Неке отбасы құқығын жүзеге асыру және қорғау

Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Белгілер мен қысқартулар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1 Неке, отбасы құқықтық қатынастарының жалпы түсінігі.
1.1 Неке қатынастарының пайда болу тарихы ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.2 Неке қатынастарының түсінігі және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2 Неке институтының қазақстандық және мұсылман құқығы бойынша салыстырма сипаттамасы.
2.1 Мұсылман құқығы және Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес некеге тұрудың шарттары мен тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.2 Мұсылман құқығы және Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес некені бұзу және оның салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
3 Неке қатынастарындағы кейбір өзекті мәселелер.
3.1 Неке қатынастарындағы коллизиялық мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
3.2 Неке отбасын қорғаудағы жалған неке мен неке келісім шарты ... ... ... ... ..59
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Қарастырылып отырған тақырыптың маңыздылығы келесі жағдайлармен анықталады. Бүгінгі таңда неке қатынастары тек біздің мемлекетіміздің шеңберінде ғана емес, бүкіл әлемде кең өріс алуда. Некесіз қатынастардың, жалған некелердің, толық емес отбасыларының саны артуда. Кейде отбасы дағдарысының белгілері ретінде қарастырылатын осындай құбылыстарды қазіргі индустриалдық қоғамның, Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының және әлеуметтік экономикалық өмірдің жалпы талаптарына сай отбасының жаңа түрінің пайда болуы деп айтсақ дұрысырақ болады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 2014 жылғы 11қарашадағы Қазақстан халқына Жолдауында «Тұрақтылық пен келісім дегеніміз не? Ол отбасылық әл-ауқат, қауіпсіздік, баспана. Бейбітшілік – ол әке мен ана қуанышы, ата-аналар денсаулығы және біздің балаларымыздың бақыты. Бейбітшілік – ол тұрақты жұмыс, жалақы және ертеңгі күнге деген сенім. Бейбітшілік пен тұрақтылық – күн сайынғы еңбекпен қорғап, нығайтуды қажет ететін жалпыхалықтық жетістік»-деп атап айтты.
Құқықтық көзқарас бойынша шетелдік элементпен күрделенген неке қатынастары мәселесі әрі қызық әрі өзекті мәселелердің біріне айналып келеді. Өйткені мұнда қарастырылып отырған мәселені реттеуге ұлттық немесе шетелдік заңнамаға сілтеме жасайтын коллизиялық нормалардың толық әрі жеткілікті білімді қажет етіледі. Шетелдік элементпен күрделенген неке қатынастарының құқықтық режимін анықтау кезінде шетелдік заңнаманы білу маңызды болып табылады, себебі көп жағдайда шетелдік құқық қолданылады.
Ғылыми жаңалығы және ғылыми жаңалықтар. Неке мен отбасын қорғау екі түрде жүзеге асрылады: юрисдикциялық және бейюрисдикциялық. Біріншісінде – отбасының құқығы бұзылған немесе дауланатын құқықты қорғау жөніндегі өкілетті мемлекеттік органдарды қарастыру арқылы жүзеге асырылады. Бұлар сот, прокурор, азаматтық хал актілерін тіркеу (АХАЖ) органдары, қамқоршылық органдары, ішкі істер органдары.
Екінші түрі – отбасының құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі азаматтар мен ұйымдардың азаматтар мен ұйымдардың іс - әрекеттері. Азаматтар бұл әрекеттерді мемлекеттік органдардан көмектесуді өтінбей – ақ өздері іске асырады. Мұндай іс - әрекеттерді – құқығын өзі қорғау деп атайды. Мысалы, құқығы бұзылған баланың ата – анасы тәртіп бұзушы баланың ата – анасымен кеңесіп, оған кешірім сұрауға ұсыныс жасайды және т.б.
Сот арқылы қорғау – отбасы құқығын қорғаудың бір түрі болып табылады. Бұл істе прокуратура, ішкі істер органдары, АХАЖ органдары, тәрбиелік мекемелер, атқарушы органдар - әкімдіктер үлкен рөл атқарады. Мысалы, әкімдіктер ата – аналарының қамқорлығынсыз қалған балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау шараларын қолға алуға, ондай балалары есепке алуды ұйымдастырып, оларды отбасыларға орналастыруға көмектесуге міндетті. Ішкі істер органдары баланы күштеп тартып алуға, сондай – ақ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Халықаралық құқықтық актілер
1.Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 2014 жылғы 11 қарашадағы Қазақстан халқына Жолдауы
2.Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясымен қабылданған 1948 жылдың 10 желтоқсанындағы Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясы.
1. Ең төменгі неке жасында некеге тұруға келісім беру және некелерді тіркеу туралы Рекомендация. 1 қараша 1965 жылғы 2018 (XX) Бас Ассамблея Қарары.
2. 1957жылғы Некедегі әйелдің азаматтығы туралы Конвенция
3. Нәсілдік кемсітушіліктің кез-келген нысанын жою туралы Халықаралық Конвенция (Нью-Йорк, 7 наурыз 1966 ж.).
4. Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын қорғау туралы Конвенция (Рим, 4 қараша 1950 ж.) (өзг. мен тол. 21 қыркүйек 1970 ж., 20 желтоқсан 1971 ж., 1қаңтар 1990 ж., 6 қараша 1990 ж., 25 наурыз 1992 ж., 11 мамыр 1994 ж.).
5. Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт.(Нью-Йорк, 16 желтоқсан 1966 ж.).
6. Мәдени, әлеуметтік және экономикалық құқықтар жөніндегі халықаралық пакт.(Нью-Йорк, 16 желтоқсан 1966 ж.).
7. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері арасындағы азаматтық, отбасы және қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек туралы Конвенция .(Минск 22. 01. 93)

Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері

1. 1995 жылдың 30тамызында қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы.
2. Қазақстан Республикасының 1998 жыл 17 желтоқсандағы №321-I «Неке және отбасы туралы» Заңы, Алматы: ЮРИСТ.
3. Қазақстан Республикасындағы 1995 жыл 19 маусымдағы №2337 «Шетелдік тұлғалардың құқықтық жағдайы туралы» ҚР Президентінің заң күші бар Жарлығы.
4. Қазақстан Республикасының 1997 жыл 16 шілдеде қабылданған № 167-I Қылмыстық Кодексі.
5. Қазақстан Республикасының 1991 жыл 20 желтоқсандағы №1017-XII «Азаматтық туралы» Заңы.
6. 1994жыл 27желтоқсанда қабылданған №269-XIII Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.
Арнайы әдебиеттер

1. Құранның қазақша аудармасы. Халиф Алтай.
2. 1978 жыл 15 маусымда қабылданған ХЖҚ туралы Австрия Федеративтік Заңы
3. Амангельды Айталы. По семейным обстоятельствам.//Мегаполис, №30 (243), 2005г.,ст.1.
4. Андрей Соколов. В Атырау растет число браков с иностранцами.//Национальное информационное агенство «КазИнформ» 29.10.05.
5. Мұхаммед Пайғамбардың әйел және отбасы туралы өсиеттері (Мұхаммед Пайғамбардың хадистері мен Әзірет Әліге айтқан өсиеттері бойынша). 10б.
6. Мың бір хадистер. Аударғандар: Төрежан Жүнісов, Файзулла Жүнісов. Шымкент қ.
7. Абдуррохман ибн Мухаммад «Авзи Аль Джузирийю». Китаб-уль-фикхи алал мазахиб-иль-арба ати (араб.яз.)(книга о законодательстве по 4-м мазхабам) Бейрут 1996
8. Ангерс. Э. История Европейского права (Перевод со шведского) \Ин-т Европы - М: Наука, 1996-395 с
9. Антольская М.В. «Семейное право»: Учебник - М: Әділет, 1998
10. Ануфриев Л.П. Международное частное право: В 3-х т. Том 1. Общая часть: Учебник. - М.: Издательство БЕК, 2002. - С. 1-6, С. 57-102.
11. Богуславский М.М. «Международное частное право». 1994 Москва
12. Богуславский М.М. Международное частное право: Учебник. - 3-е изд. перераб. и доп. - М.: Юристъ, 1998. - С. 10-44.
13. Галанза П. Н. Кеченьян С. Ф. История государства и права. Учебник. Под ред. Черниловского З. М. - М: 19949 - 535 с
14. Галенская Л.Н. Международное частное право.1983.
15. Международное частное право./ под ред. Дмитриевой Г.К. - М.:, 1993.
16. Звеков В.П. Международное частное право. Курс лекций. - М.: Издательсткая группа НОРМА-ИНФРА T М, 1999. - С.
17. Звеков В.П. «Международное частное право». Курс лекций. Издательство НОРМА, 2000. - 686с.Петров Ф.Н. «Словарь иностранных слов». 2-е издание. Огиз - гос.изд-во иностранных и национальных словарей. Москва 1941. с.676
18. Игнатенко А.А., Скрыпников Н.И. Брачный договор. Законный режим имущество супругов. М.,1997.
19. Лунц Л.А. Курс международного частного права. 1-й том. - М.: Юрид. лит., 1973.
20. Лунц Л.А. и др. Международное частное право. - М.: Юрид. лит., 1984
21. Мухаммад Али-Аль Хашими «Личность мусульманина» Российский фонд. 1997. - 78с.
22. Нечаева А.Н. Брак, семья, закон. М., 1984г.Панов В.П. Международное частное право. Схемы. Документы. Учебное пособие. - М.: Право и Закон, 1996. - С. 5-15.
23. Пантелеев А.Д. «Брак и семья в апокрифических Деяниях апостолов».
24. Рясенцев В.А. Семейное право. М., 1967г.С..93-94.
25. Сарсембаев М.А. «Международное частное право». Учебное пособие. Издание 2-е, Алматы Ғылым, 1998. - 339с.

1Галанза П. Н. Кеченьян С. Ф. История государства и права. Учебник. Под ред. Черниловского З. М. - М: 19949 - 535 с.
1Ангерс. Э. История Европейского права (Перевод со шведского) \Ин-т Европы - М: Наука, 1996-395 с
1Ангерс. Э. История Европейского права (Перевод со шведского) \Ин-т Европы - М: Наука, 1996-395 с
2 Ф.Н.Петров «Словарь иностранных слов». 2-е издание. Огиз - гос.изд-во иностранных и национальных словарей. Москва 1941. с.676
1 Л.П.Ануфриев Международное частное право особенная часть.II том.ст.546
4 Ф.Н.Петров «Словарь иностранных слов». 2-е издание. Огиз - гос.изд-во иностранных и национальных словарей. Москва 1941. с.396
2 Галенская Л.Н. Международное частное право.1983.
1 М.М.Богуславский Международное частное право 1994г.Москва, С.295
1Л.П.Ануфриев Международное частное право особенная часть.II том.ст.
2 Қазақстан Республикасының №321-I «Неке және отбасы туралы» Заңы, 1998ж. 17желтоқсан Алматы: ЮРИСТ
1Абдуррохман ибн Мухаммад «Авзи Аль Джузирийю». Китаб-уль-фикхи алал мазахиб-иль-арба ати (араб.яз.)(книга о законодательстве по 4-м мазхабам) Бейрут 1996
1 Мұхаммед Пайғамбардың әйел және отбасы туралы өсиеттері (Мұхаммед Пайғамбардың хадистері мен Әзірет Әліге айтқан өсиеттері бойынша).
2 Мың бір хадистер. Аударғандар: Төрежан Жүнісов, Файзулла Жүнісов. Шымкент қ.
1Амангельды Айталы.По семейным обстоятельствам.//Мегаполис, №30 (243), 2005г.,ст.1.
1Мұхаммед Пайғамбардың әйел және отбасы туралы өсиеттері (Мұхаммед Пайғамбардың хадистері мен Әзірет Әліге айтқан өсиеттері бойынша). 10б.
1 Құран. Бақара сүресі 234 аят, 2/234, 2005ж.
2 Құран. Ниса сүресі 35 аят, 4/35
1 Халықаралық жеке құқық бойынша әдебиеттерде шетелдік элементпен күрделенген қатынастардың басқа түрлері де кездеседі. Богуславский М.М. Международное частное право. М.,1994г.С.15.

2 №321-I 1998жыл 17желтоқсандағы ҚР «Неке және отбасы туралы» Заңы (276-II 24.12.01.Заңымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген)7 бөлім Неке отбасы заңдары нормаларының шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға қолданылуы.
3 Лунц Л.А.Курс международного частного права.- М.,1975г. Т.2.С.464.
1 1978жыл 15маусымда қабылданған ХЖҚ туралы Австрия Федеративтік Заңы
2 1994жыл 27желтоқсанда қабылданған №269-XIII Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.
1 Қазақстан Республикасының 17желтоқсандағы 1998жылғы №321-I «Неке және отбасы туралы» Заңы, Алматы: ЮРИСТ.
1 Антокольская М.В. Семейное право. М., «Юрить», г.С.
1 Андрей Соколов. В Атырау растет число браков с иностранцами.//Национальное информационное агенство «КазИнформ» 29.10.05.
1 Игнатенко А.А., Скрыпников Н.И. Брачный договор. Законный режим супругов. М.,1997.
1 Рясенцев В.А. Семейное право. М., 1967г.С..93-94.
1 Антокольская М.В.Семейное право.М., «Юристь»,1996г. C..349-350.
        
        Неке отбасы құқығын жүзеге асыру және қорғау
Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Белгілер мен қысқартулар
Кіріспе.........................................................................................................................8
1 ... ... ... ... ... ...
1.1 Неке ... пайда болу тарихы ...... ............................................14
1.2 Неке ... ... және оның ... ... Неке ... қазақстандық және мұсылман құқығы бойынша салыстырма сипаттамасы.
2.1 ... ... және ... ... ... ... ... тұрудың шарттары мен тәртібі............ ......................................................26
2.2 Мұсылман құқығы және Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес некені бұзу және оның салдары ...
3 Неке ... ... ... ...
3.1 Неке қатынастарындағы коллизиялық ... ... ... Неке ... ... ... неке мен неке ... шарты..................59 ... ... ... ... ... ... ... тақырыптың маңыздылығы келесі жағдайлармен анықталады. Бүгінгі таңда неке қатынастары тек біздің мемлекетіміздің шеңберінде ғана ... ... ... кең өріс ... ... ... ... некелердің, толық емес отбасыларының саны артуда. Кейде ... ... ... ... қарастырылатын осындай құбылыстарды қазіргі индустриалдық қоғамның, Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... өмірдің жалпы талаптарына сай отбасының жаңа түрінің пайда болуы деп айтсақ дұрысырақ болады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Президенті ... 2014 ... ... ... ... Жолдауында -деп атап айтты.
Құқықтық көзқарас бойынша шетелдік элементпен күрделенген неке қатынастары мәселесі әрі қызық әрі өзекті мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... мәселені реттеуге ұлттық немесе шетелдік заңнамаға сілтеме жасайтын коллизиялық нормалардың толық әрі жеткілікті білімді қажет етіледі. Шетелдік элементпен күрделенген неке ... ... ... ... кезінде шетелдік заңнаманы білу маңызды болып табылады, ... көп ... ... ... қолданылады. Ғылыми жаңалығы және ғылыми жаңалықтар. Неке мен ... ... екі ... жүзеге асрылады: юрисдикциялық және бейюрисдикциялық. Біріншісінде - отбасының құқығы бұзылған немесе дауланатын ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Бұлар сот, прокурор, азаматтық хал актілерін тіркеу (АХАЖ) органдары, қамқоршылық органдары, ішкі істер органдары.
Екінші түрі - ... ... мен ... ... ... азаматтар мен ұйымдардың азаматтар мен ұйымдардың іс - әрекеттері. Азаматтар бұл ... ... ... ... ... - ақ өздері іске асырады. Мұндай іс - ... - ... өзі ... деп атайды. Мысалы, құқығы бұзылған баланың ата - анасы тәртіп бұзушы баланың ата - ... ... оған ... ... ... ... және т.б. Сот ... қорғау - отбасы құқығын қорғаудың бір түрі болып табылады. Бұл істе прокуратура, ішкі істер органдары, АХАЖ органдары, ... ... ... ... - ... ... рөл ... Мысалы, әкімдіктер ата - аналарының қамқорлығынсыз қалған балалардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... алуға, ондай балалары есепке алуды ұйымдастырып, оларды отбасыларға орналастыруға көмектесуге міндетті. Ішкі істер органдары баланы күштеп ... ... ... - ақ ... төлеуден жалтарып жүрген адамдарды іздестіруге байланысты шешімдерді ... ... ... мүмкін.
Зерттеудің тәжірибелік қажеттілігі. Зерттеудің нәтижесінде жасалған қорытынды тұжырымдар неке отбасы ... ... ... ... ... ... тырысумен сипатталады және Қазақстан Республикасының неке және отбасы заңнамаларды жетілдіру мәселелеріне байланысты қолданылуы мүмкін. Дипломдық жұмыста ... ... мен ... заң ... ... ... ... қатынастарды реттеуде, олардың тиімділігін арттыруға бағытталады.
Дипломдық зерттеудің мақсаты мен міндеті: Нарық жағдайында неке және отбасы құқығын оның ролін ... ... ... оларды мемлекет тарапынан дұрыс ұйымдастыру және жүйенің дамуын нақтылы талдау. Отбасы және неке туралы заңнамаларды жетілдіру мәселелерін ... ... әрі ... ... ... ... - бұл ... жұмыстың мақсаты болып табылады.
Ал дипломдық жұмыстың міндеттері:
- адамдардың неке немесе туыстық негізде бірігуіне ... ... ... ... және ... ... ... талдау;
- бала туу және оларды тәрбиелеу;
- өзара жекебасындық және мүліктік құқықтар анықтау.
Дипломдық жұмыстың зерттеу пәні - ... ... ... неке және ... ... талдау, атап айтсақ, некеге тұру отбасын құру ұғымының мәнін ашу, ерлі - ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің теңдік қағидаларын зерттеуге негізделеді.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі ерлі - ... ... ... және ... емес жеке ... туындататын, отбасын құру мақсатымен заңда белгіленген тәртіп бойынша тараптардың ерікті және толық ... ... ... ері мен ... ... тең құқықтық одақ болып табылады
Осы зерттеудің ғылыми-теориялық негізі Ю.Г. ... М. ... ... ... С.У. ... С.Э. ... В. ... С.И. Климкин, Л. А. Құсаинова, В.В. Лаптев, М.К.Сулейменов, М.А.Сарсембаев, Ануфриев Л.П. Чешир Дж., Норт П., Звеков В.П., ... ... ... ... қазақстандық, ресейлік және шетелдік авторлардың әдебиеттері құрады. Сонымен қатар, өзге де Қазақстан Республикасындағы неке және отбасының құқықтық мәртебесіне қатысты конституциялық ... ... ... ... құқығы, азаматтық іс жүргізу құқығы, аграрлық, кәсіпкерлік құқық саласындағы танымал заңгер-ғалымдар мен зерттеуші-құқықтанушылардың, сонымен қатар ТМД ... ... да ... ... ... ... ... Отбасылық құқық азаматтық құқықпен тығыз байланысты. Мәселен, дипломдық жұмысты жазуда ... ... ... отбасы мүшелерінің арасындағы мүліктік және жеке мүліктік емес қатынастарды реттеуге азаматтық заңнама ... ... ол ... ... мәніне қайшы келмейтіні жөнінде баяндалады. Бұл жұмыстың нормативтык негізі ретінде Қазақстан Республикасы Конституциясы, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің, Қазақстан ... ... ... ... Республикасының 17желтоқсандағы 1998 жылғы №321-I заңдарының нормалары ... ... ... ... ... ... кез-келген қоғамның гүлденуінің, өсуінің және тұрақтылығының кепілі бола алады. Отбасы әлеуметтік бірлік ретінде, әрдайым әлемдік дамудың ... ... бірі ... қарастырылған. Отбасының басымдылығы идеологиясы, қоғам мен адамның өмір ... және ... үшін ... ... ... ... нормативтік актілерде бекітілген. Осы құжаттардың негізгі ережелерінің бірі, отбасы институтының қоғам тарапынан қорғалуы, барлық мемлекеттердің ұлттық отбасы ... ... ... табылады. Отбасы саясатының алдына қойған негізгі мақсаты қоғам дамуының күрделі мәселелерін шешу барысында отбасы ... ... ... ... ... ... жағдай жасайтын технологиялар мен механизмдерді жетілдіру болуы тиіс.
.
1 Неке, ... ... ... ... ... қатынастарының пайда болу тарихы.
Неке туралы түсініктердің тарихи дамуы ... әр ... әр ... ... ... Неке туралы діни көзқарастардың орнына кейде этикалық көзқарастар да қабылданды. Бұл ... неке ... ... де ... шарт ... де ... ... бір институт түрі ретінде қарастырылды. Некеге мұндай анықтама берген И.Кант ... Мұны ... да ... ... Оның ойынша келісім-шарт тұжырымдамасы некеге қатысты қолданылмауы ... ... ... ... тудыра алмайды. Келісім-шарттан тек белгілі бір мақсатты түсінуге болады. Ал неке адамның бүкіл өмірін қамтитын және белгілі бір мақсатқа ... ... ... ... ғана тоқтатылатын бір құбылыс. Бұл теорияның жетіспеушілігі, неке туралы этикалық көзқарастарды құқық саласына аудару болды. Құқық, ... ... сол ... ... ... сәйкес құрылуы тиіс еді. Бірақ құқық түгелдей тек ... ... тұра ... Плюралистік қоғамда, оның барлық ... неке ... ... ... ұстануы мүмкін емес. Сондықтан да, құқық жүріс-тұрыс ережелеріне негізделе отырып, тек құқықтық реттеуге жататын әрі құқықтық реттелуге мұқтаж неке қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... бар. Олар: некені келісім ретінде, құпия ретінде, ерекше бір ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі Римде қалыптасты. Классикалық кезеңнің Рим құқығында, некеге тұрудың барлық ... ... ... ... ... белгіге ие болды. Өйткені Римде, құқықтық реттеу пәні ретінде тек ерекше неке ... ... ... ... ... ... неке институты оның рухани жағына байланысты құпия сипатқа ие болады. Некенің ... ... ... ... ... ... рухани, физикалық және материалдық. Әрине, революцияға дейінгі және қазіргі таңдағы ғалымдардың көбі некенің рухани және физикалық элементтері ... ... ... ... ... ... ... одақты құрайтын қатынастарды осылайша бөлу теориясы бірден қабылданған жоқ. Орта ғасырлардағы отбасы құқығы өте үлкен тарихи маңызға ие. ... ... ... ... ... ... ... тоқталайық. Неке институтына және жалпы еркек пен әйелдің арасындағы қатынастарға ... ... орта ... эволюцияға ұшыраған болатын. Католик шіркеуі некені өте кеш таныды. Орта ғасырлардың басында папа Ұлы Грегорий (530-604) мен әулие ... ... ... ... ... ... ... кең өріс алды. Шіркеу қызметкерлері кез-келген некеге адамзат атаулының ата-анасы боп есептелетін Адам ата мен Хауа ... ... ... ... сын ... ... 451 ... бастап шіркеу қызметкерлерінің некеге тұруына тыйым салына бастады. Қиылған некелер айыпталып, некеге ... бас ... ... ғана деп ... ... ... бұл ... мүлдем жойылып кетті десек қателескен боламыз. Барлығына белгілі болғандай католик шіркеуінде, тек некеге тұрмаған ... ғана ... ете ... Алайда әулие Иеронимнің кезінде-ақ некеге қатысты Қасиетті жазбада Гиппонск епископы ... ... ... тиесілі (354-430) басқа да анықтамалар болған. Августиннің айтуы бойынша заңды некедегі жыныстық қатынас өлі күнәдан ... ... ... Августиннің бұл тұжырымдамасы IXғ. басында ресми түрде мақұлданды. Сол кезден бастап қана шіркеулік неке халық арасында кең тарала ... ... ... неке ... екі ... сақталып келді: соңғы антикалық және ежелгі грециялық дәуіріндегі дәстүр. Бұл екі дәстүр бойынша неке одағының бірнеше ... бір ... ... ... салынған жоқ. Орта ғасырлардағы неке қазіргі таңдағы неке түсінігінен мүлдем ұзақ болды. Ол кезде неке деп ... ... ... ... одақ ... XIғ. бастап некеге бір құпия ретінде қарала бастап, мұндай көзқарастың салдары некесіз ... және ... ... ... ... әкеп ... ... некені құпия деп танымайтын және некені бұзуға жол беретін кез-келген адамға ... ... ... ... ... ... ... келмеген жағдайда шіркеу ондай некені заңсыз деп таныды.Жақын туыстар арасында неке қиюға жол берілген жоқ. Бірақ ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... бір ... кете ... Канондық құқық әйелдердің құқықтық жағдайын нашарлатты. Неке жасы ... үшін 12, ... үшін 14 жас деп ... Сол ... Гай ... Рим ... ... заңға сүйене отырып, әйелдердің ерлі-зайыптылардың мүлкіне билік ету құқығынан аластату әділетсіз деп санап, жыныстар теңдігін уағыздады.Француз заңгері Тирако 1513 ... атты ... ... деп ... .1 Орта ... ... Европа елдерінің отбасы құқығына келетін болсақ, орта ...... ... ... ... ... ... өткен кезі. Батыс Европада бұл процесс төрт кезеңді қамтиды: ерте феодалдық ... ... ... ... ... ... монархия, абсолюттік монархия. Әрине бұл кезеңдерді барлық мемлекеттер бір уақытта басынан кешірген жоқ. Бұл ... ... ... ерекшеліктерімен анықталды. Батыс Европа елдерінде құқықтық жүйе дами бастады. Феодалдық бытыраңқылық дәуіріндегі бұл процестің ... ...... ... ... ... ие ... заңның болмауы еді. Англияның феодалдық құқығы бөлек дами бастады. Көп ұзамай батыс европалық құқықтың англосаксондық және континенталдық құқық деп ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы Европа елдерінде тек XII-XIII ғасырларда таныла бастады. Неке қию процедурасына шіркеулік ризашылық, яғни ... ... ... ... , ... түсініктер әлі де ашыла қойған жоқ. Неке-отбасы қатынастарының өте ... бір ... ... XII-XIII ғасырларда пайда болған әйелдің ғибадатын (куртуазный культ Дамы) айту қажет. Оның ... ... ... XI-XII ... ... ... негізі қаланып, кейіннен Европаның басқа елдерінде де дами бастады. Европада XII-XIII ғ.ғ. әйел ... ... ... әйел затына деген көзқарастың өзгеруіне әкеп соқтырды. Ол ғасырларда еркек пен әйелдің арасындағы қатынастарды өзгерту қажеттілігін ... ... ... жоқ. Бұл ең ... ... ... ... бағалауға дейін баратын интеллектуалды элитаға қатысты еді. Ондай ... ... ... ... ... ... ... Францияда және XIV-XV ғасырларда Батыс Европа елдерінде пайда болды. Оның қызметі үлкен ... ... сол ... ... ... француз жазушысы Кристина Пизанскаяның атты кітабында орын тапты. Кристина Пизанскаяның айтуы бойынша ... де ... ... және ... ... жағынан еркектен ешқандай да қалыспайды. ... ... ... ... ... ... ... емес, нақты адами қателіктерден іздейді. Ал қателік жасау еркекке де әйелге де тән қасиет. Отбасының бақытты ... ... ... ... екеуіне де байланысты екенін айтады. Әрине, Кристина әлемнің христиандық моделіне тән ... ... ... ... ... жоққа шығара алмайды. Дегенмен де интеллектулдық және моральдік тұрғыдан алғанда еркекке тән қасиеттердің әйел ... ... ... ... ... ... ортағасырлық дәстүрлерді қайта қараудағы маңызды қадам болып табылады. Отбасы қатынастары сипатының әр түрлі болуына қарамсатан, әр мемлекетте және әр ... ... және ... ... ... ... ... Францияның солтүстік бөлігінде ерлі-зайыптылардың, ата-аналар мен балалардың арасындағы қарым-қатынастар еркінірек болды. Мүліктік қатынастар отбасының басшысы ретінде еркек иелік етіп ... ... ... жалпылығына негізделіп құрылды. Францияның оңтүстігінде мүліктік жалпылық болған жоқ. Еркек неке бұзылғанға дейін әйелдің жасауын иеленіп, өлгеннен кейін әйелдің иелігіне ... ... ... рим ... ... өсиет бойынша мұра қалдыру кең өріс алды. Солтүстікте мұра қалдыру еркіндігі шектелді. Мұра қалдырушы заң ... ... ... шығара алған жоқ. Феодалдық иеліктер тек еркектерге өтіп отырды. Ал әйелдер әскери қызметтерге қабілетсіз деп танылып, мұраның ешқандай ... ... ... Осындай отбасы неке қатынастары католик шіркеуінің дін оқуының негізіндегі канондық құқықпен реттелді. ... неке және ... ... ... ... реттелді. XVI-XVII ғасырларда патша билігі отбасы неке қатынастарына мемлекеттік ықпалды нығайту мақсатында неке қиюға жататын шіркеулік нормалардан шегінді. Некенің өзі ... ... ... тіркелгенімен, кейіннен тек діни құпия ретінде ғана емес азаматтық жағдайдағы акт ретінде де қарастырыла бастады. Некеге тұру кезінде ата-ананың ... ... ... ... ... қайта қарауға жатқызылды. Бұдан былай, ата-ананың еркінен тыс некеге тұрушылар, мұраға ... ие ... ... ... қатар, XVIIғ. бастап ата-аналар , яғни ата-ананың ... ... тұру ... бойынша Париж Парламентіне шағым жасауға құқық алды.1 Канондық құқық бойынша некенің ... ... ... ... ... ... заңсыз деп тани алмады, бірақ заңсыз негізде қиылғандығын жариялаған. Дегенмен де мұндай неке заңды салдар тудырмайтын еді. Германияда Франциядағы секілді ... ... ... ерекшеленді. Қала халқы ертеде пайда болған және ... ... ... ... Сол ... ... ... дәстүр басым болды. Жалпы құқық нормалары жазылған жоқ, тек ... ... ... ... неке ... қатынастары канондық құқық негізінде пайда болды. Некенің жалғыз нысаны шіркеулік неке болды. Шіркеу некенің жарамдылығына байланысты ... бір жүйе ... ... ... бір неке ... жетуден басқа, туысқандық дәрежеге және болашақ ерлі-зайыптылардың арасындағы қарым-қатынастарға ... ... ... ... Басқа бір тұлғамен некелескеннен кейінгі немесе шоқындырылмаған тұлғамен қиылған неке жарамсыз болып ... ... ... ... қарсы болды, алайда кейбір жағдайларда (бір-бірінің көзіне шөп салу) ... ... ... ... ... ... жағдайда мүлік бөлінуге жататын болды, әйелдің үлесі мүліктің тең жартысын немесе ... ... ... Христиан шіркеуінің ықпалы нәтижесінде VII-IX ғасырларда немістердің неке отбасы қатынастарында елеулі өзгерістер ... ... 789 жылы Ұлы ... ... 744 жылдың капитулярийі христиандық канондарға сәйкес киелі деп жарияланған некенің ... ... ... ... ... некелерге тыйым салатын некенің шіркеулік рәсімделуін міндеттейтін алғашқы заңнамалық актілер пайда бола ... Неке ... ... алу ... ... Некеге тұру мақсатында қалыңдықты алып қашқандарға айып салынды. Некеге тұруға кедергі болатын жағдайлар анықталды. Олар: заңды некенің ... ... ... тыс деп ... ... туыстық қатынас, адамның еріксіздігі. XIIғ. Англияда II Генрих заңына сәйкес бала көтерген кез-келген әйел, ол туралы ... ... ... тиіс болды. Ал оны жасамаған жағдайда баланың өлімі анасының өліміне әкеп ... ... да ... ... ... ... Туысқандар арасында некеге жол берілмеді және некесіз бала тууға тыйым салынды. Шіркеу осындай жолмен туылған ... ... ... де ... ... қолдау таппады. Отбасы қатынастары еркектің билігі қағидасына негізделді. ... ... ... ... ... мен балаларға қамқоршылық жасау құқығы еркекке берілді.1 Германияда отбасы патриархалды сипатқа ие болды, Англияда да солай, бірақ ... ... ... ... ... ... ... Осылайша, әйел бірте-бірте өз бетінше шарт жасау, саудамен айналысу және мүлікке иелену ... ие бола ... ... ... ... міне ... ... Неке қатынастарының түсінігі және оның түрлері.
Заңдық мағынасында отбасы дегеніміз - бұл некеден, туыстықтан, бала ... ... ... ... ... ... өзге де нысандарынан туындайтын және отбасылық қатынастарды нығайту мен дамытуға септігін тигізетін, мүліктік және ... ... емес ... ... ... адамдар тобы. Отбасылық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасылық құқық деп аталады. Отбасы - неке қатынастарын реттейтін ... ... ... акт ... ... Заңы ... ... Неке - отбасын құрудың негізі болып табылады. Ерлі - ... ... ... және ... емес жеке ... ... отбасын құру мақсатымен, заңда белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті және ... ... ... ... еркек пен әйелдің арасындағы тең құқықтық одақты - неке деп түсінуіміз қажет. Егер неке ... де, ... ... пен әйел ... ... ... ... айналысып жатса, мұны да отбасы деп айтуға болады. Егер ... ... ... ата - ... ... ... ... қамқорлық жасап, материалдық көмек көрсетсе - бұл да отбасы. Егер кәмелетке ... ... мен ... ата - ... ... ... бір - ... қамқорлық жасайтын болса - бұл да отбасы. Адамдар арасында некеден, туыстықтан, бала асырап алудан, отбасына ... үшін бала ... ... ... ... қатынастар деп аталады. Бірақ отбасындағы қатынастардың бәрі ... ... ... реттеле бермейді. Отбасындағы қатынастар, негізінен, адамгершілік, ізгілік - өнегелік нормалары негізінде реттеледі. Бұл өзара ... ... ... және ... ... ... Отбасылық өмір қалыбы, көбінесе ұлттық дәстүрлер мен әдет - ғұрыптарға сүйенеді (үлкендерді қадірлеу, отбасын қамтамасыз ету оның басшысы ... ... ер ... ... туысқандарды қадірлеп, құрметтеу). Отбасының ішкі мәселелері отбасы мүшелерінің өзара келісімі бойынша шешіледі. Егер ол ... ... ... ... ... болса, оны шешуге балалар да қатыстырылады. Құқықтық нормаларға араласу отбасылық қатынастар бұзылғанда қажет. Жеке басындық қатынастармен ... ... ... ... құқық арқылы егжей - тегжейлі реттелеі, өйткені бұл қатынастардың ... ... ... ... ... Отбасылық құқық азаматтық құқықпен тығыз байланысты. Мәселен, отбасылық құқықпен реттелмеген отбасы мүшелерінің арасындағы мүліктік және жеке мүліктік емес қатынастарды ... ... ... ... өйткені ол отбасылық - некелік қатынастардың мәніне қайшы келмейді.
Туыстық және туысқандық қатынастардың түрлеріне ... ... ... ... тек ... түрде ғана отбасылық деп атауға болатын өзге де қатынастарды ... ... ... мен әжелерінің арасындаңы қатынастар; өздерінің отбасын құрып, бөлек тұратын ... ... ... мен ... арасындағы қатынастар. Бұл көрсетілген қатынстардың негізіне көбінесе туыстық жатады, сондақтан да мұндай қатынастарды туыстық қатынастар деп атау ... ... ... бір ... ... ... бір атадан тарайтын қандас адамдардың байланысы түсініледі. Туыстықтың екі тармағы болады: тікелей және жанама туыстық. Тікелей туыстық ... бір ... ... ... Туыстық жоғары және төменгі тармаққа ажыратылады. Туыстықтың жоғары тармағы ұрпақтан арғы атаға қарай тарайды (әкеге, шешеге, ... ... ... және т.б.), ... тармақ - арғы атадан ұрпақтарына қарай тарайды (балаға, немереге, шөбереге және т.б.). Жанама ... ... бір ... ... ... ... бір ... тарайтын немере ағалары мен қарындастары; бір жағдайда ортақ атасы - әкесі, ал енді бір жағдайда - атасы болып ... ... мен ... Мысалы, азаматтық құқықта заң бойынша мүлікке ... ... ... ... - ақ алыс ... да есепке алынады. Бүгінгі күнгі мұрагерлердің алты кезектілігі анықталған. Оларға: ... ерлі - ... мен ата - ... ... (бірінші кезектілік) мұра қалдырушының туыстары, толық туыстары, ... емес туыс ... ... мен ... ... - ақ оның ... жағынан және шешесі жағынан келетін атасы мен әжесі (екінші кезектілік), мұра қалдырушының туған көкесі мен тәтәлері (үшінші ... мұра ... ... ... дейінгі өзге де туыстары (төртінші кезектілік), егер олар мұра ... бір ... кем ... ое жыл ... тұрса туыс ағалары мен қарындастары, өгей әкесі мен шешесі (бесінші кезектілік), мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз ... ... ... ... ... Заң ... мұрагерлер кезегі бойынша мұрагерлікке ие болады. Туған ағалары мен қарындастары толық туыс және толық емес туыс болып бөлінеді. Толық ... - бір ... ата - ... ... аға - іні, апа - ... Егер әкесі мен шешесінің біреуі ғана ортақ болса, онда ағасына іні - қарындастары толық емес туыс деп ... Егер ... ... бір, ал әкелері басқа болса, оларды бір кіндіктен тарағандар (яғни, бір анадан туғандар) деп ... Егер ... ... бір, ... ... болса, онда оларды қандастар деп атайды. Қазақстанның отбасылық заңнамасы құқықтық жағынан ағасына іні - ... ... туыс не ... емес туыс деп ... емес туыс аға - ... ерлі - ... ... некелерінен немесе некеден тыс туған туыс аға - ... ... ... ... ... ... де ... де жоқ, демек, олар туыс емес, сүйек жақындар деп танылады. Ері мен оның ... бір ... ... мен оның ... - ... жағынан, бұлар да сүйек жақындар. Өгей әке - шешесі және өгей ер бала мен қыз да ... ... деп ... ... ... ... ... және толық емес отбасы болып аталады.Отбасының толық және толық емес түрлері болады. Толық отбасында ата - ... ... және ... әкесі жағынан да шешесі жағынан да аға ұрпақ ... - ... мен ... ... емес ... балалардың ата - анасының біреуінің ғана болуымен сипатталады. Соның ... ... ата - ... ... болса, балалары соның қарамағында қалған ата - анаға екінші жағы балаларды және еңбекке жарамсыз ерлі - ... ... - қағу үшін ... ... Егер ерлі - ... ... қайтыс болып, екіншісінің қарамағында кәмелетке толмаған балалары ... онда оған ... ... ретінде материалдық көмек көрсетеді. Сөйтіп, толық және толық емес отбасы да тең жағдайда заң және ... ... ... мен отбасын қорғау.Неке мен отбасын қорғау екі түрде жүзеге асырылады: юрисдикциялық және бейюрисдикциялық. Біріншісінде - ... ... ... ... ... құқықты қорғау жөніндегі өкілетті мемлекеттік органдарды қарастыру арқылы жүзеге асырылады. Бұлар сот, прокурор, азаматтық хал ... ... ... ... ... ... ішкі істер органдары.
Екінші түрі - отбасының құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі азаматтар мен ... ... мен ... іс - ... ... бұл ... ... органдардан көмектесуді өтінбей - ақ өздері іске асырады. ... іс - ... - ... өзі ... деп ... ... құқығы бұзылған баланың ата - анасы тәртіп ... ... ата - ... кеңесіп, оған кешірім сұрауға ұсыныс жаайды және т.б. Сот арқылы қорғау - отбасы ... ... бір түрі ... ... Бұл істе прокуратура, ішкі істер органдары, АХАЖ органдары, тәрбиелік мекемелер, атқарушы органдар - әкімдіктер ... рөл ... ... ... ата - ... ... ... балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау шараларын қолға алуға, ... ... ... алуды ұйымдастырып, оларды отбасыларға орналастыруға көмектесуге міндетті. Ішкі істер органдары баланы күштеп тартып алуға, сондай - ақ ... ... ... ... ... ... байланысты шешімдерді күштеп орындауға қатысулары мүмкін.
Некенің құқықтық табиғаты.Заңда неке ... ерік ... яғни ... тұру ... оны бұзу үшін ... ... ерікті келісімі қажет. Некеде ерлі - зайыптылардың құқықтары мен ... тең, ... ... ... жол берілмейді. Бұл әйелдердің үй шаруашылығын жүргізумен ғана айналысып қоймай, сондай - ақ ерімен бірге бизнеспен айналысуына, ... ... ... ... Ерлі - ... ... әдеттегідей ғұмырлық, яки некеге тұру бегілі бір мерзім көрсетілмей жүзеге ... ... АХАЖ ... ... неке ғана ... ... ... кезде отбасылық қатынастарда әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, тілдік немесе қай ... ... ... ... ... ... кез келген түрлеріне тыйым салынады. Ерлі - ... ... ... ... жол ... ... ... шарттары мен тәртібі. Неке жасы. Некеге тұру некеге ... ері мен ... ... ... келісімі және олардың неке жасына жету болып табылады.Егер неке күш көрсету, алдау, қорқыту ... ... ... онда ол ... деп ... ... Некеге тұру келісімін некені тіркеу рәсімінің барысында ... ... ... тікелей өзі ауызша білдіреді және оның қолын қойғызу арқылы расталады. Соның өзінде ата - ... ... ... ... ... етілмейді. Дей тұрғанмен, қай жағынан алып қарағанда да ата - анасының құптауы болашақ отбасы үшін өте ... ... ... ... құру үшін неке ... ... үлкен маңызы бар. Некеге тұрушылар белгілі бір рухани және күш - қуат кемелділігіне ие болуы ... ол ... бір ... ... ... ... сәйкес неке жасы - 18 жас. АХАЖ ... ... ... ... ... неке жасын екі жылдан аспайтын мерзімге төмендете алады. Неке ... ... ... ... тұруына ата - аналарының келісімі ... ғана ... ... ... немесе баланың тууы, әскери қызметке шақырылуы, кәмелетке толмағандардың нақты отбасын құруы дәлелді себептердің қатарына жатады. ... ... ... да ... ... ... ... тұратын адамдар медециналық, сондай - ақ медециналық - генетикалық мәселелер және ... ... ... ... ... консультациялар алып, тексеруден өтулеріне болады. Мұндай тексерулер некеге тұратын адамдардың екеуінің келісімімен ғана өткізілуі тиіс. Некеге тұратын адамдарды тексерудің нәтижелері ... ... ... ... және ол ... ... ниеттенген адамға тексеруден өткен адамның келісімімен ғана хабарлануы мүмкін. Болашақ ерлі - зайыптылар АХАЖ ... ... ... тұрғысы келетіндіктері туралы бірлесіп жазбаша түрде млімдеуі ... Ал ... ... АХАЖ ... ... ... беру үшін келуге мүмкіндігі болмаған жағдайда қалай істеу керек? Егер ол дәлелді ... АХАЖ ... келе ... жағдайда ол адамдардың некеге тұруды қалайтындытары жөніндегі нотариус ... ... ... ... заң рұқсат береді. Некеге тұратын адамның тікелей қатысуымен неке мемлекеттік АХАЖ ... ... ... сенімхат бойынша немесе өкілер арқылы қиюға тыйым салынады. ... ... бас ... ... ... ... ... Алайда оларда мемлекеттік тіркеу АХАЖ - да емес, бас бостандығын ... ... ... қамауда отырған жерде жүргізіледі. Заңда неке қиюға кедергілер де ... Бұл өзге ... ... ... ... ерлі - ... ... туыстығы, некеге тұрушылардың біреуінің іс - әрекетке қабілетсіздігі, сондай - ақ бала асырап ... мен ... ... ... неке қию.
Ең алдымен некеге тұрудың басты себебі болып табылатын ... ... ... кетейік. Отбасы лат.тіліндегі сөзінен шыққан, бірінші мағынасы отбасы болса, екіншісі Ежелгі Римде отбасылық ... ... ... ... Отбасы деп ─ некеден, туыстықтан, бала асырап алудан ... ... ... ... өзге де ... ... мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтар мен міндеттерге байланысты және отбасы қатынастарын ... мен ... ... ... адамдар тобы аталады. Отбасы мүшелері әдетте бір үйде тұрады. ... ... ... заңнамасына сәйкес неке ─ бір-біріне және балаларына қатысты құқықтар мен міндеттер тудыратын әйел мен ... ... ... ... Неке ... қолданатын сөзіне жақын фр.тіліндегі сөзінен шыққан. Ол неке, той деген мағыналарға ие.4 Заң ... ... ... байланысты әр түрлі пікірлерді кездестіруге болады. Мысалы Матвеев Г.К. былай дейді: , ... ... ... ... ... .2 Сол ... Марокко патшалығының жеке және мұрагерлік құқықтар туралы заңдар кодексінің 1-бабына сәйкес неке ... ... . Бұл ... да ... ... ... ерекше бір институты ретінде қарастырыла алатындығын байқауға болады. Әдетте ... ... ... ... ... бірақ кейбір белгілер жалпы болып табылады, яғни некеге тұру туралы келісімге де, ... ... да ... болады. Әрине әр мемлекетте бұл ұғым әр түрлі анықталады. ... бір АҚШ - тың ... бұл ұғым әр ... ... ие. Батыс Ирландияның қарапайым отбасылары, Тробриан аралдарындағы және израильдік кибутцаларындағы отбасы өмірінің ерекшеліктері жайында жүргізілген зерттеулер ... бір ... ... ... дәстүр, екінші бір қоғамда әдеттегі жағдай болып саналады. Түрлі қоғамдардағы отбасы құрылымдарын социологтар мен ... ... ... ... ... ... неке ... билікті бөлу үлгісі, серік таңдау және тұрғылықты жер таңдау, мүліктің пайда болуы мен мұраны иелену тәсілдері. ... ... неке ... ... ... ... ... аралының тұрғындары және израильдік кибутца мүшелерінің арасында некенің ... ... ... яғни бір ... пен бір ... арасындағы неке ғана орын алған. Дегенмен де некенің басқа да нысандарының орын ... ... ... бар. Теория жүзінде неке нысанына қарай төмендегідей болып бөлінеді:
Полигамия ─ бір және бірнеше ... ... ... ... Ол 2-ге бөлінеді:
1.полигиния ─ бір еркек пен бірнеше әйелдің арасындағы неке
2.полиандрия ─ бір әйел мен бірнеше еркектің арасындағы ... тағы бір ...... ... яғни ... ... пен ... әйелдің арасындағы неке. Некенің бір немесе екінші түрінің орын алуына қандай факторлар әсер етеді? ... ... ... бір ... экономикалық факторларға көңіл аударады. Мысалы, Тибетте отбасына тиесілі жер барлық балаларына мұрагерлік бойынша беріледі. Жер жекелеген учаскілерге бөлінбегендіктен, бір ... ... ... ... ... пайдаланады және әйелдері де барлығына ортақ болады. Неке ... ... ... ... да ... әсер ... және олардың маңызы зор. Мысалы, полигиния соғыста көптеген ер азаматтар қайтыс болған қоғамдағы әйелдер үшін тиімді. ... және ... ... ең көп тараған некенің түрі моногамия, яғни бір ... пен бір ... ... ... ... некенің барлық түріне рұқсат етілген қоғамдардың да бар екендігін айтады. Бірақ адамдардың көбі моногамияны таңдайды. Ғалымдардың ... ... ... ... ... ... факторлар әсер етеді. Бір елдің заңнамасына сәйкес заңды болып табылатын, ал басқа мемлекетте керісінше заңсыз болып табылатын неке түрлері де ... ... ... ... және ... ... ... Неке ерлі-зайыптылардың біреуі үшінші бір тұлғамен жарамды некеде тұрса, онда ол ... ... ... ... ... да бір ... ... салдарынан немесе өтірік айтудың әсерінен қиылған некелерді жатқызуға болады. Қазақстан Республикасында көптеген мемлекеттердегідей ... неке ғана ... ... полигамды некені де танитын мемлекеттер аз емес. Қазіргі таңда мемлекеттердің құқықтық жүйелері некенің бір ... ғана ... ... ... және ... жүйелер моногамды некені, мұсылмандық құқыққа ие елдер мен Африка елдері полигамды некені заңды деп таниды. Алайда құқықтық ... мен ... ... ... неке ... екі ... де тануға әкеп соқтырды. Америка және Европа елдерінде түрлі сексуалдық ... ... ... бір ... ... мен әйел ... ... пен еркектің арасындағы неке) тұлғалардың некелерін тіркеу ... ... ... ... Ал бұл, неке табиғатына мүлдем қайшы келеді. Бірақ ... ... ... неке ... ... ... ... Голландия секілді елдер де бар.1
Мысалы, Ресей Федерациясының заңнамасында ... ... ... ... ... немесе некенің бұзылуы секілді жағдайларда тараптардың еркін білдіреді. Психикалық, физикалық зорлауға немесе жергілікті дәстүрге негізделген неке ... ... ... ... Республикасында бекітілген еркек пен әйелдің құқықтарының теңдігі қағидасына сәйкес төмендегілерді айтуға болады..
2 Неке институтының қазақстандық және ... ... ... ... сипаттамасы. ... ... және ... Республикасы заңнамасына сәйкес некеге тұрудың шарттары мен тәртібі.
Қазақстандық және мұсылман құқығындағы неке институтын салыстырмастан бұрын, екі ... ... ең ... ... ... байланысты ажыратылатындығын айта кеткен жөн. Қазақстандық құқықтық жүйе романо-германдық ... ... ... ... ... ... Ең жоғарғы заң Конституция болып табылады. Құқықтың белгілі бір саласымен қамтылған қоғамдық қатынастарды реттейтін заңдар жалпы қағидаларға негізделген кодекстерде жинақталады. ... ... ... ... ... әрі ─ ҚР) ... қатынастары 1998 жыл 17 желтоқсанда қабылданған Неке және отбасы туралы Заңымен реттеледі. Мұсылмандық ... ... діни ... ие. ... ... ... бөлу ... құқығына тән емес. Мұсылман құқығының негізінде Құранның, Суннаның (хадистер-Мұхаммед(с.а.у.) айтқан ... мен ... ... ... ... ие ... сондай-ақ иджма мен қияс жатыр.Сонымен қатар, Құран мен Суннаға түрлі түсінік беретін төрт заң мектептері − ... ... ... ... ... ... зор маңызға ие. Құқықтың ең басты қайнар көзі ретінде жоғарыда аталған мектептердің ... ... (Абу ... ... ... ибн Идрис аш-Шафии, Ахмад бин Ханбал) жазған еңбектері қарастырылады.Мұсылман құқығының айта кетер тағы бір ерекшелігі ─ оның икемділігі, яғни бір ... ... ... ... ... ... және ... арасындағы көзқарастардың әр-түрлі болуына жол берілуі.Мұсылман құқығы ... ... ... ... Егер де бір ... ... ... және шариғаттың өзінде тікелей адатқа сілтеме жасалған болса ғана адаттарды пайдалануға рұқсат етіледі. Мысалы мехир төлеу әдістерін анықтау барысында адат ... ... бұл ең ... ... пен ... ... Бұл анықтама екі құқықтық жүйеге де сәйкес келеді. Кейбір елдерде ресми мәртебеге ие болған біржынысты некелер ҚР ... хал ... жазу ... әрі ... ... тіркелуге жатпайды, ал мұсылман доктринасы бойынша қылмыс болып табылады. ... ... ... ... ... мұсылмандық заңнамаға сәйкес неке, отбасын құрғаннан кейін ерлі-зайыптылар үшін құқықтар мен міндеттер туғызатын азаматтық құқықтық келісім ... ... Неке ... діни ... сақталмаған жағдайда да заңды болып табылады, дегенмен де олардың сақталуы құпталады.1 ... АХАЖ ... ... неке ғана ... ... туғыза алады. Діни әдет- ғұрыптар мен ұлттық дәстүрге негізделген неке ... ... ие ... ... құқығы бойынша неке қию процедурасы әлдеқайда жеңілдетілген, ешқандай мемлекеттік тіркеуді талап етпейді. ... ... деп ... үшін, неке қию туралы сөздер және сөздер айтылған уақытта және ... сол ... ... ғана ... етіледі. Неке келісімі қойылатын талаптарға сәйкес келуі тиіс.
Мұсылман құқығы шариғаттың қойған талаптарына сәйкес мұсылмандардың ... ... ... емес ... ... қиылған некелерді заңды деп таниды. Мұсылман емес тұлғалар арасындағы некенің шариғат ... ... діни ... ... ... ... қиылу мүмкіндігіне қарамастан, неке келісімін жасау барысында неке қию шарттары (некеге тұруға еркі, жақын туыстық қатынастардың болмауы, куәлардың болуы т.б.) мен ... ... ... ... ... ... бойынша ондай неке заңды болып табылады. Мұндай жағдайда жоғарыда айтылған неке салдарынан туындайтын кез-келген даулар шариғат сотының ... ... ... құқығы талап ететін жағдайларға сай келмейтін мұсылман емес тұлғалардың арасында қиылған некеден туындайтын даулар шариғат сотында ... ... ... ... ... ... ... дін ағымы ұстанушыларының құрған соттардың қарауына жатқызылуы мүмкін. Неке қимай бірге тұрудың кез-келген нысаны қылмыс болып саналады.Мұсылман құқығында тек ... ... ... ғана емес ... ... да ... бөлінеді. Неке қатынастарының элементтерін рухани, физикалық және материалдық деп бөліп қарастыруға болады.Қазақстандық ... ... ... ... ... ... адам ... барлық жақтарын реттемейді. Қазақстандық заңнамаға сәйкес неке институты некені қию, ерлі-зайыптылардың жеке құқықтары мен ... ... ... ... және шарттық режимі, некені бұзу мен оны заңсыз деп тану мәселелерін қамтиды.
Шариғат бойынша неке институтына неке қию, ... ... қию ... ... ... ... ... ақша) мәселелері кіреді. Бұл институт шеңберінде бірнеше әйел алу, ерлі-зайыптылардың жеке құқықтары, ажырасу, ... ... деп тану ... ... ... ... ... сәйкес некеге тұру некеге тұратын адамдардың тікелей қатысуымен АХАЖ органдарында жүзеге асырылады (13 б). ... қию ... ... ... ... АХАЖ органына арыз берген күннен бастап бір ай мерзім өткен соң жүргізіледі. Дәлелді себептер болған жағдайда неке қиюды мемлекеттік ... орны ... АХАЖ ... бір ай ... ... неке қиюға, сондай-ақ осы мерзімді ұзартуға, бірақ бір айдан аспайтын мерзімге ұзартуға рұқсат етуі ... ... ... ... ... (жүктілік, бала тууы, бір тараптың өміріне тікелей қауіп төнуі және басқа да ерекше мән-жайлар) неке өтініш берілген күні ... ... ... ... ... ... некеге тұруға тілек білдіруші тұлғалардың тікелей қатысуы, мұсылман құқығына белгісіз нәрсе. Өйткені мұнда, неке өкіл жіберу ... ... ... алатын азаматтық құқықтық келісімнің түрі ретінде қарастырылады. Өкілге (уакил) қойылатын талаптар төмендегідей:
* ... ... ... ... ... ... аурудың болмауы.
Мұсылман құқығы қазақстандық құқық немғұрайлықпен қарайтын институтына ие. ... ... ... жоқ ... мен ... ... тыйым салынатындықтан, атастыру институты болашақ ерлі-зайыптылардың бір-бірін жақынырақ тану мақсатын ... ... ... пен ... ... ... ... неке жасына жетуі және некеге тұруға кедергі болатын мән-жайлардың жоқтығы Қазақстандық құқық бойынша некеге тұрудың ... ... ... (9б). ... ... некеге тұру кезінде некеге тұруға рұқсат берген келіннің қамқоршысының (уәли) және екі куәнің қатысуы міндетті. ... ... ... ... қатысты алдыңғы некеден кейін 4 ай 10 ... ... өтуі ... Қазақстандық заңнамаға сәйкес некеге тұруға тілек білдіруші тұлғалардың өзара келісімі некелік құқықтық қатынастардың тууына бағытталған болашақ ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... тұрушы тұлғалардың қалауы ерікті түрде болуы керек. Зорлық, алдау, күш көрсету т.б. заңға қайшы әрекеттер ... ... деп ... әкеп ... Шафи ... ... көзқарастарына сәйкес некеге тұрушы тұлғалардың алдын-ала өзара келісімі барлық уақытта ... ... деп ... ... жата ... ... ... бұрын некеде тұрған кәмелеттік жасқа толған, ақыл есі тура ... және әйел үшін ... ... табылады. Яғни некеге тұрушы тұлғалардың жоғарыда аталған категориясы ғана отбасы қатынастарының маңыздылығын толық көлемде түсінуге және некеге тұру ... өз ... ... ... деп есептеледі. Бұл категорияға жатпайтын тұлғалар үшін неке келісімін талаптарды сақтай ... ... ... ... ... алады. Ал өзінің келісімінсіз қиылған некеге қыз қарсы болған жағдайда неке жарамсыз ... ... ... ... ... кәмелеттік жастағы ақыл есі толық қыз келісімін бермеген ... ... ... ... ... егер ... ... тұлғалар әлеуметтік жағдайы бойынша тең болса, қамқоршысының рұқсатынсыз-ақ некеге ... ... ... ... ұстанады. Мұндай келіспеушілік, төрт ағымның хадистерді түрлі түсінуі мен талқылауынан туындайды: 1, 2. ... ... ... ... ... уәли болып саналады. Ол тізімге: әкесі, атасы, туған және туысқан ... ... және ... ағасының балалары т.б.жатқызылады. Осы тәртіп бойынша әр келесі тұлға алдыңғысы болмаған жағдайда қамқорлыққа құқық алады. ... ... ... ... ... ақыл есі толық, кәмелеттік жасқа толған, қамқорлығына алатын қыз қай ... ... сол ... ... біреудің күштеуімен әрекет етпейтін, некеге тұру кезінде еркінен айрылмаған немесе өзі тікелей некеге тұру қабілетінен айрылмаған ер адам ... ... Бұл ... ... ... ... ... қорғауға және өз құқығын қамқорындағы тұлғаға зиян келтіру үшін қолданбауға бағытталған. ... 2 түрі бар: уәли ... және уәли ... ... ... келісімінсіз неке қию қолдау таппайды. Алайда уәли муджбир қойылған талаптарды сақтай отырып ... ... ... ... ... неке қия ... ал уәли ... муджбир ондай құқықтарға ие бола алмайды.
Келіспеушілігін айтып жеткізу міндетті емес, жылау т.б.әрекеттер арқылы келіспеушілігін білдіру жеткілікті. Некеге тұруға ... ... ... ғана ... қыздың қамқоршысының да келісімі қажет. Ол мына хадисте айтылады: . Сонымен қатар, ... ... ... ... күнә ... ... және үш рет ... бермеу өкілдік ету құқығынан айырып ол құқық келесі туысқанына өтеді.
Қазақстандық заңнама бойынша неке жасы ... ... ... ... ... тұру үшін белгілі дәрежедегі физикалық және психикалық жетілуі қажет. Неке жасы ... мен ... үшін 18 жас ... ... ... ... неке жасына толмауы тіркелген некеге тұруға кедергі болса да, неке қатынастарына түсуге тыйым сала алмайды. Дегенмен де бұл ... ... ... ... ... ... 18 жасқа толғанға дейін тіркелген некеге тұруға тыйым салу, шындығында неке қатынастарына түсудің алдын ала алмайды. ... ... ... ... бас ... ... ... болып табылатын тұлғалардың құқықтарын бұзудан басқа еш нәрсеге әкеліп соқпайды. Сондықтан да ҚР Неке және отбасы туралы Заңының 10-бабы ... ... ... ... ... ... тіркеу орны бойынша АХАЖ органдары неке жасын екі ... ... ... төмендетуі мүмкін.
Мұсылман құқығы бойынша жыныстық тұрғыда жетілген тұлға кәмелеттік ... ... ... ... ... жасқа толмаған тұлға өз мүддесін қорғауға қабілетсіз және некенің маңыздылығын толық түсінбейтін тұлға ... өз ... ... тұру ... ие бола ... ... мұсылман құқығында неке жасы нақты анықталмаған. Кейбір мұсылман елдері некеге тұрудың ең төменгі жас ... ... ... ... ... 1931 жылы ... ... толмағандарға некеге тұруға тыйым салу мақсатында Таксис ал када (ел ... ... ... ... және ... ... ... алғаш рет Египетте қолданылды. Заң соттарға 18-ге толмаған еркектер мен 16 жасқа толмаған әйелдердің некеге тұру туралы арыздарын ... ... ... Неке және ... ... Заңына сәйкес, біреуінің болса да басқа тіркелген некеде тұруы жаңа некеге тұруға кедергі болып табылады. Тіркелмеген неке ... ... ... ... ... жатпайды. Бұл жағдайда моногамдық қағиданың заңды бекітілгендігін айтуға болады. Бұл европалық мәдениет және діни дәстүрмен байланысты. Ал мұсылман құқығы бойынша ... ... ... жаңа ... ... байланысты шектеулері тек әйелге ғана тарайды, ал еркектер ең көбі төрт ... ... ... ... ... ... полигамия танылады. Бұл мұсылман құқығының тағы да бір айырмашылығы. Бірақ исламның полигамияға жол беретіндігіне ... ... ... көп ... кең ... Бұл ... әйел алған еркектің барлық әйелдерін теңдей қамтамасыз талабымен түсіндіріледі. Некеге тұру ... әйел ... ... ... ... ... ... ете алады, ал мұндай жағдайда әйелдің келісімінсіз қиылған неке ... ... ... Ирак ... ... әйелдерге қатысты әділдік туралы Құранның барлық талаптарының сақталуын ... ету ... ... ... ... соттың міндетті тану процедурасы енгізілді. Бірақ бұл ереже керісінше полигамды некеге тыйым салуға әкелді, өйткені Пайғамбардан басқа ешкім бір некедегі ... ... ... ... ... ... ете ... заңнамада көп некелілікті қылмыс деп санауға ешқандай негіз жоқ. ҚР Қылмыстық Кодексінде полигамды некеге ... ... не ... ... ... ... да жоқ. Қазіргі таңда Қазақстанда 100 мыңнан астам екінші әйел ретінде тұрмысқа шығуға дайын қыздар бар, өйткені ... ... ... ал ... ... ... ... керек. Көп некелілікке заңмен тыйым салынғандықтан көптеген қыздар некесіз бала табуда, ал туылған балалар жетімханада. Көп некелілік мәселесі тек ... ғана ... ... мемлекеттерінде де туындап отыр.
Әдетте бірінші әйелмен еркек мүлік жинайды. Ал 30-35 ... әйел бала туа ... ... ... бала ... ... Европалық еркектің ойында деген сұрақ туындайды. ҚР-да көпнекелілік туралы заңды енгізуді жақтайтындардың бірі мәжіліс депутаты Амангелді Айталы.1 Бұл ... ... ... ... де ... ... ... келтіруге болады. Мысалы, Ресей Федерациясы Қылмыстық Кодексіне сәйкес полигамды неке көп жылдар бойы қылмыс болып есептелген. (1960ж. ... ҚК ... 1969 жыл 19 ... РСФСР Жоғарғы Соты Пленумының мәлімдемесіне қарамастан РСФСР ... ... ... көзделген қылмыс құрамы, еркектің екі немесе бірнеше әйелдің әрқайсысымен ортақ шаруашылық жүргізе отырып әрқайсысымен бірге ... және ... ... болуына қарамастан орын алған.
1997 жылы 1 қаңтардан бастап Ресей Федерациясы жаңа Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... декриминализацияланды. Осыдан кейін Ресей Федерациясының кейбір субъектілері, әсіресе Калмыкия және Ингушетия Республикалары тарапынан полигамияны заңдастыру әрекеттері жасалды. Ингушетия Президенті ... ... ... ... ... (Конституцияның 132-бабына сәйкес отбасы заңнамасы Федерация және оның субъектілерінің ортақ ... ... және ... ... мемлекеттердің еркек жынысты азаматтарының бірнеше заңды некеде тұратындығына сілтеме жасай отырып Ресей Федерациясы Отбасы ... ... ... да ... ... ... тұрған адамдардың некеге тұруына тыйым салатын 14-бабына толықтыру енгізуді ұсынды. Президент деген ... ... ... ... ... ... Бұл ... 1999 жылы Ресей Федерациясы мемлекеттік билік субъектілерінің заң шығарушы органдарының және Дума комитеттерінің ... ... ... ... жауап ретінде көптеген ресейлік орталық бұқаралық ақпарат құралдары, полигамияны заңдастыруға қатысты заң жобасының әйел құқықтарын бұзатындығын мәлімдей отырып, өз ... ... ... ... де, көп некелілік кең тараған құбылыс. Оның заңды реттелмеуі және тіркелуіне тыйымның салынуы, керісінше, тіркелмеген ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Демек кез-келген мәселеге қатысты тыйым салу немесе шектеу әрекеттері мәселенің шешімі болып табылмайды, керісінше, заңсыз әрекеттердің, құқық бұзушылықтардың етек ... ... ... ... ... салынған әрекетті тыйым салынғаны үшін әдейі істеу ... ең ... ... тату адамзат болмасына тән қасиет.
Жалпы неке қатынастарына байланысты ҚР Қылмыстық Кодексінде тек бір ғана бап ... Онда ... ... ... институтының салыстырмалы сипаттамасына қайта оралайық. Мұсылман құқығы бойынша, ... тұру ... ... ... ... бір талап ─ алдыңғы некеден кейін идда мерзімінің өтуі. Неке бұзылғаннан кейін әйел ... ... ... идда ... ... ... дейін созылады. Мұндай талап некеден кейін туылуы мүмкін баланың әкесін анықтау қажеттілігімен түсіндіріледі.
Қазақстандық заңнама тікелей ата-тегі бойынша және ... ... ... ... ... мен балалардың, атасының, әжесінің және немерелерінің), ата-анасы бір және ата-анасы бөлек әкесі немесе ... ... ... мен ... ... ... ... тыйым салады. Жақын туыстардың арасында қиылған неке көптеген ауруларға себеп болуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... бұл заңдылықты генетика өз талқылауын бермес бұрын-ақ байқаған болатын. Сондай-ақ, асырап алушылар мен асырап алынғандар ... ... жол ... Бұл ... себептермен байланысты. Уақыт өте келе жақын туыстар арасында некені болдырмайтын табиғи себептер ... ... ... ие болды. Ата-ана мен баланың арасындағы неке моральдік түсініктерге де жат әрекет ... ... Ал ... ... ... бір ... ата-ана мен баланың арасындағыдай қатынас орнату болғандықтан асырап ... мен ... ... ... некеге моральдік, заңдық тыйым салынды.
Некеге тұруға тыйым ... ... ... ... ... ... кең. Некеге тұруға тыйым салынған тұлғалардың туыстық дәрежесі үшке бөлінеді:
1)тікелей некеге тұрушының әкесі мен шешесі жағынан ... ата ... ... және ... емес ... мен апайлары.
Сондай-ақ, әйелінің жақын туыстарымен де некеге тұруға ... ... Ол ... әйелінің ата-анасының тікелей туыстары кіреді. Алдыңғы әйелмен неке бұзылған күннің өзінде де бұл ... ... ... ... ... ... Неке қатынасы орын алған алғашқы әйелдің келесі категорядағы ... де ... ... ... салынған. Олар: апалы-сіңілілер, әкесінің немесе баласының бұрыңғы әйелдері. ... ... ... болса да психикалық ауруының немесе ақыл-есі кемдігінің салдарынан сот әрекетке қабілетсіз деп таныған адамдардың ... ... ... салады. Мұны былай түсіндіруге болады, біріншіден, психикалық аурумен ауыратын тұлға некеге тұру келісімін жете ... ... ... ... ... ... ... неке жақталмайды, өйткені рухани аурулар ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... да ... ... ... тұрақты ремиссия кезеңінде өз әрекеттеріне жауап бере алғанның өзінде неке ... деп ... ... ... ... ... ... сот шешімі бойынша тұлғаны тек ресми түрде әрекетке қабілетсіз деп тану ... ... ... ... сот ... бекітілмеген болса да неке жарамсыз деп танылады, өйткені тұлға келісімнің ... ... ... ... жете ... ... болып табылады. Шариғат бойынша бұл мәселенің ... ... ... категориядағы тұлғалар некеге түсуші екінші тарапқа ауруы жөнінде ... ... ... ... ... ... ... Бірақ некеге тұру әрекетін неке келісімін рәсімдеу кезінде мүліктік және басқа да құқықтарын қорғау мақсатында қамқоршы ... ... Ауру ... ... тұруға келісім беруі талап етілмейді, өйткені медицина дәлелдегендей кейбір ... ... ... ... ... ... тұруы олардың денсаулығына пайдалы әсер етуі мүмкін. Ал ақыл-есі кем тұлғалардың көбі некенің маңыздылығын түсіне бастауы ... ... ... ... ... тұру құқығынан айыруға болмайды деп есептелінеді. Салыстырмалы түрде қарағанда екі құқықтық ... де бұл ... ... ... бір шектерде некеге тұруға мүмкіндіктері бар. Екі құқықтық жүйеге сәйкес аурудың бар екендігі хабарланбаған ... неке ... деп ...
Қазақстандық заңнамаға сәйкес некеге тұруға тілек білдіруші адамдарға медициналық, сондай-ақ медициналық-генетикалық мәселелер және репродукциялық денсаулық қорғау мәселелері бойынша консультация беру мен ... ... ... ... ... және ... ... адамдардың екеуінің келісімімен ғана жүргізіледі. Тексерудің нәтижелері медициналық құпия болып табылады және тек тексеруден өткен адамның келісімімен ғана хабарлануы мүмкін. ... ... ... деп ... мен ... діни көзқарастардың маңыздылығы мәселесіне байланысты мұсылман құқығы мен ... ... ... ... айырмашылықтар бар. Қазақстандық құқық дін мен құқықтың бөлінісі қағидасына ... ... ... діни ... ... ... Ал ... құқығы керісінше бұған көп көңіл аударады. Мұсылман еркек тек ... ... ... ... ... ... иудей әйелмен) ғана некеге тұра алады. Мұхаммед пайғамбардың отбасы өмірінен, кейіннен ислам ... ... ... және София есімді еврей әйелдерінің болғанын көруге болады. Ал мұсылман әйел тек ... ... ғана ... тұра ... Шариғаттың бұл нормасы әйелдің еркек тарапынан қамқорлыққа мұқтаждығынан келіп шығады. Мұсылман еркек өз дінінен бас ... ... идда ... ... ... ... қабылдамаса, оның некесі қарғыс атылған болып есептеледі. Қазақстандық құқықта да мұсылман құқығында да ... ... ... неке ... ... жоқ. ... дінінің қалыптасуының алғашқы кезеңдерінде уақытша неке танылған, кейіннен тыйым салынды. Бүгінгі таңда шиит ... ... ... ... ... ... рұқсат береді. Дегенмен де сунниттік ағым ғалымдары уақытша некені жоққа шығарды. Мұсылман құқығында шарт ... ... тұру ... ... тұру ... ... ... әйел және т.б. секілді шарттарды талап ... ... ... ... ... ... ... еркектің (әйелдің) некені жарамсыз деп тану мен некені жою ... ... ... ие ... тұру ... ... ... көзделмеген ерлі-зайыптылардың бір-біріне құқықтар немесе міндеттер тудыратын басқа да талаптар қоюлары ... ... ... табиғатына тоқталар болсақ, Қазақстандық Заңнамада неке таңдауға ерік ... яғни ... тұру ... оны бұзу үшін ... ... ... ... қажет. Некеде ерлі - зайыптылардың құқықтары мен міндеттері тең, әйелдердің құқығын шектеуге жол ... Бұл ... үй ... ... ғана айналысып қоймай, сондай-ақ ерімен бірге бизнеспен айналысуына, мансапқа талпынуына ... ... ... ... ... ... яки ... тұру бегілі бір мерзім көрсетілмей жүзеге асырылады.
Қазақстанда мемекеттік АХАЖ органында тіркелген неке ғана танылады.
Қазақстанда некеге ... ... ... ... ... ... ұлттық, тілдік немесе қай дінді ұстанатындығына қарай азаматтардың құқығын шектеудің кез келген түрлеріне тыйым салынады. Ерлі - ... ... ... ... жол ... ... тұрудың шарттары мен тәртібі және неке жасына тоқталар болсақ. Некеге тұру некеге тұрушы ері мен әйелдің өзара ерікті келісімі және ... неке ... жету ... ... неке күш ... алдау, қорқыту жолымен қиылған болса, онда ол жарамсыз деп танылуы мүмкін. Некеге тұру келісімін ... ... ... ... ... ... ... тікелей өзі ауызша білдіреді және оның қолын қойғызу арқылы расталады. Соның ... ата - ... ... ... келісімі талап етілмейді. Дей тұрғанмен, қай жағынан алып қарағанда да ата - анасының құптауы ... ... үшін өте ... ... күәмнсіз.
Отбасын құру үшін неке жасына жетудің үлкен маңызы бар. Некеге тұрушылар белгілі бір рухани және күш - қуат ... ие ... ... ол ... бір ... ... Біздің заңымызға сәйкес неке жасы - 18 жас. АХАЖ органдары дәлелді себептері ... ... неке ... екі ... ... ... төмендете алады. Неке жасына жетпеген адамдардың некеге ... ата - ... ... ... ғана ... ... Жүктілік немесе баланың тууы, әскери қызметке шақырылуы, кәмелетке толмағандардың нақты отбасын құруы дәлелді себептердің қатарына жатады. Соның өзінде басқа да ... ... ... мүмкін.
Некеге тұратын адамдар медециналық, сондай-ақ медициналық -генетикалық мәселелер және ... ... ... ... ... консультациялар алып, тексеруден өтулеріне болады. Мұндай тексерулер некеге тұратын адамдардың екеуінің келісімімен ғана ... ... ... ... ... тексерудің нәтижелері медециналық құпия болып табылады және ол некеге тұруға ... ... ... өткен адамның келісімімен ғана хабарлануы мүмкін.
Болашақ ерлі-зайыптылар АХАЖ органына өздерінің некеге тұрғысы келетіндіктері туралы бірлесіп жазбаша түрде млімдеуі ... Ал ... ... АХАЖ ... бірге өтініш беру үшін келуге мүмкіндігі болмаған жағдайда қалай істеу керек? Егер ол дәлелді ... АХАЖ ... келе ... жағдайда ол адамдардың некеге тұруды қалайтындытары жөніндегі нотариус куәландырған өтінішін табыс етуге заң рұқсат береді. Некеге тұратын адамның ... ... неке ... АХАЖ ... ... ... ... бойынша немесе өкілдер арқылы қиюға тыйым салынады. Қамауда немесе бас бостандығынан айырылғандар некеге отыра алады. Алайда оларда мемлекеттік тіркеу АХАЖ - да ... бас ... ... орнында немесе қамауда отырған жерде жүргізіледі. Заңда неке қиюға ... де ... Бұл өзге ... некенің болуы, болашақ ерлі - зайыптылардың жақын туыстығы, некеге ... ... іс - ... ... сондай - ақ бала асырап алушылар мен асырап алғандар арасында неке қию.
Көріп отырғандай ... ... ... мен ... байланысты мәселелер қазақстандық құқық пен мұсылман құқығына сәйкес елеулі айырмашылықтарға ие.
2.2 Мұсылман ... және ... ... ... ... некені бұзу және оның салдары.
Некені бұзу үшін қажетті жағдайлар мен процедура мәселесі қазақстандық және мұсылман құқығымен әр түрлі реттеледі. Жалпы ... бұзу ... ... екі ... ... көзқарсатары әр түрлі. Мұсылман құқығындағы ажырасу мына ... ... ... .1 ... ... қорытынды шығаруға болады, ажырасу жалпы мәні бойынша адамды ұялтатын әрекет болып ... ... ... ... ... жағдайда некені бұзуға ешкімнің де кедергі жасауға құқығы жоқ. Ажырасу жалпы мәні бойынша ... ... ... өзінде некедегі тұлғалар үшін кейбір жағдайларда міндетті немесе мубах (жасалуы мен жасалмауында діни жағынан ешқандай тосқауыл болмаған, яғни жауапкердің еркіндегі іс ... ... ... ... ... ... да мүмкін. Ажырасу, күйеуі әйелін қамтамасыз ете алмайтан немесе жыныстық қатынасқа түсуге қабілетсіз болған ... ... ... шариғаттың міндетті талаптарын орындамаған жағдайда міндетті болып ... ... ... алғашқы екі жағдайда еркектің некені бұзу міндеттілігі ... ... ... ... ... Бір ... әйелдерге қатысты теңсіздік мәселесі туындаған жағдайда некеге тыйым салынады. Мұндай тыйым автоматты түрде ажырасуға әкеп ... да, діни ... ... ... ... болып есептеледі. Қазақстандық заңнама ажырасу мәселесін ерлі-зайыптылардың жеке іс-әрекеті деп ... ... ... де ... ... талап еткен жағдайда, мемлекеттің некенің бұзылуына кедергі жасауға құқығы жоқ. Ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісімі болмаған жағдайда сот, ... ... ... ... және ... татуласу үшін үш ай көлемінде мерзім тағайындай отырып, істі қарауды кейінге қалдыруға ... ... ... ... ... үшін ... некенің бұзылғандығын тіркеуі немесе тиесілі сот шешімін қабылдауы міндеттті. Шариғат бойынша некенің бұзылғандығын заңды деп тану үшін, қойылған ... ... ... неке сот ... ... ... да ... билік органдарының шешімі міндетті емес.Қазақстандық заңнамаға сәйкес неке АХАЖ ... ... ... ... ... ... сот ... немесе біреуінің өтініші бойынша бұзыла алады.
Мұсылман құқығында некені бұзудың екі ... ... ... ─ тек ... ... бар ... бұзу ... (талақ), екіншісі ─ қажетті талаптардың сақталуы жағдайында соттың некені тоқтатуы (әйелдің немесе басқа тұлғалардың талап-арызы бойынша), ол фисх деп ... төрт ... ... ... ... ... ... беру арқылы некені бұзу ( иляи );
4)ерлі-зайыптылардың әрқайсысының туыстарынан құрылған төрелік тарапынан бұзылатын неке;
Сот, еркек әйелді қамтамасыз етуге немесе мехир ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстандық құқық мұсылман құқығымен салыстырғанда ерлі-зайыптылар арасында ... ... ... ... ... бұзғаннан кейін өз араларында шектеусіз мөлшерде неке қиюға құқылы.Шариғат бұзылған некені қайта қалпына келтіру мүмкіндігіне байланысты некені екіге бөледі: ... ... және ... ... ... ... ... некелерге үш реттік ажырасу, ерлі-зайыптылардың арасында жыныстық қатынасқа ... ... ... ... Идда мерзімі аяқталғанға дейінгі қалған барлық некелер екінші топтағы некелерге ... Идда ... ... ... раджии ажырасуы баин ажырасуына ауысады.Идда мерзімі өткенге дейін ерлі-зайыптылар раджии ажырасуынан ... өз ... ... ... ... ... ажырасуынан кейін неке келісімін жасасу, әйелі екінші рет некеге ... және осы неке ... ... ... ғана ... Бұл ... маңызсыз себептер бойынша еркектердің асығыс шешім қабылдауынан сақтауға бағытталған. Қазақстандық заңнамаға сәйкес некені бұзу үшін ... ... ең ... ... ─ ерлі-зайыптылардың өзара келісімі болып табылады. Ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісімі ... ... ... сот ... одан әрі ... өмір ... және ... сақтауы мүмкін еместігін анықтаса, неке сот тәртібімен бұзылады.
Мұсылман құқығы бойынша еркектің некені бұзу туралы сөзі немесе ... ... ... ... ... ... ... тәртібімен некені бұзу үшін еркектің әйелімен ажырасу ниетін тікелей көрсететін сияқты сөздерді айтуы жеткілікті. Мұндай жағдайда ... ... және ... жағдайда заңды болып табылады. Айтылған тәртіпте некені бұзудың бір ғана ерекшелігі, некенің бұзылғандығын аффект (жан ... ... ... ... бұзу ... ... ... үшін алдын-ала арнайы ескертілген себептердің болуы керек.
Қазақстандық заңнамаға сәйкес АХАЖ ... ... бұзу ... ... ... балалары жоқ және ерлі-зайыптылардың некені бұзуға өзара келісуі жағдайында жүргізіледі (16б). АХАЖ органдарының рөлі некенің бұзылғандығын тіркеумен ғана байланысты, некені бұзу ... ... ... жоқ. ... ... ... бойынша, егер ерлі-зайыптылардың екіншісін сот хабар ошарсыз кеткен, ... ... деп ... ... ... үшін кемінде үш жыл мерзімге бас бостандығынан айыруға сотталса, неке АХАЖ органдарында бұзылады (16б). Мұндай жағдайда ерлі-зайыптылардың ортақ ... ... ... ... ... ... Жауапкер болып табылатын тұлғаның келісімінің де құқықтық маңызы жоқ, өйткені хабар ошарсыз кеткен деп танылған тұлғаның келісімін алу мүмкін емес. Ал ... ... деп ... тұлға өз еркін білдіре алмайды. Қорғаншысының да мұндай жағдайда келісім беру құқығы жоқ, себебі бұл жағдай әрекетке қабілетсіз тұлғаның ... ... ... жол ... жеке ... ... Қылмыс жасағаны үшін сотталған тұлғаның да келісімі міндетті емес. Неке оның қатысуынсыз да бұзыла береді.Шариғат бойынша некені бұзу ... тек ... пен ... ... Әйел ... ... ... құқығына ие болмағанымен де арнайы ескертілген себептер орын алған жағдайда сотқа жүгіне алады. Ал келесі жағдайларда әйелге сот тәртібімен ... бұзу ... да ... ... ... ... неке және идда мерзімі кезінде әйелді материалдық жағынан қамтамасыз етуі керек, ... тұру ... ... өте ... ... болатын мехир төлеуі керек. Осылайша еркек некенің сақталуында экономикалық мүдделі болады. Некені бұзуда әйелдің құқықтарын шектейтін ... бір ... ... ... бойынша неке бұзу процедурасының өте жеңіл болуы, өйткені әйел өзінің болмысындағы ... ... ... салдарынан аса маңызды емес негіздер бойынша ойланбай, асығыс шешім қабылдауы мүмкін.
Қазақстандық заңнамаға сәйкес АХАЖ органдарында ... неке ... хал ... жазу кітабында некенің бұзылғандығы мемлекеттік тіркелген күннен бастап, ал неке ... ... ... ... ... ... күшіне енген күннен бастап тоқтатылады. Ал мұсылман құқығында, ең алдымен тараптардың некені бұзу туралы шешімдері қорытынды шешім болып ... ... ... анықталады. Баин тәртібіндегі некені бұзу бірден жүзеге асырылады. Раджии тәртібі бойынша неке идда мерзімінің өтуі бойынша бұзылған болып ... Идда ... ... дейін неке толық болмайды, өйткені некенің бұзылғандығы жарияланғаннан кейін және идда мерзімі ... ... ... пен ... ... ... ... тыйым салынған.
Мұсылман құқығы бұл норманы Құранның мына аятына сілтеме жасай отырып негіздейді: . Некенің ... бір рет ... идда ... ... ... ... ... мерзімі аяқталғанға дейін неке бұзылған боп есептелмейтіндіктен, белгіленген мерзім ... ... ... ... неке ... ... ... құқылы. Бұл үшін некені қалпына келтіру ниеті айқын көрініс табатын сөздердің айтылуы жеткілікті. Мұндай жағдайда некені қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... айтылған норманы мына аятпен негіздейді: . Идда мерзімінің аяқталуымен неке бір рет бұзылды деп жарияланса ... ... ... ... болып табылады. Ибн Аббас, Тавус, Ибн Исхак секілді кейбір муджтахидтердің (мұсылман құқығы мәселелері бойынша өз ... ... ... ... имамдар) көзқарастарына сәйкес бір уақытта жарияланған ажырасудың үшеуі де раджии ажырасу ... ... ... әйел ... ... жеке ... беретін сыйлығы үшін некенің бұзылуын сұрай алады. Еркек өз келісімін бере отырып сыйлықты қабылдауы немесе некені бұзуға келісім ... ... ... ... ... ... бұзу (хул) баин тәртібіндегі неке бұзу болып табылады. Әйелдің күйеуіне беретін сыйлығы шариғаттың тауарға қойған талаптарына сай келуі тиіс.
Мұсылман ... орны мен ... ... неке ... ... бір түрі ─ ... ... бұзу да орын алады. Мысалы, еркек әйеліне деп айтуы мүмкін. Мұндай жағдайда белгіленген мерзімнің толуынша неке бұзылды деп есептеледі. Егер ... деп ... әйел ... ... кірген уақытта неке бұзылған болып есептеледі.
Мұсылман ... ... ... ... болып табылатындықтан, некеге тұруға және оны басқа да тұлғалардың ... ... беру ... ... ... бірақ әйелге де неке бұзу құқығы берілуі мүмкін. Кепілдік туралы ... ... ... еркек өзінің сенім білдіруші тұлғасын неке бұзу құқығынан айыруы мүмкін. Еркек әйелге некені бұзу ... ... ... бұл ... ... ... ... тікелей жүзеге асырылуы тиіс, яғни некені бұзу ... мен ... ... әйел басқа заңды маңызға ие әрекеттер жасамауы тиіс. ... ... та ... ... да ... ... ... Осыған байланысты екі құқықтық жүйеде де ерлі-зайыптыларды татуластыру мақсатындағы институттар көзделген. Қазақстандық заңнаманың бұл жағдайда маңыздылығы, ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға ... ... ... сот ... ... ... қолданып және белгілі бір мерзім тағайындай отырып істі қарауды ... ... ... ... табады. Мұсылман құқығында ерлі-зайыптыларды татуластырумен түсініспеушіліктің себептерін ... ... ... үшін ... ... екі жақ отбасыларының өкілдері айналысады. Ал отбасын сақтап қалу мүмкін болмаған жағдайда некені бұзу жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... құқығында көзделген татуластыру процедурасы әлдеқайда тиімдірек, өйткені туыстар ерлі-зайыптыларды татуластыруға ұтымды әсер ете ... ... ... ... себептерді жақыннан, тереңірек анықтай алады. Ал ресми тұлға ─ сот, неке бұзуға себеп болған жағдайларды толық аша ... ... ... бұзудың тағы бір түрі ант беру арқылы некені бұзу (иляи). Иляи ─ ... төрт ... ... ... ... ... жыныстық қатынасқа түспеу туралы анты. Егер берген сөзінде ... ... төрт ... ... ... кейін сот әйелдің өтініші бойынша некені бұзады. Ал берген сөзінде тұра ... ант ... деп ... және ол үшін ... өтеу ... ... табылады. Бұл да Құранның мына аятына негізделген: .2
Күйеуі әйелін зинақорлықпен айыптаған ... ... ... әкелікті танымаған жағдайда және тағылған айыппен әйел келіспесе, ... ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың екеуі де Алланың атымен өзінің ақтығы үшін төрт рет ант ... Ал ант ... бас ... ... боп ... ... бас тартпай төрт рет ант етсе расталуы тиіс. ... ... ... неке ... ... ... деп есептеледі. Ерлі-зайыптылардың біреуінің немесе екеуінің діннен безушілік әрекеті некені тоқтатудың ... ... бірі ... ... ... ... неке идда мерзімінің аяқталуымен тоқтатылады. Егер діннен безген тұлға идда мерзімі ... ... ... ... қабылдайтын болса неке автоматты түрде қайта қалпына келтіріледі.
Қазақстандық заңнамаға сәйкес неке екеуіне ортақ ... ... ... болған және некені бұзуға біреуінің келісімі болмаған жағдайда сот тәртібімен бұзылады. Бұл екі ... ... ... айырмашылықтар бар. Егер ерлі-зайыптылардың біреуі некені бұзуға ... ... ... АХАЖ ... ... ... өзінің әрекеті не әрекетсіздігі арқылы жалтартса, некені бұзу туралы істер сот тәртібімен қаралады. Мұндай жағдайларда ерлі-зайыптылардың біреуіне сотқа жүгіну құқығын беру ... ... ... ... ... ... бұзу процесін жеңілдетумен байланысты. Ерлі-зайыптылардың екеуі де некені бұзуға ... ... ... сот ... бұзудан бас тарта алмайды. Бұл жағдайда сот некені тек кәмелетке толмаған балалардың мүддесін қорғау мақсатында бұзады. Алайда бұл, сот ... ... ... мақсатында отбасын кез-келген жолмен сақтап қалуы керек дегенді ... Он ... ... бала ... егер бұл пікір оның мүддесіне қайшы келмейтін болса ескерілуге міндетті. Мұсылман ... ... ... бала ... ... деген сұраққа былай жауап береді. Ең алдымен баланы тәрбиелейтін тұлға анықталады. Баланы тәрбиелеу құқығы келесі тәртіппен анықталады: анасы, нағашы ... ... ... ... ... бойынша туыстары. Мұндай жағдайларда артықшылық әйелге беріледі. Сот процесі қажет етілмейді, ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Тәрбиелеу құқығы бұзылған жағдайда іс сот тәртібімен қаралады. Мұсылман құқығында баланы ... ету ... ... ... ... ... Егер ... тәрбиелеуші тұлға адамгершілікке жат өмір сүру салтына ие болса шариғат сотының шешімі бойынша бала тәрбиелеу құқығынан айрылады. ... ... ... неке қасиеті орасан зор маңызға ие.
Бисмиллахир - Рахманир - ... Неке - ... құру және ... ... ниетіндегі үлкен іс. Ол адамның жаны мен ақылын адасушылықтан ... келе ... ... ... ... ... деген хадисі бар. Сондықтан, әрбір мұсылманға неке қиып, отбасын құру - мұсылмандық ... Ол ... ... ... ... ... Байлығы мен тұлға әдемілігі, кербез сұлулығына қарап неке құрмай, мейірімді де қайырымды, жомарттығы мен рухани құндылықтарын ескеретін неке болуы ... Ал, ... ... неке ... ... әйелдердің қиналысы болады, одан жетімектердің көбейеді, отбасына ... ... ... Ойланып, келісілген неке Алланың еркімен болғандай болмақ.
Дегенмен, қазірде заманның бір ... ... ... ... алға ... ... ... көзге ілінбеуде. Тіптен, құда түсуде жастардың өмірлеріне қажетті мінез - ... ... үй - ... ... қағазы, көлігі, ұялы телефоны, жаңа үлгідегі киімі және тағы да басқа дүние - мүліктерінің өлшемін ескертіп жатады. Ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммед ... пен ... (р.а.) ... ... көп ... мен сәттердің болғанын әйелі Айшадан (р.а) риуаят етілген хадистерден білуге болады. Ертеде ата - ... ... ... ... бір - ... ... ... сезіміне деген құрметпен негізделе құрылған. Оны дүниеге әкеп тіреудің қажеті жоқ. Әрине, оның ... ... орны ... ... ... ... араластырмау қажет. Осы ретте мына бір жағдай еске түседі. Күндердің күнінде ісі оңға басқан бір саудагер үйіне құр қол оралады. ... ... ... асын ... ... оның оң ... сол жағына қарай қисайған кемшілігін бетіне баса айтады. Әйелінің бұл ... ... ... ... - ... Сонда әйелі: - деген екен.
Отбасы мемлекетті құрайтын үлкен тетіктер. Ал, осы тетіктер үйлесіммен үлкен игі ... ... іске ... ... ... ... Елшісі (с.ғ.с.): - деген. Сондықтан, мұсылман адам кіммен некеге отыратынын білуі мен таңдауы болу қажет. ... ... ... ері мен ... ... ... оның ... ойша нақтылаған жөн. Мұсылман ері мен әйелі шынайы қасиеттегі тұлғалар болса, игі жақсы. Құдайдан қорқып, діндарлықпен қол ... ... жүру - ... ... ... ... ері алдында некелескен әйелін барлық қажеттіліктермен яғни ... ... ету, ... ... міндеті бар.
Ал, өз кезегінде мұсылман әйеліне келесі міндеттер жүктеледі яғни күйеуіне бағыну, күйеуінің ата - ... мен ... ... сыйлау, басқа бөтен ер адамдардан өзін қорғау, ... ... киім кию және иіс суды ... ... ... - ... ие болу. Тіптен, күйеуі әйеліне бөлектенуді сұраса, еш қарсылықсыз бағыну (етеккірі болмаса). Бұл жерде ... ... ... болған бір тарихи жағдайды айта кеткен жөн. Алыс жолға жиналған күйеуі әйеліне барлық керекті ... ... ... етеді де әйелінің үйден шықпауын бұйрық етеді. Біраз уақыттан кейін, әйелдің екі туған ағалары әкесінің қатты науқастанып, әл ... ... ... Не ... білмесе де, әйел күйеуіне үйден шықпау туралы ант бергенін ағаларына айтады. Сәл уақыттан кейін, әкесінің қайтыс болғаны ... ... ... ... құрметтеген әйел, әкесін жоқтаса да күйеуінің жазасын ұстанып, туған әкесінің жерлеуіне бармайды. Біраз уақыттан ... ... ... келеді. Әйелдің ағалары болған жағдайларды айта Пайғамбарға ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы жайлы9 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы ақпарат52 бет
Алиметтік міндеттемелерді құқықтық реттеу126 бет
Араб халифаты11 бет
Ата - ана мен бала арасындағы құқықтық қатынас9 бет
Ата-аналар мен балалардың құқықтық қарым-қатынастар.32 бет
Бала құқығы жайлы10 бет
Ежелгі Шығыс елдерінің құқықтық мұралары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь