Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік құқық және оның қалыптасу кезеңдері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1. Мұрагерлік құқық және мұрагерлік туралы жалпы ережелер
1.1 Мұрагерлік түсінігі және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 Мұрагерлік қатынасының субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

1.3 Мұраның құрамы мен мұраның ашылу орны және уақыты ... ... ... ... ...17
2. Заң бойынша және өсиет бойынша мұрагерлік
2.1 Заңды мұрагерліктегі кезек тәртібі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2 Өсиет бойынша мұрагерлік мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.3 Қазақстан Республикасындағы соттардың мұрагерлік құқық нормаларын қолдану жөніндегі сот тәжірибесі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

3. Мұрагерлік мүлікті қорғау және бөлу

3.1 Мұрагерлік мүлікті қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

3.2 Мұрагерлік мүлікті бөлу тәсілдері және мұраны қабылдауда құқықтың өтуі (мұрагерлік трансмиссия) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
3.3 Халықаралық құқық нормаларына сәйкес мұрагерліктің ерекшеліктері ... .47

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Кіріспе

Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Азаматтық құқық ғылыми сол құқық саласын зерттейтін жүйеге сәйкес келетін жүйені қамтиды, бірақ олар өзара тепетеңдікте бола қоймайды.
Азаматтық ғылым жүйесі азаматтық заңдарда, сонымен қатар азаматтық кодексте жоқ бөлімдерді де қамтиды. Мысалы, азаматтық құқық пәні, азаматтық-құқықтық әдістеме ұғымдары, азаматтық құқық қатынастары туралы ілім тарихы, оның субъектілері мен объектілері туралы, меншік құқығы туралы жалпы ілім, міндеттемелер туралы, интеллектуалдық меншік туралы, мұрагерлік құқық қатынастары туралы жалпы ілім жөнінде айтсақ та жеткілікті.
Ғылым азаматтық құқықтың не екендігін зерттейді. Бұл орайда қоғамдық қатынастарды тиісінше реттейтін құралдар мен әдістерге ерекше мән беріледі. Әдіс туралы ілім ғылымда әдістеме деп аталады.
Заңгер үшін азаматтық-құқықтық жағдайлардан жол тауып шыға білуі үшін дағды керек. Мұндай дағдыларға ғылыми талдау жасау және азаматтық-құқықтық жағдайларды шешудің ғылыми әдістері жатады.
Егеменді Қазақстанның азаматтық құқық ғылыми одан әрі творчестволық дами түсуі мақсатында және алда тұрған міндеттерді орындау үшін бүгінде зор мүмкіндіктерге ие.
Қазақстанның азаматтық құқығы өз дамуының бiрнеше кезеңiнен өттi. Республиканың ауқымды кодификацияланған актiсi болып табылатын қазiргi Азаматтық кодекс осы заманғы азаматтық құқық идеяларын қамтиды. Кодекс тауар-ақша қатынастарын реттеудiң: меншiк нысандарының теңдiгi және оған қол сұғылмаушылық, шарттың еркiндiгi, азаматтық айналым субъектiлерiнiң теңдiгi тәрiздi негiзгi принциптерiн қалады.
Азаматтық кодекс негiзiнде нарық экономикасын дамытуға жағдай жасаған заңдардың негiзгi пакетi жасалды.
Азаматтық құқығында мұрагерлік құқық қатынастары үлкен маңызы бар. Мұрагерлік тікелей өзі белгіленген жағдайларда өзге де заң актілерімен реттеледі. Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша азаматтарға мұрагерлiк құқығына заңмен кепiлдiк берiледi [1] .
Мұрагерлік өсиет және заң бойынша жүзеге асырылады. Өсиет қалдырылмаған немесе бүкіл мұраның тағдыры айқындалмаған кезде, сондай-ақ Азаматтық кодексте белгіленген өзге де жағдайларда мұрагерлік заң бойынша орын алады. Мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның қайтыс болуына байланысты қолданылуы тоқтамайтын құқықтары мен міндеттері кіреді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 ж.
2. Серебровский В.И. Избранные труды по наследственному и страховому праву. - М, Статус. 1997. -347 б.
3. Братусь С.Н. Предмет и система гражданского права. М., Госюриздат. 1993.- 197 б.
4. Новейший энцоклопедический словарь (НЭС). - М., 1994. -694 б.
5. Гущин В.В., Гуреев В.А. Наследственное право России. - М., Эксмо, -2009.- 410 6.
6. Омарова У.А. Основные институты наследственного право России и степень отражения в них принципа социальной справедливости. -Канд.дисс. М., Дагистанский ГУ. 1999.с.254
7. Древний мир право казахов. Материалдар, құжаттар және зерттеулер. 10 томда. I том // Бас редактор, «Бағдарлама» жетекшісі С.З.Зиманов, Алматы, 2001,- 440 б.
8. Рясенцев ВА. Наследование по закону и по завещанию в СССР. - М., Юридическая литература 1992. - 145 б.
9. Ахметова НС, Қожахметов Г.З. Ереже - положения съезда биев. - Караганды, 1997,- 123 б.
10. Қазақтардың әдет-ғұрып заңдары туралы материалдар: ғылыми басылымдар жинағы // Құрастырған: Т.М.Культелеев, М.Г.Масевич, Г.Б.Шакаев, Алматы, 1998,-464 6.
11. Краюшкин И.А. Институт наследования: прошлое, настоящее, современные тенденции. // Нотариус. 2002. №1. -22-24 б.
12. Серебровский В.И. Очерки советского наследственного права, - М., 1993, - 289 6.
13. Набиев С.Р, Обязательная доля в наследстве и особенности их применения при наследовании авторских прав. Монография. - М., РГИИС - 2009. -1236.
14. Егоров Н.Д. Наследственное правоотношение // Вестник ЛГУ. Право. Вып. 3.- 1988.-№6.-70-75 б.
15. Антимонов Б.С., Граве К.А. Советское наследственное право . - М.,Госюриздат, 1995.-264б.
16. Немков А.И. Очерки наследственного права. -Воронеж. 1999. - 120 б.
17. Гражданское право. Т.2 - М.: Юрид. лит., 1996. -525 6.
18. Шершенеевич Г.Ф. Учебник гражданского права. - Казань, 1997, 567 б.
19. Гражданское право. В 2т. / Жау.ред. Е.А.Суханова. - М., Юрид. лит. 1993.
20. Бабыкова Э.Б. Правовое регулирование наследования в Республике Казахстан: Канд.дисс.. - А, 2003.
21. Эйдинова Э.Б. Наследование по закону и по завещанию. - М., Юр.лит. 1994.с.29
22. Толстой Ю.К. Наследственное право. - М., 2000, - 224 б.
23. Никитюк П.С. Наследственное право и наследственный процесс. (Практика мен теориядағы мәселелер), - Кишинев, 1993, - 533 б.
24. Барщевский М.Ю. Правовое регулирование наследования по завещанию. -Канд.дис.М.,-1994.с.103
25. Лукашева Е.А. Принципы социалистического права // Советское Государство и права, 1990. №6 - 22-26 б.
26. «ҚР авторлық және сабақтас құқықтар туралы» Заңы 10.06.1996 ж. // ҚР интелектуалдық меншік, А, 2002.
27. «ҚР Нотариат туралы» Заңы 14.07.1997ж.- А,Юрист. 2009ж.
28. Гражданское право. Оқулық. IІІ бөлім / Жауапты А.П.Сергеева, Ю:К.Толстого. - М., Проспект, 1998. - 632 б.
29. Барщевский М.Ю. Наследственное право. - М., МП «Исток», 1996. -182 б.
30. Ягудин Н.К. Наследственное право в вопросах и ответах. - Ростов н/Д, Феникс. 2001.-96 б.
31. Чепига Т.Д. Наследование по завещанию в советском гражданском праве. - Автореф. Кан.дисс. - М., 1995.
32. Энцеклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. - М.., 2002.
33. Акатов А.А. Юридические факты в советском наследственном праве. - Саратов,-1997.
34. Инцас В.Л. О субъектах наследственных правоотношений. // Ленинград Университетінің Хабаршысы. 1997. №23 -147-152 б.
35. Серебровский В.И. Основные понятие советского наследственного права. // Советское государство и право, 1996, - №1, 65-69 б.
36. Гренкова О.В. Наследование в Англии и Франции. (Салыстырмалы құқықтық зерттеу). Канд.дисс.-М., 1991
37. Тархов В.А. Советское наследственное право. 2 бөлім.-Саратов.1999. -232 б.
38. Власов Ю.Н., Калинин В.В. Наследование по закону и по завещанию. - М., Юрайт, 2001.-248 б.
39. СамойловС.А., Сидоров В.Е. Вы – наследник.-М., 1999.-192 б.
40. Зайцева Т.И., Крашенинников П.В. Наследственное право. - М., Статус. 2002. - 83 б.
41. Антимонов Б.С., Герзон С, Шлифер Б. Наследование и нотариат. -М., Госюриздат, 1999.-79 б.
42. Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының 2001 жылғы №2-43/01 мұрагерлік ісі.
43. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі - А, Юрист, 2008
44. Барщевский М.Ю. Субъекты права наследования по завещанию. // Советское государство и право, 1991.-№4.119-122 б.
45. Комментарий к гражданскому кодексу Российской Федерации (бал бойынша). Үшінші бөлім / А.П.С.ергеев, Ю.К.Толстой, И.В.Елисеев. - М., Проспект, ООО «Витрэм», 2002. -304 б.
46. ҚР Жоғарғы Сот Пленумының 18.12.1992 жылғы «Мұрагерлік туралы заңдылықты соттардың қолдануындағы кейбір мәселелер» Қаулысы.
47. ҚР Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім). Түсіндірме. 1-кітап // Жау.ред. М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин, -А,2000.
48. Шымкент қалалық сотының 2008 жылғы №2-236 мұрагерлік ісі.
49. Шарифбаева X. С. Мұрагерлік құқық. - А., 2003
50. Танеева Р.Ф., Ярков В.В., Зайцева Т.И. Настольная книга нотариуса: 2 том. Анықтама-әдістемелік құрал. M., 2000. - 236 б.
        
        Тақырыбы: Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік құқық және оның қалыптасу
кезеңдері
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................4
1. Мұрагерлік құқық және мұрагерлік туралы жалпы ... ... ... ... ... қатынасының
субъектілері....................................................14
1.3 Мұраның құрамы мен мұраның ашылу орны және уақыты...................17
2. Заң ... және ... ... мұрагерлік
2.1 Заңды мұрагерліктегі кезек тәртібі
мәселелері........................................23
2.2 Өсиет бойынша мұрагерлік
мәселелері.................................................... 29
2.3 Қазақстан Республикасындағы соттардың мұрагерлік құқық ... ... сот ... ... мүлікті қорғау және бөлу
3.1 Мұрагерлік мүлікті
қорғау......................................................................
...........38
3.2 Мұрагерлік мүлікті бөлу тәсілдері және мұраны қабылдауда құқықтың өтуі
(мұрагерлік
трансмиссия)................................................................
.........................39
3.3 Халықаралық құқық нормаларына сәйкес мұрагерліктің ... ... ... ... Азаматтық құқық ғылыми сол құқық саласын
зерттейтін жүйеге сәйкес келетін жүйені ... ... олар ... бола ... ... жүйесі азаматтық заңдарда, сонымен қатар азаматтық
кодексте жоқ бөлімдерді де ... ... ... ... ... ... ... ұғымдары, азаматтық құқық қатынастары туралы ілім тарихы,
оның субъектілері мен объектілері туралы, меншік құқығы туралы жалпы ... ... ... меншік туралы, мұрагерлік құқық
қатынастары туралы жалпы ілім жөнінде айтсақ та жеткілікті.
Ғылым азаматтық ... не ... ... Бұл ... ... ... ... құралдар мен әдістерге ерекше мән беріледі.
Әдіс туралы ілім ... ... деп ... үшін ... ... жол ... шыға білуі үшін
дағды керек. Мұндай дағдыларға ғылыми талдау жасау және азаматтық-құқықтық
жағдайларды шешудің ғылыми ... ... ... ... ... ғылыми одан әрі творчестволық
дами түсуі мақсатында және алда тұрған міндеттерді орындау үшін бүгінде ... ... ... құқығы өз дамуының бiрнеше кезеңiнен өттi.
Республиканың ... ... ... ... ... қазiргi
Азаматтық кодекс осы заманғы азаматтық құқық идеяларын қамтиды. Кодекс
тауар-ақша қатынастарын реттеудiң: меншiк ... ... және ... ... ... ... ... айналым субъектiлерiнiң
теңдiгi тәрiздi негiзгi принциптерiн қалады.
Азаматтық кодекс негiзiнде ... ... ... ... ... негiзгi пакетi жасалды.
Азаматтық құқығында мұрагерлік құқық ... ... ... бар.
Мұрагерлік тікелей өзі белгіленген жағдайларда өзге де заң ... ... ... ... ... азаматтарға
мұрагерлiк құқығына заңмен кепiлдiк берiледi [1] .
Мұрагерлік өсиет және заң бойынша жүзеге асырылады. Өсиет қалдырылмаған
немесе ... ... ... ... ... сондай-ақ Азаматтық
кодексте белгіленген өзге де жағдайларда ... заң ... орын ... ... мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның қайтыс
болуына байланысты қолданылуы тоқтамайтын ... мен ... ... ... ... бойынша мұрагерге мұра есебінен өсиеттік бас
тартуды орындауды талап ету құқығын ... бір ... ... ... ... да болсын міндеттемені орындауды жүктеуге құқылы.
Өсиеттік бас тартудың ... ... ... құрамына кіретін
заттарды бас тартылушының меншігіне, пайдалануына ... өзге ... беру және оған мұра ... ... мүлікті беру, ол үшін
белгілі ... беру және оған мұра ... ... мүлікті беру, ол
үшін белгілі бір ... ... оған ... қызмет көрсету және т.б.
болуы мүмкін.
Ерте ме, кеш пе, ... ... ... құқықтарын ресімдеу
қажеттілігімен кездеседі. Сот тәжірибесі көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... мүдде маңыздырақ болып,
мұраға таласқан туысқандар бір-біріне жау болып кетуі де мүмкін.
Мұрагерлік құқықтың негізгі ережелерін білу ... ... ... жол бермеуге болады. Қазақстан Республикасының ... ... ... мұралық мүлікті иелену үшін ... ... ... ... Азаматтық кодексі қолданыста болған кезде (1999 жылғы
1 шілдеге дейін) ... ... мұра ... адам ... ... алты ай ... ... кез келген уақытта ресімдеу ... ... де ... осы тәртіп қолданылады деп ойлайды. Бірақ ... ... өту ... мұра ... адам 1999 жылғы 1 шілде мен 2007 жылғы 3 ақпан
аралығында ... ... алты ... ішінде нотариусқа мұраны қабылдау
туралы арыз беру ... ... Ол ... мұра ... соң алты ай
өткеннен кейін де, ... жыл ... ... де ... ... ... де беруге болады.
Өйткені, осы кезеңде ешқандай мерзімдер белгіленген жоқ болатын. Егер
мұра 2007 жылғы 3 ақпаннан ... ... ... ... ... кодекстің талаптарына сәйкес мұра қалдырушы қайтыс болғаннан
кейін алты ай ішінде мұрагерлер ... ... ... кеңсеге мұраны
қабылдау немесе мұраны қабылдаудан бас тарту туралы арыз берулері керек.
Ал, егерде, бұл мерзім өтіп кетсе, 1999 ... 1 ... ... ... ... 3 ... ... ашылған мұраны азамат белгіленген алты ... ... ... ол мерзімді сот арқылы қалпына келтіруге тура
келеді. Және сот бұл ... кез ... ... ... ... бермейді.
Ол үшін мұрагер себепті жағдайлар салдарынан мұраны уақытында қабылдай
алмағанын (мысалы, науқастанып қалу, ұзақ ... іс ... және ... қажет. Сонымен бірге, мұрагер сотқа ... ... ... ... ... ... ... алты айдың ішінде жүгінуі тиіс.
Тақырып негізінде ... ... ... ... ... ... ... адамға (адамдарға)-мұрагерге (мұрагерлерге)
ауысуы.
Мұра азаматтың ... ... ... оны ... ... деп ... ... қалдырушының қайтыс болған күні, ал оны ... ... ... ... егер ... ... күн көрсетілмесе, азаматты қайтыс
болды деп жариялау ... сот ... ... ... күн мұраның ашылуы
уақыты ... ... ... кейін бірі мұрагер болуға құқылы ... бір ... ... олар бір мезгілде қайтыс болған деп танылады және олардың
әрқайсынан кейін мұрагерлік ... да ... ... ... ... Азаматтық Кодекспен, ал тікелей өзі белгілеген жағдайларда
өзге де заң актілерімен реттеледі.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік және теориялық негіздері. ... ... ... ... ... құқығындағы мұрагерлік
құқық мәселесі, оның ішінде заң бойынша мұрагерлік мүлікке ие болу, сонымен
қатар, мұрагерлік ... ... ... ие болу мәселелері жөнінде
Ынтымақов С.А., Рашидова З., ... А.С., ... М.К., ... ... Г.А., Төлеуғалиев Ғ., Диденко А.Г., Новицкий И.Б., Власов ... Е.А., ... А.П., ... Ю.К., ... В.И., ... ... М.Ю., Зайцева Т.И., Крашенинников П.В., Данилов Е.П., Резникова
Е.В., Смолина Л.В., Грудцина Л.Ю., Никитюк П.С., ... В.А., ... ... А.А. және тағы ... да ... ... кездестіреміз.
Дегенмен бұл тақырып қазақстандық ғалым-заңгерлердің еңбектерінде жанама
түрде ғана сөз болып, қазақстандық ... ... ... ... ашылып, толық зерттелуі жоқтың қасы екендігі ескерілген.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің ... ... ... бірнеше жаңа ережелер ... ... ... ... ... ... ... (ерекше бөлім). 1999
жылдың 1 шілдесінде Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... қол қойып, Кодекс сол
күні күшіне енді.
Ал 1 шілдеге дейін Қазақстанда 1994 жылы ... ... ... ... күшінде болды, 1999 жылы 1 шілдесінен бастап
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Республикасы Азаматтық Кодекстің ерекше бөлімінің болмауы
республикадағы экономикалық қатынастарды ... ... жылы ... ... ССР ... ... нормалары нарықтық
экономика принциптеріне қайшы келсе де, іс жүзінде қолданылды. Мұрагерлік
құқық қандай болу керек деген ... ... ... ... ұстанады.
Бірақ оның бәрі - жеке мүлік ұрпақтан ... ... ... ... ... ауысуы біздің елімізде көптеген салалардағы
құқықтық реттеуді дамытуды талап ... ... бұл ... бар ... заманындағы мұрагерлік құқық - Рим құқығының негізінде жасалған,
жақсы дамыған институт. Бірақ көне мүліктік жүйеде көптеген ... ... ... Ал жаңа ... ... ... сол мәселелерді қайта
көтеріп, жаңа проблемаларды туындатты.
Дипломдық жұмыстың мақсаттары мен міндеттері. ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқықпен
байланысты мәселелерге талдау жасау. Осы мақсаттан туындайтын ... ... ... ... ... және ... ... талдау, жүйелеу және зерттеу, сонымен қатар, ... ... ... мұраның ашылуы, өсиет бойынша мұрагерлік, заң
бойынша мұрагерлік, ... алу, ... ... ... сәйкес заң
бойынша мұрагерлік және оның ерекшеліктерін зерттеу мен тұжырым жасау.
Мұрагерлік құқықтық қатынастар көптеген ... ... ... ... ... ... Кодекспен, көптеген
басқа да институттар мен шешімдермен реттеледі.
Жұмыстың объектісі. Азаматтық құқықтағы мұрагерлік мүлікке ие ... ... ... ... ... ... ... заң
бойынша мұрагерлікке ие болу және өсиет бойынша мұрагерлікке ие ... ... ... үлес қосуында жатыр.
Жүргізілген зерттеудің қорытындысы ... ... ... ЖОО ... ... ... ... оқу үдерісінде қолдануға
болады.
Дипломдық жұмыстың құрылымы ... ... ... ... сай келеді. Жұмыс кіріспеден, жеті бөлімшені біріктіретін екі
бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Мұрагерлік ... және ... ... ... ... Мұрагерлік түсінігі және мазмұны
Мұрагерлік – қайтыс болған азамат (мұра қалдырушы) ... ... ...... ... ... ... азаматтың мұрасы басқа адамдарға ... ... ... егер осы ... ... ... туындамаса,
біріңғай тұтас нәрсе ретінде және бір-ақ мезгілде ауысады.
Мұрагерлік Азаматтық Кодекспен, ал тікелей өзі белгілеген жағдайларда
өзге де заң ... ... өте ... келе жатқан көне институттардың бірі. Мұрагерлік
институтының қалыптасу тарихына көз ... оның ... ... ... ... дамып отырғанын байқаймыз.
Алайда, алғашқы қауымдық қоғам кезіңінде, адамдардың қажеттіліктері
қазіргі заманмен салыстырғанда өте қарапайым болып және оны ... ... ... ... ол ... әлі ... ... қалыптаспаған еді. Мүмкін оны мұраға қалдыратын мүліктердің
жоқтығымен де түсіндіруге болар.
Кейініректе шаруашылық мүліктері дамыған сайын, адамдардың ... ... ... ... ... кезде, қайтыс болған адамның
мүлкі кімге қалады, оған кім ие болады деген сұрақ туындады. Осылайша ... ... ... ... жеке меншік қалыптаса түсіп, осылармен
бірге мұрагерлік ұғымы да пайда ... дами ... [2, ... ... ... ... ерекше орынға ие. Мұрагерлік
институты рим заңгерлерімен өңделген институт ... Рим ... ... мен ... ... ...... болған
адамның мүлкінің бір немесе бірнеше тұлғаға өтуі.
Мұрагерліктің нәтижесінде әмбебап құқыққабылдаушылық болады. Осы ... ... ... құқыққабылдаушылықты да білді. Сингулярлық құқық
қабылдаушылықты бойынша мұрагерге мұрагердің ... ... ... құқықтарға ғана өтеді [3, 197б.].
Мұрагерлік құқықтық нормалары мүлікке ие болу ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік
трансмиссия, өситеттен бас тарту, ұсыну құқығы сияқты мұрагерлік құқықтың
институттары ... ... ... дамуының қалыптасу кезеңін ... ... ... ... ... ... ... эдикт бойынша
(bonorum possessіo), императторлық заңдар және Юстиниан заңдары ... ... ... ... ... Римде, барлық
жерлердегі сияқты мұрагерліктің негізі заң ... ... ... бойынша мұлік отбасында қалып отырды. V кестеде екі негізгі ... ... ... ... адамның барлық борыштарын әр мұрагер
өз ... ... ... және ... талаптарды өзара бөлді.
Рим мұрагерлік институтының сиптаты, оның әр кезеңде де: memo ... ... pro parte ... desedere potest – бір ... ... мезгілде өсиет бойынша мұрагерлік және заң бойынша мұрагерлікпен
берілуі мүмкін емес деген ... ... ... бұл ... ... өсиет қалдырудың еркіндік
қағидасының айқын ... ... ... ... бұл ... ... мұрагерлікпен құқық беріледі.
Преторлық құқық бойынша мұрагерлік. Цивілдік мұрагерлікпен қатар
преторлық мұрагерлік ... Бұл ... ... ... ... ... ... претормен респцублика кезеңінде
басталып принципі дәуірінде аяқталды.
Агнаттық туыстыққа ... ... жаңа ... ... - ... ... ... претормен ескеріліп, қандық
бойынша туыстық заң бойынша мұрагерліктің негізі бола ... ... ... ... ... және ... заңдарында көрініс тапты.
Претор мұрагерлік мүлікті иеленуге ... ... ... ... бұл ... ... назарлықты қарағаннан кейін
цивилдік құқық ... ... ... деп ... ... ... Мұндай
жағдайда претор цивильдік құқықты дамытуға байланысты қолдану ... ... ... туыс ... ... ... ... өттпей иесіз
болып қалатын немесе кез –келген тұлғаға берілетін, ... ... ... үшін ... ... күрделігінен байланыста
претор мұрагерлік иеленуді bonorum possessіo берді, яғни мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... үшін
әрекет етті.
Кейін, bonorum possessіo эмансипацияланған балаларына, яғни әкесінің
билігінен шыққан ... және ... ... ... Бұл жағдайда да претор цивильдік ... ... ... ... заң бойынша мұрагерлікпен байланыстырды.
Осылайша мұрагерлік цивильдік жүйесімен преторлық жүйе қалыптасты.
Цивильдік ... ... ... орнына преторлық қағидаларға
негізделген норма келді.
Император ... ... ... Мұрагерлікке принципат
дәуірінде әсірессе империя дәуіріне көп көңіл ... ... ... ... ... бастамалары бекітілді.
Император қаулылары және сенатусконсульттар қандық ... ... және бұл ... ... балаларының құқықтарының
заңдаруының кеңейтті. Осы кезенде ана тарапынан туыстарға ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлік. Мұрагерлік құқығының дамуы Юстиниян
новелаларында ... ... мұра ... ... мүлік, сондай-ақ оның қайтыс
болуына байланысты қолданылуы тоқтамайтын құқытарымен ... ... ... жеке ... тығыз байланысты мына құқықтары мен
міндеттер:
1. Егер заң ... ... ... өзгеше белгіленбесе, заңды
тұлғалар болып табылатын ұйымдарға мүше болу құқығы.
2. Өміріне немесе ... ... ... өтеу ... ... ... туындайтын құқықтармен міндеттемелері.
4. Зейнет ақы төлеу және жәрдемақы және ... ... ... заң ... ... ... да төлемдер төлеу
құқығы.
Мүліктік құқытармен ... жоқ жеке ... емес ... құрамына кірмейді.
Мұра қалдырушыға тиесілі болған жеке мүліктік емес, ьқұқықтар ... да ... емес ... ... ... ... және
қорғауы мүмкін.
Мұраның ашылуы. Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны ... ... ... ... ... ... ... болған күні, ал оны ... ... ... ... егер ... ... күн ... азаматты қайтыс
болды деп жариялау туралы сот шешімі ... ... күн ... ашылуы
уақыты болып табылады.
Егер бірінен кейін бірі мұрагер болуға құқылы адамдар бір ... ... олар бір ... ... ... деп танылады және олардың
әрқайсынан кейін ... ... да ... ... мұрагерлері
мұрагерлікке шақырылады.
Мұраның ашылу орны. Мұра қалдырушының соңғы тұрған жері, ал егер ол
белгісіз ...... ... оның ... ... ... жері
мұраның ашылу орны болып табылады.
Мұра ашылған кезде тірі жүрген, сондай –ақ мұра ... ... іште ... және мұра ... ... тірі ... азаматтар өсиет
және заң бойынша мұрагер бола алады.
Мұра ашылғанға дейін ... және ... ... ... ... ... сондай –ақ мемлекет өсиет бойынша мұрагерлер ... ... ... мүмкін болатын мұрагерлердің ... ... ... ... ... ... жасаған адамдардың
өсиет бойынша да, заң бойынша да мұра алуға құқығы жоқ. ... ... оның ... ... ... ... өздеріне қатысты өсиет
қалдырған адам кірмейді.
Мұра қалдырушының соңғы еркін жүзеге ... ... ... ... сол ... олардың өздерін немесе оларға жарқын ... ... не ... ... ... ... ... ықпал
жасаған адамдардың өсиет бойынша да. Заң бойынша да мұра алуға құқығы
жоқ. Лайықсыз ... ... ... ... болатын мән-
жайларды сот белгілейді.
Азаматтың ол қайтыс болған жағдайда өзіне тиісілі мүлікке билік ету
жөнінде өз ... ... ... ... ... өзінің барлық
мүмкін немесе оның бір бөлігін заң бойынша ... ... ... де,
кірмейтін де бір не бірнеше адамға, ... –ақ ... ... ... ... етіп ... алады.
Өсиетті өзі жасауға тиіс. Өкіл ... ... ... ... ... себебін түсіндерместен заң ... ... ... ... ... мұрадан айыруға құқылы.
Егер өсиеттен өзгеше ... заң ... ... ... ... ұынылуы құқығы ... ... ... ... қалдырушы кез келген ... ... ... ... ... құқылы.
Мұра қалдырушы жасаған өсиеттің оны жасағанннан ... кез ... ... ... және өзгертуге ерікті және ... ... ... себебін көрсетуге мінднтті емес.
Мұра қалдырушының өсиетте өзі мұрагер етіп тағайындаған ... ... ... ... өз ... өсиет еткен мүлікті белгілі бір
түрде билік ету міндетін жүктеуге ... ... ... ... заң ... ... ... кейінірек пайда болды.
Ульпиан өсиетке мынадай анықтама берді:Testamentum est mentіs nostrae
іusta ... іn іd ... factum, ut post mortem ... - өсиет еркімізді құқықтық білдіру, біз қайтыс болғаннан ... ету үшін ... ... ... беру үшін ... ... қойылады: а)
бекітілген нысанда; б) белсенді өсиеттік құқыққаблеттік тұлға ... ... ... ... ... тұлғаны тұлғанның мұрагерлік деп бекіту.
Гайдының айту бойынша: ерте құқықта ... екі ... ... ... екі рет ... ... ... қалдырушы ауызша нысанда өзінің ... ... ... тағайындады.
Сонымен қатар легет туралы ... ете ... ... және
балаларына қамқоршы бекіте алатын. Екінші нысаны бойынша өсиет ... ... ... ... өсиет қалдырушының еркі солдаттар алдында
жарияланған.
Өсиеттің екі ... ... ... ... екі ... да ... ... болды, бұл көп жағдайда
өсиет ... ... ... ... ... ... ... тек екі рет жарияланатын, ал ... ... ... ... ... соның ішінде кәрі адамдар
мен ауру адамдар үшін қолы ... ... ... ... ... –құлқының сипатына қатысты мұра
алуды белгілі бір талаппен байланыстыруға ... ... ... мұра алу ... ... ... өкімге енгізілген заңға қарсы
талаптар жарамсыз болады. Өсиетке ... ... ... ... ... өзге де ... ... байланысты
мұрагер үшін орындалмайтын ... ... ... қоюы ... деп тануы мүмкін [4, 694б].
Өсиет қалдырушы өсиетте көрсетілген мұрагер мұра ... ... ... оны ... не одан бас ... жағдайда қосымша
мұрагер тағайындай ... ... ... ... қосымша
тағайындалған мұрагерге пайдасы ... бас ... ... ... оның жасалған жері мен уақыты көрсетіле отырып,
жазбаша ... ... ... куәландырылуға тиіс.
Өсиетке өсиет қалдырушы өзі қол қою керек. Егер өсиет қалдырушы дене
кемістіктеріне, науқастығына немесе ... ... ... ... қоя ... оның өтініші бойынша оған ... ... ... ... ... қатысуымен өсиет қалдырушының өсиетке өзі қоя
алмауының себебін көрсете отырып, басқа ... қол қоюы ... ... ... ... ... ... керек не
өсиет қалдырушының айтуымен куәның қатысуы нотариус жазуға тиіс. ... ... ... ... ... нотариус жалпы жұрт қабылдаған
техникалық құралдарды (жазу машинасы, дербес ... және ... ... қалдырушының айтуы бойынша нотариус жазған өсиетті өсиетке қол
қойылғанға дейін нотариус пен ... ... ... ... ... оқып ... тиіс. Өсиет қалдырушы өзі жасаған ... кез ... ... ... немесе оны өзгертуге құқылы.
Өсиеттің күші: 1) нотариат кеңесіне бұрын өзі жасаған өсиеттің толық
күшін жою ... ... ... 2) жаңа өсиет жасау жолымен жойылуы мүмкін.
Өсиетке түсінік беру: Нотариус, өсиетті ... ... сот ... ... ... ... ... сөздер мен тіркестердің дәлме –дәл
мәні назарға алынады.Тиісті ... ... ... ... болады.
Өсиеттің жарамсыздығы осы кодекстің 4-тарауының мәмілелердің жарамсыздығы
туралы ережелеріне ... ... оған қол ... және оны ... ... ... жарамсыз деп танудан мүліктік зардап шеккен адамның
талабы бойынша өсиет жарамсыз деп ... ... ... ... ... мұрагерге мұра есебінен өсиеттік ... ... ... ету ... ... бір немесе бірнеше адамның
(бас тартушылардың) пайдасына ... да ... ... (өсиеттік бас
тарту) орындауды жүктеуге құқылы.
Заң бойынша мұрагерлер қатарына кіретін ... ... бас ... (легетарилер) болуы мүмкін.
Өсиеттік бас тартудың нысанасы мұраның, иеленудің құрамына кіретін
заттарды бас тартылушының ... ... ... өзге ... беру және оған мұра ... кірмейтін мүлікті беру ол үшін
белгілі бір ... ... оған ... ... ... және т.б. болуы
мүмкін.
Өсиет қалдырушы өсиеттік бас тартуды жүктеген мұрагер оны тек оған
ауысқан ... шын ... құңы ... және мұра қалдырушы
қарыздарының ... ... ... ... тастап орындауға тиіс.
Егер өсиеттік бас тарту жүктелген ... ... ... құқығы болса, оны бас тартуды орындау міндеті өзіне ауысқан
мұраның оның міндетті ... ... ... құңымен шектеледі.
Егер өсиеттік бас тарту барлық немесе бірнеше мұрагерге жүктелсе,
өсиетте ... ... , ол ... әр қайсысына мұрадағы
үлесіне мөлшерлес салмақ салады.
Тұрғын үй немесе өзге ... үй- жәй ... ... ... ... үй- ... ... оның бір бөлігі басқа адамға өмір
бойы пайдалануға беру міндеттемесін ... ... ... ... ... ... ... жағдайда өмір бойы пайдалану құқығы
күшін сақтайды.
Өсиеттік бас ... ... ... қайтыс болған жағдайда немесе
ол мұраны қабылдамаған жағдайда ... бас ... ... оның ... ... ... не мұлік иесіз қалса, мемлекетке ауысады.
Өсиеттік бас тарту мұра ашылғанға дейін немесе ашылғаннан кейін ... ... ... жағдайда, бірақ өсиет бойынша мұрагер ... ... ... ... орындалмайды.
Бас тартылушы мұра қалдырушының борыштары үшін жауап бермейді.Өсиет
қалдырушы өсиет бойынша мұрагерлер қандайда болсын әрекет ... ... ... ... осы ... атқаруды талап ету құқығын ешкімге
ұсынбастан одан ... ... ... алады.
Жалпыға пайдалы мақсатты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... мүліктің бір бөлігін бөліп шығарған кезде
өсиетті орындаушыға жүктелуі мүмкін.
Өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... өзі көрсеткен адамға (өсиетті ... ... ... ... ... ... ... орындаушы болуға келімсімі
оның не ... ... өз ... ... ... не ... қоса ... көрсетілу тиіс.
1.2 Мұрагерлік қатынасының субъектілері
Қолданыстағы Азаматтық кодекс азаматтық құқық ... ... ... ... ... ... және әкімшілік аумақтық ... [5, 410б]. ... ... ... құқықтық қатынасының бір
бөлігі болғандықтан азаматтық құқық субъектілеріне қатысты жалпы нормалар
қолданылуы тиіс.
Бірақ, бұл ереже тек болжам, бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... кім ... анықтауда нақты
көзқарас жоқ.
Авторлардың бірі мұрагерлік қатынасының ... ... ... мен ... ... мұра ... ... қатынасының субъектілері қатарына жатқызылмайтындығын ... Е.А. ... ... ... ... мұра қалдырушы
мен мұрагерлерді жатқызған [6, 254б]. Ал, А.П. Сергеев пен Ю.К. Толстой
«қайтыс ... ... ... ... қарастыруға болмайтындығын
көрсетеді.
Расында, азаматтық құқық субъектісі ретінде танылу үшін азамат құқық
қабілеттілік пен ... ... ... ... ал ... ... қайтыс болуымен тоқтатылатындығы баршамызға мәлім.
Бұл мәселе ғылыми тәжірибелік конференцияларда да айтылып жүр.
Айталық Белгород қаласында өткен ғылыми-тәжірибелік конференцияда ... Е.А. ... ... ... жсап, мұра қалдырушы мұрагерлік
қатынасы субъектілері қатарына ... ... ... ... ол ... ... кейін пайда болады [7, 440б].
Мейлінше ... ... ... субъектілерін анықтау үшін бұл
қатынастың қай ... ... ... ... алған жөн.
Мұрагерлік қатынасының жалпы ережелерінде мұрагерліктің пайда ... ... бұл ... қай ... ... пайда
болатындығы анықталмаған.
Дегенмен, Азаматтық кодекс нормалары мазмұнынан мұрагерлік қатынасы
«азамат қайтыс болған ... ... ... ... анық. Жоғарыда
көрсетілгендей азаматтың ... болу ... осы ... негізгі
субъект мұра қалдырушыға байланысты айтылады, ал ... ... ... ... ... ... алмаймыз.
Дегенмен, мұрагерлік қатынасы мұра ... ... ... да ... ҚР Азаматтық кодексінің 1038-бабына сәйкес мұра
қалдырушы -ол ... ... ... ... түсінігі құқықтық- энциклопедиялық сөздікте де
берілген, онда мұра ... –ол ... ... ... ... құқықтық
мирасқорлық жүзеге асырылатын тұлға ретінде қарастырылады.
Екі құжат мазмұнына сәйкес мұра қалдырушы әрқашан жеке ... ... ... құқық субъектілері арасында «қайтыс болу» фактісі тек
жеке тұлғаларға тән екендігін көрсетіп, мұра қалдырушы ретінде заңды ... ... ... ... бөліністер қатыса алмайтындығын
көрсетеді.
Сонымен қатар, ресей ғалымы В.И. Серебровский де ... ... ... ... ... болуы мүмкін еместігін айтқан. Демек,
мұра қалдырушы ... ... ... ... ... ... қатыса алады.
Ал заңды тұлғалар мұра қалдыра алмайды, себебі олар таратылған жағдайда
заңды тұлға ... ... оның ... заңдарда белгіленген тәртіп бойынша
басқа тұлғаларға ауысуы тиіс. ҚР Азаматтық кодексінде мұра ... ... яғни оның ... ... ... ... ... шешімі негізінде әрекетке қабілеттігі жоқ деп танылған азаматтар
мен әрекет қабілеттлігі шектелген ... да мұра ... бола ... ... пайда болу негізі ретінде адамның еркі емес, ... болу ... ... ... қабілеті бар азамат, атап айтқанда кәмелетке толмаған
азаматтар егер мұрагерлік бойынша ... да ... ... өзі ... ... осы мүлікке қатысты мұра қалдырушы ретінде қатысады.
Егер ... ақыл есі ... ... ... ... салдарынан әрекетке
қабілестіз деп танылып кейіннен қайтыс болса оған тиесілі ... ... ... қалдырушыға қарағанда мұрагер ретінде азаматтық құқықтың кез
келген субъектісі ... ... ... жеке тұлғалар, заңды тұлғалар,
мемлекет немесе ... ... ... де бола ... ... оның ... қабілеттілігіне қарамастан кез келген азамат қатыса
алады.
ҚР ... ... ... ... деп мұра қалдырушының қайтыс
болуына байланысты мұраға ... ... ... [8, ... ... ... тек ... бойынша мұрагер бола алатындығын ескерген
жөн. Заңды тұлғаны мұрагерлікке шақыру үшін ол мұра ашылған уақытта заңды
тұлға ретінде ... ... ... ... ... ... тиісті айғақтарды талап ету арқылы мұра
қалдырушының қайтыс болу фактісін, ... ... жері мен ... ... ... ... ... жөнінде өтініш беруші адамдарды заң бойынша
мұраны иелену үшін негіз ... ... ... ... мұралық
мүліктің құрамы мен тұрған орнын тексереді.
Мұрагер болу ... ... ... ... ... ... ... азаматтар олар туылған уақыттан бастап және
олардың қайтыс болуына дейін мұрагер бола ... ... болу үшін ... нәсілі, ұлты, жасы ешқандай әсер етпейді.
Сонымен қатар, мұрагер ретінде түзеу ... ... да ... ... ... заң мұрагерлер қатарына әлі дүниеге келмеген балаларды
да жатқызады. Заң бойынша олар мұра қалдырушының өмір сүру кезінде ... мұра ... ... ... сон туылған балалар.
Тірі туылған бала оның өмір сүру уақыты қысқа болғандығына қарамастан
мұрагер ... ... Егер ... ... бала ... ... ... оның атына рәсімделуі тиіс мұрагерлік құқық мұрагерлік ... ... ... ... [9, 123б.]. Заң мұраның ашылу уақытында көзі
тірі ... ғана ... ... ... мұра ... ... туылмай, ол қайтыс болғаннан кейін дүниеге келген азаматтарды да
мұрагер қатарына қосу жағдайларын қарастыратынын айта ... ... ... ... М.Ю. ... адам өлі туылатын болса, құқық
қабілеттілігінің пайда болмауына орай, мұрагерлікке таласа ... болу ... ... ... ... талап етпейді.
Азаматтық құқық нормларына сәйкес мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... және
азаматтығы жоқ адамдар да қатыса алады.
Егер мұра ... сот ... өлді деп ... ... ... сот шешімімен азаматты өлді деп жариялаған уақытта тірі
болған адамдар ғана қатыса алады. ... ... болу ... ... ... шектеулі.
Қолданыстағы азаматтық заңдар адамның теріс пиғылына байланысты мұрагер
бола алмайтын азаматтарды белгілейді. Мысалы, мұра қалдырушының өміріне ... ... мен оны ... ... ... заң ... мұрагер
бола алмайды. Азаматтық заңдар бұл жағдайлардың барлығын сот ... ... ... болу ... ... заңға қайшы әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... мұрадан бас тартындар деп қорқыту, ... ... ... олардың өміріне қол сұғу, заңсыз құжаттар жасау және т.б.
Бірақ, кісі өлтірген қылмыскер ол өлтірген туысының ... ... ... ... ... ... ... шақырылуы мүмкін, егер бұл азамат кісі
өлтіру кезінде әрекетке қабілетсіз болса.
Кейбір азаматтар ... болу ... ... ... ... ата- ... құқығынан айырылған ата- ата егер олардың ата- аналық
құқықтары мұра ашылу уақытында қалпына келтірілмесе, баласына қатысты ... бола ... ... ... ... ... бұрын шыққан сот
шешімімен дәлелденуі тиіс.
Дәл осы сияқты ата-аналары немесе ... ... ... ... бағудан қашып жүрген кәмелетке толған балалары да мұрагер ... Мұра ... ... ... ... ... ... жүргендігі сот үкімі немесе оларға қатысты алимен өндіріп алуға
байланысты ... ... іс ... дәлелдеуге болады.
Мұрагерлік құқығынан айырылған азаматтар мұрадағы міндетті ... ... [10, ... ... мемлекет те қатыса алады, себебі қолданыстағы Азаматтық
заңнама мұра құрамындағы ... ... ... ішінара мемлекетке
ауысу жағдайларын қарастырады. Қорыта келе, заң ... ... ... ... құрамының еркшелігін тағы бір ескерген
жөн. Заң ... ... ... заң, ал ... ... мұрагерлерін өсиет анықтайды. Мұра қалдырушы ретінде тек жеке
тұлғалар қатыса алса, мұрагер ретінде жеке тұлға да, заңды ... да ... ... ... мен мұраның ашылу орны және уақыты
Мұрагерлік түсінігін анықтаған кезде келесі жағдайларды ... ... ... мен ... мұра ... мұрагерге құқық мирасқорлығы
арқылы өтеді;
2) азаматтық кодексте тыйым ... ... мен ... ... ... мен ... мұрагерге өтеді;
3) мұраны қалдыру ережесі, мерзімі және т. б. ... ... ... ... ... Азаматтық Кодексінің 6 бөлімі «Мұрагерлік құқық»
деп аталған. Қазақстан ... ... Сот ... ... ... ... ... әдебиеттерде және тәжірибеде бұл екі
термин синоним ... ... Іс ... бұл екі ... ... ... - сол тұлғаның субъективті құқығы. Мұрагерлік құқық-мұра
мирасқорлығымен байланысты қатынастарды реттейтін ... ... ... ... ... 26 бабының 2 тармағында
«мүлекке және мұралыққа заң ... ... ... маңызын айтқан кезде, оны жалпы адамзат өмір сүрүінің бір
мақсатына жатқызу керек. Мысалы қайтыс болған ... ... ... ... ... ешкімге өтпесе қандай салдарға әкелер еді?
Мұрагерлік ешкімге өтпесе, сол тұлганың жақын адамдарына кері әсер етер
еді, өйткені олар өмір ... ... ... еді. ... ... ... ... адамдардың іскери белсенділігі төмендеуші еді
Бұл көптеген ... ... ... ... және т. б. күйреуіне әкелер еді. Егер өз ... ... ... ... бере алмаса істі қандай мақсатпен жүргізеді.
Қайтыс болған азаматтың кредиторлары өз ... ... ... ... ... өмірі бойына жұмыс істеп, өз мүлкін жақын адамдарына
қалдыруға мүдделі.
Мұрагерлік құқықтың ... ... ... мұра ... болады. Заң әдебиеттерде мұрагерлік туралы бірнеше пікір бар:
Заң белгілеген ережелер бойынша ... ... ... ... ... құқықтары және міндеттерінің басқа адамға (адамдарға)
мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы. Бірақ бұл ... емес ... ... ... Сондықтан мұраның құрамына үй емес үйге құқық,
автомобиль емес автомобильге құқық кіреді.
Е.П. ... ... ... бұл құқықтардың өтуі емес,
объектілердің өтуі. Бірақ құқық ... тек ... емес ... ... де ... Осы ... кеңес әдебиеттерінде В. И. Серебровскийдің
еңбектерінде кездестіруге болады.
Ю. Н. Власовтың пікірінше мұрагерлік қайтыс болған ... ... ... ... өтуі. Мұрагерге барлық құқықтар мен міндеттер
өтуі тиіс.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... заң бойынша немесе өсиет болып табылады. Әлемдік
тәжірибеде басқа мұрагерлік негіз жоқ. Заң ... ... ... ғана ... ... Ал ... заң бойынша мұрагерлік
өсиеттен жиі кездеседі. Кейде мұрагерлік заң бойынша да, өсиет бойынша ... ... мұра ... ... өз ... ... қалдыратынын
жазады, ал басқа мүліктер туралы жазбайды. Сонда пәтер өсиет бойынша өтеді
де, басқа мүліктер заң ... ... ... ... заң ... мүлікті мұра
ету үшін бірқатар заңды фактілер қажет. Заң ... ... ... екі факт ... ... мұраны қабылдайтын тұлға заң ... ... болу ... екіншіден мұра ашылу керек. Өсиет
бойынша мұра қалдырушы өз өсиетінде мүлікті кімге қалдыратынын ... ... жоқ ... да, бар болса да, оның ... ... ... ... ... бар ... ғана жүзеге асады.
Мұра дегеніміз мұра қалдырушыдан мұрагерге құқық мирасқорлығы
тәртібінде өтетін ... Мұра ... ... үшін ... ... қалай өтеді деген сұраққа жауап беру ... ... ... қиын ... Мұра қалдырушының барлық мүліктік құқықтары мен
міндеттері мұрагерге өтеді. Мұра құрамына кейбір ... ... ... ... ... мен ... ... Мұрагерліктің келесі
өзгешеліктерін бөліп көрсету қажет:
- біріншіден, мұра не мұралық мүлік ... ... ... азаматтың
құқықтары (актив) мен қарыздары (пассив) кіреді;
- екіншіден, мұрагерлік бойынша тек мұра ... тірі ... ... ғана ... ... мұра ... тірі кезінде ие
болмаған, ол қайтыс болған кезде пайда болған құқықтар мұра ... ... өз ... ... ... ... ... шарты.
Бұл мұрагерлік мирасқорлығы емес, өйткені сақтандыру ақшасын алу ... ... ... ... ғана ... Осындай жағдайларда мұрагер
мұра қалдырушы иеленбеген құқықтарға ие болады;
- үшіншіден, мұра қалдырушының кейбір құқықтары мен ... ... ... ... өте ... ... ... жеке сипаттағы құқықтар мен міндеттер кірмейді. Ең алдымен, бұл
алименттік құқықтар мен ... ... ... ... ... және т. б. ... ... төртіншіден, мұрагерге өтетін кейбір құқықтар мен міндеттер заң
бойынша өтпеуі мүмкін;
- бесіншіден, ... ... тек ... ғана емес, мүліктік емес
мазмұны бар құқықтар мен ... ... ... ... атқа ие ... ... ... өтпейді.
Мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның қайтыс
болуына байланысты қолданылуы тоқтамайтын құқықтары мен ... ... ... жеке ... ... ... мына ... мен міндеттер:
- егер заң актілерінде немесе шартта өзгеше белгіленбесе, ... ... ... ұйымдарға мүше болу құқығы;
- өміріне немесе денсаулығына келтірілген қиянды өтеу құқығы;
- ... ... ... ... мен міндеттер;
- зейнетақы төлеу, жәрдемақы және ... пен ... ... заң ... негізінде басқа да төлемдер төлеу құқығы;
- мүліктік құқықтармен ... жоқ жеке ... емес ... құрамына кірмейді.
Мұра қалдырушыға тиесілі болған жеке мүліктік емес құқықтар мен ... ... емес ... мұрагерлердің жүзеге асыруы және қорғауы
мүмкін.
Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны ... ... деп ... ... Мұра қалдырушының қайтыс болған күні, ал оны қайтыс
болған деп жариялаған кезде, егер сот ... ... күн ... ... болды деп жариялау туралы сот шешімі ... ... ... ... ... ... ... Егер бірінен кейін бірі мұрагер болуға
құқылы адамдар бір күнде қайтыс болса олар бір ... ... ... ... және олардың әрқайсысынан кейін мұрагерлік ашылады да олардың
әрқайсысының мұрагерлері ... ... ... ... ... азаматты қайтыс болды деп жариялағанда, сот қайтыс болу күні ... ... ... бекітеді.
Мұраны қалдыру уақыты дегеніміз не? Сот шешімінде ... күн ... ... күшіне енген мерзімі әртүрлі болуы мүмкін. Сондықтан осындай
жағдайларда сот шешімі күшіне енген күннен ... ... ... ашу уақыты өте маңызды, өйткені онымен келесі анықтамалар
байланысты:
- мұрагерлік мүліктің құрамы;
- мұраны қалдыру не ... бас ... ... кредиторлардың талап қою уақыты;
- мұрагерлердің мұрагерлік мүлікке ие болу құқығының пайда болу уақыты;
- мұрагерлік құқы куәлігін беру уақыты;
- негізге ... ... ашу жері мұра ... ... тұрған жері болып табылады.
Егер мұра қалдырушының ... ... жері ... ... мұраны ашу жері
мұра немесе оның үлкен бөлігі орналасқан жер ... ... ... тұрғылықты жерді анықтау мүмкін ... Бұл ең ... ... ... ... жағдай болмаса да мұра қалдырушы тұрған
жер мұраны ашу орны болып саналады. ... осы ... ... ... ... проблемалар туындайды. Егер ... ... ... ... және Армениядағы шарап заводының иесі
және еш жерде тұрақты тұрмаған болса, мұраны ашу орны ... ... ... мұраны ашу жері болып ... көп ... ... жер ... ... шет елде ... ... болған Қазақстан Республикасының
азаматының мұрасын ашу орны ... шет елге ... ... ... жері болып табылады. Шет елде ... ... ... ... ... ашу орны ... оның шет елде
тұрақты тұрған жері болып табылады. Бұл кезде ... ... ... ... ... мекемесі немесе шет елдің осындай
жұмыстарымен айналысатын мекемесі береді [11, 22-24б.].
Мұра қалдырушы (Қазақстан Республикасының, шет ел ... ... ... ... болғаннан кейін мүлкі мұрагерлік тәртіп бойынша ... ... жеке ... Егер мұра қалдырушы азамат заңды түрде өз
мүлкін қалай бөлетінін ... ... ... ... Ал ... ... ... өсиет деп аталады. Мұрагерлікте заңды мұрагерлер және өсиет
бойынша мұрагерлер болады. ... ... мұра алу ... ... сондықтан
заңды тұлға мұра қалдырушы бола алмайды.
Қайтыс болған азамат ... ... ... ... деп ... Заңды
мұрагерлердің қатарын заң бекітеді де, өсиет бойынша ... ... ... Азаматтар сияқты заңды тұлғалар, Қазақстан Республикасы,
шет елдер, халықарлық ұйымдар мұрагер бола алады. Мұра ... ... ... тірі ... ... азамат мұрагер бола алады.
Мұра ашылған кезде тiрi жүрген, ... мұра ... ... iште ... және мұра ... ... тiрi туған азаматтар өсиет
және заң бойынша мұрагер бола алады.
Мұра ашылғанға дейiн құрылған және мұраның ашылу ... ... ... сондай-ақ мемлекет өсиет бойынша мұрагерлер болуы ... ... ... ... ... ... Мұра ... немесе мүмкiн болатын мұрагерлердiң бiреуiн
қасақана өлтiрген немесе олардың ... ... ... ... ... да, заң бойынша да мұра алуға құқығы жоқ. ... ... ... ... ... жасалғаннан кейiн өздерiне қатысты өсиет қалдырған
адамдар кiрмейдi.
 2. Мұра қалдырушының ... ... ... ... ... кедергi
жасаған және сол арқылы олардың өздерiн немесе ... ... ... ... не ... ... ... үлесін көбейтуге ықпал
жасаған адамдардың өсиет бойынша да, заң бойынша да мұра ... ... ... ... ... ... ... және мұра ашылған
кезде бұл ... ... ... ... балаларынан қалған
мұраны, сондай-ақ мұра қалдырушыны күту жөнiнде ... заң ... ... орындаудан жалтарған ата-аналардың (асырап
алушылардың) және кәмелетке толған ... ... ... заң ... ... ... жоқ.
 4. Лайықсыз мұрагерлердi мұрагерлiктен шеттетуге негiз болатын мән-
жайларды сот белгiлейдi.
 Осы ережелер ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлерге де қолданылады.
Өсиет бойынша мұрагерлікте мұрагерлердi қосымша ... ... ... ... ... ... ... мұра ашылғанға дейiн
қайтыс болған, оны қабылдамаған не одан бас ... ... ... ... ... ... ... бойынша орындамаған жағдайда,
басқа мұрагерлер тағайындалады.
Мұрагер бола алатын кез келген адам қосымша тағайындалған ... ... ... бойынша мұрагердiң қосымша тағайындалған мұрагерге пайдасы
тимейтiн бас тартуына жол берiлмейдi.
Азаматтық құқығында мұрагерлік ... ... ... ... ... тікелей өзі белгіленген жағдайларда өзге де заң актілерімен
реттеледі.
Мұрагерлік өсиет және заң ... ... ... ... ... ... мұраның тағдыры айқындалмаған кезде, сондай-ақ осы ... өзге де ... ... заң ... орын алады. Мұраның
құрамына мұра қалдырушыға тиесілі ... ... оның ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері кіреді.
Өсиет қалдырушы өсиет бойынша мұрагерге мұра есебінен өсиеттік ... ... ... ету ... ... бір ... ... адамның
пайдасына қандай да болсын міндеттемені орындауды жүктеуге құқылы.
Өсиеттік бас тартудың нысанасы мұраның, ... ... ... бас ... меншігіне, пайдалануына немесе өзге заттық
құқықта беру және оған мұра ... ... ... ... ол ... ... беру және оған мұра құрамына кірмейтін мүлікті беру, ол
үшін белгілі бір жұмысты орындау, оған ... ... ... және ... мүмкін.
Ерте ме, кеш пе, әрбір азамат мұрагерлік ... ... ... Сот ... көрсетіп отырғандай, кейбір
жағдайларда туыстық қарым-қатынастардан мүліктік мүдде маңыздырақ болып,
мұраға таласқан ... ... жау ... ... де ... ... ... пікірінше, мұрагерлік құқықтың негізгі ережелерін
білу арқылы осындай келеңсіз жағдайларға жол ... ... ... ... кодексінің 1072-бабына сәйкес мұралық мүлікті
иелену үшін мұрагер оны қабылдауы тиіс. ... ... ... ... ... ... (1999 ... 1 шілдеге дейін) мұралық құқықтарды
мұра қалдырушы адам қайтыс болғаннан кейін алты ай ... ... ... ... ресімдеу мүмкіндігі болатын. Қазір де тұрғындар осы ... деп ... ... мына ... түсіндіріп өту қажет. Егер
мұра қалдырушы адам 1999 жылғы 1 шілде мен 2007 ... 3 ... ... ... алты айдың ішінде нотариусқа мұраны қабылдау туралы арыз беру
міндетті емес. Ол арызды мұра ... соң алты ай ... ... ... жыл ... ... де ... болатын, тіпті қазір де беруге болады.
Өйткені, осы кезеңде ешқандай мерзімдер ... жоқ ... Егер ... ... 3 ... ... ... жағдай басқаша. Қолданыстағы Азаматтық
кодекстің талаптарына ... мұра ... ... ... ... алты ... ... міндетті түрде нотариалдық кеңсеге мұраны қабылдау немесе
мұраны қабылдаудан бас тарту туралы арыз берулері керек. Ал, ... ... өтіп ... 1999 ... 1 ... ... немесе 2007 жылғы 3 ақпаннан
кейін ашылған ... ... ... алты айлық мерзімде қабылдап
үлгермесе, ол мерзімді сот арқылы қалпына ... тура ... Және ... ... кез ... жағдайда қалпына келтіре бермейді. Ол үшін мұрагер
себепті жағдайлар салдарынан мұраны уақытында ... ... ... ... ұзақ ... іс ... және т.б.) ... қажет.
Сонымен бірге, мұрагер сотқа мұраны қабылдауға кедергі болған себепті
жағдайлар ... ... алты ... ... ... тиіс [12, 289б.].
Сот тәжірибесінен мысал, Е.Николаев мұраны ... ... ... ... ... жүгінген. Ол арызында бірінші кезектегі мұрагер болып
табылатынын, ... алты ... ... ішінде мұраны қабылдау туралы арыз
бермегендіктен, өзінің мұралық ... ... ... пәтердің мешік иесі
бола алмай отырғанын көрсеткен. Сотта ... ... ... ... ... ... да ... болмаған. Өйткені, ол
сәби кезінен отбасынан тыс, балалар үйінде, мектеп-интернатта, жеткіншектер
үйінде өмір ... сол ... ... ... ... ... ... қайтыс болып, мұра ашылғаны туралы білмеген және ... ... ... байланысты оны білуге мүмкіндігі болмаған. Сот
барлық мән-жайларды ... ... ... ... ... жағдайларға
байланысты өткізілген деп танып, Е.Николаевтың арызын қанағаттандырған.
Осындай мерзім мұрадан бас ... үшін де ... бе ... ... ... Иә, егер белгіленген алты айлық мерзім өтіп ... ... бас ... ... да ... Мұндай жағдайда ол да
сот арқылы қалпына келтіріледі. Сот істерінен мысал келтірейін. ... ... ... болады. Бірінші кезектегі ... ... өзі, ... ... ... ортақ қызы және күйеуінің бірінші
некедегі ұлы. Қызы пәтердегі ... ... ... ... ... ... Ресейде тұратын ұлы да пәтерге таласпай, өз үлесінен
Самойлованың ... бас ... ... ... бірақ ол Ресейден мұрадан
бас тарту туралы ... алты ай ... ... ғана ... Сондықтан,
нотариус мұралық пәтерді толық Самойлованың атына ресімдеуден бас тартқан.
Бірақ, сот нотариустың әрекеттерін заңды деп ... ҚР ... ... ... ... бас ... үшін ... алты
айлық мерзiм өткеннен кейiн және мұра іс жүзінде қабылданған жағдайда
мұрагер мұрадан бас ... ... ... Бұл алты ... мерзім мұрагер
өзiнiң мұрагерлiкке шақырылғандығы туралы бiлген немесе бiлуге тиiс болған
күннен бастап ... [13, ... ... ...... ... ... iс-
әрекеттер жасаған болса, атап айтқанда, мұрагер: ... ... ... ... басқаруға кiрiссе; мұраға алынған мүлiктi сақтау, оны ... ... ... ... ... ... ... шаралар
қабылдаса; мұраға алынған мүлiктi ұстау шығыстарын өз есебiнен жүргiзсе; өз
есебiнен мұра қалдырушының қарыздарын төлеген ... мұра ... ... ... ... ... болса, өзгеше дәлелденгенге дейiн
мұрагер мұраны қабылдады деп есептеледі. ... ... да, егер алты ... ... ... мұраны қабылдау туралы арыз бермесе, осы жағдайда
сотқа жүгінуге мәжбүр ... ... ... ... ... ... емес, мұраны қабылдау фактісін анықтау туралы арыз беріледі.
Ерлі-зайыптылар неке кезінде пәтер сатып алды дейік. Күйеуі ... Осы ... ... 1/2 ... ғана ... ... ... (өйткені
қалған жартысы тірі ... ... ... ... ... сәйкес мұралық мүлік бірінші кезектегі мұрагерлердің, яғни мұра
қалдырушының балалары, жұбайы ... және ... ... тең ... ... ... ... адам өсиет қалдырмаса, ... ... ... 1/2 ... оның әйелі, балалары және ата-анасы арасында
тең бөлінеді. Ал қайтыс болған кісі ... ... ... ... ... соның
мазмұнына сәйкес үлестіріледі.
2 Заң бойынша және өсиет бойынша мұрагерлік
2.1 Заңды мұрагерліктегі кезек тәртібі мәселелері
Қазақстан ... ... ... екі ... жүзеге
асырылады. Олар: өсиет бойынша мұрагерлік және заңды мұрагерлік. ... ... ... ... ... жарамсыз болып танылса
және ... ... өзге де ... мәселен өсиеттің заңды күші
жойылғанда орын алады. Заңды мұрагерлік ... ... ... ... ... ... белгіленген. Нақтылай түссек, осы
кодекстің 1060-1067-баптарына ... заң ... ... ... ... Ал ... тәртібі бойынша мұрагерлік үлеске мұра
қалдырушының жақын туыстары ғана ие бола ... ... ... болу ... бiрiншi кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының балалары, ... ... ол ... ... ... тiрi туған
балалары, сондай-ақ мұра қалдырушының ... мен ... ... ... ... болу ... екiншi кезекте тең ... ... ... бiр, ... бөлек аға-iнiлерi мен апа-сiңлiлерi
(қарындастары), сондай-ақ оның әкесi жағынан да, анасы жағынан да атасы ... ... ... ... болу ... ... кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының туған немере ағалары мен ... ... ... ... болу ... ... кезекте мұра қалдырушының
алтыншы атаға дейiнгiлерiн қосқанда ... ... ... бұл ... ... ... жақын туыстар туыстықтың неғұрлым алысырақ дәрежедегi
туыстарын мұрагерлiктен шеттетедi. Туыстық ... ... ... ата-
бабасынан туу саны негiзiнде анықталады. Әрбiр дүниеге келу бiр ата ... ... деп ... ... ... ... тең ... мұрагер болады.
Заң бойынша мұрагер болу құқығын бесiншi кезекте, егер ... бiр ... ... он жыл ... ... тең ... ... аға-iнiлерi мен апа-сiңлiлерi, (қарындастары), өгей әкесi мен өгей
шешесi алады.
Заң бойынша мұрагер болу құқығын алтыншы ... тең ... ... ... ... жарамсыз адамдар алады.
Мұрагерлер жоғарыда көзделген кезек тәртiбiмен ... ... Заң ... ... ... бiр ... ... алынған және
оның ұрпақтары және екiншi жағынан, асырап алушы мен оның туыстары ... ... ... ... мен ... ... ... туған ата-анасы, оның басқа да қандас туыстары қайтыс ... заң ... ... ... ... алынушылардың ата-анасы мен оның
басқа да қандас туыстары асырап алынушы және оның ... ... ... заң ... ... ... Заң ... мұрагерлердiң
әрбiр келесi кезегi алдыңғы кезектегi мұрагерлер болмаған, оларды мұрадан
шеттеткен, олар ... ... не одан бас ... ... ... ... ... қоспағанда, мұрагерлiк құқығын алады [14, 70-
75б.].
Заң бойынша мұрагерлердi мұрагерлiкке шақырудың кезектiлiгi туралы және
олардың мұрадағы үлестерiнiң мөлшерi ... ... ... ... ... кейiн жасалып, нотариат куәландырған келiсiмiмен өзгертiлуi
мүмкін. Мұндай келiсiм оған қатыспайтын мұрагерлердiң, ... ... ... бар ... ... ... ... құқығы бойынша мұрагерлiк. Егер заң ... ... ... ... ... ... ашылатын мұрадағы оның үлесi ұсыну құқығы
бойынша оның ұрпақтарына ауысады. Қайтыс ... ... ... заң
бойынша мұрагер ұсынған туыстығы бiрдей дәрежедегi ... ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлiк жағдайында
ұсыну құқығы туыстық дәреже шектелмей қолданылады, ал ... ... ... ... ұсыну құқығын тиiсiнше оның туған аға-
iнiлерiн (апа-сiңлiлерiн, қарындастарын) ұсына отырып, мұра ... не оның ... ... ... ... апасын ұсына отырып, немере аға-
інілері мен апа-сіңлілері (қарындастары) алады.
Мұра ... ... ... ... ... ... қайтыс болғанға дейiн кемiнде бiр жыл оның асырауында болған ... ... ... ... ... адамдар заң бойынша мұрагерлер
қатарына жатады. Басқа да заң бойынша мұрагерлер болған кезде олар ... ... ... ... бiрге мұра алады. Егер мұра
қалдырушымен бiрге тұрған-тұрмағандығына қарамастан, мұра қалдырушы қайтыс
болғанға дейiн кем ... бiр жыл оның ... ... ... ... ... заң бойынша мұрагерлердiң қатарына
жататын, бiрақ мұрагерлiкке ... ... ... тобына
кiрмейтiн еңбекке жарамсыз адамдар, осы кезектегi мұрагерлермен бiрге ... ... ... ... ... да заң ... мұрагерлер
болған кезде мұраның төрттен бiрiнен аспайтын бөлiгiн ... ... ... ... ... Мұра ... кәмелетке толмаған
немесе еңбекке жарамсыз балалары, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... ... ... заң бойынша мұрагерлiк
кезiнде олардың әрқайсысына тиесiлi болатын үлестiң (мiндеттi үлес) кемінде
жартысын мұраға алады. Мұндай ... ... бар ... ... ... және
(немесе) заң бойынша мұрадан алатынның ... оның ... ... ... мен үй-iшi тұрмысында ұсталатын заттардан тұратын ... ... ... ... ... ... өсиеттiк бас тартудың құны,
мiндеттi үлеске ... ... ... ... құқығы бар мұрагер
үшiн өсиетте белгіленген кез келген шектеулер мен жүктеулер өзіне ауысатын
мұраның мiндеттi үлесiнен ... ... ... ғана ... ... алу кезiндегi ерлi-зайыптылардың  құқықтары. Ерлi-зайыптыларға
өсиетке ... ... орай ... мұрагерлiк құқықтың мұра қалдырушымен
некеде тұру жағдайына байланысты оның басқа да мүліктік құқықтарына, ... ... ... ... ... ... ... меншiк құқығына
қатысы жоқ. Егер мұра қалдырушымен неке мұра ашылғанға дейiн iс ... және ... мұра ... ... ... бес
жыл бөлек тұрғандығы дәлелденсе, сот шешiмiмен ерлi-зайыптылар заң ... ... ... ... және заң ... ... ... оны басқару.
Мүлiктiң бiр бөлiгi ... ... ... ... жағдайда мұра
қалдырушы тағайындаған өсиеттi орындаушы ... заң ... ... ... ... де қоса алғанда, барлық мұраны қорғауды және
оны басқаруды жүзеге асырады. Егер заң ... ... ... заң
бойынша мұрагерлiк тәртiбiмен ауысатын бөлiгiне қатысты көрсетiлген
мiндеттердi атқару үшiн ... ... ... ... етпесе, тұтас алғанда бүкiл мұраны қорғау және оны басқару жөнiндегi
мiндеттердi ... ... ... немесе сот тағайындаған өсиеттi
орындаушы жүзеге асырады. Мұраны сенiмгерлiкпен басқарушыны заң ... ... ... мұрагердiң өтiнiшiмен мұраның ашылған жерi бойынша
нотариус тағайындайды. ... ... ... ... ... ... заң бойынша мұрагер сотта мұраны сенiмгерлiкпен
басқарушының ... дау ... ... Егер заң ... ... не ... ... жергiлiктi атқарушы орган мұраны сенiмгерлiкпен
басқарушыны тағайындау туралы ... ... тиiс. Заң ... келген жағдайда, ... ... етуi ... ... ... ... ... оған қажеттi шығындар өтелiп,
қисынды ... ... ... керi ... ... ... Мұраны
сенімгерлiкпен басқарушы заңды мұрагерліктiң ерекшелiктерiнен ... ... ... ... Азаматтық Кодекстiң 1059-
бабында көзделген өкiлеттiктi жүзеге асырады. ... ... мұра ... мұраны қорғау және оны басқару жөнiндегi қажеттi
шығындарды өтеттiруге, ал егер оның ... ... ... сыйақы алуға да құқығы бар.
Жалпы, мұра қалдырушының құқығы мен міндеті заңда көрсетілген ... шарт ... ... Егер ... қалдырылған жағдайда мұрагерлер
арасындағы құқықтар мен міндеттерді үлестіру, сондай-ақ мұрагерді қосымша
тағайындап өсиет ... өз ... ... Ал заң бойынша
мұрагерлік азамат өсиет жазбай қайтыс болған, ... ... ... ... ... жасалмаған жағдайда жүзеге асады.
Сондай-ақ, өсиетте мүліктің жартысы ғана көрсетіліп мүліктің ... ... заң ... ... ... Республикасы Азаматтық
кодексінің 1039-бабы 2-бөліміне сәйкес өсиет ... ... ... ... ... және ... ... өзге де жағдайларда
мұрагерлік заң бойынша орын алады [15, 264б.].
Ескеретін мәселе, заң бойынша ... ... ... ... бала мен оның ... және асырап алушы мен онын туыстары
қандас туыстар деп есептеледі.
Заң бойынша мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... олар қабылдамаған не одан бас тартқан жағдайда,
Азаматтық кодекстің 1074-бабы 5-бөлігінде аталған жағдайларды ... ... ... ие ... Азаматтық кодекстің заң бойынша мұрагерді
мұрагерлік ... ... ... және ... мұрада үлестерінін
мөлшері турады ережелері ... ... мұра ... ... әрі ... құлландырған келісімімен өзгерту мүмкін. Алайда,
мұндай келісім оған ... ... ... ... ... бар ... ... нұқсан келтірмеуі тиіс [16, 120б.].
Айтылғандарды жинақтай келе, заңды мұрагерліктің келесі жағдайларда
пайда болатынын ... ... ... ... ... қалдырмауынан немесе өсиеттің жоқ болуы
салдарынан.
2. Мұрагер өсиетте көрсетілген мұрадан бас тартса немесе қабылдамаса.
3. Өсиет ... ... ... ... яғни ... ... деп танылса.
4. Өсиетте муліктің бір бөлігі ғана өсиет ... ... ... немесе толығымен дұрыс болмаса.
6. Мұра ... ... ... ... ... ... ... жүзінде заңды мұрагерлік өсиет бойынша мұрагерліктің барлық
түрі болып табылады. Оның өсиет ... мұра ... ... ... ... ... мұрагерлерді тану және олардың өзара
мүлікті бөлісу тәртібін өсиет қалдырушы ... Ал ... ... ... ... ... ... заңда белгіленген тәртіпке сәйкес
жүзеге асырылады.
Сондай-ақ, мұрагер мен мұра ... ... ... АХАЖ ... ... ... ... алынған көшірмелер арқылы;
- туыстық қатынастар фактісін белгілеу туралы заңды күшіне енген ... ... ... ... Азаматтық кодекстің баптарына сәйкес жүзеге
асырылады. Заң бойынша мұрагерлердің бірінші кезегімен ... ... ... ол ... ... ... ... көзі тірі болған
балалары, сондай-ақ мұра қалдырушының жұбайы мен ... тең ... ... мұрагерлік мүлік мұра қалдырушының жақын туыстарына
ауысады. Мұра қалдырушының жақын туыстары деп, мұра қалдырушының ... ... ... ... ... ... ... әке-шешесі
бір және әке-шешесі бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері ... ... ... ... ... мұра ... ... кезекке еніп отыр. Егер ата-ананың ... ... ... онда ... ... және шешесінің заңды ... ... ... ... ... ... шешесінің (егер іс-әрекеттері
заңға қайшы келмесе) мұрагері бола алады. Ал әкесінің мұрагері деп, ... ... ... ... ... неке органынан немесе әке
болуды тану фактісі сотта ... ... ғана ... ... ... ... «Неке және отбасы туралы»
заңының 76-бабы 1-тармағы бойынша кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... жол ... Ата-аналардың баланы асырап
алу туралы келісімі олардың арыздарында ... ... ... ... ... ... келісімі мен қамқоршы органнын, рұқсаты қажет.
Жоғарыда айтылғандай, асыранды ... ... ... бұл туралы
келісім көрсетіледі және мұндай құжатты нотариалды куәландыру ... мына ... ... ... алуға ата-ананың келісімі талап
етілмейді. Олар:
1) сот өлген, хабар-ошарсыз кеткен деп таныса;
2) сот әрекетке ... деп ... сот ... ... ... ... баламен бірге түрмайтын және сот дәлелсіз деп ... ... алты ... астам уақыт бойы баланы тәрбиелеу менасыраудан
жалтарса [17, ... ... ... алу туралы істерді сот қамқоршы ... ... Бала ... ... және асырап алған баланың
құқықтары мен міндеттері бала ... алу ... сот ... ... ... ... бастап туындайды. Сот баланы асырап алу туралы ... ... ... ... ... ... үш күн ішінде осы ... ... ... орны ... ... хал-актілерін жазатын
орган мен қорғаушы және ... ... ... ... ... алу ... тәртіппен мемлекеттік тіркелуі тиіс.
Қазақстан Республикасы «Неке және отбасы ... ... ... ... алынған бала және оның ұрпақтары бала асырап алушы мен оның
туыстарына, ал бала асырап алушы мен оның ... ... ... ... оның ұрпақтарына жеке мүліктік емес және мүліктік құқықтар, міндеттер
жағынан тегі бір деп есептеледі. Асырап ... бала ... ... жеке мүліктік емес және мүліктік құқықтарынан айырылады және олар
жөніндегі міндеттерден босатылады. Сондықтан, ... тірі ... ... ... ... ... ... етуге құқығы жоқ. Тек,
Қазақстан Респубикасы «Неке және отбасы ... ... ... ... ... баланы бір адам асырап алған жағдайда, ... ... ... ... ... ... тілегі бойынша, егер бала
асырап алушы әйел болса әкесінің тілегі ... жеке ... ... ... ... мен міндеттердің мүмкін.
Өгей балалар заң бойынша өгей әкесі мен өгей ... ... бола ... Сонымен қатар, өгей шеше мен өгей әке ... ... бола ... ... ... кезегіне кіретін тұлғалардың бір жұбайы —
бұл мұра қалдырушының ... ... жары Неке ... ... ... ... мен міндеттері Ахаж органында некеге
тұрған күнінен басталады және ... ... ... ... ... ... бұл — ерлі-зайыптылар арасындағы мүліктік және ... емес ... ... ... құру ... ... белгіленген
тәртіппен тараптардың ерікті және толық келісімі жағдайында жасалатын еркек
пен әйелдің арасындағы тең құқылы одақ. Ал ... ... ... ... азаматтық хал-актілерін жазу органдарында некеге ... ... ... ... Республикасы Неке және отбасы туралы
заңының 28-бабы). Жұбайылардың бірлесіп тапқан ... ... ... ... ... ... ... байланысты өзара
келіспеушіліктер азаматтық кодекспен реттеледі.
Айта кететіні, ... ... ... кем ... ... қабылдаса, онда екінші кезектегі (және одан кейінгілер) мұрагерлер
мұрагерлікке шақырылмайды.
Қайтыс болған адамның бірінші, ... ... ... мұрагерлерінің
жоқ болуы салдарынан заң бойынша мұрагерлікке төртінші, бесінші, алтыншы
кезектегі туыстар, яғни алыс ... ... ... ... ... ... Бірінші кезекте көрсетілген тұлғалардың заңда
анықталған жағдайларда міндетті үлеске құқығы бар. Егер мұрагердің міндетті
үлеске ... бола ... ... ... бұл ... ... ... ол
өз кезегінде мұрагерлік үлесін талап ете алады. Бұл тізімге кіретіндер:
- мұра ... ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-анасы және т.б.
Аталған тұлғалар өсиет мазмұнына ... ... ... ... Бұл ... ... ... бойынша тиісті болатын үлестен
міндетті үлесті ... үшін ... ... ... мен ... ... (өсиетте көрсетілген мүліктер) барлығы есепке
алынады. Сонымен қатар, жеңілдік негізінде ... ... ... ауыр ... ... ... ... қабілетсіз деп танылған
мұрагерлер қатарына кірмейді.
Заң бойынша мұрагер болу ... ... ... мұра қалдырушының ата-
анасы бір және ата-анасы ... ... мен ... сондай-ақ оның әкесі жағынан да, анасы жағынан да ... ... тең ... ие ... Ал заң ... ... болу құқығын үшінші
кезекте тен үлеспен мұра ... ... ... ... мен ... Төртінші кезекте мұра қалдырушының алтыншы атаға дейінгілерін
қосқандағы басқа туыстары көрсетілген. ... ... ... ... ... туыстар алыс туыстарын мұрагерліктен шеттетуі мүмкін.
Ал заң бойынша мұрагер болу ... ... ... мұра ... ... кемінде он жыл бірге тұрған оның туыстас аға-інілері мен апа-
сіңілілері ... өгей ... мен өгей ... алады. Алтыншы
кезекке мұра қалдырушының асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдар кірген [18,
567б.].
2.2 Өсиет ... ... ... ол ... ... ... ... тиесілі мүлікке билік ету
жөнінде өз ... ... ... ... ... Азамат өзінің барлық
мүлкін немесе оның бір ... заң ... ... ... ... ... де бір не бірнеше ... ... ... ... ... өсиет етіп қалдыра алады. Өсиетті өзі жасауға тиіс. Өкіл арқылы
өсиет жасауға жол берілмейді. Өсиет ... ... ... ... мұрагерлердің біреуін, бірнешеуін немесе барлығын мұрадан айыруға
құқылы. Егер ... ... ... заң ... ... ... оның ұсынылу құқығы бойынша мұрагерлік ... ... ... кез ... ... ... өкімді қамтитын өсиет жасауға
құқылы. Мұра қалдырушы ... ... оны ... ... кез ... ... ... және өзгертуге ерікті жіне күшін жоюдың немесе
өзгертудің себебін көрсетуге міндетті ... Мұра ... ... ... етіп ... ... ... болған жағдайда өз
кезегінде өсиет еткен мүлікті белгілі бір түрде ... ету ... ... ... ... ... оның жасалған жері мен уақыты көрсетіле отырып,
жазбаша нысанда жасалып, нотариатта куәландырылуға ... ... ... ... ... теңестірілетін
өсиеттер тиісінше ресімделген болып танылады.
Өсиетке өсиет қалдырушының өзі қол қоюы қажет. Егер ... ... ... ... ... сауатсыздығына байланысты өсиетке
өзі қол қоя алмаса, оның өтініші бойынша оған ... ... ... ... ... ... өсиет қалдырушының өсиетке өзі қол
қоя алмауының себебін көрсете ... ... ... қол қоюы ... ... оған қол қою немесе куәландыру кезінде куәлар ... ... ... ... немесе өсиетті куәландыратын өзге адам;
- пайдасына өсиет жазылған ... ... ... бас ... ... ... оның ... ата-аналары, немерелері мен шөберелері, сондай-
ақ өсиет қалдырушының заң бойынша мұрагерлері;
- толық әрекетке қабілеттілігін ... ... ... және ... ... ... ... да адамдар;
- жалған жауап бергені үшін соттылығы бар адамдар куә бола ... ... ... ... ... қол қоя алмайды.
Талап қойылған өсиет. Өсиет қалдырушы мұрагер мiнез-құлқының сипатына
қатысты мұра ... ... бiр ... байланыстыруға құқылы. Мұрагер
тағайындау немесе мұра алу құқығынан айыру туралы өкiмге ... ... ... ... ... ... ... мұрагердiң денсаулық
жағдайы бойынша немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... талап қоюы бойынша жарамсыз деп
танылуы ... ... ... ... ... ... ... өсиет
етiлмей қалған бөлiгi Азаматтық Кодекстiң 1061-1066-баптарындағы тәртiппен
мұрагерлiкке шақырылған мұрагерлер ... заң ... ... Бұл
мұрагерлердiң қатарына заң бойынша ... ... ... ... арқылы
қалдырылған мұрагерлер де кiредi [19].
Нотариатта куәландырылған өсиет. Нотариатта куәландырылған ... ... ... ... не өсиет қалдырушының айтуымен куәның қатысуы
арқылы ... ... тиiс. ... ... айтуымен өсиет жазылған
кезде нотариус жалпы жұрт қабылдаған ... ... ... ... компьютер және т.б.) пайдалануы мүмкiн. Өсиет ... ... ... ... өсиеттi өсиетке қол қойылғанға дейiн нотариус пен
куәның қатысуы арқылы өсиет қалдырушы ... оқып ... ... ... ... дене ... ... немесе сауатсыздығына
байланысты өсиеттi өзi оқи алмайтын болса, ол үшiн оның мәтiнiн ... куә оқып ... ол ... өсиет қалдырушының өсиеттi өзi оқи
алмауының ... ... ... ... ... ... нотариат куәландырған өсиет куәның қатысуымен жасалса, өсиетте
куәның тегi, аты және ... ... жерi ... тиiс. ... ... ... ... орнына қол қойған адамға қатысты да
енгiзілуi тиiс.   Өсиет қалдырушының тiлегi ... ... ... таныспай-ақ оны куәландырады (құпия өсиет).
 Құпия өсиет, оның жарамсыз ... қалу ... ... қалдырушының өз
қолымен жазылуға және қолы қойылуға, екi куәның және ... ... қол ... ... ... ... тиiс. ... қол қойған
конверт куәлардың және нотариустың ... ... ... қол
қоятын басқа конвертке салынып желiмденедi. Нотариус жоқ елдi мекендерде
тұратын адамдардың өсиетiн заң актiлерiнде ... ... ... ... ... адамдар куәландырады.
Нотариата куәландырылғандарға теңестiрiлетiн ... ... ... ауруханаларда, санаторийлерде, өзге де емдеу-алдын алу мекемелерiнде
емделiп ... ... ... мен мүгедектерге арналған үйлерде тұратын
азаматтардың осы ауруханалардың, санаторийлердiң, өзге де емдеу-алдын алу
мекемелерiнiң бас ... және ... ... ... ... ... арналған үйлердiң директорлары, бас ... ... ... ... және ... да ... емделiп жатқан әскери қызметшiлер мен басқа адамдардың осы
госпитальдардың, ... және ... да ... ... олардың медицина бөлiмi жөнiндегi орынбасарлары, аға және
кезекшi дәрiгерлерi куәландырған өсиеттерi;
3) жүзу ... ... ... ... ... ... iшкi жүзу кемелерiнде жүрген азаматтардың осы кемелердiң ... ... ... ... және басқа да экспедицияда жүрген ... ... ... куәландырған өсиеттерi;      
5) нотариустары және нотариат әрекеттерiн жасау¬а уәкiлдiк берiлген
лауазымды ... жоқ ... ... ... мекемелердiң,
әскери-оқу орындарының орналасқан мекендерiндегi әскери қызметшiлердiң
өсиеттерi, сондай-ақ осы бөлiмдерде жұмыс iстейтiн жай ... ... ... және ... ... отбасы мүшелерiнiң де әскери
бөлiмдердiң, құрамалардың, ... мен оқу ... ... куәландырған өсиеттерi;
6) бас бостандығынан айыру орындарындағы адамдардың бас бостандығынан
айыру ... ... ... ... теңестiрiледi. Жоғарыда
бірінші тізімде келтiрiлген лауазымды адамдар куәландырылған өсиеттiң бiр
данасын нотариат туралы заңдарға ... ... ... ... нотариатта куәландырылуы ... ... ... өсиеттердiң өзгелерiне тиiсiнше Азаматтық Кодекстiң 1051-
бабының ережелерi қолданылады.
Өсиеттiң күшiн жою және оны ... ... ... өзi ... кез келген уақытта күшiн жоюға немесе оны өзгертуге ... күшi: ... ... ... өзi ... өсиеттiң толық күшiн
жою туралы өтiнiш беру; 2) жаңа өсиет жасау жолымен ... ... ... ... өзi ... ... ... бiр бөлiгiн өзгерту
туралы өтiнiш беру; бұрын жасалған өсиетті бөлiктерi бойынша ... ... ... ... ... ... ... жасалып, кейiнгi өсиет
арқылы толық немесе iшiнара күшi ... ... егер ... ... ... ... ... жойса немесе өзгертсе, қалпына келтiрiлмейдi.
Өсиеттiң құпиясы. Нотариустың, өсиеттi куәландыратын ... ... ... ... қалдырушының орнына өсиетке қол қоятын азаматтың
мұра ... ... ... ... оның жасалуына, күшi жойылуына
немесе өзгертiлуiне қатысты ... ... ... ... ... түсiнiк беру. Нотариус, өсиеттi орындаушы немесе сот өсиетке
түсiнiк берген кезде ондағы ... мен ... ... мәнi ... ... ... да болсын ережесiнiң дәлме-дәл мағынасы түсiнiксiз
болған ... ол осы ... ... ережелермен және өсиеттiң тұтас
мағынасымен салыстыру арқылы анықталады.
Өсиеттiң жарамсыздығы. Тиiстi нысанда жасалмаған өсиет ... ... ... ... Кодекстiң Мұрагерлік құқықтағы мәмiлелердiң
жарамсыздығы туралы ережелерiне де негiзделедi Өсиеттi ... оған ... және оны ... ... ... белгiленген тәртiбiнiң
бұзылуы салдарынан өсиеттi жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп танылуы мүмкiн. Өсиеттегi
жекелеген өкiмдердiң жарамсыздығы өсиеттiң қалған бөлiгiнiң ... ... деп ... ... осы өсиет бойынша
мұрадан айрылған мұрагер, белгiленген ... заң ... мұра ... ие ... ... бас тарту (легат). Өсиет қалдырушы өсиет бойынша мұрагерге
мұра есебiнен өсиеттiк бас ... ... ... ету ... ... бiр
немесе бiрнеше адамның (бас тартылушылардың) пайдасына қандай да ... ... бас ... орындауды жүктеуге құқылы.    Заң бойынша
мұрагерлер қатарына кiретiн адамдар да, кiрмейтiн ... да ... ... ... ... ... бас тартудың нысанасы
мұраның, иеленудiң құрамына кiретiн заттарды бас тартылушының ... ... өзге ... ... беру және оған мұра ... ... ... ол үшiн ... бiр ... орындау, оған белгiлi
қызмет көрсету және т.б. ... ... ... ... ... бас
тартуды жүктеген мұрагер, оны тек оған ауысқан мұраның шын мәнiндегi құны
шегiнде және мұра ... ... ... ... бөлiктерiн шығарып
тастап орындауға тиiс.      
Егер өсиеттiк бас тарту ... ... ... мiндеттi үлеске
құқығы болса, оның бас тартуды орындау мiндетi өзіне ауысқан ... ... ... ... ... ... шектеледi.  Егер өсиеттiк бас
тарту барлық немесе бiрнеше мұрагерге жүктелсе, өсиетте өзгеше көзделмесе,
ол ... ... ... ... ... ... ... үй немесе өзге де тұрғын үй-жай ауысатын мұрагерге өсиет ... ... ... оның ... бiр ... басқа адамға өмiр бойы
пайдалануға беру ... ... ... Тұрғын үй-жайға меншiк
құқығы кейiннен ауысқан жағдайда өмiр бойы ... ... ... бойы ... ... иелiктен айырылмайды, берiлмейдi және
бас тартылушының мұрагерлерiне ауыспайды.   Бас тартылушыға берiлген өмiр
бойы пайдалану ... егер ... ... ... оның ... ... негiз болмайды.   Өсиеттiк бас тарту жүктелген ... ... ... немесе ол мұраны қабылдамаған жағдайда өсиеттiк бас
тартуды орындау оның үлесiн алған басқа мұрагерге, не ... ... ... ауысады.  Өсиеттiк бас ... мұра ... ... ... ... бас тартылушы қайтыс болған жағдайда, бiрақ өсиет бойынша
мұрагер оны қабылдап үлгерген кезге дейiн орындалмайды.     Бас ... ... ... үшiн ... ... ... Өсиет қалдырушы өсиет бойынша мұрагерге қандай да болсын ... ... ... ... ... осы мiндеттi атқаруды талап ету ... ... одан ... ... ... алады. Жалпыға пайдалы
мақсатты жүзеге асыру үшін осындай мiндет мұра қалдырушы жүктеудi ... бiр ... ... ... кезде өсиеттi орындаушыға жүктелуi
мүмкiн. Мүлiктiк сипаты бар әрекеттер мәнi болып ... ... ... ... ... ... қолданылады. Егер
Кодексте көзделген мән-жайлар бойынша мұраның жүктеудi орындау ... ... ... есептелетiн немесе оған тиесiлi үлесi басқа
мұрагерлерге ауысса, жүктеудi орындау міндеті тоқтатылады.
 Өсиеттiң орындалуы. Өсиет қалдырушы ... ... ... ... өсиетте өзi көрсеткен адамға ... ... ... ... ... ... Бұл ... өсиеттi орындаушы болуға
келiсiмi оның не өсиеттiң өзiне өз қолымен жазған жазбада не ... ... ... ... тиiс. Егер ... оның ... ... өзара келiсiм бойынша ... ... ... не ... ... ... ... Мұндай келiсiмге қол
жетпеген жағдайда бiр немесе бiрнеше ... ... ... ... сот тағайындауы мүмкiн.      Өсиеттi орындаушы өсиет ... бұл ... күнi ... ... етiп, өзiне өсиет қалдырушы
жүктеген мiндеттердi атқарудан кез келген ... бас ... ... ... өз мiндеттерiнен мұрагерлердiң арызымен соттың ... да ... ... Өсиеттi орындаушы: 1) мұраны қорғауды және оны
басқаруды жүзеге асыруға; 2) мұраның өз ... ... ... барлық
мұрагерлер мен бас тартылушыларды хабардар ету үшiн мүмкiн болған барлық
шараларды ... 3) мұра ... ... ақша ... ... ... ... еркi мен заң актiлерiне сәйкес мұрагерлерге өздерiне
тиесiлi мүлiктi беруге; 5) ... ... ... ... ... ... ... етуге (Азаматтық Кодекстiң 1057-бабы); 6)
өсиеттiк жүктеудi атқаруға не өсиет бойынша мұрагерлерден өсиеттiк жүктеудi
атқаруды ... ... ... ... ... 7) мұраны борыштардан
тазартуға тиiс. Өсиеттi ... өз ... сот ... және ... мен ... ... ... басқа iстерге араласуға құқылы,
сондай-ақ мұндай iстерге қатысуға тартылуы мүмкiн. Өсиеттi орындаушы мұраны
борыштардан ... мұра ... ... ... ... алу ... мұрагерлердiң мұраны иеленуге кiрiсуi үшiн қажеттi қисынды мерзiм
iшiнде өз қызметiн жүзеге ... ... ... ... ... мен
өсиеттi орындау жөнiндегi қажеттi шығындарды мұраның есебiнен өтеуге құқығы
бар. Өсиетте өсиеттi ... ... ... ... ... ... ... орындалғаннан кейiн өсиеттi орындаушы мұрагерлерге ... етуi ... есеп ... ... [22, 224б].
Сонымен қатар тәжірибеде мұра қалдырушылардың жазып ... ... ... ... ... кездеседі. Өсиетті жарамсыз деп тану туралы
талап-арыздар сот ... жиі ... Бұл ... мұрагерлер
өсиеттің заңдылығына дау айтады. ... ... ... ... кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы
сотының 2009 ... 29 ... № 5 ... ... ... ... арасындағы өсиеттің заңдылығы туралы дауды қарау кезінде
өсиеттің нысаны мен мазмұнына ерекше маңыз беретін ... ... ... ... 154-бабының 1-тармағы, 1050, 1051, 1052-баптары)
басшылыққа алуы керек деп ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты [23, 533б.].
ҚР Азаматтық кодексінің 1051- ... ... ... түрде куәландырылған өсиеттi өсиет қалдырушы өзі ... ... ... ... ... ... нотариус жазуы тиiс. Өсиет
қалдырушының айтуы бойынша ... ... ... ... қол ... ... пен куәнің қатысуы арқылы өсиет қалдырушы толық оқып ... Егер ... ... дене ... ... ... байланысты өсиеттi өзi оқи алмайтын ... ол үшiн ... ... ... куә оқып ... ол ... ... өсиеттi өзi оқи алмауының себептерi көрсетiлiп, өсиетте тиiстi
жазба жасалады. Егер нотариалды түрде куәландырған өсиет куәнің қатысуымен
жасалса, өсиетте ... тегi, аты және ... ... жерi ... ... мәлiметтер өсиетке өсиет қалдырушының орнына қол қойған
адамға қатысты да ... ... ... ... Азамат Зайцев пәтерін өзімен бірге тұрған
әйелге өсиет арқылы қалдырған. Зайцевтің ... ... ... балалары
Зайцев қайтыс болғаннан кейін осы ... ... ... жүгінген. ҚР
Азаматтық кодексінің 1050-бабына сәйкес өсиет қалдырушының өзi өсиетке ... ... Егер ... ... дене ... науқастығына немесе
сауатсыздығына байланысты өсиетке өзi қол қоя алмаса, оның өтiнiшi ... ... ... ... куәландырушы басқа адамның қатысуымен өсиет
қалдырушының өсиетке өзi қол қоя алмауының себебiн көрсете отырып, ... қол қоюы ... ... қалдырушының орнына өз пайдасына өсиет жазылып отырған
адам, оның ... оның ... ... ... мен ... өсиет қалдырушының заң бойынша мұрагерлерi қол қоя алмайды. ... ... жазу ... ... осы ... бұзылып, өсиетке
Зайцевпен бірге тұрған және өзінің ... ... ... ... қызы
Николаева қол қойғаны анықталған ... Тағы бір ... ... ... ... өсиетке нотариалдық кеңседе қол қойып, одан
кейін куә оған далада тұрған ... ... қол ... Сот осы ... ... ... деп таныды, өйткені өсиетке қалдырушы өсиетке куәнің
көзінше қол қоюға тиіс болған.
2.3 Қазақстан Республикасындағы соттардың мұрагерлік құқық ... ... сот ... ... құқықтық қатынастарға байланысты істерді ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық
нормаларын негізінен дұрыс қолданатынын көрсетті. Сонымен қатар, ... ... ... ... бір ... шешу ... ... нормаларының әр түрлі қолданылатыны да анықталды.
Азаматтық кодекстің 1043-бабына сәйкес, мұра қалдырушының соңғы тұрған
жерi, ал егер ол ... ... ... ... оның ... ... жерi ... ашылу орны болып табылады. Мұра қалдырушының тұрған
жерін анықтау кейіннен мұрагерлердің мұраға құқығы туралы куәлігін алу үшін
қажет.
Кей жағдайда ... ... ... тұратын мекенінен жырақта, мысалы,
емдеу орнында, ауруханада немесе басқа жерде қайтыс болуы мүмкін.
Осы орайда төмендегі деректі келтіре ... жөн. ... ... ... ... №8 үй, №28 ... ... бойынша өзімен бірге тұратын
анасының 12.04.2002 жылы қайтыс болуына байланысты ... ... ... ... ... арыз берген. Алайда, анасының қайтыс болғаны туралы
куәлiкте марқұмның ... ... орны ... ... деп көрсетілгендіктен
(ол сол кезде туыстарының үйінде қонақта болған) оған мұраға құқығы туралы
куәлік берілмеген. Арыз иесі ... ... үшін ... ... ... ... жері туралы “Турксиб-2” ПИК-тің анықтамасын, сондай-ақ,
өзінің бірінші кезектегі мұрагерлердің қатарына жататыны туралы ... ... ... ... ... 2004 ... 27 қаңтардағы шешімімен арыз
қанағаттандырылып, сот мұраның ашылу орны Жамбыл ... ... ... ... іс ... осы ... сот азаматша Ахиллованың күйеуі қайтыс
болғаннан кейін ашылған мұраның ... ... ... ... ... ... болған адам тұрған жері бойынша (Тараз қаласы,
Разин көшесі, 5 үй) ... ... ... ... ... ... отырып, қайтыс болған ... пен ... ... ... тіркелгенін, олардың қайтыс болған адамға
меншік құқығымен ... үйде ... ... ... болу ... ... қаласындағы АХАЖ-дың бергенін атап көрсетті.
Келтірілген мысалдар мұраның ашылу орнын анықтау туралы арызбен сотқа
шағымдану үшін ... жоқ ... ... ... ... ... қолдағы бар құжаттар бойынша нотариустардың өздері анықтай алар ... ... ... ... үшін ... Республикасының
халқын құжаттандыру және тіркеу ережесін бекіту ... ... ... 2000 ... 12 ... № 1063 ... бойынша
тұрған жерінде тіркелуі негіз болады. Бірақ, нотариустар мұраға құқық
туралы куәлікті беру ... осы ... ... ... 1074-бабының 1-тармағына сәйкес, мұрагер өзiнiң мұрагерлiкті
қабылдауға шақырылғандығы туралы ... ... ... тиiс ... күннен
бастап алты айдың iшiнде мұрадан бас тартуға құқылы. Мұрагер мұрадан бас
тартатыны туралы ... ... жерi ... ... арыз ... және
ол кейiннен күшiн жоймайды немесе қайтарып алуға болмайды.
В. Ким ... ... ... ... ... Тараз қаласы, Желтоқсан
көшесі, 30-23 мекен-жайы бойынша пәтерін қызына ... ... ... ... мұра ... ... ... жылы нотариат кеңсесіне өз
ұлының пайдасына мұрадан бас ... ... арыз ... ... ... ... ... кейін өзінің ауыр күйзеліс ... ... ... ... ... ... өсиетін бұзуға құқығы жоқ екенін
түсінгенін айтып, ... ... ... бас ... ... ... ... туралы сотқа қайта арыз берген. Тараз ... ... 2003 ... ... ... ... ... бас тартуының күшін жою туралы арызы
қанағаттандырылған.
Соттың шешімінде талап арыздың неліктен қанағаттандырылғаны ... ... тек ... ... ... ... ... екені,
қояр талабының жоқтығы ғана аталып көрсетілген.
Солай бола тұра, арызданушының әрекеті азаматтық ... ... ... ... ... ... бағытталғандықтан
мұрадан бас тарту бiржақты мәмiлеге жатады. Мұрадан бас тарту ... ... ... ... ... деп ... мүмкін. Сондықтан
да өзінің пайдасына мұрадан бас тартылған жағдайда мұраны иеленіп қалуға
тиіс ... ... ... ... келісім беруі талапты
қанағаттандыру үшін жеткілікті негіз болып табылмайды [26].
Соттар ... ... ... ... мәселелерін реттейтін АК-
нің 1045-бабының ... ... ... ... ... ... бойынша да, сондай-ақ, заң бойынша да ... ... мұра ... ... мұрагерлердiң бiреуiн қасақана
өлтiрген немесе ... ... ... ... мұра ... ... жүзеге асыруына кедергi келтірген және сол арқылы олардың ... ... ... ... ... ... не ... оларға
тиесілі үлесін көбейтуге ықпал жасаған адамдарды жатқызуға болады. Бұл мән-
жайлар сот арқылы расталуы тиіс.
Мұрагердiң мұра қалдырушыны қасақана ... ... ... үшін жеткіліксіз болады, бұл туралы соттың шешімі қажет.
Айталық, Ақтөбе қалалық сотының 2003 жылғы 10 сәуірдегі үкімімен Қара-
балиев ... ... ... 9 ... бас ... ... Ол 2003 ... 2 қаңтарында мас болып, өз пәтерінде зайыбына
қол ... ... ... ... салдарынан жәбірленуші сол жерде
мерт болған.
Жәбірленушінің әкесі лайықсыз мұрагердi мұрадан шеттету туралы сотқа
талап арыз ... ... ... №2 ... 2003 ... 1 ... арыз қанағаттандырылған.
АК-нің 1045-бабының 3-бөлігінде балаларына ата-аналық құқықтарынан
айырылған және мұра ашылған кезде бұл ... ... ... ... ... ... мұраны заң бойынша алуға құқығы жоқ екені
анықталған. Осы ... ... ... ... ... және бұл ... ... құқықтарынан айырылу фактісінің өзі жеткілікті болып
есептеледі.
Сонымен қатар, мұра қалдырушыны күту жөнiнде ... ... ... орындаудан жалтарған ата-аналар және кәмелетке толған (асырап
алынған) балалар сот шешімі бойынша мұрагерлік құқықтан ... ... ... ... ... №2 ... жүгініп, соттан
Межновтің атына берілген мұраны иелену құқығы туралы ... ... ... ... ... заң ... ... сұраған. Талапкер өзінің
немересі, жауапкердің баласы қайғылы қазаға ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік куәлікті заңсыз түрде
рәсімдеп алғанын айта ... ... 1995 жылы ... болған балаға
жауапкердің ешқандай моральдық, материалдық қолдау жасамағанын, ... ... ... ... ... ... талабы соттың шешімімен ... Сот ... ... асырап-бағу мен тәрбиелеу міндеттерінен жалтарғанын анықтап, баласы
қайтыс болғаннан кейін оның мұрасын иеленуге құқылы емес деп тапты. Соттың
тұжырымдары ... ... ... атап ... жауапкер
екінші дәрежедегі маскүнемдік диагнозымен наркологиялық диспансерде есепте
тұрған, баланы ... үшін ... ... оны ... ... ... Бас бостандығынан айыру орындарынан босағаннан ... ... өмір ... ... жарамсыз антисанитарлық жағдайға
жеткізген. Ақтөбе қаласы ... 1995 ... 25 ... ... ... ... толмаған баланың қорғаншысы болып
тағайындалған.
Заң бойынша мұрагерлер АК-нің 1061-1066-баптарында ... ... ... ... Егер мұра АК ... ... қолданысқа
енгізілгенге дейін ашылса, онда мұрагерлік кезектілікке Қазақ КСР АК-нің
527-бабының талаптары қолданылады.
Қазақ КСР ... ... ... сәйкес, қайтыс болған
адамның немерелері мұрагерлік кезекте әке-шешесінен ... ... ... мұра ашылғанға дейін қайтыс болған жағдайда ғана ... ... заң ... ... ... ... қарамастан, Ақтөбе
қаласының №2 соты ерлі-зайыпты ... ... 1982 және ... ... ... ... олардың үйін немерелері В. Шкап мұра
ретінде қабылдап алу фактісін ... Іс ... ... қызы ... ... ... ... өзінің ұлы
Шкаптың пайдасына мұрадан бас тартқан. Соттың шешімімен Шкаптың ... ... ... оның үй ... ... құқығы танылған.
Алайда, қолданыстағы заңнама мұраның ашылу кезінде қайтыс болған
адамның немерелеріне көзі тірі ... ... ... бойынша мұрагер
болуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан сот қойылған талапты қанағаттандырудан
бас тартып, бірінші ... ... ... ... алып, содан кейін
мұраға иелік ете алатыны туралы түсіндіруі керек еді. Оның үстіне ... ... ... ... баж ... ... ... бойынша қалдырылған мұраны, мұрагерлердің үлес мөлшерін ... ... ... ... ... болған жағдайда өзiне тиесiлi
мүлiкке билiк ету ... өз ... ... өсиет болып танылады.
Өсиеттiң нысаны туралы жалпы ережелер, өсиет ... ... ... ... [27, ... ... 1-тармағына сәйкес, тиiстi нысанда жасалмаған өсиет
жарамсыз болады. Өсиеттiң жарамсыздығы Кодекстiң ... ... ... ... ... де ... ... не бір бөлігі жарамсыз болуы мүмкін. Өсиеттің ... ... бір ... ... ... ... бойынша
барлық даулар сот тәртібімен қаралады. Өсиеттің заңға сәйкестігін және
тараптардың мұраға ие болу ... ... тек сот қана ... ... ... мұра қалдырушы өсиетті куәландыру кезінде
өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмауына немесе өзiнiң не iстегенiн ... ... ... деп тану туралы талап қою кездеседі.
АК-нің 159-бабының 7-тармағына сәйкес әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен,
мәмiле жасаған кезде өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне ... ... ... ... ... ... болған азамат жасасқан мәмiленi сот,
мәмілені жасаудың ... ... ... ... ... мүдделері
бұзылған сол азаматтың немесе өзге тұлғалардың талабы бойынша жарамсыз деп
тануы мүмкiн. Бұдан басқа, кейiннен ... ... жоқ деп ... ... мәмiлені, егер мәмiленi жасау кезiнiң өзiнде-ақ ... ... ... ... ... ... өзiнiң не iстегенiн бiлмейтiн
жағдайда болғаны дәлелденсе, оның ... ... ... сот ... деп тануы мүмкiн (АК-нің 159-бабының 5-тармағы).
Өсиетті қалдырған адамның психикалық жағдайын анықтау үшін сот әдетте,
сот-психиатриялық сараптама (адам ... ... ... - ... ... ... сараптама) тағайындайды.
Алматы қаласы Бостандық ауданының прокуроры мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Четверяковаға,
Десятниковке және Десятниковаға 2000 жылғы 18 наурыздағы өсиетті жарамсыз
деп тану туралы талап ... ... ... Ол ... ... болған
Попованың өсиетке қол қою кезінде денсаулық жағдайына байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... дәлел
ретінде келтірді. Талап қою басқа азаматтық ... ... ... Мұра ... ... үшінші тұлғаларды шығару
туралы Четверякова қойған талаптан көрініп отырғанындай, 2000 жылы ... ... ... ... ... шағын ауданы, 19-үйдегі 44-
пәтерді, 2370 АҚШ ... ... ... ... және де ол ... ... қалған барлық дүние-мүлікті Четверяковаға, 3000 АҚШ доллары
сомасындағы валюталық ... ... ... ... туралы
өсиет қалдырған. Өсиет жасалғаннан кейін Попова 2000 ... 25 ... ... 2 мамырына дейін Алматы қалалық жүйке емдеу орталығында
“инвалюциялық паранойя” ... ... ... ... ... қайтыс болғаннан кейін, 2004 жылғы 19 қаңтарда жасалған №51 сот-
психиатриялық сараптама ... ... мұра ... ... ... ... қол қою ... өз әрекеттерiнiң сипаты мен
мәнiн түсiне алмайтын және өзiнiң не iстегенiн бiлмейтiн ... ... осы ... ... ала ... қойған талабы
қанағаттандырылып, Өсиет АК-нің 159-бабының 7-тармағының негізінде жарамсыз
деп танылды [28, 632б].
Сонымен қатар, кейбір ... ... ... ... ... ... ... деп танығаны анықталды.
Айталық, Алматы облысы ... ... ... ... ... ... ... Басағаш селосындағы филиалында 2000 жылғы
26 маусымда Чернованың Шереметтің атына жасаған өсиеті ... ... ... ... деп ... Сот Чернова мұраға қалдырған үй
құрылысы жоспардан тыс салынған және ол ... ... ... ғана ... ... жоғарыдағы шешімді қабылдаған. Алайда, жасалған
өсиетті жарамсыз деп танырлықтай сотта еш ... жоқ ... ... ... мен мазмұны, сондай-ақ, өсиет қалдырушының өз еркін білдіруі
заң талаптарына ... ... ... ... сот талапты қанағат-
тандырудан бас тартуы керек еді.
Кейбір жағдайларда соттар өсиет ... ... ... ... ... ... меншiгіндегі үлесінен бөлініп көрсетілмеген деген
уәжбен өсиетті жарамсыз деп таниды. Осы ... ... ... ... кеткен жөн. Өсиет азаматтың өзі қайтыс болған жағдайда мүлкін
қалай бөлу ... ... ... ... ... ... ... өсиетті куәландыруға заңды құқық берілген лауазымды адам өсиет етiп
қалдырылған мүлікке құқықтың ... ... ... ... ... мұра ... ... болған кезде нотариус анықтайды.
АК-нің 1083-бабына сәйкес, егер өсиет бойынша да, заң ... ... ... не мұрагерлердiң ешқайсысының мұра алуға құқығы болмаса,
не олардың бәрi мұрадан бас тартса, мұра иесiз қалған деп танылады. ... мұра ... ... жерi бойынша коммуналдық меншiкке ауысады.
Иесіз қалған мұраны қабылдауды тек құқық ... ғана ... ... ... міндеті деп қарау қажет, ... ... ... бір ...... қабылдаудан бас тарта алмайды.
Мұра ашылған күннен бастап бiр жыл өткеннен кейiн мұра ... ... ... ... ... ... бар қала, кент, ауыл (село),
ауылдық (селолық) аймақ әкiмi ... ... ... сот ... иесiз
қалған мұра деп таниды. Мұраны қабылдау мерзімі бойынша да ерекшелік бар,
егер мұраны қорғауға және оны басқаруға ... ... оның ... ... онда мұра бір жыл ... ... иесiз қалған деп танылуы
мүмкiн. Солтүстік Қазақстан облысының Уәлиханов аудандық сотына Уәлиханов
ауданының әкімі ... ... ... мұра деп тану ... ... ... 2003 жылдың 24 ақпанында Аққұдық ауылында Степанец деген азаматтың
қайтыс болғаны, оның ... 301300 ... ... ақша ... ... ... ... отбасы мен туыстары болмағандықтан
Қарасу селолық округінің әкімі оның туыстарын іздестіру ... ... ... ... ... марқұмның туыстары мен
мұрагерлері табылмаған. Соттың шешімімен әкімнің арызы қанағаттандырылды
[29, 182б.]. ... ... ... ... ... ... ЖКХ”
мемлекеттік мекемесінің ортақ меншiк құқығымен Скрипнистая мен ... ... бір ... ... мұра ... ... ... арызы
қанағаттандырылды. Сотта пәтердің бос тұрғаны, коммуналдық ... ... ... ... мұра ... уақыттан бастап бір жыл ішінде
ешкімнің мұрагер ретінде мұраға құқығы туралы куәлік сұрап арыз ... ... ... ... ... түскен істердің
санының жартысынан көбі мұраға ... сот ... ... ... ... ... бірі мұрагерлердің мұрагерлік мүлікке құқығын тану туралы
арызы бойынша қаралған, демек, заңмен белгіленген тәртіп бойынша мүлікке
құқық ... ... ... ... ... сәйкес, мұрагер
кейiн мұрадан бас тартпаса, мұрагерлiк құқығын заңда көзделген ... ... ол мұра ... ... ... ... ... мұраға
немесе оның бiр бөлiгiне (үлесiне) құқық алады. Міне, осылайша, АК ... ... ... ... ... ... 1999 жылдың 1 шілдесінен бастап
ашылған мұраға қатысты мұраға құқық туралы ... алу үшін ... ... ... ... ... арналған мерзімді ұзарту
туралы институт күшін жойды. Бұған қарамастан республика соттары ... ... ... ... Айталық, Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов
аудандық сотының 2003 жылғы 27 ... ... ... 2001 ... тамызында, демек, Азаматтық ... ... ... ... кезде анасы қайтыс болғаннан кейін мұраны қабылдау
фактісін анықтау туралы арызы ... Заң ... ... ... жоқ ... ... ... мұраны қабылдау туралы
заңды фактілерді ... ... да орын алып отыр [30, 96б.]. ... ... ... соты 1992 жылдың желтоқсанында мұра қалдырушы
Асанов қайтыс болғаннан кейін ашылған мұраны оның ... ... ... ... Мұра ... ... қолданыста болған Қазақ КСР АК-нің
527-бабына сәйкес, немере інілер заң ... ... ... ... Осы іс ... ... ... тұжырымдалмаған, егер
сөзбе-сөз келтірер болсақ: “сот іс материалдарын зерделеп, арыз ... арыз ... ... деп ... ... арыз иесі іс
жүзінде мұраны қабылдап, сол үйде ... ... ... төлеп, үйді
күтіп ұстап отыр” деумен шектелген.
АК-нің 236-бабының екінші бөлігіне сәйкес, меншiк иесi бар ... ... ... адам ... ... ... сыйға тарту немесе
осы мүлiктi иелiктен айыру ... өзге ... ... ие ... мүмкiн.
Ал аталған баптың бірінші бөлігіне сәйкес, егер шартта ... ... ... жаңа ... ... ... оны дайындаған немесе жасаған
тұлғаға тиедi. Мұрагерлердің арыздарын қарап, шешім ... ... ... ... ... ... талаптарын сақтамау
жағдайлары жиі кездесті [31]. ... ... ... ... ... сәйкес Жаркент қаласы, Советская көшесіндегі 140 үйдің меншік иесі
Мансурова болып ... ... ... ... ... ... жылғы
өкімімен ескі тұрғын үйді қайта салуға рұқсат берілген, бірақ ол ... үйді ... ... ... жылы ... ... ұлы ... 1994 жылдан бері үйде ... ... ... ... ал әпкелерім мен ағам мұраға таласпайды деп, ... үйге ... тану ... ... іс ... ... ... арыз берген. Алматы
облысы Панфилов аудандық сотының 29.07.2003 ... ... ... ... ... құқығы заңдастырылған. Осы орайда сот
заң тұрғысынан қателік жіберген, ол ... ... бас ... нотариаттық кеңсеге өтініш беруді ұсынуы керек еді. Қостанай
қалалық соты да Левченконың арызы бойынша істі ... ... ... жол ... Соттың 01.06.2004 жылғы шешімімен жылжымайтын мүлікті
(қайта салынған үйді) иелену, пайдалану және билік ету фактісі ... ... ... ... соты ... ... ... - бау-
бақша отырғызуға арналған жер учаскесіне ... ... тану ... ... істі ... Сот жер учаскесі арыз иесінің әкесіне тиесілі, бірақ
ол меншік құқығын заңмен көзделген тәртіппен өз ... ... ... ... ... ... ... қалдырған деп тұжырым жасаған.
Талапкер өзге жолмен ... ... ... ... орай ... ... ... ете алмайды деп сот ... ... оның ... меншік құқығын таныған. Осы орайда сот “Жер туралы” Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес, ... ... ... жер ... құқығын және жерді ұдайы пайдалану құқығын беретін акт қана ... жеке ... ... ... ... болып табылатынын
назарға алмаған. Сондықтан сот ... ... бас ... ... ресімдеу үшін нотариаттық кеңсеге өтініш беру керек екенін
түсіндіруге тиіс еді. ... ... № 2 соты да ... ... ... ... жер учаскесіне және бау-бақша үйіне меншік
құқығын ... ... ... қателікке жол берген. Соттың шешімімен арыз
қанағаттандырылған, алайда, Ақтөбе қаласы әкімінің ... ... ... ... ... ... егу үшін меншік құқығын
беретін мемлекеттік акт ... ... қоса ... және ... ... ... ... Арыз иесі мұрагерлік құқығын ресімдеу
үшін нотариаттық кеңсеге өтініш беруі керек еді [32]. ... ... ... ... мүлікке мұрагерлік құқықты тану жөніндегі істер
де ерекше іс жүргізу тәртібімен ... ... ... жылы ... шарт ... ... үй-жайлар айырбасталған. Соған сәйкес,
Сүйінтаевтар отбасы Тургенев көшесі, 104 үйдегі пәтерге ... ... ... ... 22.03.2003 жылы қайтыс болғандықтан үйді ... ... ... ... ... ... Оның әйелі сотқа мұраны
қабылдау фактісін анықтау және аталған пәтерге ... ... тану ... ... Сот ... мұра ... ... және балаларымен қатар
бірінші кезектегі мұрагер - шешесі бар екеніне, ал ... ... ... атына тіркелгеніне, демек, ... ... ... ... ... Ақтөбе қалалық сотының 31.10.2003 жылғы ... ... Сот ... ... екінші бөлігін бұза
отырып шешім шығарғанын көруге болады. Осыған орай сот істі ... ... ... ... ұйғарым шығарып, арыз иесіне АІЖК-нің 150, 151-
баптарында ... ... сот ... ... мерзімге дейін
орындауы керек екенін түсіндіруі керек еді. Ал соттың ұйғарымы ... ... ... арыз ... қалдырылуға жатады.Әдетте
нотариустар ауладағы құрылыстардың тіркелмеуіне, атап ... ... ... және мұраның ашылу сәтінде пайдалануға қабылданбауына
байланысты оларға мұраға құқық ... ... ... бас тартады. Мүдделі
адамдар сотқа арыз бергенде осы мәселелер әрқалай шешіледі: ... ... ... ... ... ... ... ал басқалары бұл
мәселелерді мемлекеттік билік органдарының, ... ... ... ... ... ... Ескендірованың Алматы
облысы, Көктал ауылы, Абылай хан көшесіндегі 144-үйге ... ... ... Ол 2002 ... ... қайтыс болған кезде үйдің жанында өз
бетімен жалғастырыла ... ... және ... бар ... ... ұлы ... заң бойынша мұрагерлік құқығын беретін ... бас ... ол ... үйге ... ... тану ... сотқа
арыз берген. Алматы облысы Панфилов аудандық сотының шешімімен ... Тағы бір іс ... ... жеке ... Семей
қаласының Короткая көшесіндегі 36-үйдің болғаны анықталған. Жер учаскесіне
ол өз бетімен құрылыс, сондай-ақ, ... В-1 ... ... ... Күзембаев қайтыс болғанға дейін заңдастырылмағандықтан ... ... ... ... ... ... беруден бас тартылған.
Мұрагерлер Семей қаласының сәулет және қала құрылысы жөніндегі комитетіне
қосымша құрылысты ... ... ... арыз берген, бірақ меншік
иесінің қайтыс болуына ... ... ... ... [33]. ... ... бойынша Семей қаласының № 2 соты
Семей қаласының сәулет және қала ... ... ... В-1 ... ... қабылдап, марқұмның атына құжаттарды ресімдеуді
міндеттеген. Сондай-ақ, сот ... ... ... мүлік орталығы” РМК-
нің Семей филиалын В-1 литерлі жалғама құрылысты пайдалануға ... ... ... ... Сот өз ... ... иесі Күзембаевтың атына тіркелгенін, құрылыстың үйге ... ... ... ... атап ... ... 60-
бабында мұра қалдырушының құқығын тіркеу құқығының мұрагерлерге өту
мүмкіндігі ... ... ... ... жалғама құрылысқа құқығын
тіркеу құқығы талапкерге ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату ... ... ... ... ... ... ... тіркеуге
үлгірмей мезгілсіз қайтыс болу фактілері жиі кездеседі. Осындай ... ... ... мәмілені мұра қалдырушының атына тіркеуге
міндеттеуді сұрап сотқа арыз береді.Мысалы, Шалимова сотқа берген ... ... жылы ... сатып алғанын, бірақ 20.05.2000 жылы мезгілсіз
қайтыс болуына байланысты мәміленің тіркелмегені туралы жазған. Жылжымайтын
мүлік орталығы мәмілені ... бас ... ... ... ... Қатон-
Қарағай ауданы №2 аудандық сотының ... ... ... ... ... қызметі комитетінің Шығыс ... ... ... ... ... ... алу-сату шарты бойынша ... ... ... ... ... ... міндеті жүктелген. Осы орайда сот
“Жылжымайтын мүлiкке құқықтарды және ... ... ... тiркеу туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші
бар Жарлығының 13-бабының 5-тармағына сілтеме ... ... ... сәйкес, тиiстi құжаттар тапсырылмаған жағдайда ғана ... ... және ... ... мәмiлелердi тiркеуге құжаттарды
қабылдаудан бас ... жол ... ... ... ... ... ... щағымданып берген арызы бойынша Талдықорған
қалалық соты да 11.03.2004 жылы осындай шешім ... Сот ... ... мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік,
сондай-ақ, оның қайтыс болғанына ... ... ... ... ... деген тұжырымдама жасаған [34, 147-152б]. Ал ... ... ... ... ... байқалады. Мысалы,
Қарағанды облысы Саран қалалық сотының 27.04.2004 ... ... ... ... ... ... ... мүлік орталығы” РМК-нің 01.11.2003 жылы қайтыс ... ... ... жылы ... ... ... ... тіркеуден өткізуден бас тартқаны заңсыз деп танылған. Қарағанды
облыстық сотының азаматтық ... ... ... 02.06.2004 жылғы
қаулысымен аудандық сот ... күші ... ... бас тарту туралы жаңа шешім қабылданған. Апелляциялық
алқа арызды қанағаттандырудан бас ... ... ... АК-нің 238-
бабына сәйкес, мүлiкке меншік құқығы шарт ... ... ... ... пайда болады делінген. АК-нің 13-бабының 2-тармағына сәйкес,
азаматтың құқық қабiлеттiлiгi ол туған кезден басталып, қайтыс ... ... ... ... ... кейін азаматтық құқыққа ие болып, мiндет
атқару қабiлетi тоқтатылатындықтан “Жылжымайтын мүлікті тіркеу орталығы”
РМК-нің ... ... ... ... ... ... тіркеуден бас
тартқаны заң талаптарына ... ... ... ... ... ... ... ұстанып отырған бағыты дұрыс деп санаймыз. ... ... ... ... Тіркеу қызметі комитеті
Жылжымайтын мүлік орталығы” РМК-ге міндетті жүктей отырып, шешімде РМК-нің
лауазымды адамдарының ... ... атап ... ... мен ... ... құқықтарын, бостандықтарын және заңмен
қорғалатын ... ... ... ... тиіс.
Осы орайда мұра қалдырушы тіркелуге тиіс ... ... иесі ... оның ... бұзылмаған.
Осы мәселені шешу үшін мұра ... ... ... тіркеу
нотариустың мұра ісі бойынша берген мұра қалдырушының ... ... ... ... ... беретін куәліктің негізінде жүргізілуі ... ... ... іс ... бере ... ... өзі АК-нің
1040-бабы 1-тармағының мұраның құрамына мұра ... ... ... оның ... ... ... қолданылуы тоқтамайтын құқықтары
мен мiндеттерi кiредi деген талаптарына ... ... ... палата әзірлеген осындай куәліктердің нұсқасы,
назарға алынуы үшін ... ... ... ...... хатымен
облыстық соттарға жіберілген [35, 65-69б].
Мұраның ашылғанын, мұрагерлердің мұраға құқығын және басқаларды растау
үшін жылжымайтын мүлікке құқық ... ... атап ... ... ... ... - пайдалануға қабылдау ... ... ... - ... алу-сату, айырбастау, сыйға беру шарттары
немесе осы мүлікті иеліктен шығару жөніндегі өзге де ... ... ... ... ... ... ... негізінде мұрагерлер
“Жылжымайтын мүлік орталығы” РМК-де мұра қалдырушының ... ... ... ... ... өткізеді де, тіркелгеннен кейін нотариус
мұрагерлерге ... ... ... ... ресімдейді.
Сонымен қатар, мәміленің жасалғанын ... ... ... ... белгіленген тәртіппен тіркелген адам мәмілені даулаған жағдайда,
нотариус мұрагерлерге мұраға құқық беретін куәлікті ресімдеуден бас тартып,
оларға ... арыз ... ... ... ... Қорыту соттардың иелену
мерзімінің негізінде мұра мүлкіне меншік құқығын тану туралы ... ... ... ... ... ... ... [36].
Айталық, Петропавл қалалық соты 11.09.2003 жылғы шешімімен ... ... ... үй ... ... құқығын тану туралы талабы
бойынша арызын қанағаттандырудан бас тартқан. Сот арыз ... ... ... 1940 жылы ... үйді ... өз ... ... үйдің
пайдалануға қабылданбағанын анықтаған. Талапкер ... ... ... үй
иесі Фигуров, оның зайыбы және ұлы ... ... ... үйде ... ... ... жатқан. Сот жылжымайтын мүлікті он бес жыл бойы
иеленіп, онда тұру фактісі АК-нің 240-бабы ... ... ... меншік
құқығын тануға жеткіліксіз деп дұрыс көрсеткен. ... ... ... мүлкіндей адал, ашық иеленуге тиіс еді. Бұл, демек, ол өзінің ... жоқ ... ... және ... де тиіс ... ... деген сөз.
Ал аталмыш іс бойынша талапкер мүлік меншік құқығымен өзіне тиесілі емес
екенін ... ... ... ... ... ... істерді дұрыс
қарамау жағдайлары да кездеседі.
Қостанай ... соты ... ... жылғы шешімімен Мальцева 2003
жылы қайтыс ... ... ... үйде 42 жыл бойы тұрып, салықтарын
төлеп, мүлікті күтіп-ұстау ... ... отыр ... ... ... ... ... анықтаған. Осы орайда сот АК-нің 240-бабын басшылыққа
алған. Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай аудандық ... ... ... ... ... үйіне және жер ... ... ... ... ... ол 1973 жылы ... ... үйді
салып, онда тұрып жатыр деп куәлардың ... және ... ... ... ... ... сот даулы үй құрылысына құқық беретін ... ... үйді ... ... ... актінің, жердің
мемлекеттік актісінің жоқ ... ... ... Сот ... бас тартып, талапкерге құқық беретін құжаттарды беру
жөнінде тиісті органдарға өтініш беруді ... ... үйге және ... ... ... ... ... меншік құқығын тану туралы
шешім шығарған. Өз бетімен салынған жылжымайтын мүлік тек сот ... ... ... ал ... мұра ... атына меншік
құқығын тіркеу куәлігін беруге құқығы жоқ.
Бұл өз ... ... ... құқықты танудың ерекше тәртібімен
байланысты [37, 232б]. ... ... ... ... ... ... ... арнап бөлiнбеген жер учаскесiнде салынған,
сондай-ақ қажеттi рұқсат алынбай салынған ... үй, ... ... ... өзге де ... мүлiк өз бетiмен салынған құрылыс болып
табылады.
Жоспардан тыс салынған қора-қопсының өз бетімен салынған құрылыстан
айырмашылығы, ол белгіленген ... ... жер ... не ... ... ... техникалық паспорт берілгеннен ... ... тыс ... ... заң ... ... қалдыруға болады.
Айталық, Алматы қаласы Әуезов аудандық сотының 16.05.2003 жылғы шешімімен
Лазарев көшесіндегі 33 үйге арыз ... ... жылы ... ... ... ... ... танылған.
Осы шешіммен сот мұрагерлерге олардың осы үйді мұраға қабылдауы туралы
заңды фактіні анықтап берген. ... ... сот ... Волковқа 1956
жылы белгіленген тәртіппен бөлінген жер учаскесінде үй құрылысы ... ... ... ... ... ... ... Медеу аудандық
соты 31.03.2003 жылы Горный көшесі, 21 үй мекен-жайында ... ... ... ... жылы ... ... Тұрлыхановтың меншік
құқығын таныған. Соттың осы шешімімен ... ... үй ... ... фактісі анықталған. Алматы қаласының Бостандық аудандық № 2 ... жылы ... ... 163 үй ... үй ... ... ... қайтыс болған Самсонов ... ... ... ... ... соттардың дауларды қарап, мұрагерлердің мұра ... ... ... себебі, жылжымайтын мүлік мұра қалдырушыларға
заңды негіздер бойынша бөлінген жер учаскесінде салынған. Қорыту барысында
соттардың ... ... ... ... ... мемлекеттік бажды ерекше
іс жүргізу істері бойынша ... ... ... есептік
көрсеткіштің 50 пайызы мөлшерінде төлеткені ... ... ... бағалау туралы мәліметтер ... сот- тың ... ... ... ... даулы істер бойынша
мемлекеттік баж “Салықтар мен басқа да бюджетке төленетін міндетті ... ... ... ... ... ... мөлшерде
мүліктің құнына қарай өндірілуге тиіс еді [38, 248б]. ... ... ... бөлу мұрагерлердiң келiсiмi бойынша ... ... ... ал ... қол ... кезде - сот тәртiбiмен
жүргiзiледi. Мұраны бөлген кезде соттар ... ғана ... ... ... ... ... өтелуге тиіс қарыздарын да
ескеріп отырулары керек.
Мәселен, осы орайда мұрагерлер ағайынды ... ... ... бөлу ... ... ... сотының мұра қалдырушының құқықтары
ғана емес, онымен бірге оның ... де ... ... қағиданы негізге ала отырып, мұра қалдырушы қайтыс болған сәтте
коммуналдық қызметтер бойынша төленбей қалған 467.302 ... ... ... ... ... ... ... жүктегені орынды. Аталған
бөлімшені қорытындылай келе, азаматтық құқықтағы мұрагерлік құқық ... ... ... ... ... бойынша азаматтар арасында
дауларды әділетті шешу үшін ... ... зор [39, ... ... ... ... және ... Мұрагерлік мүлікті қорғау
Мұрагерлік мүлікті қорғаудағы шараларды қолдану бұл мемлекет пен
азаматтың мүліктік мүддесін ... ... ... ... бірі
болып табылады.
АК келесі жағдайлар көрсетілген: «Мұрагердің, ... ... ... ... болғанда, мұра ашылған жердегі нотариалды
мекеме, ал егер ... ... ... ауыл ... ... қорғау үшін шаралар қолданады».
Мұрагерлік мүлікті қорғау барлық ... ... ... ... ал егер ... жағдайда мұра қабылдауға тағайындалған
мерзімнен өткенге дейін ... ... ... ... ... ... тоқтала
кетелік.
ҚР «Нотариат туралы» Заңының 9-тарауында мұралық мүлікті қорғауға
шаралар қолдану туралы жағдайлар көрсетілген. Осы ... ... ... көрсетілген: «Нотариус немесе жергілікті атқарушы органның нотариаттың
іс-әрекеттер жасайтын лауазымды адамы, заңды тұлғалардың хабарлауы ... өз ... мұра ... жерде мұрагерлердің мұра ашуына бас
тартылғандардың, несие берушілердің ... ... ... үшін ... ... кезде мұралық мүлікті қорғауға шаралар қолданылады».
ҚР «Нотариат туралы» Заңы ... ... ... ... ... болған адам оқыған немесе жұмыс істеген оқу ... жер ... ... үй ... қайтыс болған адамның мұрасына
мұрагерлері жоқтығы туралы болжамды мұрагерлердің тұрғылықты жайы немесе
жұмыс орны туралы ... ... ... ... ... ... бұл мәлімдемелер мүлікті қорғауға
алу туралы арыздар тіркеу кітабында тіркеледі.
Содан кейін екінші кезең басталады, бұл мұрагерлік ... ... ... осы ... 64 және 65 ... ... жүргізіледі. Егер мұра
қалдырушының мүлігі мұра ашылған жерде орналасқан болса, онда ... мұра ... ... ... ... оны ... туралы
тапсырма береді.
Мұрагерлік мүлікті қорғауда бұл мүліктің толығымен және ... ... ... ... ... ... Бұл ... мұра ашылған орынды, мүлік құрамын және орналасқан жерін анықтауы
керек.
Мұра қалдырушының қаза болған туралы нотариус қайтыс ... ... ... ете ... егер ... ... ... куәлікті талап ету
мүмкіндігі болмаса, онда мұра қалдырушының қаза болғанын дәлелдейтін ... ... ... ... үшін ... ... ... сонымен қатар
қалған мүлікті қорғауға алдын-ала шаралар жүргізілгендігін, ... ... ... ... және қаза ... ... тұрғын жайы
мүліктермен мөрленіп жабылғандығын бұл тұрғын жайдың кілті ... ... ... ... ... ... органдардың
өкілдеріне, кейбір жағдайларда ішкі істер органдарының өкілдеріне және
басқа да ... мен ... ... ... мұра ... ... ... өтетіндігі туралы негіз
болса, онда тиісті қаржы органдарына жасалған тізімдеу туралы ... ... ... ... ... ... ... пен жергілікті
атқарушы органның іс-әрекеттер жасаушы лауазымды ... ... ... үшін бұл ... ... ... оны ... немесе басқа адамдарға сақтауға береді.
Егер мұраның құрамында басқаруды талап ететін мүлік болса, сондай-ақ
мұрагерлер ... ... ... ... мұра қалдырушының несие берушілері
талап-арыз берген жағдайда нотариус немесе жергілікті органның нотариалдық
іс-әрекеттерді жасаушы ... ... ... ... ... ... ... тізімдеу жасау кем дегенде 2 қалыстардың
қатысуымен жүргізіледі. ... ... ... жағдайлар көрсетілуі
керек: қалған мүліктер туралы мәлімдеменің немесе оны ... ... ... ... датасы. Тізімдеу жасауға қатысатын тұлғалардың
аты-жөні, тегі, мекен-жайы, мұра берушінің аты-жөні, қаза ... ... ... жасалатын мүліктің орналасқан жері, нотариус келгенге дейінгі
есіктің жабылып, ... және ... ... кіммен
жүргізілгендігі, пломбаның немесе мөрдің бұзылмағандығын көрсетеді.
Тізімдеу жасалынған мүліктер мемлекеттік бағамен бағаланады, ал кейбір
заттар қатысушы ... ... ... ... ... ... ... болса, онда арнаулы маман-бағалаушыны шақыруға құқылы.
Тізімдеу актісінің әр бетінде мүлік саны мен бағалары көрсетіледі, ал
тізімдеу аяқталғанда ... ... мен ... ... ... ... қаза болған адамның үйінде орналасқан барлық мүліктер
сипатталады. Көршілердің және басқа ... ... ... ... арыз ... ... ... ал арызданушы тұлғаларға
тізімдеу деп мүлікті алу туралы талап ... ... ... ... ... бір ... ... көршісіне кассетаны көшіріп жазып
алу үшін магнитофон береді. Бірақ магнитофон алған көршісі кездейсоқ ... ... ... ... ... ... актісіне косу
керек. Ал магнитофон иесі сотқа мүлікті тізімдеу актісінен алып тастауы
туралы талап бере ... ... ... ... ... ... ... бірнеше күнге
созылатын болса, онда мемлекеттік нотариус әр тізімдеу сайын тұрғын жайды
мөрлеп отыру керек. ... ... ... ... ... ... ... қорғауға берілген адамның аты-жөні, тегі
көрсетіледі.
Тізімдеу актісі кем дегенде 3 үлгіде ... және оны ... ... ... қол ... ... ... тұлғаларға сақтауға берілетін мүліктің бәрі
берілмейтіндігін заң көрсетеді. Тізімдеу жасалынған мүлік қатарына кейбір
мүліктер санаты үшін ... ... ... ... қаза ... ... қалған ақшалай сомалары мемлекеттік
нотариалды мекеменің депозиттік шотына мемлекеттік ... ... ... платина және платиналық группайдағы металдар, ... және ... ... ... ... ... (чек, ... шетел фонды, құндылықтар, бағалы тастар және маржандардан
жасалынған бұйымдар банк мекемесіне сақтауға беріледі.
Мұрагерлік ... ... ... ... мемлекеттік нотариалды
мекемеге қорғауға алынған бағалы заттар тиісті тіркеу кітабында тіркеледі.
Қаза болған адамның мүлігінде ... үшін ... ... ... ... мүліктер болуы мүмкін.
Сондықтан да мұрагерлік массадағы қару (аң аулау қаруынан басқа) және
оқ-дәрілер ерекше тізімдеу арқылы ішкі істер ... ... қол ... ... еңбектер, тарихи немесе ғылыми маңызы бар
хаттар жеке тізімдеуге тіркеліп, мұрагерлердің немесе ... ... ... беріледі.
Мемлекеттік нотариус мұрагерлік мүлікті сақтауға берілген сақтаушыларды
және т.б. тұлғаларды жауапкершілік туралы ескертеді. ... ... ... ... ... ... мүлікті қорғауды басқа тұлғалармен
жүргізілуіне заңмен жол беріледі және бұл ... ... бола ... ... ... ... ... және басқа да тұлғалар,
егер олар мұрагер болмайтын болса, онда өздерінің ... ... ... алу ... ... үшін акы ... ... нотариус сақтаушының келісімі
арқылы анықтайды.
Сонымен қатар, нотариус мұрагерлер мұрагерлік мұраны қабылданғанға
дейін, ал ол ... ... ... құқық туралы куәлік
берілгенге дейін мұралық мүліктер ... ... ... мұра қалдырушы науқастанған кезде оны бағып күтуге, сондай-ақ оны
жерленген ... ... ... мүлікті қорғауға және оны басқаруға, сондай-ақ мұрагерлерді
шақыру туралы хабарлама жариялауға шыққан шығыстарды төлеу ... ... ... (ҚР ... ... Заңы, 68 бап).
Заң актілерімен мұралық мүліктің есебінен төленетін шығындардың өзге де
түрлері белгіленуі мүмкін.
Негізінен шығындар мұрагерлік мүлік құрамына енетіп ақшалай ... ... Егер мұра ... мұра ... қалдырылған ақшалай
салымдары болмаса, онда нотариус ... өтеу үшін ... ... бір ... беруін талап етеді.
Егер мұра құрамында ақша болмаса, онда мемлекеттік нотариус шығындардан
аспайтын қайтыс ... ... ... ... ... өтеу үшін ... тұрғын үй, пәтер, автомашина берілмейді. Бұл мүліктерден ... ... ... ... ... ... шоттарын, емдеу мекемелерінің
анықтамаларын, жерлеу жұмыстарын ұйымдастыру комиссиясының актілерін және
басқа да құжаттарды алады. Шығындарды етеу үшін ... ... ... беру туралы биліктің бір нұсқасы мұрагерлік іске тіркеледі. ... ... ... ... ... мүмкіндігі болмайды.
Мысалы мұра берушімен бірге өмір сүретін ... ... ... ... ... ... ... ете алмайды. Ол мүлікті
беруден бас тарту туралы актіні ... және ... ... өздеріне
тиесілі бөлігін алу туралы халық сотына талап тәртібін түсіндіреді.
Кейбір жағдайда ... ... ... үшін ... тізімдеуге
тиісті мүліктің жоқ екендігің немесе мұрагерлермен ... ... ... ... ... нотариус мүліктің жоқ екендігі туралы акт түзеді.
Екінші ... ... ... ... ... ... ... актіні түзеді.
3.2 Мұрагерлік мүлікті бөлу тәсілдері және мұраны қабылдауда құқықтың өтуі
Г.Ф.Шершенеевичтің түсінуінше ... ... ... ... мүлікті және мүндетті бөлу» деп ұғынады.
Қазіргі қолданыстағы Азаматтық кодексте мұраны бөлу ұғымы «мұрагерлік
масса құрамындағы ... ... мен ... ... ... ... қай міндет не құқық қайсы мұрагерге өтетінін анықтайды».
Мұра алынғанға дейін барлық, мұра бір ... мұра ... ... ал оның ... ... егер ... мұрагерлер болған ретте осы
мүліктің бірнеше меншік иесі болады.
Азаматтық ... ... сай ... ... мұра қабылдаған
мұрагерлердің келісімі бойынша өздеріне тиесілі бөлікпен ... ... ... ... ... бөлу сот ... ... мүлікті бөлудің 3 тәсілі бар:
1. мұрагерлердің бөтен ешкімнің араласуынсыз ... ... ... соты.
Соттың және нотариаттың қатысуынсыз мұрагерлер мұрагерлік мүлікті тек
келесі жағдайларда: егер оның құрамында міндетті, ... ... ... ... ... ... нотариаттың (соттың) шешімімен берілмейтін
мүліктер болмаса, өзара бөле алады.
Басқа ... ... ... ... мүліктер болмаса және мұрагерлер
арасында кімге мүліктің тиесілі екендігі ... дау ... ... ... ... ... ... алады.
Мұрагерлер өзара және кредиторлардың келісімімен мұра қалдырушының
қарыздарьш өтеу жөнінде мәселелерді шеше ... 1081- ... сай мұра ... ... мұра ашылған күннен бір
жыл көлемінде мұра қабылдаған ... ... ... ... ... бере ... ... мерзімде шағымдарды бермеуі талап құқығының
жойылуына әкеледі.
Мұрагерлер арасындағы мұндай келісімдер заңды маңызды акт-шарт болады.
Келісімдер қарапайым ... ... ... мүмкін және нотариалды нысанда
(бірақ бұл мұрагердің мүліктің нотариалды бөлімі ... ... ... ... ... ... болады.
Егер мұрагерлік массада сату немесе билік жүргізу үшін тиісті тіркеуді
қажет ететін мүліктер ... онда ... ... ... керек.
Мұндай мүліктерге, біріншіден автомобиль, үй құрылысы, ... ... ... және т.б. ... ... жағдайда көрсетілгендей
нотариалды бөлу мұрагерлер арасында келіспеушілік болмағанда жүргізіледі.
Бұл жерде де мұрагерлер кімге қандай ... ... ... ... ... ... ... кім, қандай бөлігімен қанағаттандыратынын
шешуі керек.
Мұраны бөлу мұрагерлермен мұра құқығы туралы ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік мүлік мұрагер арасында тиесілі
бөліктермен бөлінеді, мұрагер оған ... бөлу ... мұра ... тең ретінде талап ете алады.
Мұрагерлік мүлікті бөлу мұраны қабылдаған мұрагерлердің оларға тиесілі
бөліктің заттай бөлуіне сәйкес келісімдер ... ... тек ... ... ... ... баға ... ақшалай компенсация алынады.
Егер мұрагерлер өздеріне тиесілі бөлігіне тең ақшалай ... бас ... ... сот тұрғын үйді (пәтерді) бөлуден бас ... ... ... ... қалдырады.
Бірақ, ортақ меншік бөлігінің қатысушылар болған мұрагерлердің келісімі
бойынша мұра мұрагерлерге тиесілі мұра бөлігіне сәйкес ... ... да шарт ... ... жеке мұрагерлерге берілген мүлік бағасы
басқа мұрадағы бөліктерінің мөлшерлеріне сәйкес келмеуі мүмкін. ... ... ... мұрагерлер үшін (жасөспірімдер, сот арқылы әрекет
қабілетсіз деп ... ... оның ... ... ... ... ... қабілеті шектелген мұрагерлер мұндай келісімді өздерінің
қамқоршылардың рұқсатымен жүргізеледі. Мұрагердің ата-анасы, қамқоршысы,
күтушісі ... бөлу ... ... тек ... және ... органның
келісімімен жүргізіледі.
Мүліктің бөлігінің нотариалдық теңсіздігін құқықтық тіркеу ... ... ... ... ... алғаннан кейін, өзара бөлісу
шарттарын келісу арқылы, келісім жобасын мемлекеттік нотариуске ... ... ... ... ... үшін мұрагерлер мұрагерлік
құқық туралы куәлікті алғаннан кейін өзара келісімдердің үлгісін көрсетсе
де жеткілікті.
Мысал ретінде құны 135 000 ... ... ... және 136 000 ақшадан
тұратын мұра екі мұрагерлер арасында ... Бұл ... бір ... ал екіншісіне ақша тиесілі болады. Сонымен мұра ... заң ... ... ... туралы куәлікті алғаннан кейін,
мұрагерлік мүлікті келісім шартты бойынша (келісімі бойынша) бөліп ... ... бір ... ... ... ... компенсация төлеуі
мүмкін (бірақ міндетті емес), және бұл ... ... ... мүмкін.
Мұрагерлік мүлікті бөлісу туралы шарт (келісім) құқық орнатушы шарт болады,
сондықтан да мемлекеттік нотариуспен ... ... ... ... және ... ... бөлісу туралы шартын қайта тіркеу тәртібі
түсіндіріледі.
Мұрагерлік мүлікті бөлісу туралы шартты куәландыруда нотариустың ... және өзге де ... ... ... ... емес ... АІЖК 31
тарауындағы тәртіп бойынша сотқа ... ... ... ... ... тәсілі - соттық тәсіл. Мұраны бөлісу
жөніндегі істер жалпы талаптың өндіріс ... ... ... ... шығарған шешімінде мұрагерлік мүлікті бөлуде тиесілі бөліктер туралы
немесе мүлік бөлудің заттай бөлісуі ... ... ... ... 1992 ... ... туралы
заңдылықты соттардың қолдануындағы кейбір мәселелері туралы» Қаулысында
мынадай анықтама беріледі: «Мұрагерлік ... ... ... ... ... сот іс ... ... бағасының құрамын анықтау, мұрагерлік
масса құрамына тұрғын үйлер, саяжайлар, ... ... ... ... ... жай ... ... кіреді» [66].
Сотта сонымен қатар, бітім келісім арқылы дауды шешуге болады. Сот
арқылы дауды ... ... Сот ... заңды күшіне ие бола ... да ... ... алған кезде керек болады.
Мұрагерлік ескі дау топтарына мұрагерлік ... ... ... ... ... бөлісу туралы шартын қайта тіркеу тәртібі түсіндіріледі.
ҚР-ның Жоғарғы Сотының 18-желтоқсан 1992 жылғы «Мұрагерлік ... ... ... кейбір мәселелер туралы» Қаулысында
мынадай анықтама беріледі. «Мұрагерлік мүлікті бөлісу ... ... ... сот іс ... ... ... құрамын анықтайды.
Мұрагерлікпен екі дау топтары байланысты:
1) ... ... ... ... ... ... өндіріс сипат тәртібінде қаралатын даулар.
Жалпы талаптық тәртібінде талап ... ... баж ... Ерекше өндіріс сипатындағы тәртіптер бойынша баж салығын ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқығын
даулайтын болса, он да іс жалпы талап өндірістік тәртіп бойынша каралады.
Жалпы талап өндірістік тәртіп бойынша ... ... ... заң ... ... ... даулар;
э) заң бойынша мұрагерлер және өсиет бойынша мұрагерлер арасындағы
даулар;
б) мұраны қабылдауда мерзімді ұзарту ... ... ... ... сипаттағы тәртіптер бойынша іс, егер ... ... ... ал ... ... да бір ... сот шешімі арқылы дәлелдеу
керек болғанда қаралады. Мысалы, мұраны қабылдау жөніндегі фактіні анықтау,
мұра қалдырушымен туысқандық қатынасы туралы ... ... және т.б. ... ... мен ... болмайды, тек арызданушы болады.
Талап сотқа жауапкердің тұрған жері бойынша беріледі ... 117 ... де ... көп болса және әртүрлі жерде өмір сүрсе, онда ... ... ... ... ... ... жері
бойынша беріледі [63].
Мұрагерлік құқықты қорғау жөніндегі талап арызды бір ... ... бере ... ... ... жауапкер ретінде бір немесе бірнеше
адам бола алады.
Мұра мемлекетке өткен жағдайда, ... ... ... ... ретінде қаржы органдары болады.
Мұраны қабылдау - бұл бір жақты келісім, кез келген келісім сияқты мұны
толық әрекет ... ... ... ... [40, 83 ... трансмиссия ұғымы - мұрагерлік құқықтағы жаңа ұғым емес.
Алдыңғы қолданыста болған Азаматтық Кодексте қолданылғанмен, бұл ... ... ... ... мұра ... ... ... көрсетеді. Мұндай
жағдайда тек егер заң бойынша немесе өсиет бойынша ... ... мұра ... ... ... ... мерзімде қабылдауға
үлгермей қаза болғанда ғана жүргізіледі. Онда оған тиесілі мұра 3 ... ... ... ... ... ... деп ... азаматша Л. меншік құқығы бойынша тұрғын үйге ие болады. Ол
қаза ... ... төрт ... төрт ұлы ... делік. Ұлдарының бірі
азаматша Л. қазасынан кейін 1 ... соң ... ... Енді бұл ... ... ... ... туралы куәлікті келесі тәртіптер арқылы
береді. Мұраның төрттен үш бөлігі ұлына және қалған төрттен бір бөлігі ... ... екі ... беріледі.
Қайтыс болған мұрагердің құқығы оның мұрагерлерімен мұра қабылдаудағы
берілген мерзім ... ... Егер ... қайтыс болғанда мұра
қабылдау мерзімі 3 ай ... онда ... ... кезінде ол мерзім
3 айға ұзартылады. (АК 1072-4)
Мұрагерлік трансмиссия қатынасы келесі ... ... ... ... және ... ... ие ... алу құқығы және
мұрадан бас тарту құқығы) болған ... мұра ... ... қайтыс
болуына байланысты мұраны қабылдап үлгермеген;
- мұраға ие болған азаматтың қайтыс болуына байланысты мұра ... ... де, ... ... ... ... сол ... ие болып мұраны қабылдай және бас тарта алады.
В.И.Синайскийдің нақты пікірі ... ... ... ... мұраны қабылдау не одан бас тарту мұрагерлердің өз еркі
болып табылатындығында.
Қайтыс болған мұра қалдырушыны ... ... ... деп, ал ... ие болатын мұрагерлерді трансмиссар деп атайды.
Трансмиссарлар болуға құқығы бар тұлғалар: а) бір бөлігі заң ... ... бар ... а) бір бөлігі заң бойынша, бір бөлігі ... ... ... заң бойынша мұрагерлері; б) ... ... ... ... ... ... ... мұрагерліктен
ерекшелігі қандай екендігі туралы жағдайларға тоқталып өтелік.
Мұрагерлік трансмиссия бойынша мұрагер қабылдап үлгермеген мұра ... ... ... ата-анасына, балаларына, әйеліне және т.б.)
Егер мұра ашылған уақытта мұрагер ... ... мен ... онда мұрагерлердің тек қана немерелері мен шөберелері мәлімдеме
құқығы бойынша ... ие бола ... ... ... ... мен
шөберелері қаза болған ата-анасының орнына заң бойынша мұрагерлердің
бірінші кезектегі ... ... ... Қайтыс болған мұрагердің
міндетті үлесі оның мұрагерлеріне өтпейді.
ҚР АК ... ... осы ... ... мүлік» түсінігі болып табылады.
Бұған дейін қолданыста болған Қаз ССР АК ... ... ... ... ... Онда ... өтетін мұра туралы сөз етілген. Бұл екі
сөз айтылуы жағынан әртүрлі болғанымен бір ... ... ... ... ... ... ... заң бойынша ерекше ... ... ... өтеді. ҚР АК 1083-бабына сәйкес мына ... ... ... ... заң ... да, ... ... да мұрагерлері болмаса; барлық
мұрагерлер мұраға ... ... ... ... ... бас ... ашылған күннен бастап бір жыл өткеннен кейін осы жайттар орын ... ... ... ... ... мұра ... ... өтетін
секілді әмбебап құқық мирасқорлық талаптарымен ауысады.
Алмалы аудандық сотына Алмалы ауданы әкімінің ... арыз ... ... ... 86-үй 56-пәтерді иесіз деп тану туралы арыз
береді. Пәтер иесі ... ... ... ... ... АХАЖ бөлімінің
берген анықтамасына сәйкес 2000 жылы қараша айында қайтыс болған аз-ша П.
болатын. Пәтер ... ... ... ... ... бір
жылдан астам уақыт өтсе де мұрагерлері белгісіз болғандықтан, әкім сотқа
арыз береді. Меншік коммуналдық меншікке өте ... ... өту үшін ... ... ... ... деп тану ... Сот Алмалы ауданының әкімінің
арызын қанағаттандырып, мүлік иесіз деп ... ... ... ... ... қабыл алу туралы арыз
бермесе, мұраны иесіз деп танудың негізгі ... ... ... ... заң ... да өсиет бойынша да мұрагерлері жоқ екенін, ... ... ... жоқ ... ... ... ... мұрадан бас
тарқанын анықтау керек, тек сонда ғана мұра иесіз деп ... мұра ... ... ... ... ... ... бір
жылдан кейін мұраны иесіз деп танылады. Біздің ойымызша, мұндай мерзім тек
мұраны қорғау ... ... ... те, ... ... ... ... Мұраны иесіз деп танылғаннан кейін мұрагерлер ... ... ... ... ... ... барлық шығындарды төлеуді талап
етіп, сол шығындарды өтегеннен кейін ғана ... ... ... деп
ойлаймыз.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келгенде, мұраны иесіз деп тану үшін
бұқаралық ақпараттар құралдары арқылы іздестіру ... ... ... мұраның ашылғандығы туралы хабар жазылуы қажет. Барлық іздестіру іс-
шаралар ... ... ... жарияланбаса немесе мұрагерлер
мұрадан бас тартқан жағдайда сот тәртібімен ... ... деп ... ... онда ... ... мұра ... қайтарылуы
керек.
3.3 Халықаралық құқық нормаларына сәйкес мұрагерліктің ерекшеліктері
Қазақстан Республикасында мұра ... ... ... құқықтағы
нормалар осы мұра қабылдауға байланысты барлық ... ... ... ... ... ... мұра ... жүзеге
асыру барысында шетелдің құқық нормаларын қолдану ... ... ... жатады. Қазақстан Республикасының заңдары бойынша мұра
мұрагаерлік қатнастарды реттеу сол ... ... ... ... ... анықталуы тиіс.
Егер азамат Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... осы ... заң ... ... тиіс.
Мұра қабылдау аясында Қазақстан Республикасының заңдары шетелдік
заңдарымен теңдей қолданылады.
Жалпы мұрагерлік ... ... – бұл ... ... ... ... қатар оның мұраны қабылдау кезіндегі құқықтары . ... ... ... ... азаматтары қайтыс болғанға дейін өз мүлкін
заңмен белгілеген ... ... ... деп ... ... ... шетел азаматтарының қатысуымен ... ... ... ... ... бұл жағдайда ол халықаралық ... ... ... ... ... ... құқық нормаларының
қолдануына жол беріледі.
Мысалы, Қазақстан азаматы Швецияда тұрақты тұрып жатып сол жерде қатыс
болады, бұл ... ... заңы ... мұра ... ... сол мұра ... соңғы тұрған жерінің заңы қолдануы тиіс.
Алайда, Швед заңы бойынша мұра қабылдауға байланысты ... сол ... адам ... болып танылған елдің құық нормалры қолдануы тиіс, ... ... ... заң ... ... [41, ... ... нормаларында қайтыс болған адамның ның мүлкінің
басқа тұлғаларға өту тәртібі сол мұра ашылған ... ... ... ... белгіленген, қайтыс болған адам-ның құқықтары мен
мідеттерінің басқа тұлғаларға өту ... және ... ... ... ... жиынтығы халықаралық мұрагерлік ... ... ... ... бойынша мұрагерлік құқықтың мәні
жеке ... ... ... ... ... ... мұрагерлік бойынша өтетін мүлік болып – ... шет ел ... ... және рухани қажеттіліктерін
қамтамасыз ететін меншігі табылады.
Азаматтың ол қайтыс болған жағдайда өзіне тиісілі мүлікке ... ... өз ... білдіру өсиет болып саналады.Азамат ... ... ... оның бір ... заң бойынша мұрагерлер тобының кіретін де,
кірмейтін де бір не бірнеше адамға, ... –ақ ... ... ... өсиет етіп қалдыра алады.Өсиетті өзі жасауға тиіс. Өкіл арқылы
өсиет жасауға жол берілмейді.Өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... ... ... барлығын мұрадан айыруға
құқылы. Егер өсиеттен өзгеше туындамаса, заң бойынша мұрагерді мұрадан
айыру оның ... ... ... ... ... ... Мұра қалдырушы кез келген мүлік туралы өкімді қамтитын
өсиет жасауға құқылы. Мұра ... ... ... оны ... кез ... уақытта күшін жоюға және өзгертуге ерікті және күшін
жоюдың ... ... ... көрсетуге мінднтті емес. Мұра
қалдырушының өсиетте өзі мұрагер етіп ... ... олар ... жағдайда өз кезегінде өсиет еткен мүлікті белгілі бір ... ... ... жүктеуге құқығы жоқ.Рим құқығында өсиет мұрагерлік заң
бойынша ... ... ... пайда болды. Ульпиан өсиетке
мынадай анықтама берді:Testamentum est mentіs nostrae іusta ... ... ... factum, ut post mortem nostram valeat - ... ... ... біз қайтыс болғаннан кейін әрекет ету үшін ... ... ... беру үшін ... ... ... ... нысанда; б) белсенді өсиеттік құқыққаблеттік тұлға ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік деп бекіту.
Гайдының айту бойынша: ерте құқықта өсиеттің екі ... ... ... екі рет ... ... ... қалдырушы ауызша нысанда өзінің еркін ... ... ... ... ... ... туралы билік ете
алатын, әйеліне және балаларына қамқоршы бекіте алатын. ... ... ... ... түрде болды. Соғыс кезінде өсиет қалдырушының еркі
солдаттар алдында жарияланған
Өсиеттің екі нысанында кемшіліктер ... ... екі ... да ... ... болды, бұл көп жағдайда
өсиет қалдырушының мүдделеріне сәйкес ... ... ... ... тек екі рет ... ал ... ... кірмейтін тұлғалар үшін, соның ішінде кәрі адамдар
мен ауру ... үшін қолы ... ... ... ... мінез –құлқының сипатына қатысты мұра
алуды белгілі бір ... ... ... ... ... мұра алу ... ... туралы өкімге енгізілген заңға қарсы
талаптар жарамсыз ... ... ... мұрагердің денсаулық
жағдайы бойынша немесе өзге де ... ... ... үшін орындалмайтын талаптар ... ... қоюы ... деп ... мүмкін. Өсиет қалдырушы өсиетте ... ... ... ... қайтыс болған, оны ... не одан ... ... ... ... ... алады. Өсиет бойынша
мұрагердің ... ... ... ... ... бас
тартуына жол берілмейді. Өсиет оның ... жері мен ... ... ... ... ... ... куәландырылуға
тиіс.Өсиетке өсиет қалдырушы өзі қол қою керек. Егер өсиет қалдырушы дене
кемістіктеріне, науқастығына ... ... ... ... ... қоя алмаса, оның өтініші бойынша оған ... ... ... ... ... қатысуымен өсиет қалдырушының өсиетке өзі қоя
алмауының себебін көрсете отырып, басқа ... қол қоюы ... ... өсиетті өсиет қалдырушы жазуы керек не өсиет
қалдырушының айтуымен куәның қатысуы ... ... ... Өсиет
қалдырушының айтуымен өсиет жазылған кезде нотариус жалпы жұрт ... ... ... ... дербес компьютер және ... ... ... ... ... бойынша нотариус жазған
өсиетті өсиетке қол ... ... ... пен куәнің қатысуы
арқылы ... ... ... оқып ... ... ... ... өзі
жасаған өсиеттің кез келген уақытта күшін жоюға немесе оны өзгертуге
құқылы ... ... 1) ... ... ... өзі ... ... толық
күшін жою туралы өтініш беру; 2) жаңа өсиет жасау жолымен жойылуы мүмкін.
Өсиетке түсінік ... ... ... ... ... сот ... түсінік берген кезде ондағы сөздер мен тіркестердің дәлме –дәл
мәні назарға ... ... ... ... ... ... жарамсыздығы осы кодекстің 4-тарауының мәмілелердің жарамсыздығы
туралы ережелеріне ... ... оған қол ... және ... ... ... ... жарамсыз деп танудан мүліктік
зардап шеккен адамның талабы бойынша өсиет жарамсыз деп танылуы мүмкін.
Өсиет қалдырушы ... ... ... мұра ... ... ... ... талап ету құқығын алатын бір немесе ... ... ... пайдасына қандай да болсын міндеттемені (өсиеттік ... ... ... ... ... мұрагерлер қатарына кіретін ... ... бас ... (легетарилер) болуы мүмкін.
Өсиеттік бас тартудың нысанасы мұраның, иеленудің құрамына кіретін
заттарды бас тартылушының ... ... ... өзге ... беру және оған мұра құрамына кірмейтін ... беру ол ... бір ... орындау, оған белгілі қызмет көрсету және т.б. ... ... ... бас ... ... ... оны тек ... мұраның шын мәніндегі құңы ... және мұра ... ... ... ... шығарып тастап орындауға тиіс.
Егер өсиеттік бас ... ... ... мұрадағы міндетті
үлескен құқығы болса, оны бас ... ... ... өзіне ауысқан
мұраның оның міндетті үлесінің құнының ... ... ... ... бас ... ... немесе бірнеше мұрагерге ... ... ... , ол ... әр ... ... үлесіне
мөлшерлес салмақ салады.
Тұрғын үй немесе өзге тұрғын үй- жәй ... ... ... тұрғын үй- жәйді немесе оның бір ... ... ... өмір
бойы пайдалануға беру міндеттемесін жүктеуге құқылы. Тұрғын үй-жәйға
меншік құқығы ... ... ... өмір бойы ... ... сақтайды [44, 119-122б].
Өсиеттік бас тарту мұра ашылғанға дейін немесе ашылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... мұрагер оны
қабыодап үлгерген кезге дейін орындалмайды. Бас ... ... ... үшін ... ... ... қалдырушы өсиет бойынша
мұрагерлер қандайда болсын әрекет жасау немесе ... ... ... ... ... ... ету құқығын ешкімге ұсынбастан ... ... ... ... Жалпыға пайдалы мақсатты жүзеге асыру
үшін осындай міндет мұра ... ... ... мүліктің бір
бөлігін бөліп шығарған кезде өсиетті орындаушыға жүктелуі мүмкін.
Өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... өзі көрсеткен адамға (өсиетті орындаушыға), өсиет ... ... ... ... ... ... ... келімсімі
оның не өсиетін өзіне өз ... ... ... не ... қоса ... ... ... азамат қайтыс болу жағдайына өз мүлкіне байланысты ешқандай билік
жасамаса ... ... ... ... мұра ... ... заңы ... білдірмесе), мұрагерлікке оның балаларын, ... ... ... шақырады. Осылайша мұрагерлік құқық мүліктің қайтыс болған
адам отбасында ... және ... ... ... ... бұл ... мүддесін қамтамасыз етеді. Бұл азаматтың меншік
құқықтарын елеулі ... ... және ... оның ... ... ... қатар бұл мәселенің былай ... ... ... әсер ... құқық нормалар бойынша ұлтық заң талаптары сияқты құқыққа
қайшы әрекеттерімен ... ... ... ... ... ... ... ата-ана құқығынан айырылған немесе мұрагерліктің
мазмұнына байланысты өз міндеттерін орындаудан үнемі бас ... ... ... ... ... құқық, мұра қабылдау құқығы бойынша, ... ... ... өту ... ... ... тек ... ғана
емес, сонымен қатар мемлекеттің де мүддесін қамтамасыз етеді.
Мұрагерлік болып халықаралық құқық нормалары бойынша қайтыс ... ... ... мен ... сонымен қатар кейбір мүліктік
емес құқықтың заңда ... ... ... ... өтуі ... ... құқық нормалары бойынша да азамат қайтыс болған
жағдайда оның құқықтары басқа тұлғаларға өткен адам мұра ... ... Ал ... ... ... ... ... мүлкі және басқа да
құқықтары өткен тұлға ... деп ... Кез ... ... сонымен
қатар ҚР территориясында өмір сүрген шетел азаматы (бірақ ұйым емес) ... бола ... ... ... ... өз ... өзі билеуді тек әрекет
қабілеттілігі бар азамат қана жүзеге асыра алады. ... ... ... бойынша да мұрагер болып, әрекет қабілеттілігіне қарамастан кез
келген ... бола ... ... ... және т. б. ... ... табиғи құқыққа
негізделген деп есептеді. Олардың теориясы бойынша, өз ұрпақтарының ... ... ... және т. с. с. ... ету ... ... өмір
сүретін табиғи талпынысы, яғни, ұрпақтардың жалғаса ... ... өмір ... ... үшін [45, 304б]. ... ... бойынша, табиғи құқықтың мұрагерлік туралы заңдарға ешқандай
қатысы жоқ.
Мұрагерлікке байланысты шетел азаматтарының қатысуымен ... ... ... ретінде мына жағдайларды атап кетуге болады:
- Қазақстанның аумағында қайтыс ... ... ... ... мұра ... ... Шетел азаматы болып ... ... ... мұра ... ... Республикасының аумағында қалу жағдайы;
- Қазақстанда тұрақты тұрып жатқан шетел азаматының қайтыс болуы
жағдайы.
Сондай-ақ халықаралық ... ... ... заң ... ... өзгертілген жағдайда орын алады.
Жалпы Қазақстанда шетел азаматтарының ... ... ... ... ... ... мұра ... жайлы қандайда бір
құқықтық шектеулер белгіленбеген.
Егер азамат өсиет қалдырмаса мұрагерлік заң бойынша жүзеге асырылады.
Бұлжағдайда ... ... мен ... Республикасы азаматтарының оның
бар мүлкі заңда көзделген мұрагерлерге өтеді. Егер оның ... ... ғана ... ... онда заң ... ... ... өсиет
етілмеген бөлігі өтеді. Осы жағдайда, егер өсиет ... ... ... ... да ... онда ол басқа мұрагерлермен қатар бір уақытта
өсиет етілмеген мүлікті мұраға қабылдауға шақырылады [46].
Сонымен қатар халықаралық ... ... ... заң бойынша
мұрагерлік мына жағдайларда орындалады:
1) Егер өсиет ... ... ... ... деп ... ... ... жарамсыз дептанылған бөлігіне ғана заң бойынша мұрагерлік
жүзеге асырылады);
2) Егер өсиет бойынша мұрагерлер мұраны қабылдамаса;
3) Егер ... ... ... мұра ... ... бұрын қайтыс
болса. Мысалы, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 1061, ... 1064, 1065, 1066 – ... ... ... заң бойынша
мұрагерлер болып табылады. Олар отбасы мүшелері, жақын туыстар және қайтыс
болған азаматтың асырауындағы адамдар. Бұл адамдар мұра ... ... тірі ... ... Сонымен қатар заң осы уақытта әлі тумаған
тұлғаларды да мұрагерлер ретінде таныды ... ... ... яғни ... ... заңы немесе Қазақстан
Республикасының заңдары бойынша ... ... ... Мына бір ... атап кету ... ... бір ... барлық мұрагерлер бірдей үлесте ... ... ... болған азаматтың мүлкі барлығына теңдей етіліп бөлінеді. Осыдан
шығатын, егер бірінші кезекте жалғыз мұрагер, ал екінші ... ... ... барлығы бірінші мұрагерге беріледі. Бірақ бір жағдай бар, ... ... мен ... тұрмысы заттарына қатысты мұрагерлік.
Заң бойынша мұрагерлер болып табылатын және шақырылған тиісті кезектегі
мұрагерлер қатарына жатпайтын, мұра ... ... ... ... ... бірге мұраны қабылдайды. Мұра қалдырушының
асырауындағы бұл ... ... ... ... ... ... бір бөлігінен көп емес бөлігін мұраға алады. Ал егер ... ... заң ... ... ... болған болса, онда ... ... ... ... (тең) мұра ... ... мұра ... кәмелетке толмаған немесе еңбекке
жарамсыз балалары, сонымен ... оның ... ... ... ... [48]. ... ... өсиеттің мазмұнына қарамастан, оларға
заң бойынша мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... үлесті мұраға алады. Мұрадағы міндетті үлеске құқық алдымен, ... ... ... ... ... қанағаттандырылады, мейлі
ол заң бойынша басқа ... бұл ... ... ... ... әкелсе де. Одан басқа, соттың, еңбекке жарамсыз, сонымен
қатар еңбекке жарамсыз ... ... мұра ... ... мүлкіне қажеттілік дәрежесін және мүліктік жағдайын
ескере отырып, олардың мұрадағы міндетті үлесінің көлемін азайтуға ... оны ... ... бас тарту құқығы бар. Мұндай өкілеттікті сот,
егер мұрадағы міндетті ... ... ... ... мұра қалдырушының тірі
кезінде ол мүліктен міндетті үлеске құқығы бар мұрагер ... ... ... ... тұру үшін ... үй , ... , саяжай және т. б.)
немесе өмір сүруіне ... ... табу үшін ... ... және т. с. с.) ... ... ... өсиетті орындауға
мүмкіншілік тудырмаса, пайдаланады. Осылайша, ... ... ... ... жүктелген меншік құқығына, міндетті үлеске құқығы бар
заңды мұрагер мен өсиет ... ... ... ... бәсекелестік
пайда болған кезде, сот шешімі бойынша артықшылық өсиет бойынша мұрагерге
беріледі, себебі оның, мұра ... тірі ... сол ... заттық
құқықтары болған [49].
Міндетті үлесті анықтайтын тәртіптің келесі ... ... ... ... ... ... мұра ... кәмелетке толмаған
немесе еңбекке жарамсыз балалары, сонымен қатар оның еңбекке жарамсыз ата-
аналары мен ... ... ... ... ... ... қарамастан, заң бойынша
мұрагерлік кезінде олардың әрқайсысына тиесілі болатын үлестің ... ... ... мұраға алады;
Мұра қалдырушының асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдардың мұрадағы
міндетті үлеске құқығы жоқ, олар тек ... ... деп ... ... шақырылатын кезектен тәуелсіз белгіленген үлесті алатын
тұлғалар ... ... ... мұра ... ... ... құқық нормалары
бойыншада реттеледі. Ол көбіне мұра ашылған ... ... ... ... ... ... ... арқылы алдын-ала
ақындалып қоюы мүмкін.Мысалы Қазақстанда заң ... ... ... ... ... ... .
1) Заң ... мұрагер болу құқығын бірінші кезекте тең ... ... ... соның ішінде ол қайтыс болғаннан кейін тірі туған
балалары, сондай-ақ мұра қалдырушының жұбайы мен ата-анасы алады.
2) Заң ... ... болу ... ... ... тең үлеспен мұра
қалдырушының ата-анасы бір, ... ... ... мен ... ... оның әкесі жағынан да, анасы жағынан да атасы мен
әжесі алады.
3) Заң ... ... болу ... үшінші кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының ... ... ... мен ... алады .
4) Заң бойынша мұрагер болу құқығын төртінші кезекте мұра қалдырушының
алтыншы атаға дейінгілерін ... ... ... алады, бұл ретте туыстық
дәрежесі неғұрлым жақын туыстар туыстықтың неғұрлым алысырақ дәрежедегі
туыстарын мұрагерліктен шеттетеді. ... ... ... ортақ ата-
бабасынан туу саны негізінде анықталады. Әрбір дүниеге келу бір ата ... ... деп ... ... ... ... кезектегі
мұрагерлер тең үлесте мұрагер болады.
5) Заң ... ... болу ... ... кезекте, егер мұра
қалдырушымен бір отбасында кемінде он жыл бірге тұрса, тең ... ... ... мен ... ... өгей ... мен ... алады [50, 236б].
Қорытынды
Қазақстан Республиканың азаматтық құқық пәніне байланысты ... ... ... ... ... ... Осы тақырыпты қорытып
айта кететін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... және айта кететің болсақ мұраны қалай алу жолдары
туралы жазылған.
Қазақстанның азаматтық құқығы өз ... ... ... ... ... ... актiсi болып табылатын қазiргi
Азаматтық кодекс осы ... ... ... идеяларын қамтиды. Кодекс
тауар-ақша қатынастарын реттеудiң: меншiк нысандарының теңдiгi және ... ... ... еркiндiгi, азаматтық айналым субъектiлерiнiң
теңдiгi ... ... ... ... ... ... ... экономикасын дамытуға жағдай жасаған заңдардың негiзгi ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды
реттеудiң жариялы-құқықтық және жекеше-құқықтық әдiстерiнiң арақатысы
проблемасы және ... ... жеке ... ... мемлекеттiң
араласуының шегi алдыңғы қатарға шығады.
Жариялы-құқықтық және жекеше-құқықтық мүдделердi ... бұл ... ... ... ... ... жариялы-құқықтық
қатынастар саласына жататынын және шарттық-құқықтық әдiстермен реттеле
алмайтынын анықтай отырып азаматтық ... пен ... ... да ... ... ... қажет.
Iске қатысушы адамдардың өздерiнiң материалдық және iс жүргiзу
құқықтарына өз қалауы бойынша ... ету ... ... ... қолдануды кеңейту жұмысын жалғастырған жөн. Бұл ... ... ... ... ... қозғайтын азаматтық-құқықтық
қатынастарға қолданылмауға тиiс. «Құқықтан бас тарту» және «құқықты жүзеге
асырудан бас тарту» ұғымдарын нормативтiк ... және бас ... ... ... ... ... ... талап етедi. Бұл азаматтық ... ... шешу үшiн ... ... не осындай әрекеттерге тiкелей қатыспайтын үшiншi
тұлғалардың мүдделерiн қозғайтын коммерциялық қатынастар ... ... ... маңызы өзектi проблемалардың бiрi болып
табылады. Азаматтық-құқықтық нормаларды қолдану тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... ... толық
анықтай бермейтiнiн көрсетедi. Осыған байланысты iс жүзiнде келген ... ... ... ... ... ... Затты сатып алушы ... адал ... ... және ... ... ... осы зат ... алмайтын болса, мәмiленiң ... деп ... ... ... ... жайын тұжырымдамалық анықтау қажет. ... ... ... ... мен ... ... ... қажет. Сонымен қатар, мүлiктiк құқықтар пайда болуының негiздерiн
кеңейту мәселесiн қарастыру қажет. Бұл ... ... ... ... ... сонымен бiрге олардың жекелеген түрлерiн пайдалану режимiн ... ... ... ... ... ... оны ... адамзат өмір
сүрүінің бір мақсатына жатқызу керек. Мысалы ... ... ... мен ... мұрагерлік бойынша ешкімге өтпесе қандай салдарға
әкелер еді?
Мұрагерлік ешкімге өтпесе, сол тұлганың жақын адамдарына кері әсер етер
еді, өйткені олар өмір ... ... ... еді. ... ... істейтінін білмеген адамдардың іскери белсенділігі төмендеуші ... ... ... ... ... ... қайтыс болған азамат
(мұра қалдырушы) мүлкінің басқа тұлғаға (мұрагерлерге) өтуі. Мұрагерлік
қатынастың субъектілері мұра ... және ... ... ... Заң
бойынша мұрагерлікте жеке тұлғалар мұра қалдырушы мен мұрагер бола ... ... ... жеке және ... ... ... яғни заматтық құқықтық
қатынастың барлық сбъектілері мұра ... және ... бола ... ... мұра ... күні анықталады, ал мұра мұра қалдырушы
қайтыс ... ... ... ... байланысты, мұра ашылған күні тірі
болған адамдар мұрагер бола алады. Мұра ... ... ... қайтыс
болған мұрагердің мүлік құқықтары мен міндеттері оның ... ... ... ... ... және қол ... жаңа ... бекітті.
Бұл жаңа ережелер бойынша өсиетті өсиетші өзі немесе оның ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатысуы қажет және ол
туралы мәліметтер өсиетке енгізілуі керек. Азаматтық Кодекстің 1051 бабы 1
тармақшасы ... ... ... ... ... ... танымал
техникалық құралдарды пайдалануға рұқсат етілген ... ... ... ... Кодекстің 1070 бабында ерлі-зайыптыларды
мұрагерліктен ... ... ... дейін мұрагерлік қатынаста көптеген проблемалар жиналып
қалды. Кейбір проблемалар ... ... ... қоғамдастықтарға
және серіктестіктерге мүше болуына байланысты туындайды. Жаңа ... ... ... ... ... ... деген ережені
қамтамасыз ету керек. Азаматтық Кодекс өсиеттің еркіндігіне құқық ... 18 ... ... және ... ... ... айыруға жол
берілмейді. Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодекстің 1051 бабының 4
тармақшасында өсиетті өсиетші нотариусқа ... ... ... құқылы. Ал
нотариус өсиетті тек ол қайтыс болған күні ғана ... ... ... құқыққа арнаған бөліміндегі жаңа ережелер бойынша мұрагерлердің
қатары үштен беске дейін өсті. Жақын болашақта ... да ... рөлі ... ... ... көпшілікте қымбат мүліктер пайда болды.
Мысалы, жекелендірілген жер ... және ... ... және т. б. Бұл ... олар ... болғаннан кейін
мүліктерінің қайда қалатыны қызықтырады. Жұмысымды ... ... ... ... ... біздің республикамыз сияқты жылдам дамыса
екен деп ойлаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... ... 30 ... 1995 ... ... В.И. ... труды по наследственному и страховому праву.
- М, Статус. 1997. -347 б.
3. Братусь С.Н. ... и ... ... ... М., ... 1993.-
197 б.
4. Новейший энцоклопедический словарь (НЭС). - М., 1994. -694 ... ... В.В., ... В.А. ... ... ... - М., ... -2009.-
410 6.
6. Омарова У.А. Основные институты наследственного право ... и ... в них ... ... ... ... М.,
Дагистанский ГУ. 1999.с.254
7. Древний мир право казахов. Материалдар, құжаттар және ... ... I том // Бас ... ... ... ... ... 440 б.
8. Рясенцев ВА. Наследование по ... и по ... в ... - ... ... 1992. - 145 ... Ахметова НС, Қожахметов Г.З. Ереже - положения съезда биев. - Караганды,
1997,- 123 б.
10. ... ... ... ... материалдар: ғылыми басылымдар
жинағы // Құрастырған: Т.М.Культелеев, М.Г.Масевич, Г.Б.Шакаев, Алматы,
1998,-464 6.
11. ... И.А. ... ... прошлое, настоящее, современные
тенденции. // Нотариус. 2002. №1. -22-24 б.
12. Серебровский В.И. ... ... ... ... - М., 1993,
- 289 6.
13. Набиев С.Р, Обязательная доля в наследстве и ... их ... ... авторских прав. Монография. - М., РГИИС - 2009. -1236.
14. Егоров Н.Д. Наследственное правоотношение // Вестник ЛГУ. Право. ... ... ... ... Б.С., ... К.А. Советское наследственное право . ... ... ... А.И. ... ... ... -Воронеж. 1999. - 120 б.
17. Гражданское право. Т.2 - М.: Юрид. лит., 1996. -525 6.
18. Шершенеевич Г.Ф. Учебник ... ... - ... 1997, 567 ... ... ... В 2т. / ... Е.А.Суханова. - М., Юрид. лит.
1993.
20. Бабыкова Э.Б. ... ... ... в Республике
Казахстан: Канд.дисс.. - А, 2003.
21. Эйдинова Э.Б. Наследование по закону и по ... - М., ... ... Ю.К. ... ... - М., 2000, - 224 б.
23. Никитюк П.С. Наследственное право и наследственный ... ... ... ... - Кишинев, 1993, - 533 б.
24. Барщевский М.Ю. Правовое регулирование ... по ... ... Е.А. ... ... ... // ... Государство
и права, 1990. №6 - 22-26 б.
26. «ҚР авторлық және сабақтас құқықтар туралы» Заңы 10.06.1996 ж. // ... ... А, ... «ҚР ... ... Заңы ... ... 2009ж.
28. Гражданское право. Оқулық. IІІ ... / ... ... - М., ... 1998. - 632 б.
29. Барщевский М.Ю. Наследственное право. - М., МП «Исток», 1996. -182 б.
30. ... Н.К. ... ... в ... и ... - ... н/Д,
Феникс. 2001.-96 б.
31. Чепига Т.Д. Наследование по ... в ... ... ... -
Автореф. Кан.дисс. - М., 1995.
32. Энцеклопедический словарь Брокгауза и ... - М.., ... ... А.А. ... факты в советском наследственном праве. ... ... В.Л. О ... ... ... // ... ... 1997. №23 -147-152 б.
35. Серебровский В.И. Основные понятие советского наследственного права. //
Советское ... и ... 1996, - №1, 65-69 ... Гренкова О.В. Наследование в Англии и Франции. (Салыстырмалы құқықтық
зерттеу). Канд.дисс.-М., 1991
37. Тархов В.А. ... ... ... 2 ... ... Власов Ю.Н., Калинин В.В. Наследование по закону и по завещанию. - ... ... ... ... ... В.Е. Вы – ... 1999.-192 б.
40. Зайцева Т.И., Крашенинников П.В. Наследственное ... - М., ... - 83 ... ... Б.С., ... С, ... Б. ... и нотариат. -М.,
Госюриздат, 1999.-79 б.
42. Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының 2001 жылғы №2-43/01 ... ... ... ... іс ... ... - А, ... 2008
44. Барщевский М.Ю. Субъекты права наследования по ... // ... и ... ... ... ... к гражданскому кодексу Российской Федерации (бал бойынша).
Үшінші бөлім / ... ... ... - М., ... ... 2002. -304 б.
46. ҚР Жоғарғы Сот Пленумының 18.12.1992 ... ... ... ... ... кейбір мәселелер» Қаулысы.
47. ҚР Азаматтық кодексі (Ерекше ... ... ... // ... ... ... Шымкент қалалық сотының 2008 жылғы №2-236 мұрагерлік ісі.
49. Шарифбаева X. С. Мұрагерлік құқық. - А., ... ... Р.Ф., ... В.В., ... Т.И. Настольная книга нотариуса: 2
том. Анықтама-әдістемелік құрал. M., 2000. - 236 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Қазақстан Республикасынның үкіметі, оның қызметтері мен өкілеттілігі54 бет
Н.Назарбаев: «Мәдени мұра» бағдарламасы рухани-мәдени өмірімізде ғана емес, жалпы қоғамдық өміріміздегі белесті кезең6 бет
Республикалық «Мәдени мұра» бағдарламасы – Қазақстанның ортағасырлық қалаларын зерттеудің жаңа кезеңі124 бет
Қазіргі кезеңдегі мұрағат ісін ұйымдастыру47 бет
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Орыс жылнамаларындағы түркі текті есімдердің әлеуметтік мәні мен тарихи-этимологиялық сипаты3 бет
Қазақ ағартушылығының негізін салушы Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов13 бет
Заң және өсиет бойынша жүзеге асырылатын мұрагерлік64 бет
Міндеттеменің субъектілері, олардың құқықтары мен міндеттері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь