесiн анықтау үшiн жоғарыда айтылған мән-
жайлар жеткiлiксiз болған жағдайда сот ... ... ... ... ... қажет деп тапса сараптаманың басқа да тұрiн
тағайындауы мүмкiн. 18 жасқа толмаған адам бала деп ... ... өмiр ... ... ... ата-анасын бiлуге, олардың
қамқорлығына немесе олармен бiрге тұруына құқығы бар. ... ... ... тәрбиелену құқығын қамқоршы және ... ... ... ата-анасының екеуiмен де, ата-әжесiмен, аға-iнiлерiмен, апа-
сiңлiлерiмен басқа да туыстарымен қарым-қатынас ... ... ... тұрған жағдайда, тiптi әртүрлi мемлекеттерде тұрсада бала олармен
қарым-қатынас жасауға құқылы. Баланың ата-анасының некесiнiң ... ... деп ... ... құқығына әсер етпеуi тиiс. Тұтқындалған,
қамауға алынған емдеу мекемесiнде болған баланың ... ... ... туыстарымен қарым-қатынас жасауға құқығы бар. Бала
өзiнiң мүддесiне ... ... ... өз пiкiрiн бiлдiруге құқылы.
10 жасқа толған баланың пiкiрi ескерiлуге тиiс. ... ат ... атын және ... ... оны өзгертуге құқығы бар. Ол жөнiнде неке
және отбасы туралы заңның 55,56, 57 баптарында көрсетiлген. Бала ... және ... ... ... ... және ... басқа
мүшелерiнен асырау қаражатын алуға құқығы бар/34/.
Балаға алименттер, зейнетақылар, жәрдемақылар олардың ... ... ... ... билiк етуiне келiп түседi және ол
баланың ... ... ... алынған, мұра ретiнде берiлген мүлiкке
бала меншiктене алады. Баланың ата-ана мүлкiне меншiк ... ... ... баланың мүлкiне меншiк құқығы болмайды. Олар бiр-
бiрiнiң ... ... ... бойынша пайдалана алады.
Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды ... ... ... ... ... олардың ата-ана құқықтарынан ... ... ... ... ата-анасының әрекетке қабiлетсiз
деп танылуы, ана-анасының сырқаттылығы, ата-аналардың ұзақ уақыт болмауы,
ата-аналардың ... ... ... олардың құқықтыры мен
мүдделерiн қорғаудан жалтаруы, ... ... ... ... ... басқа да осыған ұқсас мекемелерден өз балаларын алудан бас тарту,
сондай-ақ ата-аналардың құқықтыры мен ... ... ... ... органдарына жүктеледi.қорғаншы мен қамқоршы органдар ... ... ... ... ... ... ... алуды жүргiзедi және ата-анасының қамқорлығынсыз қалудың нақты мән-
жайларын негiзге ала ... ... ... ... ... оларды асырау, тәрбиелеу және бiлiм беру жағдайларына одан әрi
бақылау жасауды ... ... ... және ... ... басқа,
ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды орналастыру жөнiндегi заңды
және жеке тұлғалардың ... жол ... ... ... ... ... бiлiм беруiң, емдеу және басқа да ... ... және өзге де ... олар ... ... және ... баларын нақты тұрған жерiн хабарлауға мiндеттi.қорғаншы және
қамқоршы орган мұндай мәлiметтер алған күннен бастап, 3-күн ... ... ... ... жүргiзуге ата-аналардың немесе оның туыстарының
қамқорлығы жоқ ... ... ... кезде бааны орналастыру туралы
мәселе шешiлгенге дейiн оның ... мен ... ... ... ... қалған балалар тұратын тәрбие, емдеу және
басқа да ... ... ... ... ... беру мүмкiндiгi
белгiлi болған күннен бастап, 7-күн мерзiм iшiнде бұл туралы осы мекеменiң
тұрған жерi бойынша қорғаншы және ... ... ... ... және ... ... ... түскен күннен бастап 1-ай
iшiнде баланы орналастыруды қамтамассыз етедi.
Ата-ананың қамқорлығынсыз қалған ... ... ... ... ... ... ... пен қамқоршылықты белгiлеу болып табылады.
Бала асырап алу-бұл тегi жағынан бiр-бiрiмен ешқандай ... ... ... ... мен ... ... болатындай құқықтық
қатынастар орнату болып табылады.
Бала асырап алудағы мақсат-ата-анасы жоқ, отбасының ... ... ... ... ... ... ... қамтамассыз
ету. Бала асырап алу бала асырап алушының тұрғылықты ... ... оған ... ... берген өтiнiшi бойынша жүзеге асырылады.
Өтiнiштiң мазмұны:
1. Бала асырап алушылардың тегi, әкесiнiң аты, аты,
олардың тұрғылықты жерi;
2. ... ... ... тегi, аты, ... аты,
туған күнi, айы,жылы, оның тұрғылықты (жүрген)жерi,
асырап алынатын балардың ... ... ... ... туралы мәлiметтер;
3. Бала асырап алушылардың баланы асырап алу ... ... және осы ... дәлелдемелер;
4. Бала асырап алушылар баланың тууы туралы акт
жазбасына тиiстi ... ... ... ... ... ... тегiн, атын,туған
күнiн (баланы бiр жасқа ... ... ... ... ... ... ... жерiн
өзгерту туралы, баланың тууы туралы акт жазбасына
бала асырап алушыларды ата-ана ретiнде жазу ... ... ... ... және ... органы iстi сотқа әзiрлеу кезiнде
баланы асырап алудың негiздiлiгi және ... ... сай ... ... ... бередi. Сот баланы асырап алу туралы iстердi жабық
сот отырысында қарайды.
Баланы асырап алу үшiн ... ... ... бар ... ... Бала ... алу үшiн ... құқықтарынан айырылған немесе белгiлi-
бiр тәртiп бойынша ... ... ... сондай-ақ бала
асырап алудың алдында 1-жыл бойы олардың тұрағы туралы еш ... ... ... ... ... Бала ... алу үшiн ... астам
уақыт балалармен бiрге тұрмаған және ешқандай негiзсiз балаларын бағып-
күтуге, тәрбиелеуге аралдаспай отырған ата-аналардың келiсiмi де ... Бала ... ... отбасында баланың өсуiне, тәрбиеленуiне және
бiлiм алуына жағдай болғанда ғана бала ... ... ... ... және отбасы туралы Заңның 80-бабына ... ... ... ... бала ... ... ... Бала асырап алуға тек
мыналарға тыйым салынады:
1) Сот әрекетке қабiлетсiз немесе әрекет қабiлеттiлiгi шектеулi ... ... Сот ... ... ... ... әрекет қабiлеттiлiгi
шектеулi деп танылған ерлi-зайыптырлар;
3) Сот арқылы ата-аналық ... ... ... сот ... ... ... ... өзiне заңмен жуктелген мiндеттердi тиiсiнше орында мағыны үшiн
қорғашылық ... ... ... адамдар;
5) егер өз кiналары бойынша сот ... бала ... ... күшi
жойылса, бұрынғы бала асырап алушылар;
6) денсаулық жағдайы бойынша ата-ана ... ... ... ... бар ... бала ... алғанда оның бiреу ғана тiлек
бiлдерсе онда бала ... алу үшiн ... ... қажет. Мұндай
келiсiм жазбаша тұрде жасалуы керек. Бала ... ... ... ... Неке және отбасы туралы Заңның 95- бабы егер бала ... ... ... ... ... ... ... орындамаса, балаға
қамқорлық жасамаса ата-аналық құқықтарынан ... ... ... келетiн басқа да негiздер ... егер мұны ... ... ... оңда шын ... бала ... алудың күшiн жою ... Бала ... ... күшiн жою тек сот арқылы ... ... ... ... жою ... iс қорғаншы және ... ... ... ... қаралады. Бала асырап алудың
күшiн жою туралы сот шешiмi заңды ... ... ... ... бала
асырап алу тоқтатылады. Сот бала асырап алудың күшiн жою туралы сот
шешiмi заңды ... ... ... бастап үш күн iшiнде осы ... бала ... ... ... ... орны ... хал ... жазатын орган мен қорғаншы және қамқоршы
органдарға жiберуге мiндеттi.
Заң бала ... ... ... ... ... бала асырап алуды жарамсыз
деп тануды да қарастырады Неке және ... ... ... 92 ... бала ... алу ... жағдайларда жарамсыз деп танылады:
1. Асырап алу ... ... ... ... ... Заң ... мiндеттi болса да бала
асырап алу ата-ана ... ... ... турмаған адам жұбайлық
келiсiмiнiнсiз бала ... Заң ... бала ... алуға
құқығы жоқ адамдар бала асырап
алғанда;
5 Бала асырап ... ... деп тану сот ... пен ... ... қамқорлығының қалған
балаларды тәрбиелеу үшiн, сондай-ақ өзiнiң ... мен оған ... өз ... ... ... ... ... және мүлiктiк мүделерiн қорғау үшiн ... ... ... пен ... ... түрлерi
қарастырылған:
• кәмелетке толмаған балаларға ... ... ... ... ... салдарынан немесе ойлау ... ... ... қабiлетсiз деп танылған адамдарға;
(өздерiнiң айтуы бойынша);
• әрекетке қабiлеттi, бiрақ күш ... ... ... ... бойынша қамқоршылық жасау;
• iшiмдiкпен әустенудiң немесе есiрткiнi ... тыс ... ... ... ... ... адамдарға
қамқорлық жасау/37/;
• мүлiктерге қорғаншылық пен ... ... ... ... және қорғаншалық жасау- баланың ата-
анасының ауруы, қайтыс болуы олардың ата-аналық ... ... ... ... да ... ... ... балаларды тәрбиелеу үшiн ... ... ... ... ... мәселесiнен қатар, балалардың жеке ... ... мен ... ... да ... ... жасау 14 жасқа дейiнгi балаларға, ал қамқоршылық ету 14-тен
18ге ... ... ... ... немесе ақыл естiк кемдiгiнен өз әрекеттерiне
жауап бермейтiн адамдарға ... ... оның ... ... сот ... ... ... асырылады.
Ал әрекетке қабiлеттi және өзiнiң iс ... ... бере ... ... жоқ ... қарт ... кәмелет жасындағыларға
қамқоршылық белгiлеу оған материалдық көмек пен ... ... және ... ... бар болғанына қарамастан жүзеге
асырыла бередi. Мұндай адамдарға қамқоршылық ... тек қана ... ... ... ... ... ... қорғауды
қажетсiнiп отырған адамдар тәрбие ... ... ... болса, оларға ... пен ... ... мұндай жағдайларда қорғаншы болудың мiндеттерiн сол
мекемелердiң әкiмшiлiгi ... ... ... ... Бұл
адамдардың мүлiктiк мүддесiн қорғау үшiн қажеттi жағдайларда мүлiкке
қорғаншы ... ... ... есiрткi салынуы салдарынан әрекетке
қабiлеттiлiгi сотпен шекелген адамдарға қорғаншылық белгiлеудегi мақсат-
оны құқығынан ... ... ... оның сыртынан келiсiм
жасау, жалақысын, зейнетақысын, басқа да табыстарын алу және оған иелiк
ету болып ... және ... ... ... 107- бабы ... да бiр ... ... қабiлетсiз немесе әрекет қабiлеттiлiгi шектеулi деп
тану туралы ... ... ... үш күн ... ... шешiм
туралы әрекетке қабiлетсiз немесе әрекет қабiлетiлегi ... ... жерi ... оған ... және ... үшiн ... және қамқоршы органға хабарлауға меiндеттейдi.
Қорғаншылық пен ... ... ... бiр-бiрiне сәйкес
келмейдi. Заңды әрекеттердi өз бетiнше жүргiзе ... ... ... ... ... ... алынғандардың
атынан әрекет ете отырып, олардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... мақсат – қамқорлыққа
алынғандардың өз ... мен ... ... ... ... басқа бiреулердiң қиянатынан қорғау ... ... заң ... ... ... ... ... және барлық қажеттi мәлiметтердi оладың атынан және олардың
мүдделерiн көздеп жасайды.
Қамқоршылығындағы адамдардың өз ... ... ... ... ... келiсiм бередi, қамқоршылығындағылардың өз құқықтарын
жүзеге асыруына және ... ... ... көрсетедi, сондай-ақ
оларды үшiншi бiр тұлғалардың тарапынан ықтимал қиянаттардан қорғайды.
Заңда ... ... ... қоғаншалық және қамқоршылық
жөнiндегi мiндеттер тегiн атқарылады/38/. ... ... өз ... ...... ... ... Қамқоршылыққа
алынушыны асырап-бағуға мiндеттi емес. Қамқоршылыққа алынушыны ... ... ... қамқоршылыққа алынушыны алатын
жалақысы, алиментi, зейнетақысы және ... да ... ... ... оған ... мүлiктер есебiнен жүзеге асыралады.
Қамқоршылыққа алушысы ... ... ... ... кезде,
қорғаншы мен қамқошы органдар оны асырап-бағуға жәрдемақы тағайындайды.
Қорғаншылар мен қамқоршылар өздерiнiң қамқорлығына алынғандарды ... ... ... мен емдеудi қамтамасыз етуге, олардың
құқықтары мен ... ... ... ... ... Аталған
мiндеттер сот әрекет қабiлеттiгi шектеулi деп таныған кәмелетке толған
адамдардың қамқоршылығына жүктеледi. Спирттiк iшiмдiктерге немесе ... ... ... ... ... ... ... қабiлеттi
шектеуi деп танылған адам жөнiндегi негiздер жойылса, қорғаншы ... ... ... ... ... деп тану ... ... қорғаншылық пен қамқоршылықты алып тастау туралы сотқа өтiнiш
беруге мiндеттi.
Баланың қамқоршысының ... мен ... ... оның ... дене, психикалық, адамгершiлiк
және рухани дамуына ... ... ... және ... баланың пiкiрi мен қорғаншы және қамқоршы ... ... ... ... неке және отбасы туралы заңда
көзделген талаптар сақталған ... ... ... ... ... белгiлеуге құқылы.
Баланың пiкiрi ескере отырып, ол орта бiлiм алғанға дейiн балаға бiлiм
беру ... ... ... таңдауға құқылы және баланы орта ... ... ... ... өздерiнде заңды негiздерсiз ұстап отырып ... ... ... баланың жақын туыстарынан қайтарып берудi сот арқылы талап
етуге құқылы.
Баланың өз ата-аналармен және басқа жақын ... ... ... ... ... ... сай ... жағдайда
қоспағанда, бөгет болуға қорғаншылың құқығы жоқ.
Қамқоршылыққа алушылар, балалар ... ... ... ... ... болған жағдайларды қоспғанда, кәмелетке
толмағандардың қорғаншылары мен қамқоршылары ... ... ... ... бiрге туруға мiндеттi. Қамқоршының он алты
жасқа толған қамқоршылыққа алушыдан ... ... бұл ... ... және оның құқықтары мен мүдделерiн қорғауға
қолайсыздық ... ... ... және қамқоршы органның
рұқсатымен жол ... мен ... ... ... ... ... қорғаншы
және қамқоршы органдарға хабарлап отыруға мiндеттi.
Қорғаншы кемiнде жылына бiр рет ... мен ... ... ... ... ... ... және оны тәрбиелеу
жөнiндегi, сондай-ақ оның мүлкiн сақтап отыруға ... ... ... кiрiстерiн соның iшiнде оның мүлкiн басқарудан түсетiн
кiрiстерiн, қамқоршылыққа алушының өзi ... ... ... ... ... ... тек қана қамқоршылыққа алынушының мүдделерiне сай
және ... мен ... ... ... ... қорғаншы немесе
қамқоршы жұмсайды. Қорғаншы және ... ... ... ала ... ... ... оның ... ретiндегi тиеселi сомасы
есебiнен қорғаншы мен қамқоршылыққа ... ... үшiн ... ... шығыстар жасауға құқылы. Қорғаншы және қамқоршы ... ... ... ... ... ... алу ... мәмiлелер жасауға
ал қамқоршының мәмiне жасауға келiсiм беруге, соның ... ... ... ... ... сыйға тартуға немесе оның атынан
кепiл болу шартын жасауға, оны жолға, тегiн ... ... ... ... ... заң ... және ... бойынша
мұрагерлiкпен тиеселi құқықтарынан бас тартқызуға әкеп соғатын ... оның ... бөлу ... олан үлес бөлу сондай-ақ қамқоршылыққа
алынушының мүлкiн азайтуға әкеп ... ... да ... ... ... жоқ. ... ... нәтижесiнде қорғаншы алған
қаражаттың қалай жұмсалуға тиiс ... ... және ... ... және ... ... ... атанасынын
қамқорлығынсыз қалған соның iшiнде тәрбиелеу, ... ... осы ... да ... ... толмаған балаларға белгiленедi. Яғни,
патронат дегенiмiз – ... ... ... мен ... тәрбиелуге
алуға тiлек бiлдiрген адамның жасасқан шарты бойынша ата-анасының
қамқорлығынсыз қалған балалар ... ... ... берiлертiн
тәрбие нысаны. Патронат туралы ереженi- ҚР-ның Үкіметі бекiткен. Балалы
тәрбиелеуге беру ... шарт ... ... ... және ... жағдайларын, патронат тәрбиенiнiң ... мен ... ... ... қорғанышы және қамқоршы ... ... ... ... ... ... мен салдарын
көздеуi тиiс. Бала ... ... ... ... белгiленген
мерзiмге тәрбиеленуге берiледi. Патронат тәрбиешiлердiң еңбегiне ... және ... ... ... санына қарай женiлдектер берiледi.
ҚР-ң заңдарына сәйкес.
Баланы тәрбиелеуге беру туралы шарт/39/:
1. ... ... ... отбасалық немесе материалдық жағдайдың
өзгеруге баламен өзара түсiнiстiк ... ... ... ... ... патронат тәрбиешiлердiң бастамасы бойынша;
2. Баланы асырап-бағу, тәрбиелу және бiлiм ... ... ... ... ... және қамқоршы органын бастамасы бойынша;
3. Бала ата-анасына қайтарып ... ... бала ... алынған
жағдайларда мерзiмiнен бұрын бұзылуы мүмкiн.
Патронат тәрбиешiлер тәрбиеге ... ... ... ... ... ... ... мен мiндеттерге ие болады. Патронат
тәрбиелердi iрiкпен алуды қорғаншы және ... ... ... ... бойынша оны патронат тәрбиелеуге беру үшiн баланы ... ... ... және қамқоршы органымен келiсiм бойынша баланы
отбасына қабылдауға тiлек ... ... ... ... ... ажыратуға жол берiлмейдi. Баланы патронат тәрбиелеуге беру оның
пiкiрi ескертiле отырып жүзеге асырылады.
2.3 ОТБАСЫ ЖӘНЕ НЕКЕ ... ... ... ... халқы атанған жұрттың тарихы сағымдарын үш жарым мың жылдық
дәуірлерге сіңіп кетеді. Ол кезде бабаларымыз қандай ... ... ... ... тек ... ұлы ... ... Балкан тауына
дейінгі ұлан-асыр Еуразия аталған кең даланы мекендеп, ... ... жүзі ... ... ... халқының да өзіне тән отбасылық
тарихы бар. Әзірге қалыптасқан пікір бойынша алғашқы ... ... ... ... түрі — ... ... ... Былайша айтқанда адамзат
баласы хақын туыс, бауырлас бола тұра некелескен.
Әзірге қалыптасқан пікір бойынша алғашқы ... ... ... ... ... неке ... жұптық неке дүниеге келгені рас. Өндіргіш күштер
дамып, еңбек бөлісінің пайда болуы ... жеке ... ... ... ... ... неке сыйымсыз еді. ... ... ... ... ... ... Әсіресе, мал бағып,
көшіп-қонған тайпаларға жұмысқа қол күші көп болуын ... ... П ... ... ... ... патриархатық отбасы
тек егіншілікпен айналысқан отырықшы елдерге ғана тән. ... ... ... ... ... жоқ, сондықтан қазақ, қырғыз сияқты
халықтар өз ... ... ... отбасына соқпай, рулық құрылыстан
шағын отбасына бірден өтті» - деген ... ... ... Өйткені,
шағын отбасына «енші беру» дәстүрі енуі нәтижесінде өткен. ... ... ... пайда болғаны белгілі. Қазақтардың арғы бабалары үлкен
патриархаттық отбасын ұстанған. Оны біз ... ... ... ... ... көптеген құқықтарына ие болуынан көреміз.
Үлкен патриархаттық отбасының ыдырауына көптеген себеп-салдарлардың әсері
болған. Ең алдымен, ... ... ... ... ... және ... ... күнелткен ата-бабаларымыз рулық-патриархаттық құрылысты
жан-тәнімен сақтауға тырысқанымен, мал мен мүлік теңсіздігі, қалыңмал, енші
беру, ... табу кері ... ... ... ... ... нышандар болмауы (келін жағы - нағашы жұрт, өз руындай туыстықты
ұзақ сақтай ... ... әр ... ... бала үлкен
патриархаттық отбасының ... жол ... Сол үшін де ... ... баласы - екі рулы ел» деп текке айтпаған. Міне, ... ... ... енші ... беру дәстүрі амалсыз пайда ... ... ... ... ... қауымдық құрылыс ыдырағаннан кейін ... ... - ... одақтың барлық сипаттарын өз ішіне ала отырып, XX ғасырға
бұлжытпай жеткізгенін мақтан етуге ... ... ... ... - ... ... ең ... да көпке тиімді жақтарын қалыптастырып,
оған сызат түсірмеді. Басқа халықтар іспетті бабаларымыз бастарынан әртүрлі
қоғамдық ... ... ... ... ... ... - ... мығым ұстанып, оны ұрпақтан - ұрпаққа сақтап отыруды ... ... да ... ... халықтар өткерген құлдық,
феодалдық, капиталистік формаларды басынан тындап өткермеді. ... ... ... ... ғана әсер ... Бұл жайт әлі ... ... ғылым
тарапынан терең зерттеліп, ... ... ... ерекшеліктері
көрсетілмеді.
Үлкен патриархаттық отбасында әке құқығы шексіз болды «Әкелі ұл, қожалы
күл» ... ... ... ... ... кезде де «қара шаңырақ»
қожасы әке, ... өте ... ... Бөлек отырған ұлдары мен немерелері
үшін әке үкімі заң, екі ... жол ... ... үй» ... ие ... ... ... қасиетті саналған. Тіпті, құда - ... ... ... келіп сәлем беретін, арнайы көмек көрсетіп, сыбағаларын
әкелетін. Сөйтіп, қара шаңырақты қадірлеу, үй қожасы ... де ... ... ... дәстүрі күшейе түскен. Әр балаға үлес бөлгенде,
қара шаңырақ үшін екі үлес қалдырылған. Оның бірі ... бала ... ... ... - үлкен үй үшін берілетін. Қашанда, бәйбішеден туылған ... қара ... ... Әлі ... бұл ... ... ... жоқ. Қайта
мұндай отбасының ауыз - бірлігі нығайып, бір қазаннан дәм жеген ... ... ... ... ... де ... ... бабаларымыз «үлкенге құрмет, кішіге іззет» көрсету ... ... ... патриархалдық отбасының қожасы ... (ата) ... ... Ол көш - қонды реттеуден бастап, отбасына қатысты барлық
мәселелерді шешкен/40/.
Осындай жақындастықты тудырушы «адам күні адаммен» ... ... ... нық ... Жеті атаға дейін қыз беріп, қыз алмау тереңнен
ойластырылған, текті таза сақтап қана қоймай, ... ... ... заң болған. Тіпті, ұлдын өзін айтпағанда, қыз түскен ... ... ... ... ... моральдық-этникалық
кұлықтарын бірге алып барып, таратушысы болған. Бұл бір. Екіншіден, барған
жерінің де заң-ережелері екі жақты ... ... Бұл жай ... ... ... жүйе ата-бабаларымыздың демократиялық үлгі - моделі болған.
Бұл үлгі - ... ... да ... ... ... ... және
рухани мұқтаждарын қамтамасыз ету.
Осындай алғырлық пен білгірліктен туындаған зандар ... ... ... берісі өз руынан, арысы нағашы - жиенінен арқа сүйер ... ... ... ... артық қандай тағлым қажет?
Отбасынан басталған моральдік - этникалық нормалар осылайша үш жұртқа
ұласып, одан әрі бүкіл ... ... ... ... Мүны бұзу ... аттаған», «аруаққа асы болған», «қара бет», «жетесіз» деген айдарға
ие етіп, халық ... ... ... бейәдеп, бейтәртіп иелерін
етегін кесіп, елден қуған, қоғамнан шеттеткен. Елден ... ... Ең ауыр жаза осы ... ... да түп - ... ата-
бабаларымыз жасап, өмір салтына айлаңдырған зандар - адамдық ... Оған ... шығу — ... ... ... шығу деп ... ... отбасынан басталатыны даусыз. Ол абстракты талғам емес,
шындық. Әрбір жеке адам осы отбасында дүниеге келаді, осы ... ... осы ... ... яғни бар өмірі осы отбасымен байланысты
болады. Соны әдемі түсіне білген ... ... ... ... ... ... не ... ұшқанда соны қыласын» деген қағидаларға
ерекше .. .мән берген.
Ата-бабаларымыз отбасын құруды әлеуметтік тұрғыдан қарап, тек екі ... деп ... ... ... емес екі ... басталған екі рудың
туыстасуы деп ұққан. Сондықтан да, екі ... ... ... ... оны ... қоғам қолдап - қуаттаған.
Ата-бабаларымыз отбасы беріктілігі әйел затына байланысты екенін де көре
білген. Әлемдегі кез келген ... әйел ... ... ... ... таласа алмайтыны әмбеге аян. Цивилизацияға
жетіп, демократия ... ... ... де әлі ... ... ... ... туыстық сезім кемшіңдігін ... ... ... ... ... бары ... емес.
Өз өмірін басқаға қосып, бірге жасау, мына фәнидің ... ... ... ... ... де ... ойланып-толғанып барып шешім қабылдатуға
жетелейді Сол үшін ата-бабаларымыз жар таңдауға екі ... да ерік ... ... ... екі жақтың келісімі, біріне-бірі теңдігі, ... ... ... ... қалыптасқан.
Түрік деген атымен белгілі болған ата-бабаларымыз жаңа дәуірді бастап
жіберді. Этникалық діл мен ... ... ... ... өзгерістер
бастау алып, қоршаган ортасында түркі тілдес тайпалар ынтымақтастыққа тез
артып, үстімдікке ие бола бастады. Өз ... ... ... ... Ұлы ... ... ... етті. Осы сауда-саттық жолы арқилы
түріктектес халықтар тек ... қана ... ... ... ... ... де тікелей, араласты. Алайда, соғыстың жиі болуы,
мемлекеттің кеңдігі, басшылардың дербес билік жүргізуге ... ... бірі ... ... ... түрік қағанатына бірікті.
Қазіргі қазақ және оған өте жакын (үйғыр, өзбек, қырғыз, т.б.) ... ... ... ... ... алып ... Бұл дәуір нағыз түркі
тектес халықтардың, отырықшылдық, кәсібіне ден қоюымен ерекшеленеді. Мұндай
өзгерістер тән мен сеніміне, ... да ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, саяси қарым-қатынастардың дамуы
этнонимдік жіктелу ... ... ... ... түркі тайпалары
отырықшы тұрмысқа ауысты. Тек қазіргі қазақ аталған ата-бабаларымыз ежелден
келе жатқан ... ... ... ... отырып, рулық-
патриархаттық тұрмыс-тіршілігінен айырылмады. Бұл процестер мен ... ... ... ... ... ... діні тездете түсті.
Болса да монғол шапқыншылығы, жаңа жерлерді жаулап алуы түркі ... өз ... отау ... жеке ... ... бастағанда, яғни
күштері бөлініп, әлсіздеген, өзара әлі бітімге келмеген кезде болып өтті.
Бұл дәуірде этноним болып қалыптасқан қазақи ... көп ... ... ... бұл ... ... ... араласып кетті, тек
басшылық жолдарын ресми түрде ... ... ... хан, сұлтан тек
осылардан сайланды).
Керей мен Жәнібек ежелден келе жатқан мемлекеттік жүйені ... ... ... ... қоғам құруға болатынына сенген еді. Сондықтан
да бұл мақсатты жүзеге асыруға ең тиімді жер Көк ... яғни ... ... ... Дәл осы арада тайпалық, рулық құрамы ... мен ... ... ... ... ... бар халық өсіп-жетілген еді. Бұл арадағы тайпалар жер ыңғайына қарай
ұлан-асыр аумақта мал ... ... ... ... халыққа
айналып, өзара нағашы - жиен, құда - жекжат болып кеткендер еді.
Ақыры, Керей мен ... ... ... ... ... ... жеке ... өз алдына отау құрып, қазақ деген ат берді. Бұл 1456
жылы болған ... да үш ... ... ... бір ... ... оңай болмаған.
Біріктіру, үш жүзді күшейту жолында. Хакназар, ... ... ... ... күшін сарп еткен. Олар сыртқы және ішкі саяси, экономикалық жағдайларға
орай жаңа заңдар қабылдап, ... ... ... ... ... кұқықтарымызға айтарлықтай өзгерістер енгізіп, өз дәуіріне
сай қайта құрды. Осы ... бәрі де ... ... ... ... ... болып табылады. Рас, отбасы және неке ... ... ... ... да ... та ... әсер еткені
шындық. Бірақ орыс зандары бодан болған ата-бабалар заңына көп өзгерістер
енгізіп, түбірінен өзгерте ... ... ... ғұн, сақ, оғыз деп аталатын дәуірлерден-ақ
неке мен ... ... ... ... ... тек ... ... Жеті атаға дейін қыз алмау туысқандық ... ... ... есі дұрыс еместерге, ауыру-сырқаттарға, жақын
туысқандарға үйленуге рұхсат берілмеген. Олардың өзара келісімі ... ... ... ... ... ... мен құда түсу ... ... ... жол ... ... ... ... жесіп»
баталасқаннан басталған.
Әлбетте, зиялы халық өз ... ... бала шыр етіп ... ... ... ... ... жөнді болған отбасының тату-
тәттілігі мызғымай, одан өскен ұрпақтар ... ... ... ... ... жалғастырады. Осы тұрғыдан қарағанда қазақ халқының
отбасын нығайтуда өзіндік ерекшеліктеріне ... ... ... жаңа ... ... ... ол ұл, не қыз болсын болашағын алдын
ала ойлап, ... ... ... ... ... ... жастайынан
атастырып қояды. Бұл деген сөз, сол екі ... ... ... ... өзара араласып, ыстық-суықты бірге өткеріп, бір-біріне
қадірлі болады. ... ... ... ... тұрады. Әрі ұл-қыздары
ержеткенде танымаған жерге құда болмай оларды қосады.
Әрине, отбасы - ... топ ... ол ... ... қандас
туысқандары және басқа рудан келген келін мен оның ... ... Бір ру мен ... ру ... ... халық сол үшін «Құда мың
жылдық» дейді, бір-бірінің силастығын ғана ... ... ... түсіп, сөз байланысқаннан кейін екі арада құқықтық міндеттер де жүзе
шығады. «Қалыңмал», «жасау» институттарын айтпағанның өзінде, ... ... ... ... бар. ... бәрі екі арадағы
желісті үзбей, қайта ширата түсетін дәстүрлер. Бұл ... ... де ... жақ «күйрык-бауыр жеп, баталасқаннан» соң күшіне енеді. Бірақ осы
дәстүр-салттардың негізгі объектілері қыз бен жігіттің бас ... ... ... ... ... нысанаға алынады. Сондықтан да олардың келісімі,
жас шамасы алшақ болмауы, ақыл-есінің бүтін болуы, денсаулығы жақсы болуы,
7 атаға ... туыс ... ... ... Егер де осы айтылғандарды біріне
керегар болса, онда құда ... ... . ...... ... ... ... экономикалық жағдайларға орай әртүрлі болған. Құдалар арасында
киіт кигізу жолы ... ... ... жолы мен ... ... ... ... төлеуге бүкіл руластары араласқан. Қалыңмал
алынған жерде жасаусыз аттандырмаған. Киіт-мініт ... ... Қыз хағы ... ... ... Берілген жасау қыз иелігінде
болып, басқалардың иеленуге кұкығы болмаған. Қалыңмал ... ... ... ... ... ... ... институты да өте көнеден келе
жатқан институт. Оның негізгі мәні-өлген жақын туысқаны отанын күйретпей,
қамқоршылық ету. Әмеңгер әйелге де, ... да ... ... мал-
мүлкіне занды түрде ие болады. Ежелден келе жатқан институттардың тағы бірі
- көп әйел ... Көп әйел алу ... жүзі ... да бар ... әдет - ... ... көп әйел алу шектелмеген, саны да аыык
көрсегілмеген. ... ... «Қыз алып ... ... ... ... ... алу» секілді институттар. жайлы днссертацияда мол ... ... заңы ... ... ... ... тыйым
салынады. Қазақтар да осы талапты ұстанған. Рас, ... ... ... ... қамқоршы тек сіңілісі ғана бола ... ... ... ... ... алу» ... енгізіп, сіңлісіне үйленуді
заңдастырған. Шындығында да ... ... ... ... немқұрайлы
қарамауы занды нәрсе.
Болмаса, «Қыз алып қашу» институтын алайық. ... ... ... ... болмай тұрған, тәуелсіздік дәуірінде «Қыз алып қашу» үлкен
қылмыс саналған. «Қыз алып ... ... ... ... ... ... «Қалыңмал» төлеу ауырлығы себепті қыздарды алып қашқан. ... ... «Қыз алып ... тек ... ... ғана жүзеге асырылатынын
ескертеміз. Керісінше болса, ол ауыр қылмыс қатарына жатқызынады.
«Қш алыл қашу» ... ... да ... ... «Енші беру» меи
«мұрагерлік» институттары түркі нәсілдес халықтар ... ... ... ... кеткен. Тек қазақ халқы ежелден келе жатқан бұл
институттарды әлі ... ... ... Сояан болса керек ... ... ... ... халқында өте сирек.
«Бала алірап алу» мәселесі бұрын қазақ қоғамында күрделі емес болатъщ.
Жетім қалған бала туысқандары ... ... ең ... ... ... ... ... болмаса, наяшш жұрты тәрбиелейтін. Жетім
баланы басқа ру тәрбиелеп алу мүлдем кездеспеген, ... ... ... сол
руға ешпес күне жағылған болар еді. Қазір ше? ... ... ... оларды шетелдіктер жатжұртқа алып кетіп жатыр. Қолдағы ... ... ... ... ... ... қазақ балалары алып кетілген.
Әрине, бұл мәселе өте маңызды, сол үшін оны ... ... ... әрі ... ... ... тиіс.
Отбасы және некеде кездесетін даулардың реттілуіне арнайы көңіл бөлініп,
сөз етіледі. ... ... ... ... ... мән беру, мүмкін
болса ажыратпау жағы қарастырылады.
«Ак баталы жесір», «ак ... ... ... ... басы бос ... ... бұзылғанда қандай жазаларға тартылатыны кеңінен сөз
етіледі. Әсіресе, зінәқорлық, ... ... ... өте ауыр ... ... ... іс-әрекетке барушылар - өлім жазасына кесілген, тас
боран етіп өлтірілген. Қазақ ... ... ... құқықтық
тендікті ежелден-ақ беріп, оларға нәзік ... ... ... тіпті
артықшылықтар да беріп отырғаны әдет-ғұрып заң нормаларында жиі кездеседі.
Мысалы, өнер адамдарға басқаның қол тигізуі, екі ... ... ... ... Қазақ әдет-ғұрып зандары бойынша ер адамның күрек
тісін сындырғаннан гөрі әйел адамның күрек тісін сындыру ауыр ... әйел адам үй ... ... тігін тігеді. Тігін
тіккенде күрек тісін ... ... ... (Ол ... ... ... ... дәуірде адам құны әртүрлі болған. Мысалы «Есім ханның ескі жолы» ... ... әйел кұны ... қалыңмал мөлшерімен өлшенсе, Тәуке
ханның ... ... ... ... ие ... ер адам ... ... Ал, Ресей империя қоластында ... ... әйел ... ... кеткені белгілі.
Ресейдің жүргізген әкімшілік-саяси шаралары қазақ халқының дәстүрлі
тұрмыс-тіршілігіне нұқсан келтіріп, ... ... ... жері ... өтуі әрбір отбасының жерді жеке-дара иеленуіне әкеліп соқты. Оның
үстіне шұрайлы, өмір ... ... ... ... ... офицеріне,
қазақтарға, қара - шекпендеріне көптеп ... әрі ... жеке ... ... заңмен зандастырды. Ал, қазақтар ... ... ... ... ... ... мал ыңғайымен көшіп қана
алмады. Жер тарылуы - мал ... ... ... қатары көбейе түсті.
Нәтижеде туысқандық, көпшілдік дәстүрлер ... ... ... ... тұтастықты бір-біріне айдап, араларына
жік салу ... ... Ел ... араз болуы арыз жазуға, бәсекелістікке,
пара берушілікке итермеледі. Бұл патшалық ... онды ... ... де ... қатынастарды социалистік тәртіпке ауыстыру
қажеттілігін бетке тұтып, қазақ әдет-ғұрып заң ... ... ... 1917 ... 18 желтоқсанда «Азаматтық неке, балалар және ... ... ... ... 19 ... ... ажырасу туралы»
қабылданған декреттерге В.И.Лениннің өзі қол қойды. Бұл декреттерде ... ... ... теңдігі, неке құру мен ажырасу кезіндегі
еріктілік, балалар тәрбиесі және бұл ... дін ... ... ... ... ... ... Келесі жылы бұл мәселелерге нүкте қойылып,
«Отбасы, неке және бала тәрбиесі жайындағы ... ... ... мен ... және діни ... ... ... қабылданды. Құда
түсу, қалыңмал, әмеңгерлік, көп әйел алу, қыз алып ... құн, ... ... ... ... ... ... тыйым салынды.
Мұны бұзушылар қылмыскерлер қатарына жатқызылып, аяусыз жазаланды. Некені
мешітке қиюға үзілді - кесілді қарсы болды. ... ... ... ... ... ... ... қызу үгіт-насихат өрбітілді. Нәтижеде, әріне,
абысынына қарсы арыздар қаптады. Күнәсіз жандар қуғындалды/40/.
Қазақстандағы мемлекеттік билік, басқару және сот ... ... ... ... ... ... заң нормалары тамырына балта
шабылды.
Қазір экономикалық ... ... ... ... және неке ... ... ... жасырын емес. Тез арада отбасы және неке
заңдарына түбірлі өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының отбасына да
күрделі ... ... ... ... және ... ... Заңы таяуда жарыққа
шығарды. Бұл заңдармен танысканда ежелден қалыптасқан, өзіндік сипатқа ... ... ... ... куә ... Онда: «Осы Зан Қазақстан
Республикасындағы неке-отбасы қатынастары, сондай-ақ оларды жүзеге асырудың
кепілдіктерін белгілеп, ... ... ... Қазақстан, Республикасы
мемлекеттік-әлеуметтік саясатының басым бағыты деп» анықтай отырып, оның
құқықтары мен мүдделерін ... ... ... - деп жазылғанына
қарамай Республикамыздың байырғы ... ... ... отпа ... «араларына неке қиылуына басқа некеде тұрушыларға, туыстар мен
асыранды балаларға, ауыруларға жол берілмейді» (11 - бап) - деп ... ... ... жеті атаға дейінгі туыстарға;
- кәмелетке жетпегендерге;
- емшектестерге;
- ақыл - есі бүтін еместерге;
- діндес болмаса;
- ауыруларға;
- ... ... ... ... ... ... ... «қалыңмал» төленбесе рүхсат етпеген. Осындағы айтылған
талаптардың несі ерсі? Мақұл жеті атаға дейінгі ... үшін ... ... діндес болмаса үйленуге кедергілер қоюдан қазақ ... ... ... ... ... қайда кетпей жатыр. Сол секілді
осы Занда ажырасу жағы да көңіл толтырмайды. ... ... ... ... қойылатын талаптар күрделендіріліп, мүмкін болса
ажыраспайтын шараларды көптеп енгізу қажет. Сондай-ақ, ... ... ... алу» ... де ... ... ... жөн.
Қазіргі күнде жат-жұрттықтар тастанды қазақ балаларын қайда алып кетпей
жатыр. Оларға заңмен тыйым салыну керек.
Неке және ... ... әлі де ... түсу ... ... үй болу қиын» деп ата-бабаларымыз текке ... ... ... когам болып ойласатын, мемлекеттік мәселе. «Гүл өссе жердің
көркі, қыз өссе елдің ... ... ... ... ... бүкіл қоғам болып,
отбасы мәселелеріне қатысып, тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ... ... шыр етіп жарық көрген күннен
бастауымыз шарт. Ар, ұят, ... ... ... ... ... ... - құрмет, кішіге - ізет, сыпайылық іспеттес
қағида- ережелерге сусуындағандар ғана іс-әрекетін, ойлап-пішіп, ақыл ... Бұл ... ... ... ... пен ... әуелі өзіне, жұбайына, отбасына, туысқандарына, ... ... қала ... бүкіл адамзат баласына арналады. Сонда ғана
қоғамдағы саяси, әлеуметтік, экономикалық қарым-қатынас өз арнасына ... ... ... ... бәрі отбасы және неке заңдарында өз
көріністерін табуы тиіс. АС.Макаренко: «Өзінің әке-шешесін, жолдастарын,
достарын жақсы көрмеген ... жас ... ... ... ... ... ... деп текке айтпаған. Қазақ халқындағы ұлттық тәлім-
тәрбиенің ... ... ... ... ... ... білімге ұмтылу, иманды-инабаттылық, асып-таспау әрдайым
қолданыста болуы тиіс. ... ... ... тек ... ... ... ... сыйлауға баулиды. Үлкенге сәлем беру, орын беру, жол ... ... ... ... ... ... ... бұл дәстүр
ешуақытта қазақ барда ескірмейді/41/.
Біздің Ата Заңымызда Қазақстандық патриотизмді қалыптастыруға ерекше ... Көп ... ... бар Қазақстанда патриотизмнің негізгі кайнар көзі
қазақтар болатыны жасырын емес. Қазақстанда тұратын кез келген ... ... ... ... ... тілін жете меңгеруі әрі сүйіспеншілігі
болуы тиіс. Елінің тарихына немқұрайлы ... ... ... ... ... ... ұлттық жақсы қасиеттері өте мол. Осының бәрін қастерлеп,
халықтар татулығы дәнекері ... ... ... ... игі әсер етеді.
Қазақ халқы «ұят болмасын», «күлкіге қалмайық», «жаманаты келмесін» ... ... бара ... Оған ... ... Бұл ... ... сіңген қасиет. Осындай асыл қасиеттерді солғындатпай.
күшейту ... Бес ... бір ... ... орысша сөйлемей, оны қазақ
тілінде ... ... ... ... Оның басты кілті - өзімізде. Біз
ата-бабаларымыз ұрпақтарына қалдырған сап ... ... өз ... оны ... ... ... сонда ғана табысқа жетеміз. ... олар да ... ... ... негiзiн салушы О. Конт қоғамды зерттеу үшiн, ... ... бөлу ... деп есептедi. Ол (отбасы) жеке адамның бағыну мен
басқаруға үйренетiн кiшкене қоғамы деп ... О. ... ... ... ... ... ... элемент, әлеуметтiк өмiр
мектебi деп есептедi.
Отбасы әлеуметтануы отбасын ... ... ... ... негiзгi бағыттардың бiрi. Негiзгi мәселелерi отбасының өз
қызметiн орындау ... әр ... ... ... ... ... мен ... жою т. б. зерттеу болып табылады.
Адамзаттың сақталуы - ... ... ... ... ... ... нәтижесi. Конт отбасын ... ... ... тану ... емес ... Оның ... ... айыпталады/42/.
ХХ ғасырдың ортасынан қазiргi кезге дейiн әлеуметтану әдiсiнің бес ... ... ... ... ... және институционалды. Отбасы ұғымын анықтаудағы әртүрлi
пiкiрлердi ескере отырып, төмендегi дефинициаға ... ... ... -
ортақ тұрғын үйiмен, экономикалық кооперациясы, ... ... ... ... ең ... екеуi әлеуметтiк бағытталған жыныстық ... және бiр ... одан да көп өз ... ... ... ... бар ... жыныс өкiлi кiредi.
Билiк формасына қарай отбасы ... ... ... ... ... басшы), құрамына қарай - ... ... ... кеңейтiлген (отбасы және бiрiнше ұрпақтан ... ... ... ... ... бөлуге жұбайлар арасындағы махаббат әсер
етедi, мұнда сүйетiн жұбай аз билiкке ие, яғни психологиялық бағыныштылығы
болады. Егер ... ... ... ... ... онда отбасында
бiрдей билiкке ие.
Отбасының қызметі дегенiмiз отбасы мен оның мүшелерiнiң белсендiлiгi,
тiршiлiк ... ... ... қызметтерi ретiнде төмендегiлердi
атауға болады: репродуктивтік, тәрбиелiк, ... ... ... ... бақылау (әлеуметтану), ... ... және т. б. ... “неке” ұғымымен тығыз байланысты.
Әлеуметтануда неке ... - ... ... оған ... ... ... ... жыныстардың еркек пен әйелдiң, арасындағы ... және өз ... ... қатысты құқықтары мен мiндеттерiн
белгiлейтiн қатынас формасы.
Некенің ... ... бар: ... (бiр еркек пен әйелдiң
арасындағы неке, бұл бүгiнгi күнде ТМД, АҚШ, Еуропа ... ... ... және ... (бiр ... пен бiрнеше индивидтің арасындағы неке).
Некелiк серiк таңдаудың екi түрi бар: ... ... бiр ... және ... ... мен ... бiр ... тыс, мысалы, рулар
арасыда болады)/43/.
Нормативтiк акті некеге анықтама берiлмейдi және оның құқықтық табиғаты
жөнiндегi мәселелі ... ... ... да, ... ... да
шешiлген жок. Неке туралы уш түрлi көзқарас айтылып жүр: неке-келiсiм шарт,
неке-мәртебе, некеге байланысты. Жұбайлардың мүлiк ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасының пайдасы
үшiн жеткiлiктi дәлел бола алмайды, өйткені некенің мақсаты – отбасын құру,
бала туу және тәрбиелеу. ... неке ... ... ... ... ... мәртебеге ие болады. Бұл мәртебеге ие болу
субъектiнi үйленген адамдар санатына жатқызады.
Немiс ғалымдары ... ... ... ... жасы ... жасының
жартысьна 7 жас қосқанға тең болуы керек. Зерттеушiлердiң байқауынша, ата-
аналары неғұрлым үлкен және даналау болған сыйли, тәрбиелі ... ... ... ... ... дами алу ... көп болады. Ф.М.
Достаевскийдiң “Алдымен - Университет, сосын бала туу”, - ... ... ... ... үшiн ... ... климат, әсiресе маңызды.
Зерттеушiлердiң байқауынша, әкесiнiң не шешесiнiң болмауы немесе олардың
адамгершiлiкке жат ... жеке ... ... ... ... ... ете ... Жеке тұлғаны тәрбиелеуде отбасы құрамы аса
маңызды ... бiрi ... те, бұл да әсер ... ең ... - балаға
эмоциялы қарым-қатынас қоғамның қандай тұлғасы болуы оның ... ... ... жасында қандай психологиялық қасиеттерiне ықпал етуiне ... ... ... ... ... әсер ... эмоциялы жайсыздық, өмiрлiк мiндеттердi шешуде идивидтiң
қоғамға қарсы тәсiлдердi игеруi қылмысты ... ... Бала ... ... ... ... соғұрлым қоғамның өзiнде мәселелер күрделене
түседi.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, мен бұл жұмысымда ерлі-зайыптылардың неке ... ... ... мәселелерін қарастырдым. Қазіргі заман
адамы адамзат құқығының бүкіләлемдік тарихын, адам құқығының ... ... ... жеке ... әлеуметтік, экономикалық және еңбек
құқығын білуі ... ... бұл ... біз ... ... өте ... өйткені жанұялық өмір үнемі адамға әр түрлі жағынан әсер етеді.
Сондықтан отбасы құқығын тек ... ... ... ғана ... ... тұрушылар да білуі тиіс.
Отбасылық өмір некеге тұрғалы жатқан жастарға тиісті құқықтармен ... біле ... ... ... ... салдарынан болған
проблемалар адам ... оның ... ... және оны ... әсер етеді.
Неке-ерлi-зайыптылар арасындағы мүлiктiк және мүлiктiк емес жеке
қатынастарды туғызатын, отбасын құру ... ... ... ... ... және ... жағдайында жасалған еркек пен
әйелдiң арасындағы тең құқықты одақ.
Араларынды неке ... жол ... ... ... болса да басқа тiркелген некеде тұрған адамдардың.
2 тiкелей ата-тегi бойынша және өзiнен тарайтын жақын туыстардың, ата-
анасы бiр және ... ... ... ... анасы ортақ ағалы-iнiлер мен
апалы-сiңлiлердiң
5. асырап алушылар мен асырап алғандардың
6. бiреуiн болса да ... ... ... ... ... сот ... қабiлетсiз деп танылған ададардың арасында
жол берiлмейдi.
Неке АХАЖ ... ... ... тұру үшiн екi ... ... некеге тұруға ниет бiлдiрушiлердiң олардың әке-шешесiнiң
тұрғылықты жерiндегi АХАЖ бөлiмiне арыз жазуы тиiс.
Некені бұзу өзара келісімнен (екі ... ... ... ... (бір ... ... туады. Олар:
- кәмелетке толмаған балалары жоқ жұбайлардың некесі;
- заңда белгіленген тәртіп бойынша хабар-ошарсыз кетті деп ... ... ... ... жоқ деп ... ... ... қылмыс жасағаны үшін кемінде үш жыл мерзімге,
- бас бостандығынан ... ... ... ... неке дау ... некені бұзу бұл ретте де сот арқылы жүргізіледі.
Жұбайлардың өзара ... ... ... ... тіркеуді жүргізу үшін
төмендегідей талап қойылады:
1) өзара келісуші жұбайлардын жасы толмаған балалары жоқ болуы керек;
2) арызды жұбайлар ... ... ... арыз ... ... ... ... тұрған,
жеріндегі азаматтық хал актілерін жазатын органға беріледі.
Қазақстан Республикасының тыс ... ... ... мен ... немесе азаматтығы жоқ адамдар арасындағы
некенi бұзу тиiстi шет ... ... ... ... ... ... ... деп танылады.
Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жерлерде ... ... бұзу ... шет мемлекеттiң заңдарын сақтай отырып
жасалса, Қазақстан Республикасында заңды деп ...... неке ... ... ... ... ортақ меншік
тәртібін өзгертуге, ерлі-зайыптылардың барлық мүлкіне, оның жекелеген
түрлеріне немесе ... ... ... ... үлестік
немесе бөлектенген меншік режимін белгілеуге құқылы.
Неке шарты ерлі-зайыптылардың қолда бар ... ... де, ... жөнінде де жасалуы мүмкін.
Неке шартында ерлі-зайыптылар өзара күтіп-бағу жөніндегі өз құқықтары мен
міндеттерін, бір-бірінің кірістеріне қатысу әдістерін, олардың әрқайсысының
отбасылық ... ... ... ... неке ... ... ... әрқайсысына берілетін мүлікті белгілеуге, сондай-ақ неке
шартына ерлі-зайыптылардың мүліктік қатынастарына ... өзге де ... ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттер белгілі бір мерзімдермен
шектелуі не ... бір ... ... ... ... қарай
қойылуы мүмкін.
Неке шарты ерлі-зайыптылардың келісімі бойынша кез келген ... ... ... ... ... ... ... ерлi-зайыптылардың бiрлескен ортақ
меншiгiнiң режимi олардың мүлкiнiң ... ... ... ... Ал некеге
адамдардың немесе олардың некедегi және ол ... ... ... мен ... ... ... неке ... деп аталады. Неке
шарты неке мемлекеттiк тiркеуден өткенге дейiн немесе неке кезеңiнiң кез-
келген уақытында жасалынуы мүмкiн.
Неке шартын ... үшiн екi ... шарт ... ... Неке шарты жазбаша нысанда жасалуы керек
2 Неке шарты нотариалды куәландырылуы тиiс.
Неке ... ... ... ... жасалса неке мемлекеттiк тiркелген
күннен бастап, ал некеге ... ... ... ол ... ... ... күшiне енедi және неке шартында көзделген шарт
тоқтағаннан кейiн орындалатын мiндеттердi қоспағанда неке ... ... неке ... да ... нарықтық кезеңге аяқ басуымен отбасындағы мүліктік, мүліктік
емес қатынастарды реттеудің жолы ретінде неке ... ... ... ... ... алғанда бұны құқықтық ... ... деп те ... ... ... тұрған ерлі-зайыптылардың
құқықтарын қорғаудың жолы да. ... ... ... ... болашақ бір
одақтың мүшелері ретінде алдын ала өз ... мен ... ... ... қорғалынуы мүмкіндіктерінің бар екендігін
ресми ... ... және ... яғни неке ... ерлі
–зайыптылардың құқықтары мен міндеттерін тудыратын, оларды алып жүретін, өз
мүмкіндіктерін екі ... ... ... ... құрастыратын жағдайлардың
жиынтығы болмақ.
Бүгінде ел арасында үйленетін екі жастың алдын-ала контракт жасауын
Еуропа зандарына ... ... деп ... де ... ... ... неке шартын жасай алады. Бұл шартта ерлі-
зайыптылардың неке бұзылған кезде ... ... мен ... Республикасының 1998 жылы 17 желтоқсандағы «Неке және ... ... ... құқығы мен некедегі ерлі-зайыптылардың міндеттерін
анықтайтын неке шартына отыруы және оны тоқтату жағдайлары қарастырылған.
Неке шартында некеге тұратын ... ... оны ... жағдайдағы
мүліктік құқықтары мен міндеттерін айқындайтын келісімдері танылады. Неке
шарты міндетті түрде жазбаша жасалуы және нотариуспен куәландырылуы қажет.
Жұмыста ... ... алу ... оның тәртібі тереңінен қамтылған.
Я сондай-ақ басқа шетел азаматтарымен қаракөз қандарымыздың некеге тұруы,
қазақтың тастанды ұл-қыздарын ... ... алу ... ... ... рухта қамтыла отырып, оңды оңсыз жақтар қамтылды..
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1ҚР Неке және ... ... ... ... ҚР ... ... ... бөлiм.
2. М.В. Антокольская Семейное право-м, Юрист, 1996
3. М.В. ... Курс ... по ... ... ... ... ... право. Оқулық. 3-бөлiм. А.П. Сергеев, Ю.К. Толстойдың
редакциясы бойынша –М, Проспект,1998
5. А.М. Нечаева Семейное право Курс ... ... ... ... А.И. Правовая охрана детства-А,1985
7. Шакенова Б. Проблема усыновленных детей-Юридическая газета, 2000-16
8. Игнатенко А. Скрыпников Н. ... ... ... режим имущества
супругов. М.97г.
9. Максимович Л.Б. Брачный контракт.
10. Нечаева. Брак, семья, закон. М. 84 ... ... М. ... ... М. ... Положение о порядке изменеия и востановления и ... ... ... ... РК ... ... В.Н. ... О.Г. Энций юридический словарь 96г.
14. Акбергенова М.Н. Обзор судебной практики рассмотрения ... ... ... ... ... законодательство
РК. Алматы 99ж.
15. ҚР АХАЖ-ды тiркеу тәртiбi туралы ережесi.
16. Гаспарян Ю.А. Семья на пороге 21 века: социологические ... ... ... ... С.И. Стабильность семы: социально-демографические аспекты. -
Л. 1984
18. Дементьева И.Ф. Первые годы ... ... ... ... - М., ... ... В.И. Молодая семья: социально-экономические, ... ... - ... 1991 ... из ... Киргазской семьи.- Фрунзе, 1945 - ... ... ... ... ... каракалпаков. - Москва,
1950. -160 б.
21. Н. А-Кисляков. Очерки по истории семьи, брака у народов ... и ... - ... 1969. - 148 б.
22. Н.Сарсенбаев. Обычаи и традиции в развитии. — ... ... - 280 ... Х.А.Арғынбаев. Қазақ халқындағы семья мен неке. — ... ... -326 ... ... Обычное право казахов в ХҮП-первой половине XIX века. -
Алма-Ата: Наука, 1981 - 222 б.
25. ... ... ... ... ... - ... 1930. - 227 б.
26. А.Левшин. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсакских орд и
степей. - Санк-Петербург, 1832 - 170 ... ... С.А. ... право. Схемы, комментарии. Учебное пособие.-
М., 1998.
28. Байжанов Н. Неке және отбасы.-Алматы, 1997.
29. Смабрамзон. ... из ... ... семьи.-
Фрунзе, 1945. - 320 б.;
30. Т.А,Жданко. Очерки исторической этнографии каракалпаков.- Москва,
1950. -160 б.;
31. НА-Кисляков. Очерки по истории ... ... у ... Средней Азии
и Казахстана. - Ленинград, 1969. - 148 б.;
32. Н.Сарсенбаев. Обычаи и традшщи в развитии. — Алма-Ата: Казахстан,
1965. - 280 ... ... ... ... ... мен неке. — Алматы: Ғьшым,
1973. -326 б.
34. СЛ.Фукс. Обычное драво казахов в ХҮП-первой половине XIX века. -
Алма-Ата: Наука, 1981. - 222 ... ... ... ... кочевого аула
Киргизстана. - Москва, 1930. - 227 ... ... ... ... или ... орд ... - Санкг-Петербург, 1832. - 170 б.
37. Қылмыс пен жаза // Фемида. - Алматы: Жеті жарғы, 1997. №11.- ... - 0,3 ... «Ата - баба ... ... ... // ... развитие и
становление государственности Казахстана. Материалы научно
-теоретической конференции, Алматы, 27 июня 1998 г. - ... 1999. - 85-87 б.-0,2 ... Сот ... ... орай ... бетбүрыстар қажет // Научно-
практическая коференция (Стратегия 2000: Актуальные проблемы
развития ... в ... ... по ... ... ... Казахстан Н7А.Назарбаева Народу ... - 2030». - ... ЦАУ, 1999. - 98-104 б. - 0,4 ... Ажырасу // Қазақстан. Ұлттық энциклопедия, 1 том. - Алматы: Кітап,
1998. -104 б. -0,15 ... ... ... және неке ... - ... ҚазМЗА, 2001.-
6,5 б.т.
42. Қазақ әдеті-9 Халықаралық конференция материалдары. Алматы: Дайк-
Пресс, 2001. - 93-104 б. - 0,8 б.т.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Неке шартының мазмұны мен түсінігі 62 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
Жастардың некеге және отбасылық өмірге дайындығының психологиялық факторларын теоретикалық зерттеу80 бет
Мұсылман құқығы бойынша неке мен отбасы23 бет
Неке және отбасы социологиясы8 бет
Неке және отбасы туралы 1998 ж. 17 желтоқсандағы n 321-i Қазақстан Республикасының заңы84 бет
Неке және отбасы туралы жалпы түсінік. Отбасылық құқық16 бет
Неке және отбасы құқығы8 бет
Неке және отбасы құқығы жайлы42 бет
Неке және отбасы құқықтарының негізі60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь