Сақтандыру құқықтық қатынастардың жалпы сипаттамасы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1 Сақтандыру құқықтық қатынастардың жалпы сипаттамасы

1.1 Сақтандыру құқықтық қатынастардың түсінігі және жалпы сипаттамасы...7
1.2 Сақтандыру қызметі саласындағы құқықтық қатынастардың объектілері мен субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
1.3 Сақтандыру қызметі саласындағы құқықтық қатынастардың қағидаларының жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
1.4 Қазіргі құқық жүйесінде сақтандыру қызметі туралы нормалардың алатын орны және рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37

2 Сақтандыру субъектілерінің құқықтық қатынастарының түрлері

2.1 Қайта сақтандырудың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
2.2 Қайта сақтандырудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
2.3 Сақтандыру брокері, агенті, актуарий және аудиторлық ұйым қызметінің құқыктық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
2.4 Сақтандыру қорын және сақтандыру резервтерн басқарудың құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
Кіріспе

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанның дамуының қазіргі кезеңі және бастаған реформаларды тереңдетуге бағытталып қабылданған стартегиялық құжаттар елдің ішкі қорын және өзінің инвестициялық мүмкіндіктерін пайдалануды көздейді. Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму үшін маңызды салаларының бірі болып қазіргі күнде сақтандыру табылады.
Біздің елімізде көптеген онжылдықтар бойы сақтандыру мемлекеттік монополия негізінде дамыды, және сақтандыру мәселелері бір күшті орталықтандырылған ұйымның (КСРО Мемсақтандыру) қызметінің жағдайларына қатысты дамыды. Сондықтан, көпжылдық мемлекеттік монополия және жоспарлы экономикадан кейін, тәуелсіздік алған соң, Қазақстанның алдында экономиканың негізгі салаларын дамытумен қатар халықтың мүдделерен, меншіктің барлық нысандарының ұйымдасуын, және мемлекеттің мүдделерін қорғайтын ұлттық сақтандыру нарығын дамыту қажеттілігі пайда болды.
Ұлттық сақтандыру нарығын қалыптастырудың алғашқы кезеңі Қазақстанның жеке өзіндік мемлекет ретінде қалыптасуының қиын жағдайларында болды. Осы жылдар ішінде сақтандыру ұйымдары сақтандыру қызметін жүзеге асыру саласында тәжірибе жинады.
Қазіргі кезде сақтандыру нарығын дамыту қоғам мен мемлекеттің алдына қойылған міндеттерінің бірі болып табылады.
«Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру-мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Жолдауында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Үкімет, Ұлттық банк, Қаржылық бақылау агенттігінің алдына жаңа міндеттер қойды: мемлекеттің қаржылық тұрақсыздық қатерлеріне қарсы жүйелі де жедел іс-қимылдар жасауының ықпалды тетігін қалыптастырып, халықаралық рыноктардың Қазақстан экономикасына деген сенімін нығайтуы керек.
«Бізге жеке сектордағы да, сонымен бірге, мемлекеттік сектордағы да жүйелік тәуекелдерді басқаруды дамыта түсу қажет. Үкімет, ҚБА және Ұлттық банк тәуекелдерді басқарудың икемді де сенімді жүйесін құруы керек». Осы міндетті шешуде сақтандыру құқығы да өз орнын алатыны байқалады.
Бірақ қоғам, көптеген кәсіпорындардың (ұйымдар, мекемелер) басқарушылары, жеке кәсіпкерлер, және де әртүрлі билік пен басқару органдарының өкілдері сақтандыру немесе оның жеке түрлерінің рөлін, сонымен қатар сақтандыру ұйымдарының қызметін мемлекеттік реттеу қажеттілігі мен маңызын қажетті деңгейде бағаламайды. Нәтижесінде нарық жағдайында сақтандыруды дамыту ойына күмән тудыртады, ал сақтандыру көптеген дамыған нарықтық мемлекеттердің экономикалық және әлеуметтік өмірінің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады.
Экономиканы нарыққа бағыттау, Республиканың саяси және экономикалық тәуелсіздігі, халықаралық қатынастардың дамуы сақтандырудың
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты атты Қазақстан халқына Жолдауы. - 2012. - 14 желтоқсан.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев 2014 жыл 17 қаңтардағы «Қазақстан жолы-2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауы.
3. Худяков А.И. Страховое право Республики Казахстан.-Алматы, 2008г.с.456
4. Гвозденко А.А. Основы страхования. – М., 1998г.с. 23-27.
5. Худяков А.И. Страховое право РК. – Алматы, 1997г.с.245
6. Смирнова М.Б. Страховое право. – М., 2005г.с.107
7. Шахов В.В. Страхование. – М., 1999г.312 с.
8. Серебровский В.И. Избранные труды по наследственному и страховому праву. - М., 1999г. 434 с.
9. Государственная программа развития страхования в Республике Казахстан на 2000-2002 годы // Казахстанская правда.-2000, декабря-5.
10. Жайлин Г.А. Гражданское право РК. Часть особенная. Алматы, 2001г. 426 с.
11. Шиминова М.Я. Государственное страхование в СССР.–М., 1997г. - с.25-29
12. Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 2008г. 640 с.
13. Агеев Ш.Р., Васильев Н.М., Катырин С.Н. Страхование: теория, практика и зарубежный опыт. - М., 1998г. 350 с.
14. Идельсон В.Р. Страховое дело. – М., - 1997г.219 с.
15. Крутик А.Б., Никитина Т.В. Организация страхового дела. – СПб.: «Бизнес-пресса», 1999г.17 с.
16. Басаков М.И. Страховое дело в вопросах и ответах. - Ростов-на-Дону, 1999г. 270 с.
17. Гвозденко А.А. Финансово-экономические методы страхования. – М.: «Финансы и статистика». – 1998г. -с.7-9.
18. Шахов В.В. Страхование. Учебник для вузов. – М.: «Юнити», 1997г.450 с.
19. Фогельсон Ю. Введение в страховое право. - М., 1999.г 352 c.
20. Брагинский М.И. Договор страхования. - М., 2000г. 525 c.
21. Қазақстан Республикасы. 2000 жылғы 18 желтоқсандағы Сақтандыру қызметі туралы Қазақстан Республикасының заңы // Егемен Қазақстан. – 2000, желтоқсан-22. - №322-323.
22. Фогельсон Ю.Б. Комментарий к страховому законодательству. – М.: Юристъ, 1999г. 284 с.
23. Қазақстан Республикасы. 1 шілде 1999 жылғы Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Ерекше бөлім // Егемен Қазақстан. – 1999, шілде-17. - №150-157.
24. Кагазов О.К. Страховое право и страховая деятельность Республики Казахстан: учеб. пособие. - Тараз, 2004г. 255 с.
25. Тлебаева Г.М. Правовое регулирование экологического страхования в Республике Казахстан: дис.канд. юрид. наук. – Тараз, 2008г. 142 с.
26. Степина В.В., Гусейнова А.А., Семигина Г.Ю. и др. Новая философская энциклопедия: в 4-х т. - М.: Мысль, 2001г. 460 с.
27. Турбина К.Е. Современное понимание имущественных интересов как объекта страхования // Финансы. – 2000г. - № 1. с. 25-28.
28. Қазақстан Республикасы. 2006 жылғы 5 шiлдедегi Өзара сақтандыру туралы Қазақстан Республикасының Заңы // Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы. – 2006г. -№14.
29. Қазақстан Республикасы. Тасымалдаушының жолаушылар алдындағы азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру туралы: Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 1 шiлдедегi заңы // Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы. - 2003. - №14.
30. Қазақстан Республикасы. Көлiк құралдары иелерiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру туралы: Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 1 шiлдедегi заңы // Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы. - 2003. - №14.
31. Қазақстан Республикасы. Мiндеттi экологиялық сақтандыру туралы: Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 13 желтоқсандағы заңы // Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы. - 2005. - №23.
32. Абрамов В.Ю. Проблемы гражданско – правового регулирования страховой деятельности в Российской Федерации: автореф. докт. юрид. наук. – М., 2009г. 57 с.
33. Гущина Н.А. Система права и система законодательства: соотношение и некоторые перспективы развития // Правоведение. – 2003г. - № 5. с. 198 - 204.
34. Марченко М.Н. Общая теория государства и права. Академический курс в двух томах. – М., 2000г. - Т.2. 656 с.
35. Сапарғалиев Г. Конституционное право Республики Казахстан: учебник. - Алматы: Жетi жаргы, 1998г. 336 с.
36. Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права: курс лекций. - М., 1997г. 688 с.
37. Булгакова Д.А. Теория государства и права: учебно-методическое пособие. - Алматы, 1999г. 84 с.
38. Лазарева В.В. Общая теория права и государства. - М., 1996г. 432 с.
39. Ибраева А.С., Ибраев Н.С. Теория государства и права: учебное пособие. - Алматы, 2003г. 432 с.
40. Шиминова М.Я. Основы страхового права России. - М., 1993г. 350 с.
41. Белых В.С. Теория хозяйственного права в условиях становления и развития рыночных отношений в России // Государство и право.- 1995г. - №11. 57с.
42. Төлеуғалиев Ғ. ҚР азаматтық құқығы: Жоғарғы оқу орындарына арналған акд. Курс. 1 том. – Алматы: Жетi жарғы, 2000ж. 511 б.
43. Жанайдаров И.У. Развитие гражданского законодательства в Гражданском кодексе Республики Казахстан // Развитие гражданского законодательства (состояние и перспективы его развития): научно-практической конференции. - Астана, 1999г. 35 с.
44. Гражданское право: учебник / ответ. ред. проф. Е.А. Суханов. -2-е изд., перераб. и доп.: В 2 т. – М.: Издательство БЕК, 1998г. – Т. 1.816 с.
45. Сулейменов М.К. Гражданское право в системе права // Материалы междунар. науч.-практ. конф. (в рамках ежегодных цивилистических чтений), (Алматы, 17–18 мая 2007 г.). – 2007г.552 с.
46. Почуйкин В.В. Уступка права требования: основные проблемы применения в современном гражданском праве России. – М.: Статут, 2005г. 203 с.
47. Диденко А.Г. Перемена лиц в обязательстве // Гражданское право. Общая часть: Курс лекций / под ред. д-ра юрид. наук, проф. А.Г. Диденко. – Алматы: Нурпресс, 2006г.722 с.
48. Диденко А.Г. Уступка права требования. Гражданское законодательство. Статьи. Комментарии. Практика. – Алматы: ЮРИСТ, 2004г. Вып. 19. 30–39 с.
49. Крашенинников Е.А. Допустимость уступки права требования // Хозяйство и право. – 2000г. – № 8.с.78–85
50. Новоселова Л.А. Сделки уступки права (требования) в коммерческой практике. Факторинг. – М.: Статут, 2004г.494 с.
51. Гражданское право: учеб. – Изд. 4-е, пер. и доп. / под ред. А.П. Сергеева и Ю.К. Толстого. – М.: Проспект, 2000г. 624 с.
52. Байбак В.В. Обязательственное требование как объект гражданского оборота. – М.: Статут, 2005г.222 с.
53. Брагинский М.И., Витрянский В.В. Договорное право // Общие положения. – М.: Статут, 2000г. – Кн. 1. 848 с.
54. Гражданское право: учеб. для вузов (акад. курс) / отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы: Изд-во КазГЮА, 2000г. с.160–164.
55. Брагинский М.И., Витрянский В.В. Договорное право. Книга третья: Договоры о выполнении работ и оказании услуг. - М.: Статус, 2002г. 650с.
56. Абрамов В.Ю., Дедиков С.В. Судебно-практический комментарий к страховому законодательству. - М., 2004г.180 с.
57. Найманбаев С.М. Сақтандыру құқығы. – Алматы: Жеті жарғы, 2007г.448 б.
58. Мазурина Т.Ю. Сущность и значение страхования. – М., 1998г. 111с.
59. Мухамеджанов Б.А. Қайта сақтандырудың кейбір мәселелері // Фемида. – 2006г. - № 8.- 15-19б.
60. Петров Д.А. Страховое право. – М., 2000г.349 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................4
1 Сақтандыру құқықтық қатынастардың жалпы сипаттамасы
1.1 Сақтандыру құқықтық қатынастардың түсінігі және жалпы сипаттамасы...7
1.2 Сақтандыру қызметі ... ... ... ... ... ... ... саласындағы құқықтық қатынастардың қағидаларының
жүйесі......................................................................
....................................................33
1.4 Қазіргі құқық жүйесінде сақтандыру қызметі туралы ... ... ... Сақтандыру субъектілерінің құқықтық қатынастарының түрлері
2.1 ... ... ... ... ... брокері, агенті, актуарий және аудиторлық ұйым қызметінің
құқыктық
негіздері...................................................................
...................................61
2.4 Сақтандыру қорын және сақтандыру резервтерн басқарудың құқықтық
негіздері...................................................................
.....................................................66
Қорытынды..................................................................
..............................................71
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... кезеңі
және бастаған реформаларды тереңдетуге бағытталып қабылданған стартегиялық
құжаттар елдің ішкі ... және ... ... ... ... Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму үшін
маңызды салаларының бірі болып қазіргі күнде сақтандыру табылады.
Біздің ... ... ... бойы ... ... ... дамыды, және сақтандыру мәселелері бір ... ... ... ... қызметінің жағдайларына
қатысты дамыды. Сондықтан, көпжылдық ... ... және ... кейін, тәуелсіздік алған соң, ... ... ... салаларын дамытумен қатар халықтың мүдделерен,
меншіктің барлық нысандарының ұйымдасуын, және ... ... ... ... ... дамыту қажеттілігі пайда болды.
Ұлттық сақтандыру нарығын қалыптастырудың алғашқы кезеңі Қазақстанның
жеке өзіндік мемлекет ретінде қалыптасуының қиын ... ... ... ішінде сақтандыру ұйымдары сақтандыру қызметін жүзеге асыру
саласында ... ... ... ... ... ... қоғам мен мемлекеттің алдына
қойылған міндеттерінің бірі болып табылады.
«Қазақстан халқының әл-ауқатын ... ... ... атты ... ... ... Президенті Н.Ә.
Назарбаев Үкімет, Ұлттық банк, Қаржылық бақылау агенттігінің алдына жаңа
міндеттер қойды: мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... жасауының ықпалды тетігін қалыптастырып, халықаралық
рыноктардың Қазақстан экономикасына деген сенімін ... ... жеке ... да, ... ... ... сектордағы да
жүйелік тәуекелдерді басқаруды дамыта түсу қажет. Үкімет, ҚБА және ... ... ... ... де ... ... құруы керек». Осы
міндетті шешуде сақтандыру құқығы да өз орнын алатыны байқалады.
Бірақ ... ... ... ... ... жеке ... және де әртүрлі билік пен ... ... ... ... оның жеке ... ... сонымен
қатар сақтандыру ұйымдарының қызметін мемлекеттік ... ... ... ... ... бағаламайды. Нәтижесінде нарық жағдайында
сақтандыруды дамыту ойына күмән тудыртады, ал ... ... ... мемлекеттердің экономикалық және әлеуметтік өмірінің ... ... ... ... ... ... ... саяси және экономикалық
тәуелсіздігі, халықаралық қатынастардың дамуы сақтандырудың орны, рөлі мен
сипатына жаңа ... ... ... 1992-1995 жж. елдің
сақтандыру нарығындағы ретсіздіктен кейін ... ... ... ... туындады. Қазақстанның Президенті Н.Ә. ... ... ... ... ... ... етпейтін қызмет туралы
ойдан арылу қажет. Сақтандыру ұйымдары-банктер, брокерлік компаниялар және
зейнетақыны басқару ұйымдары сияқты қаржылық делдалдар және ... ... ... ... болулары тиіс» [1].
Сондықтан, стратегиялық мақсаттарды белгілеген кезде, біз азаматтан
бастап мемлекеттің мүдделерімен ... ... ... ... ... қол ... ... қолдана отырып әртүрлі келеңсіз
жағдайлардан бір уақытта ... ... ... ... бар ... ... кезінде тәуекел орын ... ... ... ... ... ... мәселелері нақтырақ Қазақстан Республикасының
президенті Н.Ә. Назарбаевтың VI ... ... ... ... ... ... қ., 15 қараша 2006 жыл). Ол, ... ... күш, ... және батылдылық төмендемеу керек. ... ... біз ары ... ... ... ... ... әлемнің бәсекеге қабілетті 50 елдерінің қатарына кіруі» деп
атап ... ... ... секторының дамытудың негізгі міндеттерінің бірі
ретінде сақтандыру нарығын кеңейтуді көрсетеді. «Сақтандыру ... ... ие ... сақтандыру ұйымдарына деген сенімін, сонымен қатар
сақтандыру қатынастарының субъектілерінің сақтандыру мәдениетін ... ... ... жүйесі жетілдіруді талап етеді. ... ... ... ... ... сақтандыруды дамыту қажет» [1].
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев 2014 жыл ... ... ... Бір ... бір мүдде, бір болашақ» атты
Қазақстан халқына арнаған дәстүрлі жолдауында да ... ... ... және ... ... ... құру және
міндетті медициналық сақтандыру енгізу мәселесін зерттеген жөн» деп атап
өткен болатын ... ... ... ... ... ... сақтандыру пайда табу мақсатында капиталы мен өз күшін салатын
негізгі сала ... ... ... ... ... сақтандыру
халықтың әртүрлі топтарын ... ... ... ... құбылыстардан болатын зиянның ... ... ... ... сәтсіздіктері, коммерция бойынша контрагенттік
міндеттемелерді орындамау, банктердің дәрменсіздігі кезінде ... ... ... жүйе ... әртүрлі тауар өндірушілер,
тұтынушылар, шаруаларды да қызықтырады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. ... ... ... ... ... жеткен жетістігін бағалай отырып,
сонымен бірге оның нарықтық жолындағы көптеген ... ... ... ... таппағандықтан сақтандыру құқығы әлі де
ғылыми ... ... ... жүргізіле беруін талап
ететіндігін мойындауымыз қажет.
Қазақстандық ... ... ... субъектілерінің
құқықтық қатынастарындағы шарттарының құқықтық негіздері әртүрлі қырларынан
ашуға негіз болған көптеген ... ... ... бар. ... ішінен
сақтандыру қызметі саласындағы ... ... ... мен ... қағидалары, қайта сақтандырудың түсінігі мен
түрлеріне байланысты Ю.Г. Басин, В.А. ... В.В. ... ... Д.А. ... М. ... Е.Б. ... И.А.Покровский, Б.В.
Покровский, В.В. Почуйкин, Ф. Релельсбергер, В. Ровный, Ф.К. Савиньи, ... Н.Г. ... М.К. ... Е.А. ... В.И. Сенчищев,
Н.Г. Сарсенов және т.б. атап айтуға болады.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... мен ... осы мәселеге қатысты ғылыми
зерттеулерді жүргізуге, сонымен қатар нарық ... ... ... ... ... реттеп, әрі қарай жетілдіруге әсер етеді. Зерттеу
барысында сақтандыру қызметін реттейтін ... ... ... ... мен тұжырымдар студенттердің біліктілігін көтеру курстары
шеңберінде қолданылып, құқық ... ... мен ... ... мәліметтер алуына көмек береді.
Жұмыстың құрылымы. Кіріспеден, екі бөлім, сегіз бөлімшеден тұратын,
қорытындыдан және пайдаланған ... ... ... ... құқықтық қатынастардың жалпы сипаттамасы
1.1 Сақтандыру құқықтық қатынастардың ... және ... ... ... сөз ... не ... деген сөзден шыққан.
А.И.Худяковтың пікірінше, «сақтандыру ... ... ... ... пайда
болды. Кез келген саналы адам өзінің ... ... мен ... ... (өмір жағдайының, өндіріс шарттарының және т.б.) және
өзінің келешектегі қамын ойлай барынша өзін ... ... ... ... ... деген сөз (сақтандыру, сақтандырылу) қандай
болмасын істе кейде сүйеу мағынасында қолданылады, қай кезде де ... және т.б. ... ... осы ... ... жеке және ... ... мүдделерін қорғау құралы ретіндегі мағынада жиірек
қолданылады.
Сақтандырудың алғашқы түрлері ерте заманда ... ... ... ... ... ... ... сипаты бар келісімдер құл
иеленушілік ... да ... Бұл ... ... ... қарыз шарттарына, сонымен қатар теңізде кеме ... ... ең ... мәні ... ... кемелері және теңіз жүктерін
тасуға байланысты ... ... ... ... осы ... ... ... бөлу. Сақтандырудың ең ертедегі ... ... ... ... Егер бір ... малы ... кетсе,
Талмуд басқа малшыларға жоғалған малдың орнына тек мал беруге бұйрық берді,
бірақ не ... да ақша ... Сол ... ... ... ... ... сақтану, ол еш жағдайда байытуға қызмет ете алмайды.
Сақтандыру пайда бола бастаған кезінде, бастапқы ... ... ... ... ... өзара ұжымдық көмек болды [4].
Төңкеріске дейінгі азаматтық құқық оқулықтарында ... ... бір ... басқа тұлғадан-«сақтанушы» өз тәукеліне
мүлікті қабылдайды, яғни жазатайым оқиғадан мүлік жойылған жағдайда ... ... шарт ... анықтама берген.
Экономиканың дамуымен мүліктік мүдделердің ... ... саны ... ... ... басқада салаларына салымдары
және айналымдағы капиталы өсті. XVIII ғ. 60-жылдары басында ... ... ... және жеке ... ... ... Сақтандыру дамып
экономиканың қажеттіліктеріне толық жауап берді және адамның барлық ... ... ... тарады. Сақтандырудың түрлері мен әдістері
уақыт қажеттілігіне қарай өзгеріп ... ... 1706 ж. ... ... ... ... ... ал XVII-XIX ғғ. сақтандыру
қызметтерінің жаңа түрлері пайда болды, оларға малдарды ... ... ... қаржылық шығындардан, жазатайым оқиғалардан және
сақтандырудың басқа түрлері.
Ресей ... ... ... ... ... сақтандыру
жеткілікті деңгейде дамыған жоқ. Жергілікті қазақ халқының өмір салты мен
шаруашылығы (көшпенді және ... ... мал ... ... ... ... төмен деңгейде дамуы сақтандыруды кең тарауына
жағдай жасамады. Егер сақтандыру келісім-шарттары жасалса да, ол тек ... ... ... ірі ... (Орынборда, Оралда, Атырауда және
т.б.) және жер шаруашылығымен айналысатын аймақтарында жасалды.
Қазақстан халқының күнделікті өмірінде және экономикасына сақтандырудың
нақты енуі ... ... ... орын ... ... «сақтандыру» кез келген нәрсенің жағымсыз садарынан
қорғануды білдіреді. Осы ... ... ... өзімен пайда болды
және табиғаттың, сонымен қатар барлық тірі жанның ... ... ... ... Сақтандырудың алғышарттары болмыс, адамдардың арасындағы қарым-
қатынастар негіздерінде қаланған. Адам өмірі мен денсаулығы, оған тиесілі
мүліктің тағдыры ... ... ... ... ... ... ... байланысты материалдық объектілер ұшырайды.
Осы арада сақтандырудың жаңа түрі пайда болды «өзін-өзі сақтандыру»
немесе ... ... ... мәні адам ойда ... ... ... ... кідірістің алдын алу үшін материалдық және ақша
қаражаттары құралдардың қорларын құратындығында. А.И. Худяковтың ... ... деп ... өз ... ... етуі ... шаралар қабылдайтындығын түсінеміз. Осы сақтандыруда тұлға өзін ... ... ... ... ... ... бір зардаптың,
қандай болмасын зиянды оқиғаның нәтижесінде (келтірілген зардаптың ... ... ... ... жою үшін ... арнайы
(«сақтандырушы») табиғи және ақшалай қорларды жинауды білдіреді.
Сонымен қатар әр ... ... ... пайда болды, яғни қандай
да болмасын қасіреттен бірнеше адамдар тобының бірін біріне көмек көрсету
туралы келісімдері, өзара ... ... құру ... Осылай сақтандырудың
екінші түрі пайда болды, оны қазіргі уақытта ... ... деп ... тілінде «сақтандыру» термині «сенімділік» деген ... ... да бір ... ... ... ... сияқты
түсіндіруге де болады, біреуден көмек алатынына үміттенуі. Сонымен,
күнделікті ... ... ... «тәуекел» ұғымы әр түрлі
құбылыстардың белгілеуі үшін ... ... ... оқиғасының
туындауының мүмкіндігі, сақтандырудың объектісі мен ... ... ... М.Б. ... ... ... «сақтандыру» қысқаша
тұжырымдамасы келесідей ... ... ... ... «сақтандыру» термині «қамтамасыз ету» мағынасын білдіреді (неміс
тілінде Versicherung және Assekuranz; француз тілінде assurance; ағылшынша
assurance және ... ... ... ... ... ... және т.б.). ... латын түбірін қолданбайтын тілдерде де орын
алады («securus»), мысалы, поляк тілінде - ubezpieszenie.
Демек, бізге айқыны, ... ... бойы ... жүйе ретінде, ең
алдымен тәуекелдің әртүрінен халықтың мүліктік мүдделерін ... ... ... сақтандыру тәуекелдердің превенциясы бойынша ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатады және ұлттың жай күйі мен
байлығы арттыруға мүмкіндік береді [7].
Сақтандыру қазіргі таңда өмірдің әр ... ... жиі ... ... ... ... ... мен заңды тұлғалардың мүдделерін
қорғаудың бір тәсілі. А.В. Серебровскидің айтуы бойынша: «Тәуекелді барынша
азайту ... ... ... ... ... ... ... Осылайша сақтандыру моральдық мағынаға ие: ол ... ... ... өздерінің жылжитын және жылжымайтын мүліктерін өрттен, селден,
опат болуынан барынша сақтауға тырысады. ... ... ... ... ... ... ... контрагенттердің
дәрменсіздігі және т.б. жағдайлардың нәтижесінде зардаптардың пайда болу
тәуекелінің ... ... ... Бұл өз ... ... себебін тигізді. Уақыт өте осы қажеттіліктер азаймайды, керісінше
азаматтардың мүліктік жағдайының өсуіне байланысты өзектілігі артады.
Бірте-бірте сақтандыру ... ... ... мен ... ... ... өндірісте қызмет етудің арнайы саласына айналды. ... ... ... ... реттеу қажеттілігі пайда болды.
Сақтандыруды дамыту мемлекеттік бағдарламасында заманауи және тұрақты
ұлттық ... ... құру ... ... ... ... ... және шаруашылық субъектілердің мүдделерін
қорғайтын құрал ... ... ... ... ... ... ... құру
мемлекеттің әлеуметтік саясатының ... ... болу ... ... сәйкес, сақтандыру саласы адамның өмірінің барлық жақтарын
қамтиды, өндіріс және әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... да ... ... ... таңда
сақтандыру жинақтаушы-сақтаушы қызметін жүзеге асырады.
Сақтандырудың маңыздылығын көрсететін бірнеше факторлар бар. ... ... ... ... сипаты мен мөлшеріне тәуелсіз қоғам
мен ұйымдардың әртүрлі мүдделерін қорғауға қосымша мүмкіндік береді. Табиғи
және техногенді ... ... жою ... мемлекеттік бюджетке
түседі және ол өз шегінде объективті шектеулі ... ... ... ... ... ... қызметтің дамуын жетелдетуге,
пайдаланылатын өндіріс технологияларын жетілдіруді ... ... ... ... экономикасының сенімді және тұрақты
дамуына, ... ... ... ... және ... ... ... жоғарылатуға жағдай жасау керек.
Сақтандыру сұрақтары, медициналық сақтандыруды қоса алғанда әлеуметтік
қамтамасыз ету мәселелеріне ... ... ... ... ... ... ... келесі міндеттерді шешуге мүмкіндік
береді:
1. Табиғи-техногенногенді сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... ауыртпалықты барынша азайту;
2. Сақтандыру арқылы әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... бойынша, еңбекке жарамдылығын
жоғалтуымен немесе асыраушысының қайтыс болуына ... ... ... ... төлеу), нарықтық экономика ... ... және ... ... ... ұлттық экономикаға
ұзақ мерзім негізінде тарту [10].
Мемлекет тағы да бұрын ... ... ... ... ... ... етуге дәрменсіз болды. Бұл ауыртпалық сақтандыруға
жүктелді. Сонымен қатар, ... ... ... ... байқалды, құқық қорғау органдары ұйымдасқан ... ... ... ... ... саны ... Нарықтың
шарттарына сәйкес адамның өміріне және денсаулығына келтірілген зардаптың
орнын толтыруына қандай да ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде көлік құралдары және т.б. келтірілген
зардаптың орнын толтыру өзекті мәселелердің қатарына кірді.
Сақтандыру ісіндегі ... ... ... сақтандыру оқиғасының
орын алуы мен осы ... ... ... зардаптың пайда болу
тәуекелі табылады. Осындай тәуекелдерге сақтандыру құрылымы есептелген:
сақтандыру оқиғасының болуы да ... да ... ... ... болса
да зардартар болуы не болмауы мүмкін. Сақтандыру сүйенетін тәуекел санаты,
зиянның және оның нақты болуы мүмкіндігі ... ... ... оқиғасының орын алуын білдіреді.
Демек, сақтандыру құрылымы барлық жағдайларда тізбектелген болуы керек:
сақтандыру оқиғасы-себепті байланыс-зиян.
Сақтандырудың терең тарихи тамыры ... осы ... ... осы
ұғымның нақты ғылыми анықтамасы болған жоқ және сақтандырудың табиғаты мен
шекаралары ... ... ... ... ... құбылыс
ретінде негізделеді.
«Сақтандыру» ұғымы көп қырлы болып келеді және әртүрлі ... ... ие ... Сақтандыру теориясында сақтандыру түсінігіне
байланысты даулар туындайды: олар ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың жиынтығы ретінде [11].
Орыс тілінде «сақтандыру» сөзі әртүрлі мағыналарға ие болады. Ең кең
мағынасында «сақтандыру» сөзі бір ... ... ... ... түсіндіріледі. Салыстырмалы мағынада сақтандыру, Ожеговтің орыс
тілі сөздігіне сәйкес, белгілі ... ... бір ... ... ... ... зиян орын ... ақшалай төлемді
төлейтін арнайы мекемеге мерзімді жарналарды енгізу жолымен мүмкін зияннан
сақтануды ... ету ... ... сақтандыру шаралардың жүйесі арқылы анықталды. Үлкен
кеңестік энциклопедиясында сақтандыру болып табиғи апаттар, жазымдар ... де ... ... төленетін ақшалай төлемдер зиянды толтыратын
ақшалай (сақтандыру) қорларын құруға байланысты шарарлар жүйесі.
Осы ... ... ... ... ... көрсететін, бірақ сақтандыру қорын құру үшін негізгі құрал
ретінде ақшаға нақты нұсқаумен, 1984 жылы Заңи ... ... ... апат күштерінен, жазатайым оқиғалармен
немесе ... ... ... ... ... сонымен қатар басқа
ақша төлемдерін төлеуін мамандандырылған мемлекеттік сақтандыру ұйымдары
қаражат ... ... ... ... ... ... ... құруға байланысты шаралардың жиынтығы.
Кейбір авторлардың еңбектерінде бұл екі анықтама ... ... ... ... ... ... және мүліктік тәсілдері көрсетілген.
К.А. Граве және Л.А. Лунц пікірлері бойынша сақтандыру-материалдық және
(немесе) ... ... ... ... ... шаралардың
жиынтығы, олардың есебінен қоғамдық шаруашылықта табиғи ... ... ... орын ... шығынның орнын толтыру мен зиянды жою
жүзеге асырылады. Осы анықтама ... кең ... ... Тар
мағынада сақтандыру, олардың пікірі бойынша, жеке ұйымдар, жеке ... ... ... ... ... есебінен құрылған, арнайы
ұйымдардың басқаруында болатын сақтандыру қорын құруды білдіреді.
Бір топ ... ... әдіс ... ... Ф.В. Коньшиннің
пікірі бойынша: «сақтандыру табиғи апаттар мен кездейсоқ жағдайлардан,
сондай-ақ сақтандырылғандардың еңбекке қабілеттілік пен ... ... орын ... ... зиян үшін ... ... сомасын
төлеуде халық шаруашылығында сақтандыру төлемдерін өтеу ... ... ... ... әдістердің бірі болып
табылады».
А.П. Плешков атап ... ... ... арнайы сақтандыру
қорының және оны шығындаудың жеке және заңды ... ... да ... және ... ұйымдардың, азаматтардың) алдын ала
ақшалай төлемдер есебінен қалыптастыру әдісі ... ... бір ... ... ... және ... жағдайлардан келтірілген
мүліктік зиянды өтеу үшін, ал бір жағынан азаматтардың (сақтандырылған мен
оның жанұясы) өмірінде белгілі бір ... орын ... ... ... төленуін қалыптастыру әдісі болып табылады».
КСРО уақытында қалыптасқан анықтама бойынша «орталықтанған» сипаттамада
және сақтандыру қызметінде мемлекеттің монополиялық сипатта ... ... ... ... ... түрде болғаны туралы мәлімдеме
жоқ.
Кейіннен, сақтандыру анықтамасында ... ... ... ... теория, практика и зарубежный опыт» атты ... ... ... ... ... жеке және ... ... ерекше экономикалық келісімдік қатынас болып табылады, ... ... ... ... арнайы ұйымдастырылған құрылым болады
[13]. Кейбір ... ... ... ... шартымен»
теңдестіреді. Мысалы, В.Р. Идельсон ... ... ... бір
контрагент (сақтанушы) белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың орын алуы
кезінде мүліктік ... ... ... ... оның бөлігін алу құқығын
иемдену) өтеу құқығын иемденетін сауда-саттық келісім болып табылады» [14].
Сақтандыру туралы түсінік оның ... ... ... немесе жеке
қатынас ретінде түсіндіреді. Сонымен қатар, мынандай көзқарас бар, ... ... ... да бір ақша ... ... және ... ... залалды өтеу бойынша оның уақыты мен
кеңістігі бойынша бөлінуі [15]. ... А.И. ... ... ... ... ... мен ... құрылуымен байланысты кез келген
қызмет ауқымын қамтып шексіздікке дейін кеңейтпеу керек».
Сақтандыру-бұл тек табиғи апаттар мен ... ... ... ... кездейсоқ жағдайлардың орын алуы кезінде келтірілген зияндарды өтеуге
арналған арнайы ақша қорларын (мемлекеттік немесе жеке) құру ғана ... ... ... ... ең ... ... мұнда субъект ретінде сақтанушы мен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның
сақтандыру қорғанысын материалданған сақтандыру төлемімен қамтамасыз етеді.
Сақтандыру қатынасы жоқ болса, сақтандырудың өзі де болмайды».
Қоғамдық қатынас ретінде сақтандыруды түсіну кең ... ... ... ... ... тар ... ... ал кең
мағынадағы сақтандыруға біздің зерттеу пәні болып табылмайтын әлеуметтік
сақтандыру сияқты сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... сипатта, қоғамдық мүдделерді көздеп және ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесі ретінде
түсіндіреді. М.И. Басаков сақтандырудың экономикалық ... ... ... ... құралдар қорын құру ... ... орын ... ... ... материалды немесе
басқа да зияндарын өтеу үшін осы ... ... ... ... ... ... ... [16]. А.А. Гвозденко, А.А.
Веретенов, Н.Н. Кузьминов және тағы басқалары сақтандыруды «қандай да ... ... бар ... ... ала отырып, сақтандыру қатысушылары
арасында зияндарды бөлу негізі болып ... тек ... ... ... [17]. В.В. ... ... екі ... мағынасын ашады: жалпы
және экономикалық мағынада. ... ... ... сақтандыру-жеке
немесе заңды тұлғалар шеккен зияндарды көп тұлғалар ... бөлу ... өтеу ... ... ... ... бұл азаматтарға олардың
өмірінде әртүрлі жағдайлар орын алғанда жәрдемдесу үшін арнайы құрылған қор
бойынша экономикалық қатынастар ... [18]. ... ... ... ... ... ... табиғатын жоққа шығарып ... ... ... ... ... «Сақтандыру-бұл сыртқы жағымсыз факторлардың
әсерінен ... ... ... ... ... мен ұйым ... қорғау
нысаны» [19]. М.И. Брагинский сақтандыру мәнін «жауапкершіліктің бөлінуі»
ұғымы арқылы ... ашты ... ... А.И. ... аяқтады, ол өзінің зерттеуінде
мынаны атап көрсетті: «Осыған байланысты «сақтандыру құқықтық мағынасында»
әрқашан аз ... көп ... ... ... тән сақтандыру
белгілеріне негізделеді. Бұл ... ... ... анықтамасы
сақтандыру заңдылығы берген түсіндірмесін қоданумен ... ... ... ... экономикалық санаттағы сақтандыруға сай келуі тиіс.
Егер де ... ... ... ... ... ертелі ме кеш пе
сәйкессіздік анықталып,сақтандыру қызметінің сапасына әсер етеді ... ... ... енгізуді талап етіледі.
Сонымен қатар, сол уақыттан бері мемлекет қабылданған құқықтық нормалар
арқылы ... ... ... ... бастады, бұл реттеу
сақтандырудың объективті сипаттамасының ... ... ... ... өз ізін ... Бұл ... ... мағынада»
өзі қолданатын құқықтық шындыққа тәуелді етеді.
Сондықтан, сақтандыру «экономикалық мағынада» әрқашан қандай да ... ... ... ... байланысты болады және
керісінше. Осыдан шығатыны, қазіргі таңда сақтандырудың «экономикалық» ... ... ... ... болуы тәжірибе немесе
теория жүзінде айқандалған ... ... ... ... ... 2000 ... 18
желтоқсандағы Қазақстан Республикасының «Сақтандыру ... ... ... ... «Сақтандыру өз алдына жеке немесе заңды
тұлғалардың заңды мүліктік мүдделерін ... ... ... орын ... ... ... ... өз актив
шоттарынан сақтандыру төлемі арқылы қорғау бойынша қатынастар ... ... ... ... А.И. Худяков өзінің зерттеуінде назар аударған өзіндік
оң және теріс жақтарын байқаған. Оның ... ... ... қателіктерге толы. Біріншіден, сақтандыру қатынастардың кешені
ретінде анықталады. Екіншіден, қарастырылып ... ... ... ... заңды тұлғаның мүліктік мүдделерін қорғауға әкеледі. Үшіншіден,
бұл ең бастысы, осы ... ... ... ... жүзеге асу мүмкіндігі. Төртіншіден, берілген анықтама
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... орын ... ғана сақтандыру төлемін алу негізі көрсетілген
сақтандыру ... ... ... ... А.И. ... ... ... келісеміз, тек бір жағдайдан
басқа. Біз сақтандырудың заңнамалық анықтамасына әділ сын деп ... ... ... тек жеке ... ... ... мүліктік
мүдделерін қорғауға ғана бағытталмаған. ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
мүдделері бар. Сонымен қатар, жеке немесе заңды тұлғаларға жатпайтын шаруа
және фермерлік шаруашылығының ... ... ... тыс ... тыс.
Және де анықтамада келісім-шартпен белгіленген ... да ... ... тек ... ... ... тиіс.
Анықтамада тек «сақтандыру жағдайларын» ғана көрсету керек, алайда
«сақтандыру ... ... ... ... ... осы анықтама мен
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде ... ... орын ... ғана ... төлемін алу негізі ... ... ... ... ... болады (АК,803б.1т.).
Біздің келіспейтініміз-сақтандырудың қатынастар кешені ретінде қарала
алмайтығында. Біздің пікірімізше, сақтандыру нақты бір қатынас ... ... ... ... ... де ... ... Мәселен, біз Қазақстан
Республикасына байланысты сақтандыру туралы айтқанда түгелдей қатынастар
кешені туралы айтамыз. Ең дұрысы жеке ... ... ... сақтандыру қатынастары дегеніміз жөн.
Сонымен қатар, қаралып отырған анықтаманың кемшілігі ретінде тек
мүліктік ... ... ғана ... ... ... ... де ... жатуы тиіс. Ю.Б. Фогельсон Ресей Федерациясының
«Ресей Федерациясындағы сақтантандыру ісін ұйымдастыру туралы» Заңында
бекітілген ... ... ... келе «тек ... ... ... талаптардан басқа, ол кейбір деңгейде анохронизм болып
табылады, дегенмен де сақтандырудың ... ... ... ... ... мүдде-бұл тұлғаның затқа деген мүліктік ... ... ... ... ... ... құқықтық
объектілеріне материалды емес игіліктерді де ... ... ... т.б. ... ... осы ... байланысты мүдделерге де
қолданылады» [22].
Сонымен «сақтандыруды» келесі мағыналарда түсінуге ... жеке ... ... ... (сақтандыру қатынасы);
б) қатынастардың кешені ретінде;
в) құқықтық институт ретінде;
г) белгілі бір қызмет түрі ... ... ... жеке қатынас ретінде қарастырады: сақтандыру
өз алдына заңнамада немесе ... ... ... ... ... ... ... сақтандырылған тұлғаға сақтандыру
қорғанысы ретінде материалды тұрғыда сақтандыру сыйақысын төлеу және басқа
да ... ... ... сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы қатынастар
болып табылады .
Ю.Б. Фогельсонмен сақтандыру қатынастарына тән белгілерін көрсетті:
а) белгілі бір ... орын ... ақша ... ... осы ... орын ... ... қатынастың бір қатысушысының мүдделерінің болуы ... ... ... оның ... ... ақша сомасының төленуімен
қамтамасыз етіледі;
г) қорғаныс қызметін ұсынудағы ... ... ... ... ақша қорының болуы, осылардың есебінен қорғаныс
қамтамасыз етіледі .
Сақтандыруды қатынастар жүйесі ... ... ... ... жеке ... ... ... шаруа және фермерлік шаруашылықтары мен
әкімшілік-аумақтық бірліктердің, мемлекеттің заңды мүдделерін ... ... ... сақтандыру шартымен белгіленген сақтандыру жағдайының
орын алуы кезінде сақтандыру ұйымдарының өз ... ... ... ... ... ... ... ету бойынша қатынастардың кешені.
Құқықтық институт ретіндегі сақтандыру ... жеке ... ... ... және ... ... мен ... мемлекеттің заңды мүдделерін (мүліктік және мүліктік емес)
сақтандыру шартымен белгіленген сақтандыру ... орын алуы ... ... өз ... ... ... төлемін төлеу арқылы
қорғалуын реттейтін құқықтық нормалар жиынтығын білдіреді.
Белгілі бір ... түрі ... ... ... ... 2000
жылдың 18 желтоқсандағы Қазақстан ... ... ... ... 4-бабында көрсетілген: «Сақтандыру ... ... екі ... ... ... ... актіге сәйкес
лицензиясыз не Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптарына ... ... ... негізінде сақтандыру келісім-шартын жасау және
орындаумен байланысты сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қызметі» .
Бұл анықтама да А.И. Худяков тарапынан сынға ... ... ... ... ... бір түрі ... табылады. Екіншіден,
«сақтандыру келісім-шартының орындалуына байланысты» қызмет осы анықтамада
айтылғандай «уәкілетті органнның лицензиясы негізінде» ... ... ... ... ... асады. Үшіншіден, сақтандыру қызметі
«Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес» жүзеге асырылады деп көрсету
тым артық. Қандай да бір ... ... ... ... талаптары
негізінде жүзеге асады. Сондықтан да, сақтандыру қызметін сақтандыру ... мен ... ... ... ұйымдарының қызметі ретінде анықтау
оңай және дұрыс».
Біз көрсетілген кемшіліктермен келісеміз, алайда А.И. ... ... ... ... тар ... ... яғни сақтандыру
ұйымдарының қызметі ретінде ғана. Бір ... бұл ... Оның ... ... ... ... үздіксіз байланыста,
сақтандыру бойынша қызмет болып табылады. «Сақтандыру қызметі» термині
мазмұнындағы ... ... ... ... ... деп ... мүмкін болатын субъектілер қатарынан сақтандыру міндеттемесінде қатысу
кәсіби қызметі болып ... ... ... ... ... ... алып ... керек.
Кейбір авторлардың пікірі бойынша сақтандыру қызметі сақтандыру шартын
жасау мен ... ... ... ... ... ретінде ғана
шектелмейді. Мәселен, Ю.Б. Фогельсон бойынша, «сақтандыру қызметі ... ... ... сақтандыру келісім-шартын жасау және орындау;
б) сақтандыру қорының құралдарын басқару-сақтандыру ... ... ету үшін ... ... ақша ... ... ... мазмұны бұл ... ... ... ... ... шығады және жария
құқығы (мысалы, сақтандыру қорларының қалыптасуы мен орналастыру ... ... ... ... қосады.
Сонымен қатар, сақтандыру қатынастары экономикалық тұрғыда өз алдына
капиталдардың ... ... ... білдіреді, ал бұл қызметке мемлекет
арнайы қадағалауды жүзеге асырады».
Сондықтан да, сақтандыру қызметін тар және кең ... ... Тар ... оны ... ісі» ... белгілеуге болады
(мәселен, Ресей Федерациясының «Ресей Федерациясындағы сақтантандыру ... ... ... ... ... ... ... және
сақтандыру келісім-шартын жасау мен орындау бойынша сақтандыру ұйымдарының
қызметі ретінде қарастырады.
Кең ... ... ... ... мен ... сақтандыру
қорының құралдарын басқарумен және сақтандыру қадағалауын ұйымдастырумен
байланысты барлық қызмет түрін ұғынуға болады.
Сақтандыру қызметі саласындағы қатынастың ... ... ... ... анықтама ұсына аламыз:
Сақтандыру қатынасы бұл келісім-шартта немесе заңнамада қарастырылған
сақтандыру жағдайы орын алған ... ... ... ... және мүліктік емес мүдделерін қорғау ретінде сақтандырушымен
өндірілген сақтандыру сыйақысын төлеу және басқа да ... ... ... мен ... ... қоғамдық қатынастар болып табылады.
Сақтанушы-сақтандырушыға сақтандыру ... алу ... ... ... ... ... ... сақтандыру төлемі
есебі негізінде сақтандыру қорғанысын қамтамасыз ететін тұлға.
Сақтандырылған-оның ... ... ... ... ... ... сақтандырылғандар болып ауыл шаруашылық тауар өндірушілер
табылады. Сақтанушы мен ... бір адам ... орын алуы ... да ... ... сақтанушы басқа бір тұлғаның мүддесін сақтандырса).
Сақтандыру төлемі-жинақтаушы сақтандыру шартында анықталған, сақтандыру
жағдайының келіп ... ... ... ... ... ... ... сақтандырушымен сақтанушыға (пайда алушыға) төленетін
ақша сомасы. Сөйтіп, сақтандыру төлемі сақтандырушы іс ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру төлемін қарастыратын
жағдай. Сақтандыру жағдайы табиғи әсер, техногенді сипат және ... ... ... өз ... болу ... ... ... Сонымен қатар,
сақтандыру жағдайы ретіндегі қарастырылатын жағдай кездейсоқтылық ... ... ... ... ... түсу ... ... шарт тараптарымен өз
бетінше бағаланады, сонымен қатар ... ... ... ... қажет, егер соңғысы орын алса ол жағдай кездейсоқтық болмайды.
Жағдай орын ... ... мен ... ... ... ... ... қарастырылатын жағдайларға қолданылмайды.
Сақтандыру жағдайларының түрі заң актілерімен (сақтандыру міндеті болып
келген кезде) және шарттармен ... ... ... ... ... ... ... қорғанысына (яғни, сақтандыру неге
бағытталған) жататын сақтандырылғанның мүдессі болып ... ... ... ... ... материалды
құндылықтар, сондай-ақ жеке мүліктік емес құқықтар.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... оларға жалпы және арнайы белгілері тән болады. Оларды
құқықпен реттелетін қатынастар ... ... ... ... ... ... жатқызуға блады:
- сақтандыру құқықтық қатынас жігерлі сипатта болады;
- ол салыстырмалы қатынас болып ... оған ... ... ... заңи және фактілік іс-әрекет сақтандыру құқықтық қатынастың объектісі
болап табылады;
- субъективті азаматтық құқықтардың және заңи міндеттемелердің болуы.
Ғылыми және оқу ... ... ... ... ... жалпы белгілері көрсетілген.
Сақтандыру құқықтық қатынастардың ерекшелігі кез келген құқықтық
қатынастардың (субъективті ... ... және ... ... ... ... көрінеді.
Алайда осы ( жалпы ) қасиетпен қатар сақтандыру құқығы мен сақтандыру
бизнесінің теориясы мен ... ... ... ... үшін
«сақтандыру мүддесі», «сақтандыру жағдайы», «сақтандыру тәуекелі»,
«сақтандыру төлемі» және т.б. ... ... ... өңдіріп шығарды.
Айта кететін жайт, сақтандыру құқықтық қатынастардың анықтамасы аса
сирек кездеседі. В.И. ... ... ... қатынастарға
келесідей анықтама берді: ... ... ... бір тарап
(сақтандырушы) белгілі бір мерзім ағымында белгілі бір оқиғаның (сақтандыру
жағдайы) басталуынан осы тұлғаның мүлкіне не өміріне ... ... ... ету ... ... ... ал осы ... орын алған
жағдайда өзге тарапқа (сақтанушыға) сақтандыру төлемін (сақтандыру сомасын)
төлейді.
Өзге ... ... ... ... бір көлемде жарна
(сақтандыру сыйақысы) төлеуге міндетті».
В.С. Белых, И.В. Кривошеев ... ... бір ... ... құқықтық қатынастардың сақтандырушы жауапкершілігімен
байланысты кейбір ... жол ... деп ... ... сипаттамасында бірінші орында сақтандырушының ... ... үшін ... ету ... тұрады.
Көрсетілген теңдестіру сақтанушы ... ... ... ... ... ... өз ... екендігіне күмән тудырады.
Осы авторлардың пікірінше, сақтандыру құқықтық ... ... ... ретінде анықтауға болады, ол ... ... ... ... ... ... ... сақтанушының
(сақтандырылған тұлға) оған (кредиторға) сақтандыру төлемін ... ... ... ... төлеу арқылы сақтандыру
мүддесін жүзеге асыру тиіс, ал сақтанушы сақтандырушының міндеттерінің
орындалуын талап ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың объектілері
мен субъектілері
Объект ұғымын субъектінің (тұлғаның) кез келген қызметі (тәжірибелік не
танымдық) ... ... ... зат ретінде түсіндіріледі.
Қазақстан Республикасынының сақтандыру заңдылығына сәйкес, ... жеке ... ... ... заңды тұлғалардың, шаруа және
фермерлік шаруашылықтардың жеке мүліктік емес мүдделерімен тығыз байланысты
кез келген мүліктік мүдделер ... ... ... 2000 жылғы ҚР «Сақтандыру қызметі туралы» Заңында
сақтандыру объектісі ұғымы ... ... ... 1999 ... 1
шілдесінен ҚР-ның Азаматтың кодексінің 807-бабында көрсетілген [23]. Онда
азаматтардың және заңды тұлғалардың кез келген ... ... ... жеке ... ... ... мүмкін екені айтылған, соның ішінде:
1) азаматтардың белгілі бір жасқа дейін ... ... ... ... ... өмір ... өліміне, азаматтардың өмірінде
белгілі бір оқиғалардың басталуына;
2) жазатайым жағдайлардың және өзге де ... ... ... өмірі мен денсаулығына зиян келтірілуіне;
3) мүлікті иеленуіне, пайдалануына және оған билік етуіне;
4) басқа тұлғаларға, ... ... ... (міндеттемелерді) бұзу
салдарынан келтірілген зиянды өтеу міндетіне байланысты кез келген мүліктік
мүдделері мүліктік және жеке сақтандыру объектілері бола ... ... ... жоқ ... ... тек ... ... көрсетілген, бірақ жалпы теориялық ұғым ... ... ... ... және ... ... тағы да тек ... мүдделері
көрсетілген және олармен тығыз байланысты жеке мүліктік емес ... ... ... қамтылмаған-шаруа және ... ... ... ... ... ... бірі сақтандыру объектісінің
анықтамасын беру мәселесі болып табылады.
А.И. Худяков бойынша «сақтандыру ... ... ... бар ... ... ... ... объектісі өзіндік субъективтік ... ... ... бар болу ... туралы) немесе өзге
тұлғаның материалдық ... ... ... ... ... ... ... материалды көрінісі-сақтандыру
сомасымен және сақтандыру ... ... ... оның бар болу ... ... ... ... объектісі өзіндік экономикалық көрінісінде-бұл сақтандыру
сомасымен және сақтандыру затымен ... ... ... ... ... ... ... мен сақтандырушы арасындағы
қатынас.
Экономика саласындағы ғалымдарың көзқарасы ... ... ... ерекшелігі өзара ... ... ... ... болып табылады:
- өрттен мүлікті сақтандыру;
- ауылшаруашылық егістерін құрғақшылық пен ... да ... ... ... ... ... және еріксіз союдан сақтандыру;
- көлік құралдарын апаттан, алын қашудан және т.б. қауіптерден сақтандыру.
Сақтандыру объектісінің құндылығы болып сақтандыру сомасы табылады.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... шарт бойынша сақтандыру жағдайы орын алғандағы сақтандыру
қорғанысын қамтамасыз етуіне қатысты сақтандыру ... мен ... ... ... бар ... ... ... сақтандыру объектісін нақты анықтай алмауы
таңқаларлық жайт ... ... ... объектісі көріністерінің көп
аспектілі болуы себін тигізеді. О.К. Кагазов ... ... ... ... ... мүддесі;
2. сақтандыру төлемі;
3. кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру;
4. сақтандыру жағдайы;
5. сақтандыру сыйақысы;
6. ... ... ... ... ... ... сақтандыру қатынастарының барлық
мүмкін элементтері жүйесіз (орын) қосылуы орын ... ... ... сомасын көрсету қажет емес еді, ... ол ... ... ... ... ал ол өз ... сақтандыру
мүддесі ретінде көрініс табады.
Сонымен қатар, Г.М. Тлебаеваның көзқарасымен келісе алмаймыз: «жалпы О.
Кағазов пікірін мойындау ... ... ... ... сақтауды
сақтаңдырудың негізгі түріне жатқызу керек, ал ... ... кез ... ... ... мазмұны мен шарттары, келісім-
шарт өз алдына аз мәнді емес сақтандыру объектісі болып ... ... ... ... ... ... бола алады?
Дұрысы біздің көзқарасымыз бойынша, сақтандыру құқығының ... ... ... анықтама: «сақтандыру объектісі (кең мағынада) сақтанушының
бар болу материалды жағдайларының ... ... және ... ... ... анықтауға болады, сонымен қатар оның ... ... ... ... ... орын алғанда сақтандыру
төлемін сақтандырушының төлеуі негізінде орын алады».
Біздің көзқарасымыз бойынша, осы анықтамалардың сапалы ерекшелік болып
сақтанушының ... ... жан ... ... сонымен бұл
анықтама тек мүліктік мүддені ғана ... жеке ... емес ... ... ... ... ... болмауына байланысты
проблема бар. Бұл ғалымдар арасында осы ұғымның ... ... ... ... Ол ... ... сақтандыру қатынастарында ерекше орын алады, себебі заң шығарушы
«мүдде» терминін көп қолданады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің ... ... ... сақтанушының мүддесі туралы сөз ... ... ... ... отыру мүдделілігі туралы, және де
азаматтардың және заңды тұлғалардың мүліктік мүдделері ... сөз ... ... ... де «мүдде» санатының анықтамасы жоғарыда айтылғандай заңнамада
жоқ. Қазақстан Республикасының Азамамттық кодексінің ... ... заң ... мүліктік сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Осы нормаларға сәикес мүліктік ... ... ... мүмкін мүліктік мүдде ұғымына мүліктің жоғалуы ... ... ... зиян ... ... ... бойынша жауапты болу тәуекелі және кәсіпкерлік тәуекелдерді
жатқызуға болады.
Азаматтық құқық бойынша әдебиеттерде «мүдде» және ... ... ... дәл ... ... ... ... шаруашылық субъектілердің-азаматтар мен заңды
тұлғалардың мүліктік мүддесі ұғымынан мынаны ... ... ... ету, ... ... ... мүдделері, сонымен қатар,
әртүрлі табыс көздеріне байланысты мүліктік мүдде».
Көріп ... ... ... ... ... бір
термин келесі бір термин келесі бір белгісіз терминмен ... ... ... ... ... ұғымының мәні ашылған да, ал ... ... ... Яғни, «мүліктік мүдде» санатының мазмұнын
толық көлемде ашу мүмкін емес.
Осы аталған мәселемен айналысатын ... ... ... ... әртүрлі түсіндіріп ... ... ... олардың
қажеттіліктерімен тығыз байланыстыра отырады.
«Қажеттілік» термині ... ... мен ... ... ... ... сұраныстары. Адамдардың қажеттілік жүйесіне, ең
алдымен, заттай қажеттіліктері (материалды және ... ... ... кітаптарға және т.б. ... ол ... ... ... беруде, денсаулық сақтауда.
Қазіргі таңда философия, ... ... ... заң
саласындағы көптеген зерттеушілер мүдде мен қажеттіліктер бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... құбылыс екенін
мойындады. А.Т. Ханипов дұрыс атап көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... оқшауланбаған, олар
белгілі бір диалектикалық бірлікте екені сөзсіз. Қажеттілік ... ... ... ... ішкі ... күші орын ... оның қорытындысы
негізінде қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған мүдденің ... ... ... осы ... ... осы екі ұғым ... ... жоқ деп қорытындылауға ... ... ... ... ... ... және ... де болмайды».
«Жаңа философиялық энциклопедия» еңбегінің авторларының пікірінше,
мүдде-бұл «адамдардың әртүрлі ... ... ... ... ... ретінде бағаланады» [26].
Мұнда айтатын жайт, философияда мүдде әрқашан тәжірибелік қызметпен
байланыстырылып және қажеттіліктерде, армандардан, сезімдерден, ... ... ... ... ... ... мүдденің қажеттілікпен
теңдестірілуі және мүддені ұғынудағы материалистік сауық шығады.
Біздің пікіріміз бойынша, мүдде анықтамасына, мүдде-субъектінің ... бір ... ... ... ... ... түсінік
анағұрлым сәйкес келеді. Осы анықтамаға сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... ақша және құнды қағаздар,
өзге мүлікте, соның ішінде мүліктік құқықтарды қанағаттандыруға бағытталған
қызметтері.
Мүліктік мүддені ... ... ... бір ... ... білдіреді. Жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... немесе қызметтерді оны
қолдану бойынша, және де табыстардың жазалуы бойынша фактілер негізінде
оларда ... ... ... ... ... ... мүліктік мүдделерін жүзеге асыруға мүмкіндік бермейді. Осы ... ... ... ... зиян ... айтуға болады.
Сақтандырушымен сақтандыру келісім-шартын жасай отырып, сақтанушы
өзінің мүліктік мүддесін жағымсыз оқиғалардан сақтандырушының ... ... ақша ... ... сақтап, оларды жүзеге асыруын
қамтамасыз етеді.
Сақтандырушымен төленетін ... ... ... ... ... ... көлеміне байланысты. Сақтанушының мүліктік
мүддесіне сақтандыру жағдайы орын ... ... зиян ... ... бағаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... мүліктік мүдде әрқашан құндылық,
ақшалай көріністе болады» [27].
Егер де мүлікті пайдалану, билік етумен, иеленумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... оңай және мүліктің нақты құндылығына сәйкес болса, онда
жеке сақтандыру немесе жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... емес. Осыған байланысты ... ... және ... ... келісім-шартын
жасасқан кезде сақтандыруға алынатын мүліктік мүдде шарттық ... ... ... ... жеке сипатта, яғни осындай мүддесі бар тұлғаға
байлаулы болады. Сақтандыру үшін бұл өзара ... ... ... ... ... ... бар тұлға ғана сақтандыру келісім-
шартында тарап бола алады, ... ... онда ... ... ... өз мәнін жоғалтады.
ҚР АК-нің 807-бабының 2-тармағына сәйкес ... ... ... ... ... авторлармен мүдденің бес элементі көрсетіледі. О.К. Кагазов
пікірінше, сақтандыру мүддесінің элементіне келесілер жатады:
1. Сақтандыру заты;
2. ... ... ... ... қаржылық сақтандыру
мүддесі;
3. Сақтандыру кезіндегі мүдделердің болу қажеттілігі, «оны болашақта
иемденуді күту емес»;
4. Сақтандыру мүддесінің ... ... ... ... ... ... мүдденің сипаттама
белгілерін көрсетеді:
1) белгілі бір деңгейде сақтанушының өзінің бар болу немесе ... бар болу ... ... қорғанысы субъективтік қалауларының
жүзеге асуы және көрініс құралы ретінде мүліктік мүдде орын ... ... ... ... ... ... Бұл ... құндылық
бағасы сақтандыру сомасы болып табылады;
3) мүліктік мүдденің мазмұны сақтандыру заты ... ... ... ... анықталады, бұл зат сақтанушының мүддесінің сақтандыру
объектісіне айналдыратын ... ... ... ... ... тең ... болуы тиіс;
5) берілген мүддеде әрқашан субъективтік сипатта болады;
6) сақтанушының мүліктік мүддесі сақтандыру ... ... ... ... заңи ... ... ... болуы тиіс;
7) мүліктік мүдде сақтандыру жағдайы орын алуы мүмкін аймақта болуы
тиіс.
Көрсетілген белгілер тек ... ... ... ... ... жеке мүліктік емес мүдделерге тән.
Қазақстанда сақтандыру объектісі міндетті сақтандырудың ... ... ... ... ... иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
міндетті сақтандыру туралы» ҚР заңында сақтандыру объектісі ... ... ... ... ... ... ... негізінде үшінші
тұлғаның мүлкіне және өміріне, ... ... ... ... ... ... ... мүліктік мүддесі
анықталған.
Ал, «Жұмыс берушінің жұмысшының еңбек міндеттемелерін орындау кезіндегі
өмірі мен денсаулығына ... зиян үшін ... ... ... туралы» ҚР Заңында еңбектік міндеттерді
орындау кезіндегі жұмысшының өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды өтеу
міндетіне байланысты жұмыс ... ... ... осы ... ... ... сақтандыру саласына байланысты ерекшеленуі
мүмкін: өмірді сақтандыру немесе жалпы сақтандыру. ... ... ... мүліктік мүдде сақтандырылғанның өміріне немесе
денсаулыққа келтірілген зиян ... ... ... шығындарды қамтамасыз
ету болып табылады. Сонымен, өмірді сақтандыру саласындағы сақтандыру
объектісі-бұл ... ... мен ... ... ... ... мүддесі оның ... ... ... ... жабуға қамтамасыз етілу болып
табылады. Мысалы, автомобиль көлігін ... ... ... ... өзі ... табылса, ал көлік құралдарының иелерінің
азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандыруда сақтандыру ... ... орын ... оның ... болып табылады.
Алайда сақтандыру объектісі-сақтанушының кейбір мүліктерді жоғалтуға
әкелуі мүмкін мүдделерді ... ... ... ала отырып, келесідей қорытынды жасауға
болады: «сақтандыру объектісінің» мәні тікелей ... ... ... ... байланысты. Ал тәуекел өз кезегінде
сақтандыру объектісі ретінде орын алады және оның ... ... ... ... болуын білдірген құбылыстар арқылы жүзеге
асады.
Сақтандыру пәні-сақтандыру қорғанысының ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру жағдайы
туралы шарттар болып табылады.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... көздейтін оқиға (ҚР АК 817–бабы).
Сақтандыру жағдайының қандай белгілері бар?
Ең алдымен, сақтандыру жағдайы - бұл ықтимал болатын, кездейсоқ оқиға.
Ю.Б. ... ... ... ... ... ... емес ... көрініс-бұл нақты тұлғаның ақпараттандырылуы
туралы сауал.
Кім де кім болатын (күтілетін) оқиға туралы ... ... ... ... ... ... кездейсоқ болмайды.
Сондықтан, сақтандыру құқықтық қатынастарының қатысушылары сақтандыру
жағдайына қатысты адал білмеушілікте болуы ... олар ... ... ... ... білмеу керек және білмеуі қажет еді; міндеттеме орын
алуы; (ол) ... ... ол ... орын алмайды. Осы сақтандыру
жағдайының қасиеттері құқық ... ... ... ... бар.
Сақтандыру қатынастарына сақтанушы, сақтандырушы, сақтандырылған тұлға
және пайда алушылар қатысады.
Шетелдік ... ... жоқ ... ... ... тұлғалар,
соның ішінде Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс істейтіндер
Қазақстан ... ... мен ... ... ... құқығына ие болады.
Заңды тұлғаның немесе оның оқшауланған ... ... ... ... ... ... және ... резиденті болып табылатын жеке тұлғаның мүліктік мүдделерін
сақтандыруды тек қана сақтандыру ұйымы-Қазақстан ... ... ... Республикасының резиденті емес сақтандыру ұйымдарымен жұмыс,
оқу, ... ... ... ... ... ... тысқары
жерлерде уақытша болатын жеке тұлғалармен-Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ғана сақтандыру шарттарын жасасуға жол беріледі.
Сақтанушы-сақтандырушымен сақтандыру шартын жасасқан тұлға. Сақтанушы
ретінде азаматтар да, ... ... да ... ... ... қызметін жүзеге асыратын, сақтандыру жағдайы басталған кезде
сақтанушыға немесе пайдасына шарт ... өзге ... ... ... ... сақтандыру сомасы шегінде сақтандыру төлемін жасауға
міндетті ... ... ... тек қана ... ... ... ... және
сақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар ... ... ... ... және ... да ... ... асыруда
ресурстарының толықтай оқшауланғанын және ... ... ... ... нарығының құрамдас негізі, экономикалық оқшауланған
жүйе.
Сақтандыру ұйымдары құралдарына ... ... ... жеке ... ... ... Республикасының «Сақтандыру
қызметі туралы» заңының 22-бабына сәйкес:
1) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы коммерциялық ұйым болып табылады;
2) ... ... ... ұйымының ұйымдық-құқықтық нысаны
акционерлік ... ... ... ... ... ... (қайта
сақтандыру) ұйымының ұйымдық-құқықтық нысаны жабық ... ... ... ... сақтандырушы ретінде акционерлік қоғам
туріндегі жеке ... ... ... емес ... нысан.
Акционерлік сақтандырушының жарғылық капиталы акциядан және басқа да ... ... яғни ол ... ... болғанда, сақтандыру
ұйымының қаржылық жағдайын айтарлықтай жоғарылатады. ... ... ... ... ... ... жақсы жетілген.
Жеке сақтандыру ұйымдары тек бір меншік иесіне немесе оның ... ... ... ... сақтандырушы ретінде мемлекет
танылады. Оның ... ... ... ... ... тиісті
заңнамада көрсетілген кез келген немесе ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру ұлттық сақтандыру нарығын
мемлекеттік реттеу болып танылады.
Өзара сақтандыру қоғамы-сақтандыру ережелеріне сәйкес жеке және заңды
тұлғалар тобының ... ... ... өтеу ... келісімді
білдіретін арнайы мемлекеттік емес уйымдық нысан. Өзара сақтандыру,
негізінен, өз ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру қорының коммерциялық емес
нысаны.
Заңды тұрғыдан алғанда, өзара ... ... ... ... ... да, сақтандырушылар да бола алады. Өзара сақтандыру
қоғамының капиталына, кірісіне және сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру ұйымдары қызмет көрсетудің үлкен тізімін ұсынады.
Қызмет көрсету аймағына қарай, жергілікті, аймақтық, ұлттық ... ... ... ... ... бөлінеді.
Сақтандыру тауарына сұранысты сақтанушы, мүлігін сақтандырған немесе
сақтандырушымен жеке сақтандыру немесе жауапкершілікті сақтандыру ... ... ... немесе әрекетқабілетті жеке ... ... ... ... төлейді және сақтандыру жағдайы туындаған
жағдайда сақтандыру ... ... ... тұлға-сақтандыру келісімі сол тұлғаның пайдасына
жасалған тұлға.
Егер шартта ... ... ... ... да бола ... ... ... және міндетті сақтандыру туралы
заңнамалық актіге сәйкес сақтандыру төлемін алушы болып ... ... ... ... да, жеке ... да болуы мүмкін.
Сақтандырылушы мен пайда алушының ерекшелігі болып олардың тиісті құқық
қатынасында құқық субьектілері ... ... ... құқықтық қатынасының субьектілеріне ... заң ... ... қатынастарға түсетін ерекше заңды
қасиет-құқықсубьектілік танылған. Құқықсубьектілік екі элементтен тұратын
күделі заңи қасиетке ие: құқық ... және ... ... ... субьектілері ретінде меншік құқығына, шаруашылық
иеленуіне немесе оқшауланған мүлігін жедел атқаруға және осы мүліктерге ... ... ... ... өз ... тұтынады және мүліктік және
мүліктік емес құқықтар мен міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... береді.
Заңды тұлғаның өзінің жеке балансы мен сметасы болуы керек.
Заңды тұлғаның өз ... мөрі ... (ҚР АК., ... Республикасының Азаматтық кодексінің 34-бабына сәйкес, өз
қызметінің негізгі мақсаты ретінде табысын ... ... ... не ... ... ... ... келтіре алмайтын және алынған таза
табысын қатысушыларырына үлестірмейтін (коммерциялық емес ... ұйым ... бола ... ... тауары-сақтандыру өнімі. Сақтандыру өнімінің
сомасы ... ... ... етуге байланысты. Сақтандыру
өнімінің бағасы сақтандыру өтелумен немесе сақтанудың қамтамасыз ... ... ... ... және ... табыс көлеміне
байланысты болады. Барлық бағалар секілді, ол ... пен ... ... ... етуі мен жүзеге асырылуын ... ... ... мен ... ... ... агенті
-берілген өкілеттіктеріне сәйкес бір немесе бірнеше сақтандыру ұйымдарының
атынан және тапсыруымен сақтандыру шарттарын ... ... ... ... ... жеке ... заңды тұлға.
Сақтандыру брокері ретінде өз ... не ... ... тапсыруымен делдалдық қызметті жүзеге асыруға лицензиясы
бар тәуелсіз заңды немесе жеке ... ... ... ... шартына
қатыспайды. Оның міндеті болып сақтандыру шартында көзделген делдалдық
қызмет көрсету танылады.
Сақтандыру нарығының қызмет етуі ... ... мен ... ... ... ... ... негізінде, заңнама ... ... ... ... ... ... жинау мен
жариялауда және басқа да ... ... үшін ... ұйымдары
сақтандырушылардың аймақтық және ұлттық дәрежедегі біріккен ұйымдарын
құрады.
Сонымен ... ... ... ұйымдары да бірігеді.
Сақтандырушылардың мұндай біріккен ұйымдары сақтандыру қызметімен айналыса
алмайды.
Өз біріккен ... құру ... ... да өз ... Олар сақтандыру ұйымдарынан зиян шеккен сақтанушылардың мүддесін
қорғайды, залал шеккендерге заң көмегін көрсетеді, сақтандыру заңнамаларын
дамыту мен жетілдіруге ... және ... ... ... ... ретінде сақтандырушылардың
құқықтарын қорғайтын, ... ... ... мен ... ... ... білдіретін мемлекеттік реттеу жүйесі
танылады.
Осы тұрғыда, ... ... ... инстуционалдық, аумақтық
және салалық аспектілерде ... ... ... ... ... ... ... нысаны мен қызметін
реттудегі құқық жүйесі танылады.
Аумағының масштабы мен ... ... ... ... қарай) сақтандыру
нарығын дүниежүзілік, халықаралық, ұлттық, аймақтық және ... деп ... ... ... ... ... сала ... және сақтандырудың
жекелеген түрлері бойынша жіктеледі (мысалы, жеке және ... ... ... ... ... өз ... оқшауланған
сегменттерге бөлуге болады (өмірді ... ... жеке және ... ... сақтандыру нарығы және сол сияқты).
Сақтандырудың мазмұнын ашу ... ... ... ... ... тыс ... қажет. ҚР АК 828-бабына сәйкес
сақтандырушының міндеттері:
1) Сақтандыру ... ... ... ... шартында немесе заң
актілерінде белгіленген мөлшерде, тәртіппен және ... ... ... ... ... (сақтандырылған адам) сақтандыру жағдайы кезінде олардың
залалдарды азайту үшін жұмсаған шығындарын өтеуге;
3) ... ... ... ... міндетті (ҚР АК 830-бабы).
Сақтандыру жағдайы кей жағдайда ... ... ... ... және ... ... төлеуден босатылатын
жағдайлар да кездеседі.
Сақтандырушы сақтандыру төлемiнен толық немесе iшiнара бас ... егер ... ... сақтанушының, сақтандырылған адамның және (немесе) пайда алушының,
қажетті қорғану және аса ... ... ... ... сақтандыру жағдайын тудыруға бағытталған не оның ... ... ... жасалған іс-әрекетінің;
2) заң актiлерiнде белгiленген тәртiппен ... ... және ... ... ... ... жасалған қылмыстар немесе
сақтандыру жағдайына себептi байланысты әкiмшiлiк ... ... ... ... ... болса;
3) ядролық жарылыстың, радиацияның немесе радиоактивтiк зақымданудың
әсерi, әскери ... ... ... ... ... ... ... тәртiп бұзушылықтардың немесе ереуiлдердiң салдарынан
басталған болса.
Сақтандырушының ... ... ... ... бас ... ... да:
1) сақтанушының сақтандырушыға, сақтандыру объектiсi, сақтандыру
тәуекелi, сақтандыру жағдайы және оның ... ... ... ... хабарлауы;
2) сақтанушының сақтандыру жағдайынан болған залалдарды азайту
жөнiндегi шараларды қасақана қолданбауы (ҚР АК-ң ... ... ... ... ... ... мүлiктiк сақтандыру
бойынша залалдарға тиiстi өтем алуы;
4) сақтанушының сақтандыру ... ... ... ... және
одан келген залалдардың мөлшерiн белгiлеуде сақтандырушыға кедергi ... заң ... ... басқа да жағдайлар негiз болуы мүмкiн.
Сақтандырушыны сақтанушының алдындағы сақтандыру жауаптылығынан оның
осы бапта көзделген ... ... ... ... ... ... бiр ... сақтандырылған адамға немесе ... ... ... ... ... да ... төлемінен бас тарту туралы шешiмдi сақтандырушы қабылдайды
және ол бас тартудың дәлелдi ... ... ... ... ... төлемiн жүргізуден бас тартуына сақтанушы
сотқа шағымдануы мүмкін. Сақтандыру нарығының кәсiби ... ... өз ... ... нәтижесiнде алған сақтандыру
құпиясын құрайтын мәлiметтердi, кәсiби сақтандыру ... ... не ... ... ... ... шарттарын жасасуға
немесе қосарлас сақтандыру жөнiндегi қатынастарға байланысты ақпарат беру
жағдайларын қоспағанда, ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруына байланысты сақтандыру
құпиясы бар мәлiметтердi алған лауазымды ... ... ... ұйымының қызметкерлерi, сақтандыру брокерлерi, ... және ... да ... ... ... ... үшiн ... заң актiлерiнде көзделген тәртiппен жауап бередi.
Сақтандырушы сақтандыру құпиясы бар мәлiметтердi жария ... ... ... адам, пайда алушы) келтiрiлген шығынды өтеудi, ал
тиiстi ... - ... ... ... толтыруды талап етуге
құқылы. Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... сақтандыру және сақтандыру қызметi туралы ... ... ... ... ... басқа да
мiндеттерi көзделуi мүмкiн.«Сақтандыру ... ... ҚР ... ... ... ... ... (қайта сақтандыру) ұйымына заңды тұлғалардың жарғылық
капиталына қатысу үлестері өз капиталының 10% ... ... ... ... мына ... басқа:
1) басқа да қаржылық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу;
2) акциялары бір эмитенттің шығарған акцияларының жалпы ... ... ... ұйымдасқан сауда алаңдарында айналымға жіберілген заңды
тұлғалардың жарғылық капиталына ... ... ... ... бес күн ... өз ... кепiлдiк беру немесе ... да ... ... ... ... ... ... хабарлауға мiндеттi.
Сонымен қатар, Заңның 50-бабына сәйкес: «сақтандыру ... ... ... ... ... құқығы жоқ».
Сақтандырушының құқықтары туралы айтсақ, ҚР АК ... ... ... сақтандыру шартын жасасқан ... ... ... қарап тексеруге және бағалауға, ал қажет болған
кезде оның шынайы құнын анықтау ... ... ... ... ... және келтiрілген зиянға сақтандырушы жүзеге
асыратын бағалау сақтандырудың құрамдас бөлiгi болып табылады және ... ... ... Жеке сақтандыру шартын жасау кезiнде сақтандырушы оның нақты
денсаулық жағдайына баға беру үшiн ... ... ... ... ... ... тәуекелiне осы баптың негiзiнде берген
бағасы өзгеше дәлелдеуге құқығы бар сақтанушы үшiн ... ... ... ... ... ... ... зиянның
мөлшерiн сақтанушының немесе оның өкiлiнiң өтiнiшi бойынша сақтандырушы
айқындайды. Қажет болған ... ... ... ... бағалауды
бағалаушы (тәуелсiз сарапшы) жүргiзедi. Келтiрiлген зиянды бағалау
нәтижелерiмен келiспеген ... ... ... ... ... Сақтандырудың міндетті түрлері кезінде ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің
тәртібі мен шарттары ... ... ... ... ... ... кодексінің 840-бабы сақтанушының
залалдарды өтеу құқықтарының ... ... ... ... Егер ... сақтандыру шартында өзгеше көзделмесе, сақтандыру
төлемiн ... ... ... сол ... ... шегiнде,
сақтандыру нәтижесiнде өтелген залалдар үшiн жауапты ... ... ... ... ... қою құқықтары ауысады.
Алайда қасақана залал келтiрген адамға қойылған талап қою құқықтарының
сақтандырушыға ауысуын ... ... шарт ... ... ... Сақтандырушыға ауысқан талап қою құқығы сақтанушы ... мен ... үшiн ... ... ... қатынасты реттейтiн
ережелерді сақтай отырып жүзеге асырылады.
3. Сақтанушы (сақтандырылған адам) сақтандыру төлемiн алған ... ... ... мен ... ... және оған ... ... жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... Егер ... (сақтандырылған адам) сақтандырушы төлеген шығындар
үшiн жауап беретiн адамға талап қою ... бас ... ... ... ... кiнәсiнен бұл құқықты жүзеге асыру
мүмкiн болмаса, сақтандырушы сақтандыру төлемiн толық ... ... ... бөлiгiн жүзеге асырудан босатылады және артық төлеген соманы ... ... ... қызметі туралы» ҚР заңының 52-бабы сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымына консорциум ... жай ... ... қатысуға құқық
береді.
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қатысуымен бiрлескен қызмет
туралы шарт оны жасаған ... ... он күн ... ... органда
тiркелуге тиiс. Сақтанушының міндеттері ҚР АК 831-бабында көрсетілген.
Сақтанушы:
1) ... ... ... мөлшерде, тәртiппен және мерзiмдерде
сақтандыру сыйлықақыларын ... ... ... ... ... сақтандырушыны хабардар
етуге;
3) сақтандырушыға ... ... ... туралы
хабарлауға;
4) сақтандыру жағдайынан туатын залалдарды азайту үшiн ... (осы ... ... 1-тармағы);
5) сақтандыру жағдайының басталғандығы үшiн жауапты адамнан талап ету
құқығының сақтандырушыға өтуiн қамтамасыз етуге мiндеттi.
Сақтандыру шартында сақтанушының ... да ... ... ... сақтандыру шартының бір тарабы болып табылады, және сақтандыру
оның ... ... ... ... ... оны ... ... Мүлiктi сақтандыру
шартын жасасқан сақтанушы қайтыс болған жағдайда сақтанушының құқықтары мен
мiндеттерi мұрагерлiк ... осы ... ... ... ... құқықтары (немесе өзге де заттық құқықтары) ауысуының ... ... ... мен ... егер ... немесе заң
актiлерiнде өзгеше белгiленбесе, сақтандырушының келiсуiмен жаңа меншiк
иесiне (немесе өзге де заттық ... ... ... сақтандыру шартын сақтандырылған адамның пайдасына ... ... ... жағдайда, осы шартта айқындалған құқықтар мен
мiндеттер оның келiсімiмен ... ... ... ... ... ... сақтандырылған адамның орындауы
мүмкін болмаған жағдайда, оның құқықтары мен ... заң ... оның ... және ... ... ... жөнiндегi мiндеттердi
жүзеге асырушы тұлғаларға ауысуы мүмкiн.
Егер сақтандыру шартының әрекет ету мерзімінде сақтанушы сотпен әрекет
қабілеттілігі жоқ ... ... ... ... деп ... бұндай
сақтанушының құқықтары мен міндеттерін қамқоршы немесе ... ... ... ... тұлғалар алдында сақтанушының жауапкершілігін
сақтандыру оның ... ... ... ... ... ... тоқтатылады.
Заңды тұлға болып табылатын сақтанушыны қайта ұйымдастырған кезде,
сақтандыру ... ... ... оның осы шарт ... құқықтары мен
мiндеттерi сақтандырушының келiсуiмен тиiстi құқықтық мирасқорға ауысады.
Сақтанушы мен сақтандырылған тұлға сәйкес ... ... ... сақтандару түріне байланысты сақтандырылған тұлғаны да
ауыстыруға мүмкін.
Жеке сақтандыру шарты және ... ... ... ... ... ... сақтандырылған тұлға сақтандырушы немесе
сақтандырылған тұлғаның келісімімен басқа тұлғаға ауыстырылуы мүмкін. Пайда
алушыны да ауыстыру ... ... ... ... ... ... адам
болып табылмайтын, сақтандыру шартында аталған пайда алушыны, бұл ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Пайда алушыны оның сақтанушымен жасаған келiсiмiнен туындайтын белгiлi
бiр мiндеттердi сақтандыру шарты бойынша орындағаннан ... ... ... жүзеге асыру жөнiндегi талап қойғаннан кейін басқа
адаммен ... ... (ҚР АК ... ... ... ... нәтижесiнде сақтандыру
төлемiнiң мөлшерiн анықтау үшiн қатыстырылған жағдайда ... ... ... ... ... ... бiр бөлiгiнiң өтемiн ... ... ... ... мiндеттi сақтандыруды жетiлдiру жөнiнде ... және ... ... ... ... сақтандыру жағдайының басталуы нәтижесiнде сақтандыру
төлемiнiң мөлшерiн анықтау үшiн қатыстырылған ... ... ... ... ... ... ... бiр бөлiгiнiң өтемiн ... ... ... ... мiндеттi сақтандыруды жетiлдiру жөнiнде ... және ... ... ... құқылы.
Сақтандырушы салдары сақтанушыға залал келтiрудi туындатқан сақтандыру
жағдайының басталуы кезiнде ... ... ... ... ... ... осы Заңда және мiндеттi сақтандыру шартында
белгiленген ... ... пен ... ... төлемiн жүргiзуге,
сақтанушымен міндетті сақтандыру шартын жасасқан жағдайда, қолайсыз табиғат
құбылыстарының нәтижесiнде ... ... ... ... ... бiр бөлiгiнiң өтемiн алу үшiн агентпен сақтандыру
төлемдерiн iшiнара өтеу тәртiбi, талаптары және ... ... ... ... ... мiндеттi сақтандыруды өткiзу жөнiндегi
статистиканы жүргiзу мен жинақтауға және оны агентке оның ... ... ... ... ... ... өзi ... қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалауды ... ... ... ... ... ... құбылысы туындаған
кезде сақтанушының өтініші бойынша қолайсыз ... ... ... алқаптарды айқындау жөнінде зерттеу ... үшін ... ... бар қаланың) жергілікті атқарушы органы құрған комиссияның
құрамына өз өкілін жіберуге міндетті.
Сонымен қатар, ... жай ... тән емес ... міндеттер
бекітілген: дереу, бірақ сақтандыру жағдайының басталуына әкеп соғуы мүмкін
қолайсыз табиғат құбылысының болу фактісі туралы өзіне ... ... бес ... ... ... сақтандырушыға бұл жөнінде қолжетімді
тәсілмен (ауызша, жазбаша) хабарлауға міндетті, агенттiң, сақтандырушының
және ... ... ... ... ... ... болған аумақты қарау үшiн жағдай жасауға, олардың өнiмдi жинау
жұмыстары аяқталғанға дейiн егiстiктер мен ... ... ... ... ... ауданның (облыстық маңызы бар қаланың)
жергілікті атқарушы органына қолайсыз табиғат ... ... ... ... ... ... құру туралы өтініш ... ... ... егіс ... ... ... ... сақтандыру
мiндеттері.
1.3 Сақтандыру қызметі саласындағы құқықтық қатынастардың қағидаларының
жүйесі
«Белгілі саладағы қоғамдық ... ... ... ... ой ... қағидаларды сақтандыру құқықтың кешенді интеграцияланған
құқық саласы ... ... ... негізгі белгісі ретінде танудың
субъективті тәртібінің ... ... тану ... зерттеулерді
негіздейтін басты ереже болып табылады».
Шынымен, сақтандыру ... аз ... де ... ... осы ... ... көрсетеді. Н.Б. Мухитдиновтың
пікірі бойынша, құқық қағидалары-оны қалыптастыратын, ... және ... ... олар ... ... сипатқа ие және құқық жүйесі мен
қоғамдық қатынастардың құқық субъектілерінің жүйесін ... емес ... ... ... ... қағидаларының негізгі белгісі олар тек қатынастарды ... ... ... ... ... дамушы тенденцияларын
сипаттайды, сондықтан бағдарламалық талаптар, бастапқы ой-міндеттерді өзіне
енгізеді. «Өзара сақтандыру туралы» Қазақстан ... 2006 ... ... ... ... ... ... қағидалары көрсетілген, олар
мыналар:
1) қоғам мүшелерiнiң құқықтары мен мiндеттерiнiң теңдiгi;
2) қоғам мүшелерiн өзара қорғау және олардың өзара жауапкершiлiгi [28].
«Тасымалдаушының ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2003
жылғы 1 шiлдедегi Заңының 4-бабында ... ... ... негiзгi қағидаларыi аталған. Олар:
- жәбiрленушiлердiң мүлiктiк мүдделерiн осы Заңда белгiленген ... ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандыру жөнiндегi
сақтандыру полисi болған жағдайда тасымалдаушының жолаушыларды және олардың
мүлкiн тасымалдауды жүзеге асыруы;
- тараптардың ... ... ... ... ... өз мiндеттемелерiнiң орындалуын қамтамасыз етуi болып табылады
[29].
«Көлiк құралдары иелерiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн ... ... ... ... 2003 ... 1 ... заңында
келесідей көлiк құралдары иелерiнiң жауапкершiлiгiн мiндеттi сақтандырудың
негiзгi қағидалары көрсетілген:
- жәбiрленушiлердiң мүлiктiк ... осы ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету;
- көлiк құралын оның иесiнде көлiк құралдары ... ... ... ... ... ... болған кезде пайдалану;
- тараптардың көлiк құралдары ... ... ... шарты бойынша өз мiндеттемелерiн орындауын қамтамасыз ету;
- ... ... ... жол ... ... ... мүдделiлiгi болып табылады [30].
Мiндеттi экологиялық сақтандыру туралы ... ... (ал ... ... ауыл ... экологиялық тәуекелдерді
сақтандыру бөлігіндегі аграрлық сақтандырудың бір түрі болып табылады)
міндетті экологиялық ... ... ... ... ... ... кепiлдiгi;
- тараптардың мiндеттi экологиялық сақтандыру шарты ... ... ... ... ... ... ... авариялық ластануының алдын алуды экономикалық
ынталандыру болып табылады [31].
В.Ю. Абрамовпен сақтандыру құқықтық қатынастарға ... ... ... және ... ... асуына толық кепілдеме беретін сақтандырудың
негізгі қағидаларының ... ... жүйе ... ... ... бастамасы және мағынасын
анықтайтын жалпы және арнайы қағидалардан тұрады. ... ... ... ... ... қағидалар: жоғары адалдылық, эквиваленттік, келтірілген зиянның
орнын толтыру, ... ... ... ... сақтандыру заңнамасының әртүрлі нормаларын қолдану мен
талқылауда ... ... ... ... ... сақтандыру
қатынастарының қатысушыларының құқықтық жағдайындағы теңдестікті қамтамасыз
етеді.
Олар сақтандыру қызметін ұйымдастыру және ... ... ... ... ... мен ... арасындағы қатынастар,
сақтандыру және қайта сақтандыруға байланысты сақтанушылардың арасындағы
қатынастар, сонымен қатар сақтандыру ... ... ... ... ... жақ ... табылатын- сақтандырушы арасындағы қатынастар.
Арнайы қағидалар сақтандыру тәуекелін бағалау және сақтандыру төлемін
төлеу кезінде сақтандыру ... ... ... ... жеке-құқықтық сақтандыру қатынастарына арналған [32].
Г.М. Тлебаева заң жүзінде экологиялық сақтандырудың ерекшелігін
анықтайтын бес ... ... ... ұсынады
а) сақтандыру тәуекелінің орын алуы қағидасы;
б) зиянды қайта бөлу ... ... ... ... кепілденген қайнар көздерін құру қағидасы;
г) алдын алу шараларын қаржыландыруға ... ... ... құру ... Сонымен, біздің пікіріміз бойынша, ... ... және ... деп ... болады. Жалпы қағидаларға мыналар
жатады: заңдылық, жариялылық, қол жетілімділік, эквиваленттік сақтандыру
жағдайы ... ... ... ... ... ... ... белгіленген шекте сақтандыру шартының еркіндігі; сақтандыру шарты
субъектілерінінің заңи ... ... ... қатынастарының
қатысушылардың бұзылған құқықтарын сот арқылы қорғау қағидасы; сақтаныдру
тәуекелінің болуының ықтималдылығы және кездейсоқтылығы қағидасы.
1.Заңдылық ... Бұл ... ... талаптардан ауытқымай құқық
нормаларында бекітілген жүріс тұрыс ережелерін жүзеге асыру қажеттілігін
білдіреді.
«Сақтандыруда заңдылық ... ... ... ... ... сақтандыруды қадағалау органдарының лауазымды
тұлғаларының жағынан ... ... ... ... болдырмау
қажеттілігімен, сонымен қатар сақтанушы, пайда алушы және сақтандырылған
тұлғаларға ... ... ... ... ... бұзуды
болдырмауға негізделеді».
2. Жариялылық қағидасы. «Жариялылық қағидасының ... ... түрі ... ... ... ... түсу
туралы шешім қабылдау үшін сақтанушының ... ... ол ... ... және толық ақпараттарды алуға жағдай жасайтын ақпараттар
мен мәліметтерді жария түрде алу кіреді.
Сақтандыру кезінде жариялылық ... ... ... ... ... ... ... табушы және сақтандырылған
тұлғалардың мүліктік құқықтарының бұзылуына жағдай жасайды».
3. Қолжетілімділік қағидасы кедергісіз және қажетті ... кез ... ... ... ... сақтандыру жүйесін құрумен қамтамасыз
етіледі.
4. Эквиваленттік қағидасы. В.Ю. Абрамовпен ұсынылған қағида қажет:
«сақтандыру заңдылығының нормаларында ... ... ... ... ... жүзеге асыру және сақтандыру ісін
жүргізуге кеткен шығындарының орнын толтыру үшін ... ... ... мен ... ... ... сақтандыру сыйақыларын жинау
арасындағы теңдікті сақтамау мен байланысты мәселені шешеді».
Сонымен қатар, сақтандырудағы эквиваленттіктің маңызы, автордың ... ... ... ... және сақтанушылардың
алдындағы міндеттемені адал орындауға итермелейді.
5. Сақтандыру жағдайы болған кезде келітірілген зиянның ... ... ... заң ... ... ... ... көп жағдайда
сақтандырушы осындай міндеттемеден жалтаруға тырысады.
6. Заңмен белгіленген шекте сақтандыру ... ... ... ... ... ... қатынастарының субъектілеріне
сақтандыру шарты ... ... ... және ... ... және оны ... ... таңдау еркін білдіреді. Осы қағиданы бекіту
заң шығарушының ... ... ... ... ... ... ... бас тартуын білдіреді.
7. Сақтандыру шарты ... заңи ... ... заңи ... ... ... ... қатысу
мүмкіндіктерінің теңдігін тану және сақтандыру шарты бойынша құқықтар ... ... ... ... жауапкершілігінің теңдігі
арқылы қамтамасыз етіледі.
8. Сақтандыру құқықтық қатынастарының ... ... сот ... ... ... Сақтандыруға байланысты даулар
құзыретіне сәйкес соттармен шешіледі.
9. Сақтаныдыру тәуекелінің ... ... және ... Көзделіп отырған сақтандыру жағдайы орындалуы мүмкін болуы керек.
Егер жағдайдың орын алуы мүмкін емес ... ... ... ... болмайды, бұл кезде берілген жағдайдың орын ... ... ... ... ... ... тудырады. Ол
субъективтік негізге сүйенуі мүмкін:
Сақтандыру құқықтық ... ... ... ... ... осы ... орын алу мүмкіндігіне жағдай жасау қажет
және жеткілікті.
Сақтандырумен көзделген жағдай кездейсоқ болу керек, яғни оның ... ... ... ... ... ... әрекеттерімен
себепті байланыста болмауы тиіс.
1.4 Қазіргі құқық жүйесінде сақтандыру қызметі туралы нормалардың
алатын орны және рөлі
Нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... құқықтық институттардың мазмұны өзгерді, өз алдына жаңа
институттар қалыптасып ... және ... ... ... ... әсерінен өзінің ішкі
ұйымдасуын өзгерте алатын біртұтас құрылымдарды білдіреді. Құқық жүйесі
қоғамның объективті қажеттіліктерін ... оған жаңа ... ... ... және толықтырумен сипатталатын орынды
динамизм тән [33].
Сақтандыру ... ... да ... ... ... рөлі мен
орнын қазіргі құқық жүйесінде қарастырайық
«Құқық жүйесі – заңи ... ... ішкі ... ... ... ... сала мен институттарға бөлінуін сипаттайтын,
экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... [34].
А.Е. Еренов, Н.Б. Мухитдинов, Л.В. Ильяшенко құқық жүйесінің келесі
белгілерін көрсетеді:
1) ... ... ... ... ... ... элементтер мазмұны жағынан бір жүйеге біріктірілген;
3) жүйе элементтері өзара әрекет ... ... ... ... жүйе ... ... ... сапалық жағынан анықталған
біртұтас болып табылады;
5) ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құрудың негізі болып заңи норма танылады. «құқықтық норма
құқықтық норманың бөлігі» ... ... и А.В. ... ... ... ... нормасы мемлекетпен
бекітілген өктемдік сипаттағы жалпыға бірдей міндетті жүріс – тұрыс ... ... ... ... ... ... негізгі белгілерін көрсетеді:
1. жалпыға міндеттілік-адамдардың мүмкін және тиісті жүріс-тұрысына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... нысанда көрініс табады;
3. мемлекетпен байланыс-мемлекеттік органдармен ұйымдастырылады ... әсер ету ... ... ... өкілеттілік-міндеттемелік сипат-ол субъектілерге құқықтарды беріп
қана қоймай, басқа субъектілерге міндет жүктейді, ... ... ... ... ... ... ... емес [37].
С.С. Алексеев көзқарасы бойынша, «әлеуметтік нормалардың бір түрі
ретінде құқық нормаларына ... ... ... бар ... ... ... адамдардың жүріс-тұрыс ережелерін білдіреді; жалпы сипаттағы
жүріс-тұрыс ... ... ... ... ... болып табылады,
әлеуметтік – экономикалық құрылыммен ... ... ... ... ... қызметі саласындағы
субъектілерінің мемлекетпен бекітілген жалпыға ... ... ...
тұрыс ережесін білдіреді және ол осы саладағы қайталанатын ... ... ... ... Еркінбаеваның пікірі бойынша, «құқық жүйесін ... ... ... ... ... оның ... құқық нормасы жатыр.
Ол құқық жүйесінің бірінші деңгейі.
Екінші деңгейі құқық институттары.
Үшінші құқықтың ... ... ... деңгейін құқық салалары құрайды».
Құқықтық институт дегеніміз қоғамдық қатынастардың тұрақты және
біркелкі топтарын ... ... ... оларды жүзеге асыру
тетіктерінің жиынтығын.
Құқықтық институт құқық саласының жекелеген бөлігін құрайды, оған ... ... ... ... ... жеке ... тобын
немесе адамдардың әрекеттерін реттеуге бағытталған;
б) құқықтық нормалардың заңи теңдігі. Құқықтық ... ... ... кешенді құрайды, арнайы құқықтық түсініктер, құқық
қағидалары жалпы ережелерде сипатталады, ол ... ... ... ерекше реттеудің құқықтық режимін құрайды;
в) оқшауланған нормативтілік, яғни ... ... ... ... ... бөліктерде және өзге де заң немесе
нормативтік ... ... ... ... ... ... толықтығы. Құқық институты реттелетін
қатынастардың толықтай реттеуді қамтамасыз ететін нормалардың жиынтығынан
тұрады ... ... А.С. ... мен Н.С. ... осы көзқараспен
келіседі, жиынтықты нақты ... ... ... заңи ... ... ... құрайтын нормалардың заңдар және өзге ... ... ... ... ... ... басқа да құрылымдық бөліктерінде оқшаулануы табылады [39].
Құқықтың дамуы ... күні ... ... ... ... ... ішінде бірқатар құқықтық нормалар кіші
топтарға-субинституттарға бірігуі мүмкін.
С.С. Алексеев пікірі ... ... ... жеке ... ... органикалық құрылымдар. Демек, біздің
алдымызда ... ... ... оның ... ... ... нормалар кешені бар.
Субинституттар құқықтық институттардың құрамдас бөліктері ... ... ... ... ішкі ... ие және ... ... топтастырылған нормалардан тұра алады.
Мысалы, Н.Б. Мухитдинов пен С.П. Мороздың көзқарастары бойынша, құқық
бас ... және ... ... олар ... ... және жай деп ... Бас ... институт субинституттардың
жиынтығын білдіреді.
Субинститут (жай институт)-кеңірек ... ... ... ... ... ... оның ішінде осы институттан
оқшауланған ... ... ... жеке ... ие ... ... біркелкі, құрамы бойынша салыстырмалы ... ... ... ... ... тұрады.
Г. Тлебаева субинституттың мәнін көрсеткен: «институттарды жай ... деп ... ... бас ... және ... ... субинститут
сияқты жеке құрылымдық бөлімді бөлу құқық ... ... ... мен рөлін белгілеу, институттар арасындағы субординация қатынастарын
анықтауда тәжірибелік мәнге ие болады».
С.А. Боголюбов пен Е.Л. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қатынастар жүйесі олардың
келесі түрлерін қамтиды деп көрсетеді:
- бюджеттік ақша ... ... және ... байланысты пайда
болатын бюджеттік қатынастар;
- салықтар және салық төлемдерін ... және ... ... ... сақтандыруға байланысты;
- несие және қаржылық».
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... ... оларды біріктіру дұрыс емес.
Осы мәселені жеткілікті түрде зерттеген А.И. Худяков және оның пікірі
бойынша, сақтандыру қатынастары мен ... ... ... ... ... ... Олардың арасындағы негізгі
ерекшелік келесідей:
1) қаржылық қатынастар сондай ... ... ... ... тарату сияқты; сақтандыру қатынастары айырбас сатысында
көрінеді. Қаржылық қатынастар сондықтан бөліп тұратын қатынастар
болып ... ал ... ... ... ... төлемдері құнның әртүрлі түрін жанамалайды ... ... ақша ... басқарушы ретінде болмайды,
ол ақша ағымдарын бір сақтанушыдан екіншісіне ... ... ... ... ... олар ... ... қарсы қозғалысымен байланыссыз құнның ақшалай нысандағы бір
жақты қозғалысын сипаттайды (мысалы, ... ... ... есесіне ешқандай қайтарым алмайтынын біледі). Сақтандыру
қатынастары әрқашан эквивалентті: сақтандыру сыйақысы ... ... үшін ... сақтандыру қорғанысы түріндегі қарсы
эквивалентке ие болады;
3) қаржылық қатынас ақшалай қатынас болып табылады, оның ... ... ... ... ... ... тауарлы-ақша
қатынастың бір түрі болып табылады, оның объектісі сақтандыру ... ... және ... ... табылады, ақыр соңында олар Т-А және ... ... ... ... ... ... ... болады (мысалы,
салықтарды алдын ала құқықтық актілерді ... ... ... ... ... ... (тарих растайды) мемлекет жағынан ешқандай
құқықтық реттеусіз өмір ... ... ... келісімімен
реттелініп отырады (келісім-шартпен).
Сақтандыру қатынастарын несие қатынастарына да ... ... ... ... ... - ... ... немесе ақшаны
беру (белгілі бір мерзімде қайтарымды негізде) және ... ... ... ... арқылы.
Республикалық заңнамада ресми түрде несие анықтамасы жоқ. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексі бұл ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бекітілген, бір тарап ... ... ... меншігіне (заемшының) меншігіне (шаруашылық
жүргізуіне, оралымды басқаруына) ақша ... ... ... ... ... осы ... ... шартта көзделген
жағдайларда оларды беруге міндеттенеді, ал ... ... дәл ... ... немесе осы тектегі және сападағы заттардың тең мөлшерін уақытында
қайтаруға міндеттенеді.
Ресей ... ... ... ... ... ... ... банк немесе басқа несие ұйымы (несие беруші) заемшыға
шартта бекітілген ... және ... ақша ... ... ... ал заем ... алынған ақша сомасын қайтаруға және
оған пайыздар төлеуге міндеттенеді». Бірақ бұл ұғым несиенің тар ... ... ... табиғаты сақтандырудан ерекшеленеді. А.И.
Худяков қарастырғандай несие қатынастары ... ... ... ... бөлу қатынастары ... ... ... жатады. Олар құнның қарсы қозғалысымен ... ... ... ... айырбас қатынастар ретіндегі экономикалық
қатынастардың санаттарына ... ... ... ... ... ... сыйақысына айырбас ретінде, сақтандыру қорғанысы
түріндегі тауар алады;
2) ... ... құн ... ... сипаттайды –
заем алушы, займ сомасын алып, займ берушіге анықталған мезгілде сол ... ... ... ... ... үшін ақы заем ... заем
берушіге төленетін сайақысы болып табылады;
3) Сақтандыру ... ... ... ... ... ... сақтандыру қорғанысы үшін төлем ретінде
береді. Бұл сақтандырушының табысы.
Сақтандыру төлемі ... ... оның ... ... ... ... ... ол сақтанушымен төленген
сақтандыру қорғанысын жүзеге асыруды сипаттайды;
4) Несие қатынастары экономикалық ... ... түрі ... ... ... ... мен олар ... нормалар жеткілікті
түрде дербес және қаржылық пен ... ... ... ... түсінігі өте даулы ұғым. Сақтандыру құқығының
мәні жөнінде әлі біртұтас ... жоқ. Ол ... ... ... ... ... па?
Г. Тлебаева өзінің зерттеуінде бұл мәселе бойынша даудың ... ... Ол ... сақтандыру құқығының сипаты мен құқық жүйесінде
алатын орны туралы бірқатар көзқарастар бар, ол туралы ... ... ... ... ... ... ... институт;
3) заңдылықтың кешенді институты;
4) қаржылық құқықтың институты;
5) азаматтық құқықтың институты.
В.Н. Яковлевтың пікіріне сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру нормалардың жиынтығы әр
түрлілігіне сәйкес құқық ... тән ... ... ... ... болып табылмайды, өйткені бұл нормалармен реттелетін қоғамдық
қатынастар өзімен қоғамның беріктігін құрамайды. Қорыта ... ол ... ... ... ... ... заңдылығының кешенді
институттын құрайды.
Кейбір авторлар керісінше сақатандыру құқығын кешенді құқық саласы ... ... бұл ... В.К. ... қолдайды. Ол сақтандыруды
кешенді құқық саласы деп қарастырады, олар негізгі салалармен қатар өмір
сүреді. Оның ... ... ... ... ... ... ... материалдық әл–ауқаттылығын қорғауды сақтандыру үрдісінде
пайда болатын қоғамдық қатынастарды ... ... ... әртүрлі құқық саларына жататын ... ... ... сипатына қарай әртүрлі қоғамдық қатынастар
пайда болады. Олардың жиынтығы құқықтың кешенді саласын-сақтандыру ... ... бір ... әр түрлі салаларға тән ... ... ... ... және т.б.) және осы ... ... ... ие. ... екінші жағынан, аталған сала басқа белгісі
бойынша біртұтастыққа ие, яғни құқықтық ... пәні ... бұл ... ... құрылымға қарамастан іштей біртұтас болады.
Кейбір авторлар сақтандыру құқығын азаматтық құқықтықтың бір бөлімі деп
есептейді. Дәл осылай, О.А. ... ... ... ... ... мен құру ... ... болатын өзіндік мүліктік және мүліктік
емес қатынастарды реттеуші құқытық нормалар кешенінен тұратын азаматтық ... ... деп ... ... ... ... қаржылық құқықтың бір салашығы деп
есептейді. А.И. Худяков сақтандыру құқығын құқықтық ... деп ... ... сақтандыру құқығы - бұл сақтандыруды ... ... ... ісін ұйымдастырушы қоғамдық қатынастарды реттеуші құқықтық
нормалардың жиынтығы, сонымен қатар ... іске ... ... пайда
болады. Сақтандыру құқығы (дәл сонымен қатар ... ... ... және т.б.) ... ... қатынастарды реттеуге
бағытталған құқықтық білім болып табылады.
Сақтандыру құқықтық қатынастары осы қатынастардың әртүрлі жақтарына
әсер ететін ... сала ... ... ... ... ... ... бастаушы саласы ретінде бірнеше құқық
салаларына мағынасы бар бірнеше қағида мен ... ... ... және ... ... ... сақтандыру ұйымдардың қатынастарына
сақтандыру қадағалау органдарымен салық пен қаржылық қызметтері ... ... ... ... ... сақтандыру қорларын
қолдану мен тәртібі сақтандырушылардың төлем қабілетін қамтамасыз етумен,
сақтандыру тарифтерінің көлемін бақылау, ... ... ... ... операцияларының есеп формаларымен көрсеткіштерін қою,
сақтандыру іс-әрекетінен түсетін табысқа салық салу және өзге ... ... ... ... ... ... және ... босатумен байланысты сұрақтар сақтандыруда еңбек
құқығының нормалары ... рөл ... М.Я. ... осы ... әр ... жақтарына әсер ететін
сақтандыру қатынастары, өзінің жиынтығында әр түрлі сала ... деп ... ... ... бастаушы сала ретінде басқа
құқық салаларына мәні бар бірнеше қағидалар мен нормаларды бекітеді ... ... ... ... ... ... ... білім ретінде
дәстүрлік құқықтық реттеуде өзінің пәні мен әдісі жоқ. Ол ... және ... ... ... және ... [41]. ... құқығы
жариялылық белгілерінің бастауы міндетті сақтандыруда қалыптасады. ... ... ... ... ... ... реттеу мен
лицензиялау сатысында, сақтанушыларды қаражылық қамтамасыз ету, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... өзінде жария мен жеке құқықтарының нормаларын
қамтитын кешенді сақтандыру. ... ... ... ... ... келуге болады, яғни ... ... тек ... ... ... ... ... саласы ғана емес, кешенді
құқықтық институт болып табылады.
2 Сақтандыру субъектілерінің құқықтық қатынастарының түрлері
2.1 Қайта сақтандырудың түсінігі
Сақтандыруды ... ... ... ... ... табылады.
Қайта сақтандыру-бұл өздерінің арасында жасалған ... ... ... бір жағынан қайта сақтанушының сақтандыру тәуекелдерінің
бәрін немесе бір бөлігін қайта сақтандыруға беруіне және ... ... ... ... ... ... ... байланысты туындайтын
қызмет және соған байланысты ... ... ... ... ... ... ... әдіс немесе құрал болып табылады. Бұл сақтандыру төлемі
бойынша оның кепілін ... ... ол ... ... құру» деп аталады.
Қайта сақтандыру, қайта сақтандыру келісім-шарты ... ... мен ... ... ... ... келісім-шарт
негізінде азаматтық заңдылық талаптарына сай жүзеге асырылады. ... ... екі ... ... жасалады: біріншісі,
сақтандырудың негізгі келісімі деп ... ... мен ... ... да; ... ... сақтандыру келісім-шарты деп аталып,
сақтандырылушы тұлға арасында сақтандырудың ... ... ... қайта сақтандыру келісімінде сақтандырушы ретінде, ... ... ... ... ... бірі ... ... екі сақтандыру келісім-
шартының субъектісі болып, бір уақытта екі сапада: сақтандырудың ... ... ... ... ... келісім-шарты
бойынша «қайта сақтандырушы» деп аталатын сақтандырушы ретінде бола алады.
Сақтандырудың кез-келген түрі ... ... ... ... жалпы
тән, белгілі элементтердің (сақтандыру заты мен объектісі, сақтандыру
сомасы, қарам-қатынас субъектілері, ... үшін ... ... және т.б.) ... ... Осы ... қарастырайық.
Қайта сақтандыру қатынасының «субъектілері» «қайта сақтандырушылар»
болып табылады, сонымен қатар ... ... ... ... бірінші
сақтандырушы, тікелей сақтандырушы, ал халықаралық терминология ... ... ... ... ... және ... сақтандыруда тәуекелді
өзіне алатын компаниялардың немесе цессионардың екінші сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... негізгі келісім-шартында
көрсетілген сақтандырушы табылады. Осыдан, қайта сақтандырушы рөлінде тек
сақтандыру ... ғана бола ... ... ... сақтандырушы рөлінде қайта сақтандыруды жүзеге
асыруға ... ... ... бар ... ... бола ... ... туралы Заңға сәйкес қайта сақтандыру қызметін жүзеге
асыру арнайы лицензиялауды талап етеді.
Көптеген авторлардың ... ... ... сақтандыруда
сақтандырылған тәуекелдің сақтандырушыдан қайта сақтандырушыға өтуі орын
алатынын айта кету ... ... ... деп жазған: «қайта сақтандыру процесінде
тікелей сақтандырушы, яғни сақтандырылушымен тікелей келісім-шартқа ... ... ... ... ... толық немесе бір бөлігін
өзге сақтандырушыға береді».
Бұл концепция Қазақстан Республикасының «Сақтандыру ... ... ... Осы ... сәйкес, қайта сақтандыру-бұл «екеуара
бекітілген сақтандыру келісім-шартына сәйкес, бір ... ... ... ... бір ... ... тасымалдануынан,
екінші жағынан, қайта сақтандырушы ұйымның осы ... ... ... ... және ... байланысты қарым-қатынастар». Осыдан,
қайта сақтандырушы ... ... ... ... ... ... тасымалдайтын сақтандырушы немесе қайта сақтандыру ұйым»
деп анықгалады (Заңның 3 бабы).
Қайта сақтандыруға деген ... ... ... ... ... ... онда ... мәні тәуекелдің тасымалдануында
жатыр. Бастапқы сақтандыру ... ... ... ... ал қайта сақтандыруда берілген тәуекел ... ... ... ... ... сақтандырушыға.
Жоғарыда бұл теорияның қателігі айтылған және сақтандыру кезінде
ешқандай сақтандыру тәуекелдерінің тасымалдануы (берілуі) ... ... ... ... ... болып қала береді)
айтылған, мұнда тек сол ... ... ... ... Сол ... ... келісім-шартта тәуекелдің
сақтандырылушыдан сақтандырушыға ететіні туралы ... ... ... ... ... де ештеңесі болмайды.
Тәуекелді сақтандыру. оның бір тұлғадан екінші тұлғаға өтуін ... ... ... ... ... ... болмағаны сияқты, қайта сақтандыруда тәуекелдің ... ... ... ... ... ... сақтандырылушы алдындағы сақтандыру төлемін жүзеге
асыру бойынша жауапкершілік ... ... ... қалады (АК 824 бабы 2т). Сақтандырушының ... ... ... оны ... негізгі сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандырулын негізгі ... ... ... ... ... және өзінің берілген
сақтандыру келісім-шартының ... ... ... және ... ... ... тек ... контрагентінен ғана талап ете
алады, яғни - ... ... ... ... ... ... келісім-шартындағы міндеттемелерін орындамауы, негізгі келісім-
шарттың орындалмауы қайта сақтандырушыны ... ... ... Және егер, негізгі сақтандыру келісім-шарты
бойынша сақтандырылушы, қайта сақтандыру келісім-шарты бойынша ... ... онда оның ... ... ... талап етуге құқысы жоқ.
Айта кетсек, бұл ... ... ... ... ... де ... ... қайта сақтандыру келісім-шартының объектісі
сақтандырылушының мүліктік қызығушылығы емес, ... ... ... ... ... болып табылады.
Қайта сақтандыру арқылы сақтандырушы сақтандырылушы ... ... бір ... өзге ... ... ... ... Бұл мынаны білдіреді: қайта сақтандыру кезінде сақтандырушы
міндеттемесінің өзге тұлғаға берілуі орын ... ... ... ... ол жоқ. ... ... нәтижесінде қайта сақтандырушы
сақтандырылушының қарыздары болып калмайды, ал сақтандырылушы ... ... ... ... ... ... ... деп аталса да. қайта сақтандыруда
тәуекелдің берілуі де, ... ... де, ... де болмайды. Сақтандыру жауапкершілігінде қарыздардың ауысуы да,
міндегтсмені үшінші ... ... да ... ... ... ... ... тәуекелдің тасушысы, сол сақтандырушының
міндеттемелерін орындаушы да болып табылмайды.
Қайта сақтандыруда, бір сақтандырушының ... бір ... ... ... орын ... ... ... маңыздылығы
жағынан: «Сақтандырушылардың өздері сақтандыру қорғанысын қажет ... ... ... ... ... құқықтық тұлғасын анықтай отырып, қайта сақтандырудың экономикалық
маңызы болып табылады. ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Нәтижесінде, қайта сақтандыру келісім-шартының заты негізгі
сақтандырушыда ... және ... ... ... ... ... сақтандырылушының тәуекелі болып табылмайды,
керісінше сақтандырушының өзінің ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесінің орындай алмауы
тәуекелінен сақтандыру. Осы қайта сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандырушы белгілі бір нысанды (сақтандырылушының мүліктік
қызығушылығын) 800 мың тг ... ... ... ... ... ол 300 ... ... тәжірибесінде «меншікті ұстауы» деп
калдырды, ал қалған 500 мыңды қайта сақтандыруға жіберді. Егер ... ... ... ... ... 800 ... ... тиіс.
Ал қайта сақтандырушы (қайта сақтандырудың келісім-шартына байланысты) 500
мың теңгені тікелей j ... ... ... ... ... ... жабу ретінде төлейді, немесе тікелей
сақтандырылушыға, негізгі сақтандырушының міндеттемесін орындауы ретінде
төлейді. ... ... ... ... бір себептермен бастапқы
сақтандырылушыға сақтандыру төлемін төлемесе, онда ... ... ... ... орындамады деп есептеп, оны сақтандырылушы
бекітілген жауапкершілікке тартады. Бұл ... 500 мың ... ... ... тапсырған, сақтандырылушының
тәуекелінің сомасы да емес, және ... ... ... ... ... ... ... сомасы да емес.
Негізгі сақтандырушы, ешқандай қайта ... ... ... ... толық көлемде төлеу міндеттемесін алып
жүруші болып табылады. Бұл сома қайта сақтандыру келісім-шарты ... ... ... ... ... ... осы ... тәуекел негізгі сақтандыру келісім-шарты бойынша
сақтандыру тәуекелін төлеу міндеттемесі болып тұр.
Қайта ... ... ... ... ... сұрақтарға
әдебиеттерде әртүрлі пікірлер айтылған.
Кейбір авторлар қайта сақтандыру келісім-шарттарын сақтандыру келісім-
шарттары ретінде мүлдем қарастырмайтынынан бастайык, олар оны ... ... түрі ... ... Және бұл пікірлер ертеден
келе жатқан пікірлер деп айтуға болады. И.Степанов 1878 жылдары сақтандыру
келісім-шарттары мен ... ... ... арасындағы келісім-
шарт заттарының айырмашылықтарын қарастырған. Егер сақтандырушы қандай да
бір затты сақтандырса, онда ол ... ... ... бұл ... өзге ... бере ... Осыған байланысты ол былай
деп жазған: «Сақтандырылған зат бәрібір ... зат ... қала ... ... ... ... үшінші тұлғаның пайдасына келісім-
шарт жасау болып табылады, яғни жарамсыз келісім-шарт ... Ал ... ... ... ... ... деп танылса, онда оның себебі:
ол ... ... ... одан ... келісім екеішігінде, муның
көмегімен заттын бұзылуы болған ... осы ... ... ... ... ... [44].
Атақты советтік мәдениет танушы В.К.Райхерде қайта сақтандыру ... ... ... деп ... Оның ... ... қайта
сақтандыру келісім-шарты. келісім-шарттардың дербес типі болып саналады, ол
келісім-шарт sui generis. Сақтандыруды «Сақтандыру ... ... ... ... мен қайта сақтандыру келісім-
шарттарының айырмашылықтарын ... ... ... ... өз ... ... бастапқы сақтандыру қорларын құрылу
мақсатына қызмет ... ... ... ... ... ... келісім-шарттары қорға түсетін және осы ... ... ... ... ... жолдармен бөліп таратуды ... ... ... ... мақсатына қызмет ететін, құқықтық
форма».
Берілген көзқараска байланысты ... ... ... ... қорының теориясынан» шыққан сақтандырудың маңыздылығын тану,
аталған қорлардың құрылуы кезінде мағынасының анық ... ... ... ... ... емес ... ... жатқан жоқ, сақтандыру қорғанысын жүзеге асыруда жатыр.
Екіншіден, негізгі сақтандырушы роліндегі ... ... ... мен
қайта сақтандырушы роліндегі сақтандыру ұйымының қорларының арасында
айтарлықтай айырмашылық жоқ, ... екі ... да ... ... ... ... төлеуге арналған ақша қаражаттарының
көзі болуы. Қайта сақтандырушы роліндегі сақтандыру ұйымы, ... ... еш ... жоқ ... ... қорларын үйлестіруге»
қатыссыз жүзеге асырады және оларлын қандай да бір үйлестіруін іске асыруға
құқығы жоқ, ол өзінің табыстары есебінен ... ... ... ... ... ... ... алынған сақтандыру сыйақылары және оның
меншігіндегі өзінің ақша қорларының ... ... ... Сол ... мен ... сақтандырушы сақтандыру қорларының құрылу мақсаты
мен табиғаты көзқарасынан сақтандыру мен қайта сақтандыру арасында ... ... ... ... бір түрі ... қазіргі кезде ешкімде
сенімсіздік тудырмайды. Бірақ, ... ... ... ... қай ... ... әлі күнге дейін даулы сұрақ.
Бір кездері қайта сақтандыру ... ... ... ... пікірлер болды. Бұл пікірге қарсы шығып, В.И.Серебровский
былай деген: «азаматтық жауапкершілікті ... ... ... бір айып (тым болмаса айыптын себебі) жатады. Қайта сақтандыру үшін
айыптын болуы да, ... зиян да ... ... ... сақтандырушы,
бастапқы сақтандырушыға сақтандыру сомасын төлеу арқылы келісім-шарт
бойынша өзіне алынған ... ... Осы ... толықтыра
отырып. М.И.Бриганский жазған, егер азаматтық ... ... ... төлемін алу құқығы келісім-шартқа қатыспайтын үшінші
тұлға роліндегі, ... ... ... болатын болса, онда қайта
сақтандыруда, ол ... тек осы ... ... ... пайда
болады.
Кейбір авторлар қайта сақтандыруды кәсіпкерлік тәуекелді сақтандырудың
бір түрі деп есептейді. В.В.Шахованың пікірі бойынша, кәсіпкерлік ... осы ... ... болған шығындарды сақтандыру жағдайын да
қамтиды. Сақтандырушы-қайта сақтандырылушы төлейтін сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... және төлем сақтандыру сыйақысы мен сақтандыру ... ақша ... ... ... бойынша соңғы қорытындымен келісу керек.
Шындығында, ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі болып табылады. Сақтандырылушы
сақтандырушыға сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Шығындарды өтеу әдетте тұлғаның құқығының бұзылуымен сабақтасады.
Сақтандырылушы үшін сақтандыру төлемін өтеу шығын болып табылады ... ... ... ... ... ... ... келісуге болмайлы. ол мынадай түрде: «қайта сақтандыру
келісім-шарты бойынша бір жақ ... ... ... ... ... ... төлемді (қайта ... ... ... (қайта сақтандырылушыға) немесе өзге ... ... ... келісім-шартының бұзылуына, сақтандырушы-қайта
сақтандырылушының, қайта ... және ... ... қайта
сақтандыруды, В.В.Шахов мүмкін емес деп есептейді. Осыны түсіндіру ретінде
ол мынаны ұсынады. Заңның талап ету ... ... өз ... ... резервтерінен асып түсетін көлемде өзінс міндеттеме алушы
сақтандырушы, ... ... ... ... қайта
сақтандырушыда сақтандыруға тиіс. Осы ... ... ... ... ... ксзінде сақтандырушы-қайта сақтандырылушымен ... ... ... ... ... ... қажет белгілері
болып табылатын ықтималды, кездейсоқ мінезді болмайды. ... ... ... ... ... ... және оған бастапқыда белгілі әрі анық ... ... ... ... ... ... кейінге капдыру шарты бойынша
жасалатын, екіжақгы орны толтырылатын келісім.
Осы көзқарасқа байланысты мынаны айтуға болады.
Біріншіден, ... ... ... сақтандырушының
міндеттемелері, оның қаржылық мүмкіншілігінен асып кеткен жағдайда ... Бұл ... ... ... отырудың тек бір шарты
болып ... ... ... ... сақтандырушы-қайта
сақтандырылушы бастапқыдан, негізгі келісім-шарт бойынша сақтандыру төлемін
жалғыз өзі ... ... ... орындалуына байланысты құрылады. Қайта
сақтандыру арқылы, сақтандырушы-қайта сақтандырылушы ... ... ... ... сақтандырушының көмегін күтеді. Бірақ, бұл қайта сақтандыру
кезінде болған сақтандыру ... ... және ... ... ... сөз емес. Негізгі сақтандыру келісім-шартында
сақтандыру жағдайы болып табылатын оқиға қандай ... әрі ... бұл ... да ... ... әрі ... ... сақтандыру келісім-шартының бұзылуына, қайта
сақтандыруда ... заты ... ... ... ... ... ... Қайта сақтандыру келісім-шартын жасаса ... ... ... ... бұзылу жағдайыи
есеитемейді.
Үшіншіден, қайта сақтандыру келісім-шартының, қайта сақтандырудың
келісім-шарты ... ... ... ... ... ... ... келісім ретінде саралануы, бұл келісім қай түрге ... ... ... бере ... ... сақтандыру келісім-шартын шартты келісім ретінде
саралануы қарсылығын тудырады. Егер ... ... ... ... ... ... да бір ... болуы немесе болмауын
қатысты жасайтын болса, кейінге калдыру шарты бойынша аяқталған ... ... ... ... ... ... жақгарының
құқығы мен міндеттері шарттын құрылған кезінен басталалы. Бұіан қосымша
келісім шартты болып ... ... ... ... ... алуы ... яғни осы ... келісім мұндай жағдайсыз да құрыла
береді. Бұған қарамастан, қайта сақтандыру келісім-шарты қайта ... ... ... ... ... оқиға болмайынша орындалмайды.
Біздің ойымызша, қайта сақтандыру келісім-шарты мүліктік ... ... түрі ... ... Aтап ... бұл ... ... сақтандыру келісім-шартының орындалуы сақтандыру
сияқты түрі алынып отыр.
Қайта ... өз ... ... тәуекелін басқа
сақтандырушыларға қайта сақтандыра алады. ... ... ... деп ... Бұл ... ... деп атайды, ал тәуекелін
ретроцессияға беретін қайта сақтандырушы ретроцессионер деп ... ... ... ... ... ... сақтандырушы ретінде арнайы сақтандыру ұйымы, яғни тек қана қайта
сақтандырумен айналысатын ұйым бола алады. Қайта сақтандыру конструкциясы
нәтижесінде, ... ... және ... ... ... ... ... сақтандыру келісім-шарты бойынша, ... ... ... ... ... ... ... жасайтын
сақтандыру төлемінің нақты оқиғасы болады. АК 824 ... ... ... ... ... ... нұсқау жоқ. Бұл бапта ... ... ... ... ... өз міндеттерін орындау
тәуекелі болып отыр». Қандай оқиға ... ... ... ... ... сақтандыру келісім-шарттарында анықтайды. Мұндай оқиға ретінде
қайта сақтандыру нақты төлемі немесе ... ... ... ... ... ... сәйкес осындай сақтандыру қатынастарының
қатысушыларының есептесу әдістері қарастырылады.
Барлық жағдайдарда сақтандыруды ... ... ... ... мен ... ... келісім-шарты бойынша сақтандыру
жағдайын ажыраталы. Қайта сақтандыру кез-келген ... ... ... ... мен қайта сақтандыру бойынша ... ... ... ... ... Қайта сақтандырушы сақтандырылушы
мен сақтандырушы арақатынасына ... ... ... бойынша
кірісе алмайды. Сонымен қайта сақтандыру кезіндегі сақтандыру жағдайдарының
нұсқалары, сондай-ақ қайта сақтандыру келісім-шарты ... ... өтеу ... ... бола алады. АК қайта сақтандыру келісім-
шарты бойынша қайта сақтандыру жауапкершілігінің кезеңі сақтандыру келісім-
шарты бойынша сақтандырушы жауапкерлігінің ... ... ... оның
міндетгері қайта сақтандыру келісім-шартында ... ... ... ... ... (АК 826 бабы 4 ... сақтандыру келісім-шарты әрқашанда мүліктік сақтандыру ... ... ... ... ... ... сақтандырушының тәуекелі
жеке сақтандыру келісім-шарты бойынша сақтандырылған жағдайда да. ... ... ... нысаны қайта сақтандырылушының мүліктік
қызығушылығы болады, ол ... ... ... төлемі жасалатын міндеттерді орындаумен байланысты. Бұл
кезде қайта сақтандырылушы ... бола ... ... ... ... келісім-шартындағы
қызығушылығы бірнеше мезеттерден туралы: 1) сақтандырудың негізгі ... ... ... төлемі жасалатын өз шығындарының төмендеу 2) бұл
оған негізгі сақтандыру ... ... ... ... ... ... орындалмайтын сақтандыру тұрін жасау; 3) қайта сақтандыру
сақтандырушының төлеу кабілеттілігі кепілдемесін сақтау жөнінде сақтандыру
Заңдылығының ... ... ... ... Сонымен белгілі
жағдайдарда сақтандырушы сақтандыруды жүзеге асыру үшін сақтандыру келісім-
шартының орындалуын ... ... ... ... ... қайта сақтандыру нысаны қайта сақтандырылушының
сақтандырудың негізгі келісім-шарты бойынша ... ... ... ... ... ... табылады.
Қайта сақтандыру кезіндегі сақтандыру сомасы сақтандыру ... ... оның ... ... ... ... негізгі келісім-шарты бойынша қайта сақтандырушыда
сақтандырады. Пропорционалды емес ... ... ... ... ... ... сипатын алады. Ол ... ... ... ... ... сақтандырылушы сақтандырушыға
әдетті сақтандыру кезінде төлейтін төлем ерекше ... ... және ... ... ... сақтандырылушы мен қайта сақтандыру ты арасында
болу жолымен жүзеге асырылады. Бұл кезде қайта сақтандырылушы ... ... деп ... ал сақтандыру сыйақысыныи қалған бөлігі қайта
сақтандыру сыйақысы деп ... ... ... ... де ... ... ... сақтандырудың негізгі келісім-шарты
бойынша сақтандырушы тәуекелін сақтандыру үшін төлем болып табылады [45].
Бұдан басқа сыйақылық комиссия деп ... ... ... ... комиссия қолданылады. Бұл комиссия қайта сақтандырылушыға төленетін
қайта сақтандырушы қайта ... ... ... ... ... ... түрінде төленеді.
Қайта сақтандыруда тәуекелді орналастыру кезінде брокерге көрсетілген
қызмет үшін ... ... - ... ... деп ... ... ... сыйақысы қайта ... ... ... ... төлейтін төлем болып табылады. Бұл сыйақы
қайта сақтандыру шегінде сақтандыру келісім-шартының түрі болып табылады
да, ... ... деп ... ... ... сақтандырушыға беретін қайта ... ... сол ... ерекше сақтандырушыға көрсететін сақтандыру қызметі үшін
есептеледі. Мұндай сақтандыру қызметі ... ... деп ... ... ... ... ... қайта сақтандыру келісімі шегінде
беріледі.
Қайта сақтандыру оның жүргізілуі сақтандыру келісім шартының негізінде
айтылған болса, міндетті ... ... Бұл ... ... келісім-шарт
кейінге қалдырылған шарт күйінде жасалған болып ... және ... ... ... ... ... ... енеді.
2.2 Қайта сақтандырудың түрлері
Ерікті қайта сақтандыру кезінде ... ... ... ... ... ... міндеттер сақтандырушының өзінің ісі
және ол бұл мәселені сақтандырылушының келісімінсіз шешеді.
Қайта сақтандыру ... ... ... ... және ... ... топтарға бөлінеде. Енді осы ... ... ... ... ... ... ... сипаты негізінде қайта сақтандырушы мен қайта
сақтанушының жекелеген қауіптің бөлігін беру мен ... ... және ... ... ... ... ... аралас қайта
сақтандыру шартының формалары кездеседі.
Атқаратын роліне байланысты, цедент пен сақтанушының арасында ... ... ... ... ... автивті және пассивті деп бөлінеді.
Автивті қайта сақтандыру-қауіпті берумен негізделсе, ал пассивті ... ... ... бөлу жүесіне байланысты қайта сақтандырушы мен ... ... ... ... және ... ... ... қайта сақтандыру-Пропорциональды қайта ... ... ... оған ... ... қауіпті жабу үшін алдын ала
келісілген жеке цеденттің қатысуымен қаралады [46].
Пропорциональды емес қайта сақтандыру-сақтандырудың көптеген ... ... ... ... көлік құралын басқарушылардың
ЖКО (ДТП) барысында ... ... ... ... ... ... үнемі қолданылады.
Енді осы аталған қайта сақтандырудың жекелеген түрлеріне анықтама бере
отырып, жасалу тәртіптеріне тоқталып өтсек.
Облигатты ... ... ... ... ... ... ... қайта сақтандырушымен ұзақ уақытты генералды
келісім ... ... ... ... Облигаторлық қайта
сақтандыру шарты цедентті міндетті түрде сақтандыруға қабылдауда барлық
қауіп кезінде белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... беру тек, егер
сақтандырушының жеке қатысуымен олардың алдын ала белгіленген ... ... ... жүргізіледі.
Бір жағынан, облигаторлық қайта сақтандыру шарты қайта сақтандырушыға
оған ұсынылған қайта ... сол ... үлес ... міндетін
жүктейді.
Облигаторлық қайта сақтандыру шартындағы сақтандыру төлемi барлық
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... проценті сомасында анықталады.
Облигаторлық қайта сақтандыру келісім-шарты, алдын ала ... ... ... ... ... арқылы келісім-шартты өзара бұзу
құқығы беріле отырып, белгісіз мерзімге ... ... ... үшін ... өйткені бұрын
анықталған ... ... ... ... ... жеке тәртіпте анықталатын жағдайлар есепке алынған әрбір тәуекелдік
табылатын, факультативтік ... ... ... ... ... қайта сақтандыру, сақтандырушының сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандыру келісім-шартын
жасау, факуьтативтік қайта сақтандыру келісім-шартымен салыстырғанда, екі
тарап үшін де ... ... ... ... ... ... цедент, қайта сақтандырушы) өзінің ұстаған лимитінен асатын
көлемдегі сақтандыруға қабылданған тәуекелдіктерін ... ... ... ... ... компания, басқа сақтандыру компаниясына
қатысты ешқандай міндеттемесіз тәуекелдікті тұтастай немесе көп немесе ... ... құқы ... ... ... сақтандыру компаниясы сақтандыратын
сақтандырудың жалпы түрінің жауапкершілігінің қандай бір ... ... ... өз ... ... ... алдында ешқандай
міндеті болмайды: олар тәуекелді толық немесе жартылай қабылдай алады,
қарсы ... қоя ... ... ... бас ... ... ... қайта сақтандыру келісім-шарты бір тәуекелге қатысты
жеке мәмілені білдіреді. Факультативтік қайта сақтандыру ... ... екі ... да ... ... ... цедентке-өзінің жеке
тәуекеліне қаншасын қалдыру мәселесін шешу кезінде, қайта сақтандырушыға
тәуекелді ... ... ... ... шешім қабылдау кезінде.Шешім
қабылдаудың ұсынылған еркіндігін ескере отырып, қайта ... ... ... ... ... ... ... цеденттің алған
сақтандыру төлемдерінің сомасына қарамастан жеке алынады.
Факультативтік қайта сақтандыру ... ... ... ... ... қайта сақтандыру нарығындағы жағдай ескеріле отырып,
ұсынылады. Керісінше, қайта сақтандыру ... ... ... ... қайта сақтандыру нарығында ... ... ... ... ... ... бастапқы сақтандыру
төлемдерінің деңгейінен төмен болуы тиіс.
Бұл мысалдан, қайта сақтандыру төлемдерін анықтау принциптері, бастапқы
сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... болады.
Факультативтік қайта сақтандырудың ерекше белгісі, цедентке де ... ... да ... жеке ... мүмкіндігі және осыған
орай ... ... ... ... ... цедентке- тәуекелді
қабылдау туралы, ал ... ... ... ... ... кемшілік тұсы, цеденттің
тәуекелдігінің бір бөлігін осы ... ... ... беруі тиістігімен түсіндіріледі. Қайта сақтандырушының ... ... ... ... талдауға уақыты болады.
Факультативтік қайта сақтандыруға сақтандыру компаниялары көп ... ... ... ... ... көлемінің келісім-
шартынан тыс шығатын жағдайында;
2) тәуекелдік қолданыстағы келісім-шарт ... ... емес ... ... компания өзінің жеке ұстайтын міндеттемесінің бір бөлігін
қайта сақтандыруды қажет деп ... ... ... қайта сақтандырудың негізгі кемшілігі болып, ... ... ... немесе бас тартуда ... ... ... ... ... бас тарта алуы, және сақтандыру
жағдайы тәуекелдікті қайта сақтандыру толық орналасуына дейін жүретін ... ... ... қаржы мүмкіндіктеріне қарай қиындықтарға
ұшырау жағдайы табылады.
Қайта сақтандырушы үшін қайта сақтандырудың бұл ... ... бар. Бас ... ... ... ... каналдары мен
ретроцессия каналдары арқылы бірдей тәуекелдікке қатысу үлесі бернеше рет
қабылдануы және шығынға ұшырау жағдайында оның ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіш болып, ұсынылған
тәуекелдік бойынша цеденттің жеке үлесі ... ... ... мен ... ... ... жалпы
мәліметтер болған жағдайда, әрбір тәуекелдік бойынша цеденттің жеке ... ... ... оның ... ... және тәуекелдікті бағалаудағы
қайта сақтандырушының дұрыс бағыты болып табылады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... қарай,сақтандырудың бұрынғы формасы болып табылатын,
факультативтік қайта сақтандыру өзінің маңызын ... ... деп ... болады. Бірақ тәжірибеде бұлай болмайды және ... ... ... ... ... ... байқауға болады. Қайта
сақтандырудың факультативтік формасы, басқа қайта сақтандырудың кез ... ... ірі ... ... ... ... даму тарихы, қайта сақтандыруға ... ... беру ... ... ... ... ... қайта сақтандыру қатынастарының барлық ... ... ... беру ... дами ... ... сақтандырудың аралас ... ... ... сақтандыру келісім-шарттарының бұл формасы «ашық жасыру» келісім-
шарты деп аталады. Ол цедентке ... да бір ... ... ... қайта сақтандырушыға қанша көлемін беруі туралы шешім қабылдауда
еркіндік береді. Өз ... ... ... ... ала ... бойынша тәуекелдіктің цеденттеу (құқығын басқаға беру) үлесін
қабылдауы тиіс.
«Ашық ... ... ... ... ... төлемдері
тараптардың келісімі бойынша жеке негізде немесе бастапқы ... ... ... ... ... сақтандыру төлемдері
бойынша анықталады [49].
Қайта сақтандырушы үшін «ашық ... ... ... және
қауіпті болуы мүмкін, өйткені цедент сақтандыру портфеліндегі тәуекелдікті
іріктей ... ... ... тек қауіпсіз тәуекелдіктерді береді.
Сондықтан «ашық жасыру» келісім-шарттарын қайта сақтандырушылар ... ... ... ... жасаудағы тәжірибесін ескере ... ... ... ... жасалады.
Келісім-шарттың бұл түрі «ашық ... деп ... ... ... ... қайта сақтандыруға факультативті
негізде әрбір тәуекелдіктің қатаң ... ... ... ... ... ... ... да бір тәуекелдіктен бас тарта алады,
бірақ жалпы ол бұл келісім-шартқа міндетті негізде қатысады.
Осылайша, бұл ... бір ... ... ... жағынан қайта сақтандырушы үшін облигаторлық болып келеді. Ашық
қамсыздандырма мерзімді сипаттағы тәуекелдіктерді ... ... ... және сақтандыру сомасы жылдың белгілі мерзімінде күрт артуы мүмкін.
Бұндай тәуекелдіктер өрт және ... ... ... ... ... пен қайта сақтандырушының қандай роль атқаруына байланысты,
олардың арасында жасалған ... ... ... ... ... ... бөлінеді [50].
Активті қайта сақтандыру тәуекелдікті беруді, пассивті қайта сақтандыру-
тәуекелдікті қабылдауды білдіреді.
Сақтандыру ісінің тәжірибесінде тәуекелдікті қайта ... ... ... ... ... қайта сақтандыруды жүргізуші ретінде,
ал тәуекелдікті қабылдаушыны-пассивті қайта ... ... ... ... беру жауапкершілікті беруді ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығында көрінетін көптеген өзара
байланыстар, ... ... ... ... ... ... Ол қайта
сақтандырушы активті және пассивті жүзеге асыратын белгілі уақыт аралығында
сәйкестендірілуі тиіс. Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... мүдде, алынған мүддеге
немесе ұсынылған ... ... ... үшін ... ... ... тең ... тиіс.
Берілген қайта сақтандыру мүддесі алимент деп ... ал ... ... ... деп аталады.
Қайта сақтандандыру қатынастарында өзара ... ... ... ... ... басқа контрагентке берген алименті алынған
контралиментке тең болуы тиіс.
Ұйымдастыру формаларына ... ... ... ... және ... емес болып бөлінеді. 1) квоталы қайта
сақтандыру және цедентгі соматар негізіндегі ... ... ... ... ... ... қайта сақтандыру және зиян келтіру эксцеденті
негізіндегі ... ... ... емес ... ... XІX ... ... белгілі
болды. Бірақ кең ауқымда ол екінші ... ... ... ... ... ... көптеген түрлерінде қолданылады, бірақ көбінесе ЖКО
(ДТП) нәтижесінде үшінші тұлғаға келтірген залалы үшін көлік құралдарының
иелерінің ... ... ... ... ... Пропорциональды емес қайта ... ... шегі ... ... ... түрлерінде
қолданылады.
Тәжірибеде пропорциональды емес қайта сақтандыруда қайта сақтандыруға
қатысу принципінде сәйкес сақтандырушының ... ... ... ... ... ... ... емес қайта сақтандыруда цедент (сақтанушы) мен қайта
сақтандырушының мүдделері жалпы сәйкес келеді. Керісінше, пропорциональды
емес қайта ... ... ... ... болуы мүмкін.
Қарама-қайшылықтың мәні, цеденттің қосымша қаржы нәтижелеріне қол жеткізуі
қайта сақтандырушының қол ... ... ... жүрмейтінімен
түсіндіріледі. Керісінше, қайта сақтандырушы шығынға ұшырауы мүмкін.
Цедент тарапынан пропорциональды емес қайта сақтандыруды дамытуға ... ... ... ... ... ... ... белгілі кепілдік
беруге талпыну дәйек ... Осы ... ... ... емес қайта сақтандырудың екі типі - шығындардың ... ... және ... ... ... ... шығындылықтың
артуын қайта сақтандыру. Пропорциональды емес ... ... ... ... ... қайта сақтандыру жағдайында
қайта сақтандырушының қабылдаған міндеттемесіне сәйкес, қайта сақтандыру
төлемдерін есептеумен байланысты болып ... ... ... ... теориясын қолдану әдістері) есептеу қазіргі әдістерін дамыту бұл
мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Ірі шығындарды статистикалық ... ... ... жасауға, олардың ықтимал көлемін және күтілетін
нақты шығынынан ауытқу ықтималдығын ... ... ... [51].
Цеденттің сақтандыру барлық портфелі бойынша шығындылықтың жинақталған
статистикалық ... ... ала ... актуарлық есептеулер
практикасы, бұл шығындылықтың болашақ ... ... ... ... ... есептеуге мүмкіндік береді.
Пропорциональды емес қайта сақтандыру келісім-шартын жасау, қарапайым
және еңбекті қажетсінеді. Ол ... ... ... келісім-шартын
жасауға қарағанда арзанырақ.
Келісім-шарттың тараптары аралығындағы есептеулер, жекелеген сақтандыру
келісім-шарттары мен шығындарды емес, цеденттің қаржылық ... Бұл ... емес ... сақтандырудың белгілі болуының және
оның жаңа нұсқалары мен модификацияларының пайда болуының бір себебі болып
табылады.
Пропорциональды емес ... ... ... ... мен шығындылық эксцедентінің келісім-шарттары жатады.
Шығындардың эксцедентінің келісім-шарты - пропорциональды емес ... кең ... ... ... ... түрі бойынша ірі
және күтпеген шығындарынан сақтауға ... ... ... қайта сақтандыру, ... ... ... сақтандырудан айырмашылығы бар. ... ... ... ... ... ... сақтандырушы,
белгілі лимит сомасының деңгейінен асып кеткен цедент–компанияның ұшыраған
әрбір шығыны бойынша жауап ... ... ... бір ... ... ... сақтандыру оқиғасы және бірқатар ... ... ... ... ... сомасы шартта келісілген сомадан
асқан жағдайда пайда болады.
Қайта сақтандырушының осы сомадан асатын ... өз ... ... ... ... ... компанияның жауапкершілігіндегі
100 мыңнан асатын 1 млн. валюта бірлігі, яғни қайта сақтандырушылар ... ... ... ... ... 1 млн. деңгейінде шығындарды
төлейді.
Шығындардың артуын қайта сақтандыру келісім-шартын ... ... ... емес және ... үшін тиімді. Қайта сақтандыру келісім-
шартында (бордеро) ... ... ... ... Қайта
сақтандырушыға қайта сақтандыруға берілген тәуекелдіктердің ерекшеліктері
туралы ... ... ... ... ... ... цеденттің
сақтандырған белгілі түрдегі барлық тәуекелдіктерін қамтиды.
Цеденттің міндеттері-қайта сақтандырушыға өзінің көлемі ... ... ... ... әкеп соқтыруы мүмкін кез келген
шығындар ... ... ... ... туралы шешімді цедент қабылдайды.
Кәсіби қайта сақтандырушылар жалпы ... ... ... ... мүмкіндіктеріне қатысты қолайлы болжам бар кезде, шығындардың
артуын қайта сақтандыру ... ... ... ... ... бұл типі қайта сақтандырушыға ірі табыстар әкеледі. Бірақ нарықта
қолайсыз болжамдарды ескере отырып, ... ... ... ... сақтандырушылар да кездеседі. Шығындардың ... ... ... ... ... ... ... сақтандырудың келесі
түрлерінде қолданылады: азаматтық жауапкершілік, оқыс ... ... ... ... ... мүмкін оттан, көлік, әуе апаттарынан
сақтандыру [52].
Шығындылық эксцедентінің ... ... ... ... ... ... және шығындар эксцедентінің қарастырылған келісім-
шарттарынан ерекшеленетін қайта ... ... ол ... ... компанияның бүкіл немесе шотының бір бөлігін жабады.
Бұл қайта сақтандыру бүкіл сақтандыру портфеліне қатысты және ... ... ... ... ... ... ... қорғау
болып табылады. Ірі шығынның себебі болып, ірі шығындардың көп болуы немесе
шағын шығындардың санының ... ... ... ... ... бойынша қайта ... ... ... ... ... абсолютті сомамен шектеледі. Жабу лимиттері
алдыңғы жылдардың нәтижелері бойынша ... ... ... сақтандыру келісім-шарттары жекелеген сақтандыру түрлері бойынша
істің өту нәтижелері кездейсоқ өзгерістерге ... ... ... ... ... бірнеше сақтандыру оқиғасы нәтижелерге ... әсер ... ... ... өрт, ... ... ... үйлесімді келісім-шарт негізіндегі
қолданылып жүрген қайта сақтандыруға қосымша ретінде әрекет етеді.
Шығынның артуын қайта ... ... ... ... ... кәсіби сақтандыру қоғамдары көп жасай бермейді.
Қорытындылай келе, қайта сақтандырудың пропорциональды емес келісім-
шарттары икемді болып табылады, ... ... және ... бола ... және ... ... ... келісім-шарт формасына қарағанда кейін пайда болуына
қарамастан ... ... зор ... ... Осы ... техникалық прогрестің артуына қарай ... ... ... ол шығындардың пайда болу мүмкіндігін
азайтады, екінші жағынан оларды қарқынды өсуі және ірі ... ... ... ... болуы мүмкін шығындардың көлемін күрт
арттырады, ол қайта ... ... емес ... бар ... ... ... қайта сақтандыру-
тарихи тұрғыдан ежелгі ... ... және XІX ... ... ... ... бөлудің жалпы жалғыз формасы болған. Осы тұрғыдан
пропорциональды қайта сақтандыру дәстүрлі қайта сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандыру келісім-шарты тәуекелдікті жабуға
берілген қайта сақтандырушының үлесінің, ... ... ала ... ... ... бойынша анықталуын қарастырады. Төлемдердегі ... ... ... сақтандырушының қатысуы тәуекелдікті жабуға қатуына
ұқсас қатынас бойынша жүреді. Сақтандыру практикасында ... ... ... келесі формалары қолданылады:
квоталық, эксцеденттік, квоталық-эксцеденттік немесе аралас.
Квоталы қайта ... ... ... ... қайта
сақтандыруға қайта сақтандырушымен келісе отырып. барлық тәуекелдерді беру
болып табылады. Аталған келісім-шарттар ... ... ... ... ... келісім-шарттарының осы негізгі формаларының әртүрлі
модификациялары қолданылады. Квоталық келісім-шарт қайта ... ... ... формасы болып ... Оның ... ... ... сақтандырушыға сақтандырудың белгілі тобы бойынша
олардың барлық қабылдаған тәуекелдіктерінің ... ... ... ... ... ... ... алады және қайта сақтанушыға қабылданған
сақтандырулардың шығындары бойынша оның ... ... ... ... ... тәуекелдеітері бойынша сақтандыру сомалары үлкен
болған жағдайда, қайта сақтандырушы келісім-шартқа өзінің қатысуын ... ... ... өзінің жауапкершілігін шектейді. ... ... ... ... өзі ... ... ететін сомадан артық тәуекел сомасы.
Эксцедентті сома негізіндегі қайта ... ... ... ... ... ... ... белігілі мөлшеріне сәйкес келеді
және оны сақтандыру негізгі келісім-шартына байланысты қайта ... ... ... Зиян ... ... қайта сақтандыру, зиян
қайта сақтандырылушының ... ... ... ... сомадан
артық болған жағдайда ... Зиян ... ... ... ... ... түрі бойынша сақтандыру операцияларының
жалпы нәтижелері қайта сақтандыру келісімінде айтылган мөлшерлен артық зиян
келтірген жағдайда қорғайды.
Квоталық келісім-шарт бойынша ... ... ... ... ... қайта сақтандыру комиссиясын алады және оның қайта
сақтандыруға берген тәуекелдігі бойынша алынатын ... ... ... ... сақтандыру комиссиясының көлемі сақтандыру түріне қарай 20-40
пайызды құрайды.
Квоталық қайта сақтандырудың келісім-шарты беруші ... ... ... ... ... ... оның жеке үлесінде оның ... ... ... ... ... ... ... беруші компанияның шығындарында пропорционалды үлесті құрайтын қайта
сақтандыру комиссиясының көлемі, ... ... ... ... квоталық келісім-шарт шарттары бойынша беруші ... ... ... ... мен ... қорлары ретіндегі сыйақыны
ұстайды. Олар бойынша ... ... банк ... ... ... ... айырма арқылы беруші компания табысқа
ие болады.
4) қайта сақтандырушыға тиесілі сома қайта сақтандырушыға тиісті шотын
өңдегеннен, жапқаннан және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес және тұрақты болып
саналады [53].
Квоталық келісім-шартың шарттары мен ... ... ... ... ... әкімшілік және басқа да оперцияларға уақыт
пен қаражаттардың аз шығынын қарастырады. Квоталық қайта сақтандыру келісім-
шартының жасалуы қарапайым және ... аз ... ... ... ... ... сақтандырушыға өзінің шотында алдын ала қайта сақтандыру
келісім-шартын жасау кезінде келісілген тәуекелдікті бергені үшін сыйақыны
қалдыра отырып, осы ... ... ... ... төлемінің
пропорциональды (тең) бөлігін береді. Өзінің артықшылықтарына қарамастан,
квоталық қайта сақтандыру, сақтанушыға өзінің портфелін ... ... ... ... ... артықшылықтарды бермейді.
Квоталық қайта сақтандыру қайта сақтандыруға берген барлық келісім-шарт
бойынша цеденттің тәуекелдігін ... ... ... ... келісім-
шарт бойынша кей жағдайда беруші компания өзінің жауапкершілігінде ... ... ... ... ... ... болатын шағын
тәуекелдіктердің үлесін беруіне тура келетін жағдайы табылады. Эксцеденттік
келісім-шарт-пропорциональды келісім-шарттардың кең тараған ... ... ... ... ... ... барлық
тәуекелдіктері және сақтандыру сомалары, беруші компанияның жеке үлесінен
асатын болса, қайта сақтандыруға ... ... ... ... жеке үлестен асатын эксцедент (сақтандыру сомасы) беріледі.
Қайта сақтандырудың ... ... ... ... ... ... ... санынан тұатын сақтандыру портфелін
жасауға үлкен мүмкіндік береді. ... ... ... және ... жасау тәсілдерімен анықталады. Қайта
сақтандырушы берілген эксцедентті өзінің үлесіне сәйкес бірнеше ... ... егер ... ... сомасы 220000 валюта бірлігі
қабылданып, ал беруші компанияның жеке ... 20 мың. ... ... ... онда 200 мың. ... ... қайта сақтандырушыға
түсетін эксцедент сомасын ... Егер ... 10 ... ... онда ... екі ... эксцеденттің сомасының 1/5 үлесі 0 мың.
жауапкершілік бірлігін құрайды, 1/20 ... ... ... 10 мың.
бірлікті құрайды. Қайта сақтандыруға беруші ... жеке ... және ... қатысушылардың үлесіне ... ... және ... ... ... Эксцеденттік келісім-шарт
шарттары бойынша, беруші ... ... ... ... ... тиесілі сыйақы сомасынан және оған қатысу ... ... құқы ... ... ... беруші компания сараланған жеке үлесін
белгілей алады, ол жеке үлестің лимиттерінің кестесі деп ... ... ... арнайы қосымшаретінде рәсімделеді. Эксцеденттік
қайта сақтандыру келісім-шартында беруші компания үшін ... ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып, жеке
үлесінің лимитін белгілеу.
2) Бірегей жеке үлес бектілу бекітілмеуіне ... жеке ... ... қарамастан, беруші компания өзіне шағын
тәуекелдіктерді қалдыра алады.
3) Жеке үлес ... ... ... қарай алады
4) Беруші компания үшін ... ... ... аз болуына қарамастан, аталған себептердің қаржылық
нәтижелері, істі ... ... ... ... келісім-шартқа
қарағанда жоғары болады.
5) Кемшіліктеріне әрбір тәуекелдікті өңдеу қажеттілігі, яғни ... мен ... ... арасындағы жауапкершілік,
сыйақы, төленетін шығындардың тең бөлінуін ... ... кем тұсы ... ... жеке үлес ... ... ... тәуекелдіктерді берудің нақты
алғышарттарының болу жағдайы табылады.
6) Эксцеденттік келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдіктердің бір бөлігі қайта сақтандыруға берілетін әрбір
сақтандыру келісім-шартын жеке зерттеу ... ... ... бір ... апат ... жартылай немесе толық жойылуы мүмкін
сақтандыру ... ... ... көрінеді. Әрбір тәуекелдік
бойынша болуы мүмкін шығындар анықталады.
2.3 Сақтандыру брокері, агенті, актуарий және аудиторлық ... ... ... ... әр түрлі салалары бойынша сақтандыру өнімдерін
сақтандырушыдан сақтанушыға жылжытумен шұғылданатын әрі осы ... ... бар жеке ... ... ... сақтандыру брокері не сақтандыру
агенті болып ... ... ... кәсіпкер ретінде белгіленген
тәртіппен мемлекеттік ... ... әрі ... органнан лицензия
алған, сақтандырушының не сақтанушының сақтандыру қызметтерін ... ... ... ... ... орай ... ... өзінің
атынан сақтандыру жөніндегі делдалдық қызметін жузеге асыратын заңды тұлға
болып табылады. Бұл ретте ... ... ... сақтаңдыру брокері тек
сақтанушының агенті ретінде көрініс табады. ... ... ... және ... ... ... болуға тиіс. Сақтандыру брокері
(заңды түлға) жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің не ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтін ерекше түріне жатады [55].
Сақтандыру брокері өзіне тән брокерлік қызметгін мынадай түрлерін:
өзінің ... және ... ... бойынша тиісті сақтандыру
шарттарын ... ... ... ... ... бойынша қайта
сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметті; сақтандыру ... ... ... консультация беру қызметін; ... ... ... ... бар ... заңды тұлғаларды іздеуді әрі сақтандыруға тартуды; сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымдары көрсететін қызметтерге (түрлі сақтандыру ... және ... ... ... талдау жасауды; сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымдары көрсететін қызметтерге ... ... ... сақтандыру объектілері жөнінде ақпарат жинауды,
клиентгердің тапсырмасы ... ... ... ... шарттарын,
сақтандырушыны (қайта сақтандырушыны) тандау өлшемдерін әзірлеуді,
сақтандыру тәуекелдерін анықтау жөнінде ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру) шартын
жасасуға қажетті құжаттарды ... және ... ... ... ... ... сақтанушының тапсырмасына орай
сақтандыру ... ... ... ... сақтанушымен келісім
болған жағдайда, оны ... ... ... ... аудару үшін сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары ... ... ... жинауды; клиенттердің тапсырмасына
орай сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерін орналастыруды; сақтандыру (қайта сақтандыру) шартын
жасасу, сақтандыру төлемдерін жүзеге асыру, сақтандыру жағдайы басталған
кезде ... ... ... ... құжаттардың, сондай-ақ,
сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттарын жасасуға байланысты ... ... ... және ... ... ... етуді; консультация
өткізуді және сақтандыру жағдайы басталған кезде сақтанушының, ... ... ... (өтемін) алуына жәрдемдесуді; ... ... ... ... ... қажетті кұжаттарды
ресімдеуді; 14) ... ... ... ... ... ұйымдарынан оларды кейіннен сақтанушыға, пайда алушыға беру
үшін сақтандыру төлемдерін (қаражаттарын) жинауды; 15) ... ... ... ... ... ... ... келтірілген шығынды
қарау және реттеу жөніндегі құжаттар дайындауды; 16) сарапшылардың залалды
бағалау және ... ... ... ... ... қызметін
ұйымдастыруды жүзеге асырады.
Бұл орайда сақтандыру брокері сақтанушының ... ... ... шарттарын жасасу әрі оларды орындауға байланысты
қатынастарға сақтанушының атынан қатысатын немесе сақтандыру ... ... ... ... ... ... ретінде делдалдық
қызметі өзінің атынан жүзеге асыратын, сондай-ақ сақтандыру және ... ... ... ... ... ... заңды
тұлғаны білдіреді.
Сақтандыру брокерінің қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия алу үшін
уәкілетті органға-қаржы рыногы мен қаржылық ұймдарды реттеу және ... ... ... ... ... брокері) «Сақтандыру қызметі
туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 37-бабының 8-тармағында көзделген
мынадай құжаттарды: 1) өтінішті; 2) мемлекеттік тіркеу ... ... ... және ... ... ретіндегі куәліктің нотариат
куәландырған көшірмесін; 3) мемлекеттік тіркеуден өткен жарлғының нотариат
куәландырған көшірмесін; 4) жарғылық капиталдың толық төленгенін растайтын
құжаттарды; 5) ... ... ... ... ... арналған құжаттарды; 6) сақтандыру және қайта сақтандыру
шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық ... ... ... тәртібін
көздейтін жұмыстың. Ішкі регламентін; 7) құжаттама жүргізу ... ... ... ... ... 8) ... алымның
төленгенін растайтын төлемдік құжаттың көшірмесін; 9) ... ... ... ... ... ... органының құрылтайшы-резидент
емес заңды тұлғаға резидент-сақтандыру ... ... ... ... етілгені жөніндегі жазбаша хабарла-масын не ... ... ... ... ... ... етілмейтіні туралы
мәлімдемесін; 10) тиісті мемлекеттің уәкілетті органының кұрылтайшы-
резидент емес жеке ... ... ... белгіленген тәртіпке сәйкес
кері қайтарылып алынған, сақтандыру брокерін мәжбүрлеп тарату, олардың
акцияларын мәжбүрлеп сатып алу туралы шешім ... ... ... ... аспайтын кезенде сақтандыру брокерінің не өзге де қаржылық ... ... ... ... экономикалық және сыбайлас жемкорлық
қылмыстары мен құқық.бұзушылықтары ... ... жоқ ... ... ... ... сақтандыру рыногыңдағы сақтандыру агенті өзіне берілген
өкілеттігіне сәйкес бір немесе бірнеше ... ... және ... орай ... ... ... жөніндегі делдалдық қызметті
жүзе-ге асыратын, сондай-ақ осы ретте ... ... ... ат ... жеке ... ... тулға болып табылады. Сақтандыру
рыногынын кәсіби қатысушысы сақтандыру агентінін делдалдық, қызметті жүзеге
асыруына орай ... ... ... ... ... Осындай өкілеттігінің негізінде сақтандыру агенті сақтанқдыру
бойынша сақтандыру өнімдерін сатумен, сақтандыру құжаттамасын ... ... ... және ... ... ... төлеумен шұғылданады. Сақтандыру ұйымы берген өкілеттік шегіңде
сақтандыру ұйымының атынан жасасқан сақ-тандыру ... ... ... ... ... ... ... ұйымы өзі тікелей
қабылдаған міндеттемелер ... ... ... ... қызметі ауқымында сақталуға міңдетті талаптар,
оның ішінде сақтандыру құжаттамасы ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу мәселелері жөіндегі талаптар
Қазақстан Республикасы ... ... ... ескеріле отырып,
сақтандыру ұйымының ішкі құжаттарында белгіленеді. Сақтандыру ... ... ... ... өзі ... ... агенттерінің тізілімін жүргізіп отыруға міндетті. ... өз ... ... ... ... сақтанушыға агенттік
келісімшартын немесе сақтандыру ұйымының атынан және оның ... ... ... ... ... ... куәландыратын өзге де
құжатты көрсетуге, өзара келісім-шарт негізінде және оның құзырында жұмыс
істеуіне орай сақтандыру ұйымы лицензиясының ... әрі өзі ... ... ... ... сақтандыру ұйымдары жөнінде ақпарат беруге,
сондай-ақ сақтанушының талап етуіне орай ... ... ... ... ... ... таныстыруға міндетті.
Бүгінде халыкаралық сақтандыру практикасында жай агенттік, пирамидалық.
құрылым және көпдеңгейлі желі ... ... ... типтері жұмыс
істеуде. Сонымен бірге көптеген сақтандыру компаниялары өмірді ... ... ... сақтандыру және т.б. сақтандыру саласының
сақтаңцыру өнімдерін Интернет желісі арқылы сатумен ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабының 4-
тармағына сәйкес «Сақтандыру (қайта сақтаңдыру) ұйымы өз штатында актуарийі
болмаса сақтандыру ... ... ... ... ... Осы ... уәкілетті органнан- Қаржы рыногы мен қаржылық, ұйымдарды реттеу
және қадағалау жөніндегі агенттіктен ... ... ... ... ... ... жеке ... болып табылады. Актуарийлік
қызметтің міндетіне сақтандыру (қайта ... ... ... мен ... қабілетгілігінің қажетті деңгейін ... ... ... және ... ... шарттары бойынша сақтандыру
міңдеттемелері мөлшерін экономикалық, математикалық есептеуді ... ... ... жүзеге асыруы барысында актуарийі сақтандыру
резервтерін қалыптастыру әдістері мен көздері жөнінде консультациялар және
нұсқамалар ... ... ... ... ... қаржылық
орнықтылығын және төлем қабілеттілігін бағалауға ... ... ... ... ... ... есептеу методологиясын
(әдіснамасын) және экономикалық негіздемелерін әзірлейді; ... ... ... ... ... ... зерттейді
және жүйелейді; сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының сақтандыру
ережелерінде көрсетілген ... ... ... ... үшін
бағалау жүргізеді; жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша (сақтанушыларға)
берілетін заемдар мөлшерін айқындайды; актуарийлік ... ... ... ... ... ... есептеулер жургізу
кезінде сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы міндетті актуарийлік есептеулер
және қорытындылар жасау әрі дайындау үшін қажетті, актуарий ... ... ... бар ... мен ... бәрін беруге міндетті.
Сақтандыру (қайта ... ... ... ... ... ... ... бойынша жасалған актуарийлік қорытынды: ... ... ... және ... ... ... ... сипаттамасын; 2) актуарийлік есептеулер кезінде қолданылған
статистикалық және өзге де ... 3) ... ... сақтандыру
(қайта сақтандыру) шарттарын ... алу ... ... 4)
есептемелік кезенде жарияланған шығындарды ... алу ... 5) ... жүрген сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... ... резервтерін есептеген кезде
қолданылатын, оның ішінде сақтандырудың ерікті және міндетті нысандары
бойынша жеке есептемелік кезеңде ... ... ... мөлшерін; 6)
сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымында қосымша тәуекелдің болуы немесе
болмауы туралы қорытындыны; 7) ... ... ... ... резервтерін есептеу кезінде қолданылатын қайтыс болу ... ... ... ... 8) тартылған мамандар тарапынан
актуарий алған жәрдемнің сипатын; 9) актуарийдің қарауы бойынша актуарийлік
қорытындыға ... ге ... өзге де ... ... Сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымы міндетті немесе бастамалық ... ... ... ... ... ... етілетін мөлшерін
бағалауға байланысты актуарий жасаған осындай актуарийлік қорытындыны
міндетті түрде ... ... ... ... қорытындының бір данасы
сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының басқаруына беріледі, тағы бір ... ... ... ... ... ал ... бір данасы
актуарийдің өзінде сақталады.
Сақтандыру рыногының, міндетті қатысушысы ретінде ... ... ... ... ... ... ... есептеулер жургізу не актуарийлік қызметті жузеге асыру кезінде
заңнамада рұқсат етілген өзге де ... ... үшін ... ... ... жағдайда өзге де құжаттарымен танысуға;
2)мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... де қызметтер көрсету) үшін қажетгі мәліметтер мен мәселелер
бойынша тиісті ... ... ... ету ... ... сұраныс жіберуге;
3) тиісті шарттар (келісімдер) ... ... ... ... ... ... ... қорытынды шеңберіндегі жекелеген
мәселелерге зерттеу және талдау жүргізу жөнінде тапсырма беруге құқылы
[57]. ... ұйым ... ... ... ... міндетті
аудитін жүргізуі кезінде өзіне белгілі болған сақтандыру (қайта сақтандыру)
ұйымының Қазақстан Республикасының тиісті заңнамасы ережелерін бұзуына әкеп
соқтырған, сақтандыру (қайта ... ... ... ... ... нашарлататын, сондай-ақ қаржылық есептіліктің кейбір немесе барлық
баптарын және басқа да ... ... бас ... не ... жасай отырып растауға әрі кері пікір білдіруге әкеп ... ... ... қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және
қадағалау жөніндегі агенттікке хабарлауға ... ... ... ұйым ... ... ... ... есептеменің көшірмесін
аталған уәкілетті органға оның жазбаша сұратуы бойынша беруге тиіс. Қаржы
жылының қорытындылары бойынша ... ұйым ... ... ... ... ... ... дауыс беретін акцияларының жиырма
бес және одан да көп процентін иеленетін (осындай акциялар мен дауыс беруге
құқылы) ірі қатысушылары, ... ... ... ... ... қатысуы бар заңды тұлғалар үшін де міндетті ... ... ... ... ... ... және аудиторлық ұйым
кызметінің құқыктық негіздері» ... ... ... және ... ... ... ... актілерінің
талаптарына, уәкілетті мемлекеттік орган беретін ... ... ... ... тапсырмасына әрі сақтандырушының мүддесіне
сәйкес ұлттық сақтандыру рыногының ... ... ... ... сақтандырушыдан сақтанушыға жылжытумен шұғылданатын
және сақтандыру шарттарын жасасуға септігін тигізетін сақтандыру брокерлері
мен сақтандыру агенттерінің (заңды ... жеке ... ... ... ... түрлерін, қызметіне қойылатын талаптарды,
құқықтары мен міндеттерін, сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... ... ... ... есептемелік, жоспарлы,
кейінгі, жалпы, аймақтық, жеке актуарийлік есептеулер жүргізу, актуарийлік
қорытындылар жасау, сақтандыру ұйымының сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... мәнжайын, сақтандыру (қайта ... ... ... ... ... ұйымының қызмет бағыты мен өкілеттігін
айқындап, белгілейтін құқықтық нормалардың жиынтығынан құралатын сақтандыру
құқығының Жалпы бөлімінің ... ... ... ... ... және ... резервтерін басқарудың құқықтық
негіздері
Сақтандыру рыногының әр түрлі салаларында сақтандыру қызметтерін
көрсетумен шұғылданатын сақтандырушының (сақтандыру және ... ... осы ... ... мойнына жүктелген сақтандыру міндетгемелерін
тиісінше ... ... ... оның ... ... ... Сақтандырушының қаржылық ресурста-рын қалыптастыру құрылымына
сақтаңдыруды ұйымдастыру принциптері ықпал етеді. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымының өзіндік басы бос ... мен ... ... ... байланысты бірден баяндай кететін жәйт, сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымының қаржылық әлеуеті өзіндік ... (өз ... және ... ... ... ... қаражаттардан
құралады. Сақтандыру ұйымының өз қарамағындағы (меншігіндегі) капиталда-
рына: жарғылық капитал, қосымша капитал, ... ... ... ... ... ... ... нысаналы түсімдер мен
қаржыландырулар жатады. Ал тартылған ... ... ... ... оның ... сақтаңдыру, ортақ сақтандыру және қайта
сақтандыру операциялары бойынша берешектен, кредиттер мен ... ... ... шаруашылық айналымындағы осындай қаржылары
сақтаңдыру операцияларын жүргізуге және ... ... ... ... ... ... ... мынадай мән-
жайларды негіздейді: сақтаңдыру (қайта сақтаңдыру) ұйымы өзінің ... ... ... үшін ... ... ... ... сақтандыру (қайта сақтандыру)
ұйымының міндеттемелерін білдіреді; сақтандыру резервтерінің ... ... ... ... ... ... резервтерінің қаражаттары (сақтандыру міндеттемелерін орындауға
арналғандықтан) сақтанушылардың ... ... ... ... (қайта сақтандыру) ұйымының өз ... ... ... ... ... ... алу талаптарына сай негізгі
активтер объектілерін қайта бағалау нәтижесінде алынған ... ... ... эмиссиялық табыстан және басқа ұйымдар
ақысыз берген ... ... ... ... өз ... ... ... тәуекелдермен және өзінің қызметіне
байланысты тәуекелдермен жолығады. Бұл орайда сақтанушылар тәуекелдерінің
ерекшеліктері ... ... және ... жақсы тәуекелдер үшін
сақтандыру резервтерін қалыптастыруға, ал сақтанушылардың ... ... ... әрі өзіндік капиталынын қаражаттарын
пайдалануға ықпалын тигізеді.
Сақтандыру (қайта ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір көлемдегі табысқа (пайдаға) ... ... ... ... ... ... қол жеткізуі оның
басқару функцияларын уақтылы әрі толық, орындауына байланысты болады. Осы
ретте сақтандыру ұйымын басқарудың ... ... ... ... ұйымының қызметін ұйымдастыру, есепке алу және ... ... және ... әрі ... ... ісін және ... ... үйлестіру әрі реттеу мән-жайлары
ерекшеленеді. Ал ... ... ... ... ... ... көрсету, былайша айтқанда сақтандыру салалары
бойынша сақтандыру өнімдерін сату ... ... ... ... ... баскару, сақтандыру ұйымы қызметкерлерін, штаттық
агенттерін, сақтандыру брокерлері мен агенттерін ... ... ... ... ... ең ... ... оның қызметін
жоспарлау болып табылады. Осыған байланысты сақтандыру ұйымының ... ... ... мән-жайларға орай айқындалады: сақтандыру
қызметі ... ... орын алу ... әрі ... ... алып қалыптастырылатын және пайдаланылатын сақтандыру
қорларымен байланысты ... ... ... ... ... ... сақтандырудағы тәуекелдерді де ... және ... ... ... мен ... ... көлемін сақтандырудың
тәуекелді түрлері бойынша басталуы ықтимал сақтандыру жағдайларына, сондай-
ақ саны белгісіз ... ... ... ... қарай жоспарлау
нысаналанады [59]. Сақтандыру ... ... ... ... ұйымдарының перспективалық, ағымдағы және жедел ... ... ... перспективалық жоспарының ұзақтығы (әдетте 3-
5 жылды қамтиды) ... ... дәл ... Перспективалық жоспар
болжамдық бағалау негізінде әзірленіп, ағымдағы (жылдық) жоспарлар арқылы
іске асырылады. Аталмыш жоспар сақтандыру ... ... ... және
дамуы стратегялық мақсаттарынын жүйесін, сондай-ақ оларға қол жеткізу жолы
мен тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сақтандыру ұйымының ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... қызметінің жоспарланған
кезең (бір жыл) ішінде күтілетін ... және ... ... ... (жылдық немесе технико-экономикалық)
жоспарлар перспективалық жоспарды іске асыру, ... ... ... ... ... ... сыртқы нарыктық жағдайлардың өзгеруіне
қарайлау мақсатында әзірленеді. Жедел (тоқсандық, айлық, ... ... ... жоспарды орындауға және алға қойған мақсатқа қол
жеткізу үшін көзделген іс-шараларды жүзеге ... ... ... және ... ... ... брокерлері мен
агентгерінін бір жыл ішінде жекелеп жоспарланатын ... ... ... ... мен ... көрсеткіштерін білдіреді.
Жоспарланатын жылдың алдындағы жылы ... ... ... ... ... ... ... жоспарының негізгі
бөлімі болып табылады. Сақтандыру сыйлықақыларының түсуі жоспарының
көрсеткіштері ... ... ... ... және күтілетін
нәтижелерін жоспарлау негізінде жатады. Аталған жоспар тек бір ... ... ... жалпы сомасын ғана емес, сонымен бірге
әр түрлі сақтандыру қызметтерін көрсету түрі мен көлемін де ... ... ... ... ... жеке ... ... мүдделерін
сақтаңдыру қорғауымен қамтамасыз ету ... ... ... қорын құру және оны сақтандыру төлемін төлеуге пайдалану жолымен
жүзеге асырылады. Сақтанушы мен ... ... ... ... ... ... қатар, сақтандырушы қайта сақтаңцыруға
тәуекелдер қабылдайды не баска сақтандырушыларға ... ... және ... ... заңнамасында тыйым салынбаған
өзге де қызмет түрлерімен айналысады. Сақтандыру ұйымы қызметінін осындай
түрлерінің жиынтығы оның ... мен ... ... және ... ... ... ... сақтандыру) ұйымының сақтандыру
қызметтерін көрсетуі және өзге де іс-қимылдарды жүзеге асыруы нәтижесінде
оның шотына түскен ... ... ... ... ... кірісі деп
аталады. Түсу көздеріне ... ... ... ... ... ... кірістер, инвестициялық қызметтен түскен
кірістер және өзге де ... ... ... ... ... ... сақтандыру сыйлықақылары,
тікелей сақтандыру бойынша сыйлықақылар, ... ... ... сақтандыру сыйлықақылары, қайта сақтандыру тәртібімен берілген
тәуекелдер бойынша шығындарды ... ... ... және ... ... ... ... инвестиииялық қызметі нәтижесінде
түсетін кірістер сақтаңдыру резервтері мен өз қаражаттарын инвестициялаудан
алған кірістерден, басқа ... ... ... ... ... сюрвейердің қызметтерін көрсеткені үшін алған
комиссиялық сыйақысынан, сақтандыру резервінің ... ... ... шығындарды өтеуден, ұзак мерзімді өмірді сақтандыру шарттары
бойынша, оның ішінде пайдаға қатысу ... ... ... төлеу үшін
пайда алушыларға инвестициялық табысты беру жөніндегі ... ... ... өзге ... ... қорды, материалдық
құндылыктарды және өзге де активтерді ... ... ... мүлікті
жалға беруден түскен кірістен, ... ... ... ... ... ... ... өткен кезеңдерде шығынға шығарылған
(шегерілген) дебиторлық берешекті өтеуге түскен сомадан, ... ... ... ... тыс ... ... жүргізуден, оқытудан түскен кірістерден тұрады.
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының ... оның өз ... ... ... ... ... қаржылық шығындарын білдіреді.
Сақтандыру ұйымының шығыстары қаржылық нәтижені жане ... салу ... ... ... ... ... ... көрсету құнын
қалыптастырады. Сақтандыру ұйымының тікелей сақтандыруға, ... ... ... тәуекелдерді қайта сақтандыруға алуға, ұйымның
істерін жүргізуге және өткізуден тыс ... ... ... ықтимал. Сақтандыру ұйымының ... ... ... ... ... немесе сақтандыру қамсыздандыруы түріндегі
сақтандыру ... ... ... мерзімінен бұрын тоқтату ... ... ... ... ... ... ... ұйы-мының тәуекелдерді қайта сақтандыруға беруге байланысты
шығыстарына: қайта сақтандырушыға қайта сактандыруға берілген ... ... ... ... қайта сақтандыруға берілген
тәуекелдер бойынша депо сыйлықақыларға есептелген проценттер сомасы, қайта
сақтаңдыруға келетін ... ... ... қосылады. Сақтандыру
ұйымының қайта сақтандыруға тәуекел қабылдауына орай шығыстарын: қайта
сақтандыруға қабылданған ... ... ... ... сақтаңдырушыға өтеу,
қайта сақтандырушының қайта сақтандыру шарты бойынша қайта ... ... ... мен құрайды. Ал сақтандыру ұйымының іс
жүргізуге жұмсайтын шығыстарына: ... ... ... ... ... ... ... және сақтандыру брокері қызметтерін
көрсеткені үшін төленген комиссиялық сыйақылар; сақтандыруға байланысты
қызметтер ... ... ... ... жеке
тұлғаларға, сарапшыларға, сюрвейерлерге, инкассаторларға және т.б. төленген
ақылар; сақтаңдыру агентінің сақтаңдырушының ... ... ... және кері
қайтуы, сондай-ақ жұмыс учаскесі ... ... ... ... есепке ала отырып есептелген жарнамаға, кадрларды дайындауға
әрі қайта дайындауға ... ... ... мен нормативтер
шегіндегі өкілдік шығыстар; сақтандыру ... ... ... ... және т.б. ... кеткен шығындар; жылдық
балансты және ... мен ... ... ... байланысты шығыстар; жылдық
бухгалтерлік есептеменің дұрыстығын растау мақсатында көрсетілген
консультациялық, ... және ... ... ақы төлеу,
сақтандыру қызметін жүзеге асыру үшін пайдаланылатын негізгі қорды оның
ішіңде құжаттар мен ... ... тасу үшін ... ... ... ... ... сақтандыру өнімдерін өткізуден тыс шығындар,
мәселен, сот шығындары, ... ... ... ... ... ... ... шығындар жатады. Сақтандыру ұйымдарының
осындай кірістері, шығыстары және қаржылық, нәтижелері ... ... іске ... орай ... ... ... ... жоспары бір жылға әрі тоқсаңдар бойы кірістің және ... ... ... ... ... резервтерін қалыптастыру және инвестициялау сақтандыру
ұйымының қаржылық орнықтылығын, төлем қабідеттілігін әрі оның ... ... ... аса ... ... білдіреді.
Сақтандыру резерві қолданыстағы заңнамада және жасасылған ... ... ... пен ... ... ... орындауға арналған, алынған сақтандыру сыйлықақылары
есебінен сақтандыру ұйымы ... ... ... ... болып
табылады [60].
Сақтандыру резервтерінің сақтандыру ісі және сақтандыру ... ... ... ... ... ... қызметі туралы» Қазақстан
Республикасы Заңының ... ... деп ... ... ... ... Осы 47-бапқа сәйкес: 1. Сақтандырудын және қайта
сақтандырудың қолданылып ... ... ... ... ... ... ету үшін сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының
актуарий есептеген көлемде ... ... ... ... 2. ... резервтерінің қаражаты тек қана сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымының қолданылып ... ... және ... ... бойынша өз міндеттеме-лерін орындауға ... ... ... ... ... ... ... резерв сақтандыру шартының мән-жайларымен
көзделген алдағы (болашақ) ... ... ... ... ... ... орай осы міңдеттемелерді орындау
үшін жекелей сақтанлыру шарты сақтаңдыру ұйымы ... ... ... ... ... дамыған елдерде өмірді сақтандыру бойынша
резерв математикалық резерв деп аталады. Өмірді сақтандыру ... ... осы түрі ... ... ... шартының колданыстағы
мерзімі аяқталғаннан кейін сақтанушымен есеп айырысуды нысаналайды. Уақытша
бос сақтандыру резервтерін инвестициялау диверсификациялау, қайтарымдылық,
пайдалылық және ... ... ... ... асырылады. Осы
орайда сақтандыру резервтерінің мемлекеттік бағалы қағаздарға, банктік
депозитгерге, банктердің вексельдеріне, ... да ... ... ... ... ... орналастырылуы ықтимал. Демек,
сақтандыру резервтері сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының уақытша бос
айналымдық арнайы сақтандыру ресурстары ... ... ... ... ... көрініс табады.
Қорытынды
Сонымен, осы проблеманы зерттеу нәтижесінде ... ... ... ... ... рыногында әлi де болса ... ... ... ... пен сапасыз бәсекелестiктiң алдын алу және
тыйым салу мақсатында сақтандыру саласындағы мемлекеттік реттеудің ... ролі өте зор. ... ... ... ... ... ... ретінде анықтауға болады, ол бойынша сақтандырушы
(борышкер) тиімсіз ... ... ... ... ... ... оған ... сақтандыру төлемін немесе
сақтануды қамсыздандыруын ... ... ... ... ... ... ... тиіс, ал сақтанушы ... ... ... ... ... Осы ... сақтандыру құқығы-бұл өзінде
жария мен жеке ... ... ... ... ... ... ... саралай келе келесідей ... ... яғни ... ... тек қана ... ... ... құқықтың саласы ғана емес, кешенді құқықтық ... ... ... ... ... ... ... өктем билiк органдарының заңсыз араласуына, кедергi жасауларына
жол бермеу және ... ... ... ... ... ... дамуына және экономиканың тұрақталуына себебiн тигiзетiн
сақтандырушылар мен ... ... ... ... ... және ... билік органдарының қызметтерiн жандандыру
қажет. Бесіншіден, біздің ... ... ... ... ... келісім-шартының ерекше түрі болып табылады. Тақырыпты зерттей
келе ... ... ... жұмыссыздықты, мамандығы жоқтардың еңбек
қабiлеттiлiгiн, жұмысшылар мен ... ... өтем ... және экологиялық, сақтандыруды мiндетті түрде жүзеге асыратын
коммерциялық емес сақтандыру ұйымын үкiмет атынан кұру және ... ... ... даму ... сақтандыру және қайта
сақтандыру каналдары бойынша шетелге кететiн валюта ... ... ... аса ... әрi айырықша әскери тәуекелдердi, мемлекеттiк
кредиттеу, атом тәуекелдерiн сақтандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... жазу нәтижесінде, біздер,
алға қойған барлық басты мақсаттарға толығымен қол жеткізуге тырыстық ... ... ... қол ... ... ... ... құқығын дамытып, жалпы, сақтандыру шарты туралы ілімді кеңейтіп,
тереңдетуге және қазақ ... ... ... ... негіздерін
қалыптастыруға, әрі олардың қорын байытуға өзіндік ықпал болары сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жаңа ... ... атты Қазақстан
халқына Жолдауы. - 2012. - 14 ... ... ... ... Н.Ә. ... 2014 жыл 17
қаңтардағы «Қазақстан жолы-2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір ... ... ... ... ... А.И. ... право Республики Казахстан.-Алматы, 2008г.с.456
4. Гвозденко А.А. Основы страхования. – М., 1998г.с. 23-27.
5. Худяков А.И. ... ... РК. – ... ... Смирнова М.Б. Страховое право. – М., 2005г.с.107
7. ... В.В. ... – М., ... ... ... Избранные труды по наследственному и страховому праву.
- М., 1999г. 434 ... ... ... ... ... в ... Казахстан
на 2000-2002 годы // Казахстанская правда.-2000, декабря-5.
10. Жайлин Г.А. Гражданское право РК. Часть особенная. Алматы, 2001г. ... ... М.Я. ... ... в ... 1997г. - ... Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 2008г. 640 ... ... Ш.Р., ... Н.М., ... С.Н. ... ... практика и
зарубежный опыт. - М., 1998г. 350 ... ... В.Р. ... ... – М., - ... ... ... А.Б., Никитина Т.В. Организация страхового ...... ... ... ... М.И. Страховое дело в вопросах и ответах. - Ростов-на-Дону,
1999г. 270 ... ... А.А. ... ... ...... и ... – 1998г. -с.7-9.
18. Шахов В.В. Страхование. Учебник для вузов. – М.: «Юнити», 1997г.450 с.
19. ... ... в ... ... - М., 1999.г 352 ... Брагинский М.И. Договор страхования. - М., 2000г. 525 c.
21. Қазақстан Республикасы. 2000 ... 18 ... ... қызметі
туралы Қазақстан Республикасының заңы // Егемен ...... - ... Фогельсон Ю.Б. Комментарий к страховому законодательству. – М.: Юристъ,
1999г. 284 ... ... ... 1 ... 1999 ... ... ... кодексі. Ерекше бөлім // Егемен Қазақстан. – 1999, шілде-17. -
№150-157.
24. Кагазов О.К. ... ... и ... ... ... ... пособие. - Тараз, 2004г. 255 с.
25. Тлебаева Г.М. ... ... ... страхования в
Республике Казахстан: дис.канд. юрид. наук. – Тараз, 2008г. 142 с.
26. Степина В.В., Гусейнова А.А., Семигина Г.Ю. и др. ... ... в 4-х т. - М.: ... 2001г. 460 ... ... К.Е. Современное понимание имущественных интересов как объекта
страхования // ... – 2000г. - № 1. с. ... ... ... 2006 ... 5 шiлдедегi Өзара сақтандыру туралы
Қазақстан Республикасының Заңы // ... ... ... – 2006г. ... ... Республикасы. Тасымалдаушының жолаушылар алдындағы азаматтық-
құқықтық жауапкершiлiгiн ... ... ... ... 2003 ... 1 ... заңы // Қазақстан Республикасы
Парламентiнiң Жаршысы. - 2003. - №14.
30. ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру туралы: Қазақстан Республикасының 2003
жылғы 1 шiлдедегi заңы // Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы. -
2003. - ... ... ... Мiндеттi экологиялық сақтандыру ... ... 2005 ... 13 ... заңы // ... ... ... - 2005. - №23.
32. Абрамов В.Ю. Проблемы гражданско – правового регулирования страховой
деятельности в ... ... ... ... ... ...... 57 с.
33. Гущина Н.А. Система права и система законодательства: соотношение и
некоторые ... ... // ... – 2003г. - № 5. с. 198 ... Марченко М.Н. Общая теория государства и права. Академический курс в
двух томах. – М., 2000г. - Т.2. 656 ... ... Г. ... ... ... ... ... -
Алматы: Жетi жаргы, 1998г. 336 с.
36. Матузов Н.И., Малько А.В. ... ... и ... курс ... -
М., 1997г. 688 с.
37. Булгакова Д.А. ... ... и ... ... ... Алматы, 1999г. 84 с.
38. Лазарева В.В. Общая теория права и государства. - М., 1996г. 432 с.
39. Ибраева А.С., Ибраев Н.С. ... ... и ... ... ... Алматы, 2003г. 432 с.
40. Шиминова М.Я. Основы страхового права России. - М., 1993г. 350 с.
41. ... В.С. ... ... права в условиях ... ... ... ... в ... // ... и ... 1995г. - №11.
57с.
42. Төлеуғалиев Ғ. ҚР азаматтық құқығы: Жоғарғы оқу орындарына арналған
акд. ... 1 том. – ... Жетi ... 2000ж. 511 ... ... И.У. Развитие гражданского законодательства в Гражданском
кодексе Республики Казахстан // Развитие гражданского ... и ... его ... ... конференции.
- Астана, 1999г. 35 с.
44. ... ... ... / ответ. ред. проф. Е.А. Суханов. -2-е изд.,
перераб. и доп.: В 2 т. – М.: ... БЕК, 1998г. – Т. 1.816 ... ... М.К. ... ... в ... ... // Материалы
междунар. науч.-практ. конф. (в рамках ежегодных ... ... 17–18 мая 2007 г.). – ... с.
46. Почуйкин В.В. Уступка права требования: основные проблемы применения в
современном гражданском праве ... – М.: ... 2005г. 203 ... Диденко А.Г. Перемена лиц в обязательстве // Гражданское право. Общая
часть: Курс ... / под ред. д-ра ... ... ... А.Г. Диденко. –
Алматы: Нурпресс, 2006г.722 с.
48. Диденко А.Г. Уступка права требования. ... ... ... ... – Алматы: ЮРИСТ, 2004г. Вып. 19. 30–39 с.
49. Крашенинников Е.А. ... ... ... ... // ... ... – 2000г. – ... Новоселова Л.А. Сделки уступки права (требования) в коммерческой
практике. ... – М.: ... ... ... Гражданское право: учеб. – Изд. 4-е, пер. и доп. / под ... и ... – М.: ... 2000г. 624 ... ... В.В. Обязательственное требование как объект гражданского
оборота. – М.: Статут, 2005г.222 с.
53. ... М.И., ... В.В. ... ... // ... ... ... Статут, 2000г. – Кн. 1. 848 с.
54. Гражданское право: учеб. для вузов ... ... / отв. ... ...... ... ... 2000г. с.160–164.
55. Брагинский М.И., Витрянский В.В. ... ... ... ... о ... ... и оказании услуг. - М.: Статус, 2002г. ... ... В.Ю., ... С.В. ... ... ... законодательству. - М., 2004г.180 с.
57. Найманбаев С.М. Сақтандыру құқығы. – Алматы: Жеті жарғы, 2007г.448 ... ... Т.Ю. ... и ... ... – М., 1998г. ... ... Б.А. Қайта сақтандырудың кейбір мәселелері // Фемида. –
2006г. - № 8.- ... ... Д.А. ... право. – М., 2000г.349 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 97 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтандыру менеджерінің ақпараттық жүйесін тұрғызуды жобалау56 бет
Қазақмыс корпорациясы ҚҚМЗ жағдайындағы жылына қуаттылығы 15 мың т. орташа болат құймаларын өндіру цехының жобасы76 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Delphi программалау ортасы15 бет
Word редакторында құжаттарды теру және оларды сақтау8 бет
«Лондон-Алматы» сақтандыру компаниясына сипаттама25 бет
«Семей қаласында орналасқан 5 қабатты тұрғын үйдің жобасы»70 бет
Автокөлікті сақтандыру23 бет
Автокөлікті сақтандырудың ақпараттық жүйесі57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь