Азаматтық-құқықтық қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Азаматтық.құқықтық қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері.

1.1Азаматтық.құқықтық қатынастың түсінігі және оның ерекшеліктері ... ...5
1.2 Азаматтық.құқықтық қатынастың мазмұны, нысаны және түрлері ... ... ..14

2. Азаматтық құқық объектілерінің түсінігі
2.1. Құқық объектілерінің ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2. Азаматтық құқық объектілерін ерекшелейтін белгілер ... ... ... ... ... ... ..23

3.Азаматтық құқық объектілерінің түрлері
3.1. Заттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
3.2.Ақша (оның ішінде шетел валютасы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
3.3.Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
3.4.Шығармашылық интеллектуалдық қызметтің объектіге
айналған нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
3.5.Мүліктік емес өзіндік құқықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Кіріспе

Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы қоғамдық өмірдің барлық салаларына жалпы қайта құру кезеңін басынан кешіруде. Қазақстанның егеменді ел ретінде орнығу және даму стратегиясы, экономикалық салада екі маңызды мәсілердің тоқырау жағдайынан шығу және экономикалық тұрақтандырудың қамтамасыз ету және реттелініп жатқан шаруашылық ету нарықтың механизмінің орнығуы және тиімді әрекет ету сияқты мәселердің шешуін көздейді.
Қазақстан Республикасының Азаматық кодексінде алғаш рет енгізілген азаматтық құқықтардың объектілері деген арнайы тарау бекітілген бәрімізге мәлім. Соған орай азаматтық құқықтың объектілер қатарына мүліктік және мүліктік емес игіліктерді жатқызуға болады. Мүліктік игіліктерге заттар, ақша соның ішінде шетел валютасын, құнды қағаздар, шығарашылық интеллектуадық қызметтің объектіге айналған нәтижелері жатады. Материалдық емес игіліктерге жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абырой, игі атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, есім алу құқықтары жатады. Осы объектілерді кез-келген азаматтар Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес иеленуге, пайдануға және билік етуге құқықтары бар. Азаматтар мен заңды тұлғалар үнемі өзара әр түрлі қатынастарға түсуге мәжбүр болады. Адамдар (олар құрған ұйымдар- заңды тұлғалар) арасында қалыптасатын нақты қатынастар сан түрлі болады. Оларды әр түрлі әлеуметтік нормалар, атап айтқанда, моральдық және этикалық нормалар реттеп отырады. Мұндай қатынастардың айтарлықтай бөлігін құқық нормаларды реттейді, олар құқықтық қатынастар нысанына ие болады.
Құқықтық реттеудін нәтижесінде қолданыстағы қоғамдық қаты-настармен қатар, әлде бір жаңа (құқықтық) қатынастар пайда болмайды. Құқықтық қатынастар дегеніміз- бұл нақты қоғамдық қатынастардың нысаны ғана. Қоғамдық қатынастарды құқықтың түрлі салаларынын нормалары реттеп отырады. Азаматтық құқық негізінен меншік қатынастарын және тауар-ақша айналымы саласында қалыптасатын қатынастарды реттейді.
Азаматтық құқық сондай-ақ өзіндік мүліктік емес қатынастарды да реттейді. Мүліктік емес игіліктер өзіндік мүліктік емес қатынастардын объектілері болады. Азаматтық құқық нормалары реттеген қоғамдық қатынастар құқықтық қатынастар, атап айтқанда, азаматтық-құқықтық қатъшастар сапасына ие болады. Азаматтық-құқықтық қатынастар дегеніміз-азаматтық құқық нормалары реттеген қоғамдық қатынастар.
Азаматтық-құқықтық қатынастардын ерекшеліктері азаматтық-құқықтық реттеудін объектісі мен әдістеріне байланысты. Азаматтық-құқықтық қатъшастардын аса маңызды белгісі, ең алдымен, оған қатысушылардын заң жүзіндегі теңдігі. Азаматтық-құқықтық қатынастардын субъектілері билік пен өзара бағыну қатынастарында болмайды
Құқықтық қарым-қатынастарға қатысушылардың жүріс-тұрысы әрқашан қоғамдық маңыздылыққа ие. Ол қоғамның, мемлекеттің, тұлғаның әртүрлі
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Теория государства и права: Хропанюк В.Н. Учебное пособие для высших учебных заведений /Под ред. Профессора В.Г.Стрекозова. – М.: "Дабахов, Ткачев, Димов", 1995. – 384 с.
2. Общая теория государства и права. Академический курс в 2 – х томах. Под ред. пров. М. Н.Марченко. Том 2. Теория права. – М.: Издательство «Зерцлао», 1998.-656с.
3. Алексеев С.С. Государство и право. Наяальный курс. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Юридическая литератур, 1994.-192с.
4. Алексеев С.С. Право: азбука-теория-философия: опыт комплексного иследования.М.: «Статут», 1999.-712с.
5. Алексеев С.С. Проблемы теории права. Свердловск, 1972.
6. Агарков М.М. Обязательство по советскому гражданскому праву. М.,1940.
7. Трубецкой Е.Н. Лекции по энциклопедии права. М., 1917.
8. Мейр Д.И. Русское гражданское право (в 2-х ч.). По исправленному и дополненному 8-му изд., 1902. Изд. 2-е, испр. М.: «Статут», 2000.-831с(Классика росийской цивилистики).
9. Гражданское право. Учебник. Часть 1. Издание третье, переработанное и дополненное./Под ред. А.П.СЕргеева, Ю.К. Толстого.-М.:ПРОСПЕКТ, 1998.-632 с.
10. Гражданское право. Том 1. Учебник для ВУЗ-ов (академический курс). Отв. ред. :М.К.Сулейменов, Ю.Г. Басин.-Алматы, 2000.-704 с.
11. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий.В двух книгах. Книга 1. Отверственные редакторы: М.К. Сулейменов, Ю.Г Басин.- Алматы: «Жеті жарғы», 1997.-416 с.
12. Советское гражданское право /К.К. Лебедев, В.А.Мусин, Е.А.Поссе и др. ; Под ред. В.Т.Смирнова, Ю.К.Толстого, А.К.Юрченко. В 2-х т.Т.1.Л., 1982.
13. Советское гражданское Гражданское право. Под ред. Е.А.Суханова.Т.1.М. 1994.
14. право. Т.1/ Под.ред. В.П. Грибанова и С. М. Корнеева М. 1979.
15. Гражданское право. Т.1/ Под.ред. Е.А. Суханова. М.. 1993. 258с.
16. Иванкова С.С. Рынок ценных бумаг в РК. Алматы, 1995.
17. Агарков М.М. Ценные бумаги в Российском гражданском праве. М., 1996.
18. Агарков М.М. Учение о ценных бумагах. – М.: Финстатанформ, 1993.
19. Акции, облигации и другие ценные бумаги. Агенство по ценным бумагами и инвестициями. – М.: Община. 1999 – 47 (1) с.
20. Алексеев М.Ю. Рынок ценных бумаг. М.: Финансы и статистика, 1992 – 348с.
21. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. Т.13 34 стр.
22. Шершеневич Г.Ф Общая теория права. Вып.3. М.,1912. 591-593 стр.
23. Брагинский М.И., Витранский В.В. Договорное право. Общие положения. М., Статут. 1997г.с. 222-227.
24. Черепахин Б.Б. Правопреемество по советскому гражданскому пр. М.: 1962.
25. Под ред. С.А.Верб Гражданское правоотношение и их структурные осбенности. Свердловск 1957г. стр.96
26. Под редакций Ю.К.Толстого. Гражданское право. часть 1. Санк – Петербург, 1996г.
27. Гражданское право. часть 1. под. ред. А.П. Сергеева, Ю.К.Толстого Санк – Петербург, 1996г.
28. З.О. Ашитов, Б.З. Ашитов Қазақстан Республикасының құқық негіздері. Алматы «Жеті жарғы» 2003ж
29. Ғ. Төлеуғалиев Қазақстан Республикасының Азаматтық құқық. Алматы 2001.
30. С.Д.Баққұлов Құқық негіздері.
        
        Ф-ОБ-001/033
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті
Айтуганов Болат
Азаматтық-құқықтық қатынастың ... ... және ... ... - «Құқықтану»
Түркістан-2014
Ф-ОБ-001/033
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қ.А.Ясауи ... ... ... ... ... ... және іс ... кафедрасы
| «Қорғауға жіберілді» ... ... және іс ... ... ... м.а., ... |
| ... ... ... ... қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері
5В030100-мамандығы - «Құқықтану»
|Орындаған студент | | | ... ... | | | | ... ... | | | |Г.Н. ... ... ... | | | | |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері.
1.1Азаматтық-құқықтық қатынастың түсінігі және оның ... ... ... мазмұны, нысаны және түрлері..........14
2. Азаматтық құқық объектілерінің түсінігі
2.1. Құқық объектілерінің ұғымы………………………………………………15
2.2. ... ... ... ... құқық объектілерінің түрлері
3.1. Заттар……………………………………………………...……....…………32
3.2.Ақша (оның ішінде шетел валютасы)………………...……..……….…….38
3.3.Бағалы қағаздар…………………………………………...…………….…...40
3.4.Шығармашылық интеллектуалдық қызметтің объектіге
айналған нәтижелері…………………....……………………………………....45
3.5.Мүліктік емес ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық
салаларына жалпы қайта құру ... ... ... ... ... ... орнығу және даму стратегиясы, экономикалық салада екі маңызды
мәсілердің ... ... шығу және ... ... ету және реттелініп жатқан шаруашылық ету нарықтың ... және ... ... ету ... мәселердің шешуін көздейді.
Қазақстан Республикасының Азаматық кодексінде алғаш рет енгізілген
азаматтық құқықтардың объектілері деген арнайы тарау ... ... ... орай ... құқықтың объектілер қатарына мүліктік және
мүліктік емес игіліктерді жатқызуға болады. Мүліктік ... ... ... ... шетел валютасын, құнды қағаздар, шығарашылық
интеллектуадық қызметтің объектіге айналған нәтижелері ... ... ... жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абырой, игі
атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, есім алу ... Осы ... ... ... ... Республикасының
Конституциясына сәйкес иеленуге, пайдануға және билік етуге құқықтары бар.
Азаматтар мен заңды ... ... ... әр ... қатынастарға түсуге
мәжбүр болады. Адамдар (олар құрған ... ... ... ... нақты қатынастар сан түрлі болады. Оларды әр түрлі әлеуметтік
нормалар, атап айтқанда, моральдық және этикалық ... ... ... ... айтарлықтай бөлігін құқық нормаларды реттейді, олар
құқықтық қатынастар нысанына ие болады.
Құқықтық ... ... ... ... ... әлде бір жаңа (құқықтық) ... ... ... ... ... бұл нақты қоғамдық қатынастардың нысаны ғана.
Қоғамдық қатынастарды құқықтың түрлі салаларынын нормалары ... ... ... ... меншік қатынастарын және тауар-ақша айналымы
саласында қалыптасатын қатынастарды ... ... ... өзіндік мүліктік емес қатынастарды да
реттейді. Мүліктік емес ... ... ... емес ... болады. Азаматтық құқық нормалары реттеген қоғамдық қатынастар
құқықтық ... атап ... ... қатъшастар сапасына
ие болады. ... ... ... құқық
нормалары реттеген қоғамдық қатынастар.
Азаматтық-құқықтық қатынастардын ерекшеліктері азаматтық-құқықтық
реттеудін объектісі мен ... ... ... аса ... ... ең ... оған ... заң
жүзіндегі теңдігі. Азаматтық-құқықтық қатынастардын субъектілері билік пен
өзара бағыну қатынастарында болмайды
Құқықтық қарым-қатынастарға қатысушылардың ... ... ... ие. Ол ... ... ... әртүрлі заңды
мүдделерін қанағаттандыру мақсатында жүзеге асырылады. Құқықтық қарым-
қатынастарға қатыса ... ... ... ... бір ... және өзге де қажеттіліктерін қанағаттандырады (тұтыну тауарларын
сатып алады, авторлық құқықтарды иеленеді және ... емес ... ... ... әсер ... ... мен міндеттер құқықтық реттеу мақсатына жетеді. ... ... ... болып кәсіпорын не ... ... ... қабылдау, олардың еңбегіне ақша төлеу
бойынша әрекеттері табылады. Әкімшіліктің осы әрекеттері еңбек ету құқығын,
жалақы алу құқығын ... ... ... ... құқықтағы азаматтық құқық объектілерінің ұғымы
мен түрлеріне, азаматтық құқық ... ... ... ... жұмысы құқық объектілерінің жалпы ұғымы мен ... ... ... ... ... қатар валюта, ақша ... ... ... валютасы), бағалы
қағаздар, шығармашылық интеллектуалдық қызметтің ... ... ... емес ... ... және олардың түрлеріне ... ... ... ... ... сөздер: азаматтық құқық,
азаматтық құқық объектісі, мүліктік және мүліктік емес құқықтар, заттар,
ақша, ... ... ... ... акция, облигация, қадір-қасиет,
абырой, игі атақ, ... ... ... және ... мақсаты: Азаматтық құқық объектілерінің ұғымын, сонымен
қатар объектілерді ерекшелейтін белгілерін көрсету және ... ... ... және ... ... оны ... Респубикасының Азаматтық
Кодексіндегі жаңа тарауды талдап ... ... ... ... диплом жұмысының жоспары құрылған.
Тақырыптың ашу үшін қойылған міндеттер:
Азаматтық құқықтық қатынастардың ... ... және ... ... ... ашып ... ... объектісінің түсінігін, ұғымын және азаматтық
құқықтық қатынастарды ерекшелейтін белгілерді толық ашып, көрсету;
- ... ... ... ... ... ... ақша ... шетел валютасы), бағалы қағаздар, мүліктік емес өзіндік құқықтар
және шығармашылық интеллектуалдық қызметтің объектіге ... ... ашып ... ... ... ... үш тараудан, тоғыз тараушадан,
қорытынды мен пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Азаматтық-құқықтық ... ... ... және ... ... ... және оның ... мен заңды тұлғалар әр түрлі қызметтер жасау кезінде ... ... ... ... яғни ... ... ... Құқықтық қатынас
– құқық нормаларымен реттелу нәтижесінде пайда болған ... ... ... Қоғамдық-қатынасты азаматтық-құқық нормаларымен реттеудің
нәтижесінде, олар заңды сипат алып, ... ... ... ... – бұл ... ... ... қатынас. Осы азаматтық-құқықтық қатынасқа түсінік бермес бұрын,
алдымен құқықтық ... ... ... ... ... ... ... болу тәсілі немесе
өмір сүру жағдайы болып ... [1]. Егер ... ... өмір ... ... ... ... да, соңында
заңды сипатын жоғалтып, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... қатынастың қайта пайда болу тәсілі ретінде
көрініп тұр. ... ... ... белгілі сыртқы жағдайлар
жиынтығының ... ... ... және ... ... ... ... қатынасретінде пайда болады, құқықтық қатынас заңды сипатын
жоғалтқан жағдайда, ... бір ... ол да ... бұл ... ... қоғамдық қатынастың өмір сүру жағдайы ретінле көрініп тұр.
Құқықтық қатынас қоғамдық қатынастың қозғалыс жағдайы және нақтылау
әдісі ... ... ... ... өзі өмір ... әр түрлі
сатысында заңды дайындықты қажет ететін, құқықтық ... ... ... ... ... бір мезгілде субъективтік құрамды
да және осы қатынастың қатысушыларының бір-бірінің алдындағы міндеттерін ... ... ... ... ... ... ерекше түрі ретінде онымен байланысын
қарап, біз құқықты ... ... ... өмір сүру және өзгеру
жағдайы, қозғалыс және нақтылау тәсілі, бекіт амалы ... ... ... ... ... қатынастардың өзіне тән ерекшеліктері мен
белгілері бар, соларға байланысты ол ... ... ... ... ... ... ... қатынастар әрдайым нақты тұлғалар арасында қатынас
ретінде болады. Барлық құқықтық қатынастың ... ... ... болады, себебі олар әрдайым нақты тұлғалар және олардың арасындағы
қатынас заңды сипатта болады. Керісінше ... ... ... ... нақты анықталмайды, себебі олар анықталған тұлғалар
ғана болмай, анықталмаған ... тобы ... ... және ... ... заңды сипаты жоқ. Мысалы: еңбектік-құқықтық қатынаста жұмыс
берген мекеме сол жұмысты жасауға ... ... ... орындауды
талап етеді. Керісінше, ерікті қоғамдық жұмыстар ... ... ... ... ... тобы қатысуы мүмкін.
1. Барлық құқықтық ... оның ... ... ... ... ... ... да болмасын құқықтық қатынастың
қатысушыларының біреуі белгілі бір уақытқа ... ... ... да, ... субъектілері өзара байланысты қатынасқа түседі және бұл
қатынас заңды ... ... ... қоғамдық қатынастың
қатысушылары бір-біріне деген міндетті ... ... ... ... ... бұл ... заңды сипаты жоқ, сондықтан олар
заңды түрде бекітілмейді.
Сондықтан да заңды қатынастардың субъектілерінің міндетті қызметтері
нақты анықталған, ал ... ... ... ... ... ... дәрежеде нақты анықталмауы мүмкін. Мысалы: балаларының ... ... ... ... ... ... бір жағдайларда
туындайды және балалары ... ... ... нақты ақша сомасымен
белгіленген. Керісінше, заңды көрсетілген ... бір ... ... ... өз ... ... ... көмегі нақты түрде
анықталуы мүмкін емес.
2. Барлық құқықтық қатынастар мемлекетпен белгіленген және бекітілген құқық
нормаларымен реттеледі. ... да ... ... мемлекет
белгіленген және бекіткен құқық нормаларымен реттелгендіктен ... ... және бұл ... ... қатысушылардың әрқайсысына
белгіленген міндеттерін нақты түрде ... ... ... ... заң ... реттелмейтін қоғамдық қатынастар құқықтық
қатынастар болмайды. Ал олардың ... ... ... ... сипат алмайды. Сондықтан да балаларының ата-анасына алимент төлеу
қатынасында, бір жағдайда заң ... ... ал ... жағдайда
бұл реттерден тыс қалып тұр, бірінші жағдайда қатынастардың міндеттері
толық және ... ... алып тұр, ал ... ... ... ... әрқайсысының өз еркімен анықталады.
3. Барлық құқықтық қатынас өзінің өмір сүру ... ... ... ... етіледі. Қоғамдық қатынас құқықтық қатынас болып
қалыптасқан уақыттан бастап, оның іске асуы мемлекеттің күштеу ... ... ... кепілдік береді. Керісінше, құқықтық қатынас
ретінде қалыптаспаған қоғамдық қатынас, егер де ол ... ... ... ... ғана ... мемлекеттің күштеу
шарасының көмегімен жүзеге асырылуы ... ... оның ... ... оған ... ... берілмейді, себебі ол ... ... ... Мысалы: жұмысқа тұру және жұмыс орнын таңдау
азаматтардың өз еркімен, мемлекеттің күштеу шарасынсыз іске ... ... ... ... ... ... ... басқа жұмысқа ауысу мемлекеттің
күштеу шарасымен жүзеге асады. Керісінше, ... ... ... бір
қызметті атқарып жатқан тұлғаларға әр уақытта мемлекеттің ... ... ... ... төрт ... ... алып қараған кезде, біз заңды қатынастардың
қоғамдық қатынастың ерекше түрі екенін байқадық. ... ... ... ... ... тән ... ... оны басқа қоғамдық
қатынастардан айыра аламыз, яғни құқықтық қатынас дегеніміз – ... ... ... ... субъектілердің өзара жүріс-тұрысы
заңмен бекітілген және ... ... асуы ... ... ... етілетін қатынас. Барлық қоғамдық қатынастар құқықтық қатынас
болып қалыптасқаннан кейін, соңғысына тән ... ... ... ... мемлекет тек қана құүқықтық қатынастардың орындалуына мүдделі
емес, алға қойған мақсат пен нысанаға ... және ... ... ... ... ... ... мүдделі. Осы қатынастардың бәрі
құқықтық қатынас болуы міндетті ... ... ... ... ... ... ... асырылуының міндетті және жалғыз тәсілі емес.
Бірақ соны да, біраз қоғамдық қатынастарды жүзеге асыру үшін, олар міндетті
түрде ... ... ... бұл осы ... ... ... ... сонымен бірге ... ... ... Біз ... ... қатынастардың ерекшелігі мынада, нақты
тұлғалардың арасында заңды түрде бекітілген өзара ... ... ... нормаларымен реттеледі, ал оларды жүзеге асыру,
мемлекеттің күштеу шарасымен қамтамасыз етіледі. Заңды ... ... ... ... ... ... ... асуы мемлекет мүддесіне сәйкес
мына жағдайларда ғана қамтамасыз етілуі мүмкін, егер ол ... ... ... болса, егер олардың қатысушыларының жүріс-тұрысы заңды
түрде бекітілсе және егер де осы ... ... ... ... ... етілсе. Қандай қоғамдық қатынастар ... үшін ... ... ... ететіндігін абстрактылы түрде шешуге
болмайды.
Қоғамдық қатынастардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау жолымен
анықтауға болады. Қоғамдық қатынас қажеттігіне байланысты құқықтық нысанда
(формада) алынған да, ол әрдайым ... ... ... ... ол ... ... бір құқық салсымен реттелетін қатынас ... ... ... ... қатынастардың жалпы белгілермен қатар, ол ... ... ... өзіне ғана ерекше белгілерге ие болады.
Осындай ерекше белгілер ... ... да тән, олар осы ... ... ... жиынтығының арасынан азаматтық құқық нормаларымен
реттелген қатынастарды айқындауы қажет.
Құқықтық қатынастардың бір түрі ... ... ... нормаларымен
реттелетін қатынасқа тоқталайық, яғни азаматтық-құқықтық ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері заңды ... ... ... Реттелетін қоғамдағы қатынас.
Азаматтық-құқықтық қатынас барлық қоғамдық қатынас сияқты тұлғалардың өзара
қарым-қатынасы болып табылады. Ол кем дегенде екі ... ... ... не ... ие ... немесе бұл екі жақта ... ... онда ... ... ... мен ... ... ие болады [4].
Азаматтық-құқықтық қатынас барлық құқықтық қатынастарға тән ... ... тек ... тән ... ие. ... ... ... қатынастар” деген еңбегінде, азаматтық-құқықтық
қатынасқа тоқталып, оның құрылысындағы ерекшеліктерді ашқан. ... ... ... ... ... ... ... айыратын
сыртқы белгілерге тоқталайық.
Бірінші белгі, азаматтық құқықты қорғау тәсілі болып табылады. ... ... ... ... ... жақ ... ... онда азаматтық
талап тәртібімен олардың еркінен тыс және ... ... ... ... Бірақ сол тәртібімен қорғау арқылы азаматтық құқықтарға бірдей
қолданылмайтын және ... ғана тән ... ... ... тәртіппен қорғалады және керісінше әкімшілік құқықтан туындайтын
құқықтық қатынастар сот тәртібімен қорғалуы мүмкін.
Екінші белгі, азаматтық-құқықтық қатынастардың пайда болу ... ... ... ... ... болу ... қатысушыларының өз еркімен көңіл білдіруін айтамыз. Бұл белгі де
бірінші белгі сияқты барлық азаматтық қатынастарға ... және ... ... ... ... ... Себебі азаматтық-құқықтық қатынастар өз еркімен
көңіл білдіру ... ... да ... ... ... зиян ... ... олар әрі қарай әкімшілік құқықтық қатынастар
сияқты ... ... ... ... бола ... ... әкімшілік
актіден келісім жасау міндеттемесінің пайда болуы), соңында бір әкімшілік
акты азаматтық да және әкімшілік те ... ... ... ... ... ... қорларды бөлу әкімшілік актысы бойынша жеткізіп
беруші мен қабылдап алушының арасында ... ... ... ... мен акт ... органның арасындағы әкімшілік құқықтық қатынас
пайда болады).
Үшінші белгі, азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ішінде азаматтардың арасындағы
қатынастарды реттейтіндер диспозитивтік сипатта болады. Бірақ бұл белгіге
салыстырмалы ... ... ... ... ... ... әкімшілік құқықтық
кейбір нормалары да диспозитивті болуы мүмкін, ал ... ... ... ... нормалары, заңды тұлғалар арасындағы
қатынастарды реттейтін нормалар, ... ... ... ... сипатта болады.
Төртінші белгі ретінде азаматтық-құқықтық қатынастардың тоқтатылуының
ерекше тәсілін алып қараймыз. Жаңарту, есепке алу, қарыздарды ... ... ... білдіру және де басқа да тоқтатылу ... тек ... ... ... ... құқық салалары білдірмейді, тек
қана әкімшілік-құқықтық қатынастағы өкімет ... бір ... ... ... ... ... бұл еңбегі де жеткілікті дәрежеде нақты емес,
себебі барлық азаматтық-құқықтық қатынастар жаңартылуы немесе есепке ... ... ... емес ... ... ... жаңарту
немесе есептеу жолымен жоюға болмайды), қарыздарды жинау арқылы азаматтық
құқықтық ... ... жол ... ... ... арасындағы
бұл құқық қолданылмайды), қатынастарды бір жақты ... ... ... азаматтардың арасындағы қатынастарда ерекше жағдайда ғана ... ... біз ... ... ... ... қана
азаматтық-құқықтық қатынасқа қолданылмайды. Бірақ бұған ... ... ... ... және ең ... ... қатынастардан
айырмашылығы бар.
Осы екі құқықтық қатынастың арасындағы бір айырмашылық ... ... ... ... қатынастың
субъектілерінің құқықтық статусы, олардың атқаратын қызметіне байланыссыз
тең. Сондықтан құқыққа ие субъект ... ... ... бір ... ... сәйкес талап етуге құқылы, бірақ оның ... ... ... Ал ... ... келісім бойынша анықталған қызметті ... ол ... ие ... ... ... Екі ... мен міндеттері тең жағдайда болады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... құққа ие ме, әлде ... ие ме оған ... ... ... билік ету функциясымен қамтамасыз етілген. Ал
соңғысы құққа ие ... ... да, ... ... ... ... азаматтық-құқықтық қатынас өзінің барлық ... ... ... ... ... ... ... сипатында. 2) субъективтік құрамында. 3) объектісінде 4)
құқықтары мен ... ... ... ... ерекшелігі. Азаматтық-құқықтық пәніне
кіретін қоғамдық қатынастар жақтардың тепе-теңдік ... ... көп ... ... ... оған ... ... жүзеге асырылады. Әдетте азаматтық-құқықта ... ... ... негізгі шарт болып табылады. Бұл азаматтық-құқықтық
қатынастың сипатына әсер етеді. Жақтардың тепе-теңдігі және ... ... ... тәуелсіздігі азаматтық-құқықтық қатынаста ең ... ... ... Азаматтық-құқықтық қатынаста жақтардың біреуі
екінші жаққа бұйрық бере ... және ... ... ... ... ... бір ... орындауға еріксіз көндіре алмайды. Егер де
азаматтық-құқықтық қатынасқа, құқықа ие жақ ... ... ... ... талап етсе, бұл тек қана олардың арасындағы шартты
немесе тіке заңның нұсқауының күшімен жүзеге ... ... ... беруші
мердігерден белгілі бір жұмысты орындауын талап етуге құқылы, бірақ ... ... ... шарт ... ... ғана ... келісім
береді. Тіпті азаматтық-құқықтық оның қатысушыларының еркінен тыс асырылған
кезде де, ... ... ... ... ... ... зиян
келтіру жағдайда әдепті міндеттеме көбіне зиян келтірушінің ... ... ... ... бұл ... ... да жақтар заңды тепе-
теңдік жағдайда болады және тек қана заңға бағынады.
Жақтардың заңды тепе-теңдігі ... ... ... Осы ... ... ... құқықтық қатынасты табиғаты да
өзгереді. Азаматтық-құқықтық қатынастан басқа құқықтық қатынасқа айналады.
Мысалы, жергілікті әкімшіліктегі ... ... ... ... ... қатынасқа түседі және жергілікті әкімшілікпен заңды тепе-
теңдік жағдайда болады. Егер жергілікті әкімшілік жер ... ... ... пәтер бөліп берсе, ондай жағдай өзгереді. Бұл жердегі
құқықтық ... ... ... ... қатысты билік ету
құзіретіне ие орган ... ... тұр, ... бұл ... ... ... жоқ. Және бұл құқықтық қатынас өзінің заңды табиғаты ... ... ... әкімшілік-құқықтық қатынас болады.
1.2. Азаматтық-құқықтық қатынастың мазмұны, нысаны және түрлері.
Азаматтық-құқықтық қатынастың мазмұнын оның қатысушыларының ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің
туындауының, өзгеруінің және ... ... ... ... және ... бірақ азаматтық құқықтар мен міндеттерді
туындататын заңды фактілер жатады. Азаматтық ... ... ... ... ... : ... құқықтар мен міндеттер заңда көзделген
негіздерден, ... ... мен ... ... әрекетінен пайда
болады, өйткені ол әрекеттер азаматтық заңдарда ... ... ... мен мәніне байланысты азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... мен ... ... Оқиғалар –
азаматтық құқықтық қатынастардың еркінен туындайтын жағдаяттар (Мыс, ... ... ... жер сілкіну, су тасқыны сияқты табиғат апаттары
және т.б.). Әрекеттер – адамның еркіне байланысты туындайтын ... ... ... ... беру, зиян келтіру және т.б. Жекелеген
жағдайларда егер онда ... еркі ... ... ... те
осындай жағдаятқа жатуы мүмкін.
Қоғамдық-қатынастарды азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... әрекеттерін анықтайтын субъективтік құқықтар мен
міндеттерге ие болады. Құқықтық қатынаста ... ... ... ... құқықтары мен оларға жүктелген міндеттерге
сәйкес жүзеге асырылады.
1.Кез-келеген құқық қатынасы оның субъективті құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттер де азаматтық құқық қатынасының
мазмұны болып табылады.
Субъективті құқық дегеніміз берілген тұлғаның ... ... ... азаматтық құқық мазмұны жағынан әр түрлі. Субъективті
құқықтың ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Мысалы, меншік құқығы: а)белгілі бір ... үшін ... ... ... ... ... ... және
оған билік ету мүмкіндігін;ә) басқа адамдардың ... ... ... ... асыруға меншік иесіне кедергі жасамауын талап ету; б)
меншік құқығы бұзылған жағдайда құқық бұзушылықты жою үшін ... ... ... қорғау тәртібі шараларын пайдалану мүмкіндігін қамтиды
(Азаматтық кодекстің 188 – бабы).
Міндетті ... ... ...... ... ... ... деп түсініледі. Алайда, азаматтық құқықта міндеттің әр түрлі
болатынын ескеру керек.
Азаматтық ... ... ... ... сипатта
болады. Алайда азаматтық заңдарда тыйым салулар мен нұсқаулар сипатындағы
ережелер де белгілі. Құқықтың ... салу ... ... ... ... ... де ... Мысалға,
тараптардың шарттан бір жақты бас тартуын немесе оның ережелерін бір ... ( ... ... 401 – ... ... құқық қатынасында тараптар құқық берілген
және міндетті тараптар болып екіге бөлінеді. Екі тараптың екеуінде де ... ... ... тұлға болуы мүмкін, мысалы, бірлесіп зиян келтірген
тұлғалар бұл ... ... ... ... ... ... қатнаста белгілі
бір тұлғалар қатысуы мүмкін, алайда кейбір ... ... ... ... жағынан саны белгісіз тұлғалар ... ( ... ... ... ... жұрт ... міндетті).
Азаматтық құқық қатынастарына қатысушылардың әрқайсысы бір
мезгілде құқық, берілген және ... ... ... ... кездеспейді.
Мысалы, сатып – алу сату шарты ... ... ... сатып алушының
меншігіне беруге міндетті және сонымен бірге одан ... бір ақша ... ... етуге құқылы. Ал сатып алушы бұл соманы ... ... ... ... қатар мүлікті өзінің меншігіне беруді талап етуге де құқылы.
Азаматтық құқық қатынасына ... ... ... мұның өзі, атап айтқанда, құқық мирасқорлық себебінен орын ... ... деп ... ... – ақ ... мен ... ... құқық ізаштардан екінші тұлғаға – құқық мирасқорларға ... бұл ... ... ... ... ... ... орнын басады[7].
Құқықтық мирасқорлық әмбебап ( жалпы) не сингулярлық( жекеше)
болуы ... ... ... ... бір заңдық актінің нәтижесінде
құқықтық мирасқордың барлық құқықтық қатынастарында құқықтық мирасқорлыққа
жол берілмейтінін қоспағанда ... ... ... ... Мысалы, заңды тұлғалар қосылған жағдайда олардың құқықтары мен
міндеттері Азаматтық Кодекстің 46 – бабына сәйкес, ... ... ... тұлғаларға ауысады; мұраны қабылдауына байланысты мұрагерлер қайтыс
болған адам қатысқан мүліктік құқықтық қатнастардың субъектісіне ... ... ... – қандай да болсын бір құқық ... ... ... ... ... ... ... талап қою құқығын
басқа тұлғаға берген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қатынастарында (есімге, авторлыққа және т.б.
құқықты басқа адамдарға ауыстыруға болмайды). Сондай-ақ бұлайша ауыстыруға
заңмен ... ... ... ... құқықтық мирасқорлыққа жол
берілмейді.
1.Азаматтық құқықтық қатынастар әдетте: а) мүліктік және ... ә) ... және ... б) ... және ... деп
ажыратылады.
Бұлайша бөлудің негізіне әртүрлі белгілер алынғандықтан, бір ғана
құқық қатынасы бір емзгілде ... ... ... (мысалы,меншік
құқық қатынасы) не мүліктік, салыстырмалы, міндеттемелік (мысалы, заем
шартынан ... ... ... және т.б. ... ... ... қатынастары мүліктік қатынастар мен мүліктік емес
қатынастарға бөлу мынаған негізделген: мүліктік құқық қатынасының белгілі
бір ... ... бар, ... ... ... емес ... мынадай мазмұны болмайды және жеке адамның кейбір ... ... ... ... және ... ... етеді.
Азаматтық құқық негізінен алғанда ... ... ... құқық қатынастарына ... ... ... ... ретінде әрекет етеді. Ондай құқықтарды, әдетте,
беруге болады, яғни олар басқа адамға берілуі мүмкін не оған жалпы ... ... ... ... ... құқықтың жеке, оларды
иеленушілердің жеке ... ... ... берілмейтін болуы жиі
кездеседі. Оларды басқа адамға беруге не оған ... ... ... ... ... ... атақ, ар-ождан құқығы , авторлық,
құқық осындай болады.
Құқық ... тағы да ... және ... болып бөлінеді.
Бұлайша бөлу қатысушылвардың байланысы белгісіне негізделген. Субъективті
азаматтық құқығы бар ... ... ... ... тобы қарсы
тұратын құқық қатынастары абсолютті құқық қатынастары деп аталады. Мүліктік
(мысалы, ... ... ... және жеке мүліктік емес құқық қатынастары
(мысалы, туындыға немесе өнертабысқа авторлықпен ... ... ... ... ... Бұл ... меншікті заттың бір
субъектісі туындының немесе өнертабыстың авторы ... ... ... ... ... бәрі ... ... Олардың негізгі міндетті
келенсіз болып табылады және меншік ... өз ... ... ... ... ... және т.б. ... саяды.
Басқаруға құқықты адамға алдын ала белгілі адамдардың белгілі бір
айқын тобы қарсы тұратын құқық ... ... деп ... ... ... ... бірақ олар әрқашанда дәл анықталған болады. Мысалы,
азаматтар немесе заңды тұлғалар жасасқан ... ... ... салыстырмалы.
Заттың және міндеттемелік құқық ... ... ... атап ... Рим ... ... алатын «заттық»
немесе «міндеттемелік» болып бөлу ең алдымен құрлықтағы елдердің ... ... ... Егер де ... жүйе ... ... ... – Француз азаматтық кодексі) бұлайша болу онша айқын
көрінбесе, ... ... ... ... ... азаматтық
заңдар жинағынан Ресей Федерациясының кодексіне дейін) оның негізгі маңызы
бар.
Мейлінше жалпылама түрінде ... және ... ... ... ... ... ... заттық құқықтық
мәселені зат, абсолютті сипатта ... ... ... ... ... ... және ... құқық иесінің белсенділігін және
сонымен бірге өзіне қарсы ... ... ... ... ... қатынастарына олардың мәселесі белгілі бір ... іс – ... ... тән, олар ... ... ... және ... адам – несие берушіге қарсы тұратын ол борышкердің
белсенділігін керек етеді[8]. Мүлікті беру, ақша ... ... ... ... сондай іс – әрекет болуы мүмкін.
2. Азаматтық ... ... ... объектілерінің ұғымы
Азаматтық құқық объектілеріне қатысты проблеманы талдау алдында, менің
ойымша, ең алдымен жалпы құқық объектілеріне, олардың ... мен ... ... осы ... ... ... жүйесіндегі, соның
ішінде құқықтық қарым-қатынастардағы орны туралы мәселеге көңіл бөлген
дұрыс сияқты.
Сонымен, осы ... ... ... қарастыратын болсақ, біз құқық
теориясына сүйенуіміз керек. Құқық теориясына қатысты әдебиеттерде ... ... ... ... ... жөніндегі
тарауларда қарастырылады. Яғни, ... ... ... қарым-
қатынастардың бір бөлігі деп айтуға болады.
Шынымен де, құқық ... ... ... ... қарым-
қатынасқа анықтама берген кезде оны ... ... ... құқықтар
мен міндеттер арқылы өзара байланысты субъектілердің қоғамдық қарым-
қатынасы", - деп анықтайды ... ... де ... ... ... берілген. Мысалы, профессор
М.Н.Марченконың редакциясымен 1998 жылы Мәскеуде ... ... ... и права" деген оқулықта "құқықтық қарым-қатынас ... ... ... ... ... басқа да қайнар көздеріне
қайшы келмейтін мүдделерді жүзеге асыру және нәтижеге жету ... ... ... ... ... айрықша нысаны болып
табылады", - делінген ... ... ... ... ... ... деген сұраққа
жауап іздесек, олардың қатарына келесілерді ... ... 1) ...... ... мен ... асу ... әлеуметтік қарым-
қатынастың орнатылуы мен жүзеге асуының жалпы ... ... ... ... бір ... 2) құқықтық қарым-
қатынастың тараптары ретінде құқық субъектісіне тән ... ... ... ғана ... алады; 3) құқықтық қарым-қатынастың мазмұны
ретінде нысаны ... ... ... ... осы ... ... өзара әрекеті көрініс табады; ал, мұның ... ... ... ... және ... ... ... нәтижеге жету болып
табылады; 4) қоғамдық қарым-қатынастардың тек осы ... ... ... ... мен ... ... мен қолдануы, құқықтық
міндеттердің орындалуы жүзеге асырылады; 5) қазіргі қоғамда құқықтық қарым-
қатынастар қалыптасқан ... ... пен ... ... ... ... ... жету, мүдделері мен ниеттерін жүзеге асырудың негізгі
заңды ... бірі ... ... 6) ... ... ... ... құқықтық қарым-қатынастардың өзара ... ... ... ғана ... яғни ... ... осы ... бұзылуынан қорғайтын әдістер мен шараларға көрсететін
құқықтық нормативпен тығыз байланысы бар.
Осыған ұқсас ... ... ... та ... Оның ... құқықтық қарым-қатынастардың негізгі белгілеріне жататындар
келесілер: 1) ... ... ... нормалардың негізінде
қалыптасатын іс жүзіндегі қоғамдық қарым-қатынастың нысаны болып табылады;
2) ... ... ... ... ... құқықтар мен
міндеттерге ие болады (яғни, ... ... ... ... міндет
болмайды); 3) құқықтық қарым-қатынастар ерікті-саналық сипатқа ие (мысалы,
экономикалық қарым-қатынастар адамның санасына не ... ... ... ... ... құқықтық қарым-қатынастарға мемлекет кепілдік береді
және қажетті жағдайларда оларды мәжбүрлеу күш ... ... ... ... ... құқықтық қарым-қатынас ұғымына тікелей қатысты
және оның бөліктерінің бірі ... те ... Бұл ойды ... үшін
құқықтық қарым-қатынас ұғымын құрайтын элементтерді атап ... ... ... ... ретінде құқықтық қарым-қатынастың: 1)
субъектісін; 2) объектісін; 3) құқығы мен 4) міндетін, - ... ... ... ... ... ... сүйенсек, ол
құқықтық қарым-қатынас ұғымының үш эелементін бөліп көрсетеді. Олар: 1)
құқықтық қарым-қатынастың ... 2) ... ... яғни ... ... мен заңды міндеттердің өзі; 3) құқықтық
қарым-қатынастың объектісі.
Біз ... екі ... ... айырмашылығы жоқ, өйткені
В.Н.Хропанюк құқықтар мен міндеттерді бөліп көрсетсе, С.С.Алексеев ... ... ... деп біріктіріп қарастырады. Ал, құқықтық
қарым-қатынастарды құрайтын ... ... ... екі ... да өз көрінісін тауып отыр. Мұны профессор ... өзі ... Ол, 1999 жылы ... ... өзінің "Право: азбука – ... ... Опыт ... ... деген еңбегінде: "Құқықтық қарым-
қатынас – төмендегі элементтермен: 1) ... ... мен ... - ... қарым-қатынастың мазмұны; 2) субъектілер: ... ... ие ... ... ... ... ... – міндетке ие тұлға
(құқық міндеттелген тұлға); 3) ... ... - ... күрделі,
қоғамдық қарым-қатынас", - дейді [12].
Сонымен, құқық объектісі кез-келген құқықтық ... ... ... болып табылады.
Ал, енді құқықтың, құқықтық қарым-қатынастың ... ... ... ... ... Бұл ... мәселе.
Құқық ғылымында құқықтық қарым-қатынастың объектісіне байланысты
әртүрлі көзқарастар бар. ... ... ... ... ... осы қатынастарға қатысушы субъектілер мүдделерінің аясында
жататын әртүрлі материалдық және ... емес ... ... ... ... ішінен профессор С.С.Алексеев бұл көзқарасты ұстанған.
Оның ... ... ... ... ... ... ... заңды құқықтар мен міндеттердің бағыт алған
айналадағы құбылыстары (заттары)" [13]. ... ... де ... құқықтық қарым-қатынастардың объектісін осылайшы анықтайды.
Мысалы, ол былай дейді: құқықтық ... ... ... ... пайда болуына себеп болған материалдық не
материалдық емес игілік, айналадағы ... ... [14]. ... ... ... ... мысалы, профессор М.М.Агарков ұстанады [15].
Құқықтық қарым-қатынастың объектісіне ... ... көз ... кеңірек
тараған. Осы, екінші көзқарас бойынша құқықтық қарым-қатынастың объектісі
дегеніміз осы қатынастың әсер ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың әсер жасайтын
нәрсесін айқындау үшін, ... ... ... ... ... ... Бәрі білетіндей құқықтық нормалар ... ... ... әсер ... нәрсесі – адамдардың ерікті жүріс-тұрысы.
Ал, құқықтық қарым-қатынасқа ... ... ол - ... ... ... ... мен ... жекелеген субъектілерге
қатысты нақтылайды. Демек, құқықтық қарым-қатынастың объектісі ретінде оған
қатысушылардың іс ... ... ... ... ... болады.
Субъективтік құқық пен заңды міндеттің мазмұнына сәйкес құқықтық қарым-
қатынастарға қатысушылар өз жүріс-тұрысын түзейді.
Құқықтық ... ... ... ... маңыздылыққа ие. Ол қоғамның, мемлекеттің, тұлғаның әртүрлі заңды
мүдделерін қанағаттандыру мақсатында жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... өздерінің белгілі бір материалдық,
рухани және өзге де қажеттіліктерін қанағаттандырады (тұтыну тауарларын
сатып ... ... ... иеленеді және т.б.).
Құқықтық қарым-қатынастың объектісі ретінде мазмұны бойынша ... ... ... жүріс-тұрысы қарастырылады. Мүліктік қарым-
қатынастарда құқықтың объектісі ретінде белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... сатып алу – сату қарым-қатынастарының объектісі болып осы ... ... ... ... алу және сатуға байланысты жүріс-
тұрысы ... Екі ... ... ... ... ... шарт ... пайда болған құқықтық қарым-қатынастың объектісі болып осындай
өнімді ... ... ... ... бұл фирмалардың қызметі табылады.
Бірақ-та құқықтық қарым-қатынастардың барлығы мүліктік сипатқа ие бола
бермейді: субъективтік құқықтар мен міндеттер заттарға қатысты ... ... ... емес ... ... ... осы қарым-
қатынастарға қатысушылардың іс жүзіндегі жүріс-тұрысы ... ... ... ... ... белгілі бір әрекеттерді жасай
отырып құқықтық ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, Мүліктік емес қарым-қатынастарға
қатысушылардың жүріс-тұрысына әсер ете ... ... мен ... ... ... жетеді. Мысалы, еңбек қарым-қатынастарының
объектісі ... ... не ... ... ... ... олардың еңбегіне ақша төлеу бойынша әрекеттері табылады.
Әкімшіліктің осы ... ... ету ... жалақы алу құқығын
қанағаттандыруға бағытталған.
Сол сияқты қылмыстық процессуалдық қарым-қатынастардың объектісі ... әділ де ... үкім ... ... ... қылмыстық істерді алдын
ала және сотта қарау бойынша процеске қатысушылардың әрекеттері табылады.
Мемлекеттік-құқықтық және ... ... ... ... іс жүзіндегі әрекеттер ... ... ... бұл ... ұстанған ғалым – профессор
Я.М.Магазинер.
Сонымен, екінші ... тек ... ... ғана ... объектісі ретінде есептейді. Бірінші ... ... ... ... ... әрекеттерін есептеу керек
екенін тағы да еске салып кетейік.
1917 ... ... ... ... ресейлік құқық ғылымында біз
көрсетіп өткен екі көзқарасты да ұштастыратын концепция қалыптасқан болатын
(мысалы, осы ... ... ... Е.Н.Трубецкой,
Н.М.Коркунов). Бұл ғалымдардың ойы бойынша құқықтық ... ... екі ... ... 1) заттар; 2) әрекеттер [16].
Мысалы, Ресейдің азаматтық құқық ғылымының негізін қалаушы ғалымдардың
бірі – профессор ... ... ... ... ... ... ... объектісіне жан-жақты сипаттама берген [17]. Оның айтуы
бойынша ... ... деп ... ... құқық субъектісі ретінде жеке
тұлғаның иелігіне жататын нәрсені түсіну керек. Осындай тұлғаның ... ... ... ... ... және ... ... сондықтан-да объектісі бойынша барлық құқықтар - тұлғаға ... не ... ... ... не ... әрекеттеріне деген
құқықтар ретінде көрініс табады. Бірақ тұлғаға ... ... ... ... ал ... құқық болса, Д.И.Мейердің айтуы бойынша, тек
мүліктік қарым-қатынастарға қатысты, сондықтан-да тұлғаға деген ... ... орын табу ... ... ... біз ... екі буынды құрылымына тоқталуымыз қажет, яғни азаматтық
құқықтық объектілері ... ... мен ... ... ... - ... ... құқық қарым-қатынастарының объектісі, әдетте, заттар болса,
жұртшылық құқық ... ... – осы ... ... ... ... мұндай көзқарасты ұстансақ құқықтық қарым-
қатынастың объектісі осы қарым-қатынас ... ... ... ... ... субъективтік құқықтар мен міндеттерден тыс орналасады. Өзін
ойын одан ары дамыта ... бұл ... ... ... ... ... ... білдіреді. Оның ойы ... ... ... емес ... жеке ... ... ... болып табылады. Мысалы, билет сатып алу негізінде театрдағы операны
тыңдау ... ... ... деп айту қиын. Бұл жағдайда
құқықтық қарым-қатынастың әрекеті ... ... ... ... Осы
қарым-қатынас негізінде адамның белгілі бір ... ... Ал, ... қажеттіктердің қанағаттандырылуы болса
құқықтық ... тыс ... ... - ... В.Н.Хропанюк.
Құқықтану ғылымының мақсаты құқықтық қарым-қатынастарға ... ... ... ... ал осы ... ... себебі
болған заттар мен өзге де ... ... ... ... ... философия, социология, экономикалық ғылым, өндірістік практика, ал
құқық теориясы болса құқықтық қарым-қатынастар ... ... ... құқықтық қасиеттерін айқындауы тиіс.
Бұл көзқарас азаматтық құқық ... ... ... ... профессор А.П.Сергеев және профессор Ю.К.Толстойдың редакциясымен
1998 жылы Мәскеуде орыс ... ... ... право" оқулығында
әртүрлі материалдық және материалдық емес құндылықтарға ... ... ... ... ғана ... қарым-қатынастың объектісі бола алады, - делінген.
Сонымен, біз құқық объектісіне қатысты үш көзқарас бар екенін байқадық.
Осы көзқарастар бойынша құқық объектісі ... – 1) ... 2) ... ... және ...... ... құқық объектілерін ерекшелейтін белгілер
Жоғарыда айтылғандардың негізінде біз азаматтық ... ... ... Ол үшін ең ... ... ... ... азаматтық құқықтың объектісі қалай айқындалғанын және біздің
заңдарымыз қай концепцияға негізделгенін анықтауымыз ... ... ... құқық бойынша белгілі ғалымдардың
ұжымымен ең алғаш рет шығарылған "Гражданское право" ... ... ... ... ... ғылымның көзқарасы мүлдем
көрсетілмеген. Осы ... 83-ші ... ... ... ... ... құқықтық қарым-қатынастың объектісі болып осы
қатынастың ... ... ... табылады"[18], - деп қана қойылған.
Сондықтан-да, алдымызға қойылған сұраққа ... беру үшін ... ... ... жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінде
(жалпы бөлім) 3-ші тарау толығымен ... ... ... ... бұл ... азаматтық құқықтың объектісі ... ... ... айтылған. Ал, азаматтық құқық пен азаматтық
құқықтардың қандай айырмашылығы бар?
Біздің ойымызша, азаматтық құқық дегеніміз - ... ... бір ... осы ... ... ... ... жиынтығы ретінде көрініс
табады, яғни бұл жерде біз азаматтық құқық туралы объективтік құқық ... ... ... дегеніміз – ол, азаматтық құқық субъектілерінің
иелегінде бола алатын құқықтар.
Құқық теориясына сүйенсек, азаматтық құқықтың объектісі болып ... ... ғана ... ... Ал, ... ... объектісі
ретінде Азаматтық кодекстің 115 бабындағы 1-ші тармақта көрсетілгендей
мүліктік және жеке мүліктік емес игіліктер мен ... ... ... ... субъектілерінің осы игіліктері мен құқықтары
қандай жағдайда азаматтық-құқықтық қарым-қатынасқа айналады? - ... ... ... ... Бұл ... тағы да ... ... теориясына
сүйенуіміз керек. Осы теория бойынша субъектілердің жеке құқықтары мен
игіліктері іс ... ... ... жағдайда ғана құқықтық қарым-қатынас
пайда болады. Осыған ... ... жеке ... да, ... да ... бір ... қателеспейміз. Демек, бұл жерде ... ... ... яғни ... ... белгіленген азаматтық құқықтардың
объектілерін біз азаматтық құқықтың да объектілеріне жатқызсақ болады.
Мұны Қазақстанның белгілі ... ... ... берген
түсініктемесі де дәлелдейді. Субъективтік азаматтық құқықтардың объектісі
ретінде (бұл құқықтар тек азаматтық ... ... ... ... 115-ші бап ... мүліктік және жеке мүліктік емес
игіліктер мен құқықтар қарастырылады, - ... бұл ... ... құқықтар мен игіліктер азаматтық құқық субъектілерінің әсер ететін
пәні болып табылады, өйткені жалпы түрде объект дегеніміз субъектінің ... ... ... ... Бұл жағдайда құқық субъектісінің құқық
объектісіне жасайтын әсері айрықша болып табылады. Ол объектінің табиғи ... де ... ... тек ... көзделген шекте объектінің
құқықтық белгілері мен жағдайына ... ... ... ... ... бар ... да, шынайы түрде азаматтық құқық пен азаматтық
құқықтардың объектілері бір (ортақ), - ... ... ... ... ... ... ... оқулығының авторларымен де дәлелденеді, өйткені
олар ... ... ... ... ... ... - деп, - атай ... оның құрамында Азаматтық кодекстегі 115
бапқа сүйенген.
Азаматтық кодекстің 115 - ші бабына келетін ... ол ... ... ... - деп ... ... ... мүліктік
және жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтар ... 115-шы ... ... тармағында мүліктік игіліктер мен құқықтарға ... ... ... оның ... ... ... ... қағаздар, жұмыстар,
қызметтер, творчестволық интеллектуалдық қызметтің ... ... ... ... тауарлық белгілер және өнімдерге жеке сипат
беретін өзге де құралдар, мүліктік құқықтар және өзге де ... - ... ... 3-ші ... жеке ... емес игіліктер мен құқықтарға –
тұлғаның өмірі, денсаулығы, қадыр-қасиеті, ар-намысы, ... аты, ... оның жеке ... қол ... жеке және ... ... болу ... автор болу құқы, шығармасына ешкімнің де
қолсұқпаушылығы құқы және басқа ... емес ... мен ... енді көрсетілген баптың қай концепцияға ... ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық қарым-
қатынастың пайда болуына негіз болған ... мен ... ... ... ... құқықтың да) объектісі болып табылады деген
қорытындыға келуге ... Бұл ... ... ... право" деген ұжымдық оқулығында да жанама түрде белгіленген.
Ал, енді осы ... ... ... ... ... ... ретінде субъектілердің қажеттіктерін қанағаттандыру қабілеті бар
белгілі бір игіліктерге бағытталған ... ... ... ... - деп ... дұрыс сияқты. Өйткені біздің құқық
теориясы бойынша кез-келген құқықтың (құқықтық қарым-қатынастың) объектісі
болып тек қана ... ... ... Осы ... ... ... құқықтың да объектісі болып субъектілердің
белгілі бір қарым-қатынастары табылуы тиіс және бұл ... бір ... ... бағытталады. Мұндай қарым-қатынастың
негізінде материалдық ... ... де, ... ... ... ерекшелігі
неде десек – мұның ерекшелігі ... өз ... ... ... ... әсер ... емес, сонымен қатар белгілі бір материалдық
игіліктерге де өз ықпалын тигізуде, - деп жауап ... ... Осы ... ғалымдардың пікірі дұрыс сияқты, өйткені мүліктік қарым-қатынас
субъектілерінің өзара әрекеті азаматтық-құқықтық ... ... ... ... материалдық игілікке бағытталған жүріс-тұрысы осы
қарым-қатынастардың ... ... ... ... мен ... әрекеті қарым-қатынастың мазмұнын құрайды, ал мердігердің шарт
бойынша жұмыстарды орындау қызметі – осы ... ... ... ... ... субъектілердің жүріс-тұрысы
құқықтық қарым-қатынас объектісі бола бермейді, ол белгілі бір игіліктерге
бағытталған болса ғана объекті сипатына ие ... Ал, ... ... ... материалдық және материалдық емес игілікке бағытталу
белгісін) ескермейтін болсақ - ... ... – ол ... ... құрайды. Сонымен, тек белгілі бір игіліктерге
бағытталған субъектілердің жүріс-тұрысы ... ... бола ... ... ... ... ... ретінде игіліктердің
өзін де қарастыруға болмайды. Олар қандай болса да – ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері және
т.б. – объекті бола аламайды, - дейді белгілі ғалымдар. Шынымен де, ... ... ... ету ... емес, осы затқа байланысты субъектілердің
жүріс-тұрысына, олардың әрекетіне ықпал жасауға болады. Ал, ... ... емес ... ... ... ... ретінде
қарастырудың ешбір мәні жоқ.
Ал, енді азаматтық құқық ... ... ... ... ... ... құқықтардың барлық объектілерінің екі түрге бөлінетінін
айтып кетейік, олар – мүліктік және мүліктік емес 1) ... ... ... ... ... ... ... құқық
субъектілерінің қажеттіктерін қанағаттандыра алатын және азаматтық құқықпен
реттелетін қарым-қатынастар аясына ... ... ... және ... ... (мысалы, энергия, жұмыс, қызмет). Осыған байланысты, ... мен күн ... ... үшін ... ... да мүліктік игіліктердің
қатарына жатқызыла аламайды. Ал, ... ... ... ... табиғат
объектілері мүліктік мгіліктерге жатады, өйткені олар адам қызметінің
объектісі бола алады және ... ... ... ... ... ... Мәселен, Қазақстан Республикасы Конституциясының 6-
шы бабының 3-ші тармағы ... және ... ... 193-ші ... жер, оның ... су, ... және ... әлемі, өзге де
табиғи ресурстар, заң актілерімен ... ... ... ... ... мүліктік игіліктер болып табылады.
Мүліктік құқықтар ... ... ... ... алуға,
пайдалануға және иеленуге азаматтық субъективтік құқықтар ... ... ... ... ... ... кодекстің 188 және 195 баптары)
және міндеттемелік (Азаматтық кодекстің 268 бап) құқықтарды бөлір көрсетуге
болады.
Мүліктік құқықтардың ... ... ... ... ... ... ... бірдей, өйткені біріншісі екіншісінің бөлігі. Азаматтық
кодекстің 7-ші бабы мұндай ... 1) ... ... шараттар мен
өзге де мәмілелерді, сондай-ақ заңдарда көзделмегенімен, оларға ... ... 2) ... ... ... ... әкімшілік құжаттарды; 3) азаматтық құқықтар мен міндеттерді
белгілеген сот ... 4) заң ... ... салынбаған негіздер
бойынша мүлікті ... ... ... ... 5) ... үлгілер, ғылым, әдебиет пен өнер ... ... ... өзге де ... ... ... 6) ... зиян келтіру салдарын, сол сияқты басқа жақ есебінен мүлікті негізсіз
сатып алу немесе жинау (негізсіз баю); 7) ... мен ... ... де ... ... 8) заңдар азаматтық-құқықтық жағдайлар
басталуын байланыстыратын оқиғалар салдарын, - ... Бұл ... ... ... ... ... құқықтар субъектілердің өзге де
әрекеттерінен пайда болуы мүмкін (мысалы, демеушілік).
Тағыда бір айта кететін жай – ... ... ... мүлік деген
ұғымға тек мүліктік құқықтарды ғана емес, міндеттерді де жатқызады. Мысалы,
Азаматтық кодекстің 47-ші бабының 3-ші ... егер заң ... ... құру туралы шешімде өзгеше көзделмесе, мүлік (құқықтар мен міндеттер)
құқықты мирасқорына ол тіркелген кезден бастап ... - ... ... объектілерінің келесі ерекше белгісі – ол, осы
объектілердің негізі ... ... ... ... ... ие ... ... отырған Азаматтық кодекстің 115-ші бабы объектілер қатарына кез
келген құқықтар мен игіліктерді жатқызбайды, бұл бап ... ... ... керек деп талап етеді. Кез келген зат мүлік бола алмайды, ол
үшін бұл зат ... ... ие ... ... яғни ... ... құны мен тұтыну құны болады. Яғни, мүлік болу қасиеті табиғи
емес, әлеуметтік қасиет десек қателеспейміз. ... ... ... ... 2-ші ... ... бірақ бұл тізім толық емес, өйткені
мүліктің түрлерін бір тізбек арқылы бекіту мүмкін емес. ... бұл ... ... ... ... пен "радиочастоталық спектрді" жатқызуға
болады.
"Мүлік" деген жалпы ұғым тек мүліктік құқықтар мен ... ... ... ... да, сондай-ақ мүліктік талаптар мен қарыздарды
(мысалы, ... ... 119 ... 2-ші ... ... Сонымен
қатар, мүлік деген ұғымға мүліктік кешен де жатқызылады (мысалы, ... 119-шы бабы ... ... ... ... ... ... енді "мүлік" ұғымын құрайтын заттар ... ... ... ... бар ... заттар болып табылады. Оның
ішінде энергияның әртүрлі түрлерін, сұйық және газ ... ... ... мен ... ... және оның ... өкілдерін,
тіпті табиғи ортасынан бөлініп алынған бактериалар мен вирустарды да,
көрсетіп кетуге болады.
Азаматтық ... ... ... ерекше белгісі – олардың
айналым қабілеттілігі. Айналым қабілеттілігі ... ... ... бойынша бір субъектіден екінші субъектіге берілу (өту)
қабылеті. Азаматтық ... ... ...... айналымының құқықтық нысаны.
Мүліктің барлық түрлері де, егер заңдарда өзге тәртіп көрсетілмесе,
айналымға қабылетті ... ... ... ... ... тек ... ғана емес, басқа да арнайы заңдармен реттеледі.
Мысалы, жер учаскелері мен жерді пайдалану құқығының айналым ... ... ... ... ... ... бойынша құқықтардың өтуі
(берілуі) Азаматтық кодекстің (АК) 132-ші бабымен және ... ... ... ... ... ... айналым қабілеттілігі
Валюталық реттеу туралы ... ... ... ... ... ... Авторлық құқықтар туралы заңмен
реттеледі; өнертабыстарға құқықтың өту тәртібі Қазақстан ... ... ... ... ... мен ... көрсету
белгілеріне құқықтардың берілуі – Тауарлық белгілер туралы, қызмет ... ... және ... шығу ... ... ... заңмен
қарастырылған.
Айналымнан алынып тасталған заттардың тізімі өте қысқа және көбінесе
олар мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... құрамдарына байланысты заттар құқық объектісі бола алады,
сондай-ақ құқық субъектісі ретінде заңды құралдармен оның нақты ... ... ... ... ... ... құқықтық режиміне әсерін
тигізеді. Айтылған құқықтың зат түріндегі мүлік объектілеріне әсері кейбір
түсініктемелерді талап ... Бір ... зат ... ... ... ... пайдалы құрамын алатын объект ретінде көрінеді.
Затты пайдалана отырып субъект оған тек қана заңды ... ... ... ... ... пайдалану құқығының өзі – бұл мүліктен пайдалы
құрамын ... заңи ... ... бұл ... ... ... ... құқық пайдаланушылық және фактілі пайдалану, мүмкіндік және
шынайлық сияқты заңи және фактілік болып ... ... келе ... фактілік әсер объектісі ретінде мүлік ерекшеленеді.
Заттар мүлік сияқты әртүрлі болады және ... ... ... ... ... ... болады. Зат түсінігінде әртүрлі табиғи
ресурстар және адам еңбегінің өнімдері ... ... ... ... ... ... (мысалы: жылу энергиясы, электр энергиясы)
Өсімдіктер және жануарлар да зат ... ... ... (жылжымайтын дүние, жылжымайтын зат) ... ... ... ... ... және ... ... өзге мүлік, яғни орнынан олардың мақсатына сай емес шығынсыз
ауыстыру мүмкін болмайтын мүлік ... ... ... ... тҮрлері
3.1. Заттар
Заттың ұғымы туралы қазіргі қолданылатын заңда айтылмаған, оның ... ... ... ... зат дегеніміз, азаматтық құқық
тұрғысынан алып қарағанда, физикалық дене ретінде және еңбегімен жасалған,
сол сияқты ... ... де ... сыртқы материалдық дүниенің бір
бөлігі [19]. Заттар мүліктің ең көп ... ... бір түрі ... Заң ... ... ретінде адамға қатысты материалды
әлемде адаммен жасалған сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдық құрамдарына байланысты заттар құқық
объектісі бола алады, сондай-ақ құқық субъектісі ... ... ... ... ... әсерін тигізе алмайды, бірақта соңғы заттың құқықтық
режиміне әсерін тигізеді. ... ... зат ... ... ... ... ... талап етеді. Бір қарағанда зат
пайдалану құқығының субъектісі заттан нақты пайдалы құрамын алатын объект
ретінде ... ... ... отырып субъект оған тек қана заңды ... ... ... тигізеді. Бірақ пайдалану құқығының өзі – бұл
мүліктен ... ... ... заңи мүмкіндік, бірақ бұл ... ... алу ... ... ... және ... мүмкіндік және шынайлық сияқты заңи және ... ... ... келе заңи және ... әсер ... ретінде мүлік
ерекшеленеді.
Заттар мүлік сияқты әртүрлі болады және үнемі құқық ... ... ... ... ... Зат ... ... табиғи
ресурстар және адам еңбегінің өнімдері жатады. ... ... ... ... ... (мысалы: жылу энергиясы, электр энергиясы)
Өсімдіктер және жануарлар да зат болып табылады ... ... ... өзі ... және ... болып екіге
бөлінеді. Затты қозғалмайтындар ... ... екі ... ... жағынан затты жерден айыруға болмайтындығына және оны орнынан
қозғау үшін шығындану қажеттілігіне байланысты.
Құқықтық ... ... ... және ... ... Жылжымайтын мүлік құқығына пайда болуы, болмысы, тоқтатылуы
және берілуіне байланысты жылжымайтын мүлік ... ... ... мәні ... ... ... мүлікпен мәміле жазбаша немесе нотариалды
тіркеу арқылы ... ал ... ... құқық, олардың пайда болуы
және тоқтатылуы, ауысуы мемлекеттік тіркеуге жатады.
Жылжымайтын мүлікке ... ... ... зат) ... ... ... көпжылдық екпелер және ... ... өзге ... яғни ... олардың мақсатына сай емес шығынсыз
ауыстыру ... ... ... ... Кейбір жағдайларда, заң қозғалатын
мүліктерді, атап айтқанда, әуе және ... ... ... объектілері
қозғалмайтын түрге жатқызамыз.
Қозғалмайтын мүліктің ерекше түрінің бірі кәсіпорын болып табылады. Заң
бойынша кәсіпорын термині екі ... ... ... ... ... мұндай кәсіпорын мемлекеттік тіркеуден өтеді.
Кәсіпкерлік ... ... ... үшін пайдаланылатын мүліктік кешен құқық
объектісі түріндегі кәсіпорын деп танылады. Яғни ... ... ... ... ... ... ... немесе оның бір бөлігі сатып
алу-сату, ... ... беру ... және ... да ... ... мүмкін, ол әкімшілік тәртіппен өзге субъектіге берілуі
ықтимал. Мүліктік кешен ретінде ... ... оның ... ... ... ... түрлері енеді. Соның ішінде үйлер, ғимараттар,
құрылыстар, құрал-жабдықтар, шикізаттар, ... жер ... ... ету ... ... ... атауына белгілейтін белгілер, яғни
фирманың атауы, тауар белгілері заң құжаттарында ... ... ... және тағы ... ... ... болады. мүліктік кешеннен
қандайда бір обектіне алу ... ... ... ... ... ... құқығы және өзгеде құқықтары басқа тұлғаға ... сол ... ... ... ... ... ... берілуін талап ете алады.
Қозғалмайтын заттарға жатпатын мүлік, оның ішінде ақша мен бағалы қағаздар
қозғалматын ... деп ... Заң ... ... ... ... мүлікке құқықтарды тіркеу талап етілмейді.
Мүлік бөлінетін және бөлінбейтін болуы мүмкін. ... ... – бөлу ... ... өз ... ... ... алатын болсақ, ешқандай шығынсыз азық-түлікті, ... және сол ... ... ... ... және ... бұл
заттардың әр бөлігін бұрынғы өз мақсатына сәйкес пайдалануға болады [21].
Құқықтық көзқарас бойынша бөлінбейтін мүлік ... - ... ... ... бөлуге болмайтын немесе заң ... ... ... ... ... Мысалы, автокөліктер, музыкалық
аспаптар, үй жиһазы және тағы басқа заттарды жатқызуымызға ... ... ... бөлінбейтін заттар физикалық тұрғыда өз бетімен
болатын бір түрлі ... ... ... ... ... ... Олар жалпы шаруашылық немесе басқа мақсаттағы заттар, мысалы,
мебель гарнитуры, ас үй сервизі, арнайы ... және тағы ... әр ... ... тек бірігу мәні белгілейтін ... ... ... ... ... бір ... құрайтын болса, олар бір зат
(күрделі зат) деп қаралады. Күрделі зат жөнінде айтылған мәміленің ... ... ... ... оның барлық құрамдас ... зат ... ... ... ... өз ... ... қосатын және өзінің құрамдары бойынша бір-бірінен
ерекшеленетін заттар. Екіншіден, ... ... ... өз ... бір ... ... Үшіншіден, толық бір құрамды құрайтын күрделі
заттардың мақсаты заттардың қосылуымен белгіленеді. ... ... ... жер ... ... құылыс немесе басқа да жылжымайтын
мүліктерді қарастыруға болады. ... зат ... ... қатар өз
құрамына біртүрлі заттарды қосады. Мысалға, өзіне бірнеше бірдей кеселерді,
тарелкаларды, сондай-ақ басқа түрдегі шайнекті және тағы ... ... ... ... ... заттарда әртүрлі заттардың саны екеуден кем
болмауы керек. Бұл ... аяқ ... ... ... және т.б. ... ... қатарына саны жағынан көп болатын заттарда ... ... ... ... ... жиһаз гарнитуры, техника комплектісі
соның ішінде ... ... ... бар ... айтуға болады.
Күрделі заттың түсінігі бөлінбейтін заттың түсінігіне ұқсас болып
келеді. Сондықтан оған ... ... ... ... ... Күрделі зат сондай-ақ физикалық тұрғыда бірнеше заттардан
тұратын, бөлінбейтін заттың құқықтық ... ... ... ... ... ... заңда затты басты және керек жарақ (қосалқы) деп ... зат деп ... бола ... және азаматық құқықтық қатынастың тікелей
пәні болып табылатын затты айтады. Керек ... ... зат ... ... ... ... ... шаруашылы мақсаты бір болады, егер заңдарда
немесе шартта өзгеше белгіленбесе, басты затқа ... ... ... ... ... ... музыкалық құрал және оның ... және оның ... және т.б.. ... ... ... яғни бұл жағдайда
музыкалық құрал және картина негізгі мәнді иеленіп басты зат ... ... яғни ... және рама ... ... ... мәнге ие
болмайды және басты затқа қызмет етеді.
Ал, ресей әдебиетінде басты жылжымайтын мүліктердің, яғни ... ... және ... ... ... ... жерге қатыстылары үйлер, диірмендер, көпірлер, өзендер, көлдер,
арықтар, батпақтар, жолдар, бұлақтар және сонымен қатар жер ... ... ... ... ... және фабрикаларға қатыстылары олар:
завод және фабрика құрылыстары, ыдыстар, құрал-жабдықтар, жерлер, ормандар,
кен көздері және т.б. ... ... ... ... ... айналар, үйдің сыртқы және ішкі беттеріне орналасқан ... ... ... ... ... [22].
Азаматтық заңда жемістер, азық түлік және табыс деген заттарда
қаралған. Бұл – ... ... ... ... түсім. Жемістердеп
отырғанымыз малдың төлі, жүні, сүті, жұмыртқасы, ... ... ... ... және т.б., ал азық-түлік дегеніміз өндірістік мақсатқа ... ... ... ... ... табылады. Азық түлік ретінде еңбек
процесі нәтижесінде басқа заттарды пайдалана отырып ... ... ... ... ... ... ... шығарған өнімдері
және т.б., ал табыстар азаматтық айналымда пайда түсіретін және ... ақы, ... банк ... ... пайыздар және тағы басқалар
жатады. Өндірістік қызметтен немесе заттарды ... ... ... табыстар.
Жануарларды да азаматтық құқықтың ... ... ... ... ... ... құқықтың объектісі ретінде азаматтық
құқықтың жалпы нормалары қолданылады. Сонымен қатар нормативті ... ... тірі ... ... ... ... яғни жануарларға қатыгездікпен қарауға жол берілмейді.
Қазақстан ... ... ... ... ... дүниесі табиғи ресурс ретінде мемлекетің меншігінде болады ... ... ... пайдалану және қорғау арнайы заңдармен
регламенттеледі.
3.2 Ақша (оның ішінде шетел валютасы)
Азаматтық құқық ... ... ... бірсыпыра өзгешеліктері бар.
Ақша төлемнің заңды құралы болып табылады: ақшаға шағылып ... ... ... ақша ... ... ... Тектес
қасиеттері заттардың ішінде ең ... ... ... ақша.
Ақшалай сомма төленгенде ақшаның саны ... ... ал ірі - ... ... мән ... ... ... Республикасының бүкіл
аумағында өз құны бойынша ... ... ... ... ... ... әдебиеттерімен саралануына байланысты ақшаның экономикалық
функциясы көптүрлі болады. Ақшаның ... мәні ... ... ... бекітілген. К. Маркстың көзқарасы бойынша ақша – тек қана
зат емес оның негізгі мәні темір мен ... ... емес ... ... ... көрсетеді.
Материалды әлемнің пәні ретінде нақты ақша, ақша белгілері нысанында
банкноттық және монеталық зат ... Заңи ... ... ақша ... ... және азаматтық айналымға қатысады.
Қолма-қол ақшасыз және ... ... ... ... ... ... әдебиеттерінде ақша заттар ретінде
қарастырылады.
Осындай сипатпен ақшаны азаматтық ... ... ... ... ... болады: ақша зат ретінде (нақты ақша) азаматтық құқықтың
объектісі және ... ... ... ... ие ... ақша.
Мүліктің түрлеріне шетел валютасын жатқызуға болады. Шетел ... ... ... ... ... ... енгізілген.
Валюталық құндылықтар болып табылатын мүлік түрлері заң ... 1996 ... 24 ... ... ... ... ҚР ... валюталық құндылықтарға мыналар жатады: бағалы қағаздар, төлем
құралдары, шетел валютасы ... ... ... ... ... түрінде аффинирленген алтын.
Шетелдік валюта – бұл шетел мемлекеттерінің төлем құралы ... ... ... ... ... ...... ұйымдарының немесе арнайы органдарының ... ... ... ... ... ... [23].
Шетел валютасы нарықтық қатынастардың дамуына және кәсіпкерлердің ішкі
экономикалық қызметтерінің кеңейуіне байланысты ерекше мағынаға ие болды.
Бұл қызмет ... ... ... ... көзі ... ... валютасын
пайдалану ережесі ауыр және жеткілікті негізде күрделі.
Қазақстан Республикасының аумағында шетел валютасымен есеп ... ... ... ... ... ... ... деп
танылатын мүлік түрлері және олар арқылы мәмілелер жасау ... ... ... ... ... меншік құқығы Қазақстан
Республикасында жалпы негіздерде қорғалады.
3.3 Бағалы қағаздар
Азаматтық айналымдағы басқа да ақшалай ... ... ... орын ... ол ... ... ... қағаз болып, тиісті
нысанда және міндетті реквизиттерді сақтайтын, жүзеге асырылуы ... тек оны ... ... ... ... ... ... құжат болып табылады.
Бағалы қағаз түсінігі азаматтық және сауда айналымдағы орындалатын
қызметтерді талдау нәтижесінде туындайды.
Заң тілімен айтқанда ... ... ... ... сақтай
отырып, жүзеге асыруын тек оны көрсеткенде ғана мүмкін болатын мүліктік
құқықтарды куәландыратын құжат ... ... ... ... ... құжаттары, яғни заңды маңызды фактілерді немесе оған негізделген
құқықтық қатынастарды куәландыратын мазмұны бар ... ... ... ... сай ... ... байланысты түрлі қызмет атқарады.
Бағалы қағаздар жұмыс айналымда тек қандай да бір ... жету үшін орын ... Олар ірі ... ... құру саласында
төлем және есеп айырысу немесе тауар айналымы жүйесінде қажетті құрал болып
қызмет етеді. ... ... ... ... ... ... жұмылдыруда және оларды өндіріс және айрбас саласында дұрыс
орналастыру процесінде инструментарий ролін орындайды.қоғамның ... ... ... ... ... бөлісуге қатысуға мүмкіндік
беретін бағалы қағаздар ... ... ... болып жұмыс
белсенділігін арттырып және ұлттық ... ... ... ... ... ... оны көрсету ондағы көрсетілген
құқықтарды жүзеге асыру үшін қажет. Мұндай қағаздар бағалы қағаздар ... Бұл ... ... ... ... ... – акция, облигация, банк
сертификаты, коносамент және бағалы қағаздар туралы заң құжаттарында немесе
соларда белгіленгентәртіп ... ... ... қатарына жатқызылған
басқа да құжаттар жатады. Барлық осы ... ... ... ... саласына тән және өз мазмұны бойынша әртүрлі ... тән ... ... ... ... ... ... ондағы
көрсетілген құқықтарды жүзеге асыру үшін.
Бағалы қағаздар мазмұнын құрайтын ... ... ... ... ... жатуы мүмкін. Көбінесе олар міндеттілік құқына
жатады. ... олар ... ... ... яғни секундарлық құқыққа
жататын әрекеттерді жасауға құқық беретін болуы мүмкін. Осыған ... ... ... ... ... да бір ... байланыстылығы сонша,
бұл құжатсыз ол жүзеге асырмайды, басқа ешкімге берілмейтін құжат ретінде
анықтауға болады. Бұл анықтама барлық бағалы ... ... ... ... болып табылады. Бұл анықтамаға сүйенетін болсақ, бағалы қағаздардың
ерекшеленетін белгілі қағащдар өзімен және оның ... ... ... ... болып табылады. Мұндай байланыс дәрежесі түрлі
болыды, бірақта бағалы ... ... ... ... ... ондағы
құқықтарды жүзеге асыруға да, оны басқа біреуге де болмайды. Нақты бағалы
қағаздың ... ... ... ... оның ... ... үшін қағазды ұсыну міндетті тұлға және құқық берілген тұлға үшін де
маңызы бар [25].
Сөйтіп, бағалы қағаз деп белгіленген ... ... тек оны ... жүзеге асыруға мүмкін болатын мүліктік құқықтарды куәландыратын
құжатты айтуға болады.
Қазақстан ... ... ... 130 ... бағалы қағаздар қатарына: облигация, коносамент, акция және
заң актілерінде немесе соларда белгіленген ... ... ... ... да құжаттар жатады.
Акциялар – бұл бағалы қағаздың негізгі түрі ... ... ... ... ... ... және олардың айналымда жүруі
Қазақстан Республикасының заңдарымен де реттеледі. Бұл заңдар негізінде
акцияларға оның ... ... ... ... ... және ... ... пайданың бір бөлігін алуға құқықты,
қоғамды басқаруға қатысуға құқықты және қоғам жойылған жағдайда оның қалған
мүлкінің бір ... ... ... акционерлік қоғамның жарғылық қорына
салып салынғанын куәландыратын, бағалы қағаздың бір түрі ретінде ... ... ... ... ... ... ... бойынша бірдей
және акциялармен ... ... ... ... акционерлік
қоғамды құру үшін қаражаттарды жұмылдыру жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... тек өзінің салымдары
көлемінде жауап ... ... ... ... ... мұндай бағалы қағаздың ұстаушы
акциямен расталатын үш негізгі құқықты иеленеді:
– дивиденттер ретінде акционерлік қоамның пайдасына бір ... ... ... ... ... бір кезеңдегі жұмысына түскен
пайдасынан белгілі бір кезеңдерде беріледі;
– акционерлік қоғам таратылған жағдайда оның мүлкінің бір ... ... Бұл ... АҚ ... ... ... және АҚ-ға өздерінің
тараптарының білдіретін несие берушілердің алдындағы бюджет ... тағы да ... ... ... ... ... ... кейін пайда болады;
– дауыс беру арқылы, акционерлік қоғамның органдарына ... ... ... қоғамға байланыстыақпараттарды алу арқылы
акционерлік қоғамның қызметін басқаруға қатысу құқығы [27].
Акцияның түріне ... ... ... ... ... байланысты әртүрлі болады. Акционерлік қоғам туралы заңға сәйкес
акцияның ... ... ... ... жай ... және артықшылықты
акциялар.
Жай акциялар бойынша ... ... ... қоғамның
пайдасына байланысты. Неғұрлым пайда көп болса, соғұрлым ... ... ... де ... ... ... егер ... болмаса акция иесі
дивидентті де алмайды.
Жай акция, артықшылықты ... ... оның ... ... тексеру комиссиясын, бақылаушы кеңесті және бақылауды жүргізуге
құқықты береді. Бір акция акционерлердің жалпы ... бір ... ... ... егер, қоғамның жарғысында өзгеше ... ... ... ... ... ... ... Бірақ жай акцияларға
қарағанда, артықшылықты акциялар олардың иелеріне, компанияның пайдасына
байланыссыз дивиденттерді ... ... ... артықшылық құқық
береді. Артышылық акцияның ... ... ... ... пайданың
көлемін беруге кепілдік берілген. Артықшылықты акциялар бойынша дивиденттер
жай акциялар бойынша дивиденттердің алдында беріледі. ... ... ... ... жағдайда, артықшылықты акциялардың иелері жай
акциялардың иелеріне қарағанда, қоғамның мүлкін ... ... ... ие ... ... берушелердің талаптарын орындап
болғанан кейін, ... ... ... ... ... қоғамның мүлкінен өздерінің үлестерін ... ... ... ... оны ... облигацияның атаулы құнын немесе өзге
де мүліктік эквивалентін облигация шығарған тұлғадан оны ... ... ... алу құқығын куәландыратын бағалы қағаз облигация
ретінде танылады. Облигация, ... ... оны ... онда нақты
көрсетілген номиналды бағасынан нақты процентті немесе ... да ... ... ... ... ... ұстаушы, қоғамның жарғылық қорына өзінің қаржыларын
салмайды, яғни басқару құқыққа ие ... ... оның ... ... ... және ... ... алушыныңарасында болатын заем
қатынастарын куәландырады. Эмитент ... ... ... ... тұлғалар
– АҚ шығуы мүмкін. Мемлекеттік облигацияларды шығару көбінесе мемлекеттің
бюджеттің дефициті жағдайында жүзеге асырылады және ... ... ... ... Сонымен қатар, нысаналы облигацияларды шығару арқылы,
тауарларды реттеудің арнайы жүйесі ... ... ... ... ... ... оларға қосымша қаражаттарды ... ... ... ... береді.
Облигацияларды кімнің шығарғандығына байланысты олар келесі түрлерге
бөлінеді:
ішкі мемлекеттік заңдардың облигациялар;
жергілікті заңдардың облигациялары;
кәсіпорындардың ... ... ... және ... да ... ... қамтамасыз етуге байланысты сұрақтар жеке-жеке реттелмеген.
3.4 Шығармашылық интеллектуалдық қызметтің ... ... ... ... ... мен ... ... шығармашылық қызметтерінің нәтижесі болып табылады.
Интеллектуалдық шығармашылық қызмет ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның құқық субъектісі
ретіндегі ... ... 2) ... ... ... және ... қызмет және жұмыс атқару нәтижесіндегі өнімдері) жекешелендіру
құралдары. Азаматтық заң актілерінде белгіленген реттер мен ... ... ... ... ... ... интеллектуалды қызметтің
нәтижелеріне және оларға ... ... ... ... жеке немесе заңды тұлғаның өзі орындайтын жұмысының немесе
қызметінің өнімдеріне ерекше құқығы танылады. Ол ... ... ... ... қызмет көрсету белгісі және т.б.
Интеллектуалды меншік құқығы – бұл оны иеленушінің ... ... ... ... бойынша заңмен тиым салынбаған тәсілмен
билік ету, басқа тұлғаға өз құқығын толығымен ... ... ... ... ... ... ... билік етуге жол береді.
Интеллектуалдық меншік құқығына жататындар: ғылыми еңбектер, әдебиет
пен мәдениет, аудиовизуалдық шығармалар, ... табу ... ... ... ... ... жетістіктер, интегралды схема
топологиясы, ... ... ... басқада нәтижелері,
фирмалық атаулар, тауарлық белгілер және қызмет көрсету белгілері.[1]
Ойлап табу ... ... ... ... ... ... ... схема топологиясы, тауар белгілері
және қызмет көрсету белгілері және кейбір ... да ... ... ... түрі ... қарастыра отырып өндірістік меншік
деп атайды.
Шығармашылық интеллектуалдық қызметтің ... мен ... ... меншіктің) объектісі болуы мүмкін даралану
құралдарын пайдалануды үшінші жақтар құқық ... ... ... ... Ал ... ... жағдайда заң актілерімен ... ... ... ... құқығынан интеллектуалдық
шығармашылық қызмет нәтижелерін және ... ... ... сипаттағы меншік құқығын ерекшелендіріп алу қажет. Бұл құқықтар
бір-бірінен тәуелсіз болады. Мысалы: музыкалық шығармасы бар ... ... ... ... ... ... ете алады. Бірақ кітапта жазылған
әдеби ... және ... ... ... ... ... ... иеленуші иеленбейді, ол құқық ... және ... ... иелігінде болады. Сондықтан кітап және кассета иеленуші әдеби
және ... ... ... ... ... ... ... пен
кассетаны тарату мен шығаруға құқығы жоқ.[2]
3.5 Мүліктік емес өзіндік құқықтар
1.2 Мүліктік емес өзіндік құқықтарды иелену және қорғау
Азаматтық құқық ... ... бірі ... қатынастарға
байланысты мүліктік емес жеке қатынастар ... ... ... байланысы жоқ мүліктік емес жеке ... ... ... ... олар заң ... өзгеше көзделмеген, не
мүліктік емес жеке қатынастар мәнінен туындамайды. Азаматтық ... ... ... емес ... ... мен құқықтардың үлгі тізбесі
келтірілген, оған жататындар: жеке адам ... ... ... игі ... іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, жеке құпия
мен отбасы құпиясы, есім алу ... ... ... құқығы және
басқа материалдық емес игіліктер мен құқықтар. ... ... бұл ... ... ... бұл құқық өзіндік, яғни тиесілі тұлғадан ажырамайды;
2) ... емес ... бар, яғни ... (мүліктік) мазмұны
болмайды;
3) абсолютты құқықтың санатына жатады, яғни бұл ... ... ... бұл ... ... ... әрі өзгеге берілмейтін құқық.
Аталған белгілерге қарап, мүліктік қатынастар тұлғаның өзінің ыңғайына
қарай қалыптасады, ал мүліктік емес ... ... жеке ... ... ... заң мүліктік емес өзіндік игіліктерді
азамат туған сәтінен бастап алатын (жеке мүліктік емес өзіндік игіліктердің
бірінші деңгейі) және ... заң ... ... ... ... ... ... екінші деңгейі) деп бөлінеді.
Мүліктік емес ... ... ... құқықтарды
иеленушілермен байланыс дәрежесіне қарап, мүлікке қатысы жоқ мүліктік емес
өзіндік құқықтық және ... ... бар ... емес ... ... ... Мүліктік емес өзіндік құқықты көздеген мақсатына қарай
мынадай түрлерге бөлуге болады:
а) азаматтың өмір ... ... ... ... емес ... ... өмір сүру құқығы, денсаулық сақтау құқығы және т.б.);
ә) азаматтың әлеумметтік жағдайын ... ... ... ... ... ... есім алу ... жеке өміріне құқығы және т.б.);
[11].
Азаматтық заңға сәйкес ... ... ... және ... ... ... ... былайша жүзеге асады, яғни азамат немесе
заңды тұлға өзінің ар-намысына, ... ... ... ... ... мағлұматтарды, егер ондай мағлұматтарды таратушы ... ... сай ... ... ... сот ... теріске
шығаруды талап етуге құқылы. Азаматтық заңда теріске шығару ұғымы ашып
көрсетілмеген, тек ... ... ... ... беделге кір
келтіретін мағлұматтар деп қана жанама ... ... ... тұлғаның (азамат немесе заңды тұлға)
рухани және әлеуметтік болмысына берілетін қоғам бағасы. Ал, ... ... ... ... ... жеке ... ... қарымын көре білуі, дүние танымын, қоғамдағы орны мен борышының
маңызын іштей түсінуі, ... ... ... моралдық және басқа
сапаларын бағалаудағы әлеуметтік маңызы түйіндерге негізделеді. Іскерлік
бедел тұлғаның ... ... ... ... ... ... қоғамдық пікір. Азаматтық заңға сәйкес, сот арқылы ... атап ... ... пен қадір-қасиетке кір келтіретін;
2) жауапкер арқылы таратылған;
3) шындыққа ... ... ... ... ... ... жиындығы ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлікке
қатысты құқық қатынастардың қорғаудың жалпы негізін ... кең ... ... ... ... деп ... бұзылуына
жол берілмейтіндей жағдай жасайтын қоғамдық қатынастар тәртібін мемлекеттің
қолдауын ... ... ... бұзылған азаматтық құқықтары қалпына
келтіруді қамтамасыз ету ... ... сот ... ... ... ... ... ретінде айтылады (АК-тің 2-бабы).
Қатысушылардың қарауындағы субъективті ... ... тек ... ... ... тиіс ... ... бірге олар субъективтік құқықтың
бұзылуымен пайда болған барлық жоғалтуларды ... ... ... ... түзетуге мүмкіндік береді. Бұл тұрғыдан проф.
В.П.Грибановтың мынадай пікірі ... ... ... ... ... оның құқық өкілеттігі ретінде субъективтік материалдық талаптар
мазмұнының өзімен белгіленеді”. Демек кез келген ... ... ... ... ... ... осы құқықтың жүзеге асырушысы заңда
қаралған құралдардың ... оны ... ... құқықты еншілейді [12].
Азаматтық кодекстің 15-тарауының шеңберінде азаматтық ... кең ... ... ... мүддесін қорғаудан айыра білу
керек. Кең ... ... ... ... ... екі ... нысанға
бөлінеді: юрисдикциялық және юрисдикциялық емес. ... ... ... құқықтар бұзылғанда немесе дауға түскенде өкілетті
мемлекеттік органдардың оны ... ... ... ... ... ... ... бұзылған тұста мемлекеттік немесе ... да ... (сот, ... сот, жоғары инстанция және т.б.) ... ... ... өз ... ... ... қалпына келтіру және
бұзықшылықты жою үшін ... чай ... ... ... ... ... бұзылған құқықтарды қорғаудың жалпы
және арнайы ... ... ... тәртіпке сәйкес заңмен қорғалатын
азаматтық құқықтардың мүддесін қорғау сот (төрелік ... ... ... ... ... ... кодекстің 9-бабы жалпы тәртіппен қатар
әкімшілік тәртібін де қарастырған. Әкімшілік тәртіппен жүзеге ... ... ... ... құралы шағым болып табылады, ол ... ... ... ... құқық иесін мүддесін қорғауға орай
тиісті өкілетті органға беріледі.
Кейбір заңдарда аралас, яғни меншік құқығы мен басқа да ... ... ... сот ... ... ... жағдайда мүліктің меншік
иесі мен иеленушісі сотқа шағынбас бұрын мемлекеттік басқару органына
шағымданады. Қорғаудың ... емес ... ... ... иесі мен ... мемлекеттік және басқа құзіретті органға ... ... ... ... ... ... тұжырымдарында аталған
әрекеттер “азаматтық құқықтардың өзін өзі қорғауы” ұғымымен байланысты (АК-
тің 9-бабы) және ... ... мен ... ... құқықтарды қорғаудың бір
әдісі ретінде қаралады.
Азаматтық құқықтың өзін өзі қорғауы өзінің ... ... ... ... ... ... ... нысанын еншілейді деген пікір де
бар. Мәселен, ... ... ... дербес түрі ретінде өзін өзі
қорғау құқығы сот және әкімшілік ... ... ... ... ... де пікірімізше өзін өзі қорғау құқығына ешкімнің тиіспейтіндігін
қамтамасыз етуге, бұзылған ... ... ... оның ... жоюға
бағытталған өкілетті тұлғаның заң немесе шарт негізінде ... ... ... ... ... ... ... нысаны болып табылады.
Жоғарыда айтылған құқықтық қорғаудың кең мағынасын меншік құқығын ... ... да ... ... ... ... жүйесінен айыра білуі керек.
Мұндай арнайы қорғану құқық ... ... ... ... абсолютті құқығы немесе басқа да заттық құқығы (мысалы, мүлікті
алып қою) ретінде тікелей құқық ... ... ... ... ... оны ... ... Құқық бұзушы мен өкілетті тұлға
арасында міндеттемелік ... ... ... ... ... ... ... мерзімде затты меншік иесіне қайтаруға тиіс ... ... ... ... ... Міндеттемелік-құқық
құралы талап қоюға тән нәрсе, ол бірден меншік ... ... ... құқықтың басқа институтттарына негізделеді, яғни міндеттемелік
талап қою меншік құқығын тікелей емес, соңында, яғни ақыр аяғында ... ... ... ... ... құралы меншік құқығын қорғауға
тікелей бағытталуымен ... және ... да бір ... ... ... ... заңдары жәбірленушінің құқық бұзушыға қарсы
талап қою ... ... ... ... шарттық немесе заттық-
құқықтық) ... бұл ... ... ... қою ... ... жағдайларды қолдамайды [13].
Азаматтық құқық институттарының әр ... ... не ... не міндеттемелікке жатпайтын ерекше қорғау тобы белгіленген.
Мысалы, хабар-ошарсыз ... деп ... ... өлді деп ... ... ... құқықтарын қорғау (АК-тің 29, 32-баптары),
кепіл ұстаушының жауапкершілігі туралы және т.б. болып ... ... ... жаңа құралдары АК-тің 9-10 баптарында қарастырылған. Бұл
баптарда бұрын-соңды ... ... ... ... Мысалы,
моральдық зиянды өтеу, яғни тұлғалардың өзіндік мүліктік емес иеліктері мен
құқықтарының бұзылуы, кемітілуі немесе ... ... ... ... ... ... ... бұзхушылықтың жасалуы салдарынан басынан
кешірген жан азабы ... тән ... ... ... ақшалай нысанда
төленеді. Екінші бір жағдай, ол мемлекеттік билік органының заңдарға ... ... ... ... осы ... ... адамдарының
әрекетімен (яки әрекетсіздігімен) келтірілген залалды өтеу ... ... ... [14].
Азаматтық-құқықтық қорғаудың әдістері дегеніміз:
а) зат иесінің ол ... ... ... ... ... зат күйінде
қайтарылуын талап етуі (виндикация);
ә) иемдену еркінен айырмай-ақ заңды пайдалануға жасалып отырған кедергіні
жоюды талап ету ... ... ... ... жіберген немесе бүлдірген жағдайда зиянның (шығынның) орнын
толтыру (ақшалай құнын өтеу);
в) басқа бір адам негізсіз ие ... ... ... ... виндикация
жолымен немесе зиянның орнын толтыру арқылы ... ... ... ... зат ... ... ... құқығын қорғаудың алғашқы екі әдісі меншік иесіне затты сол
қалпында ... ... және оған ... ... ... ... бағытталған. Талап ету – затты иесіне қайтару ... ... ... ... жою ... сотқа қойылған талап заттық-құқықтық
талап деп аталады. Аталған әдістердің соңғы екеуі міндеттемелік құқығына
жатады – ... ... ... ... ... ақшалай ақысы төленеді, ал
тиісті талаптар міндеттемелік талаптар деп аталады.
Қорғау құқығы проблемасы бұл тек ... ... ... ... ол ... ... азаматтық іс жүргізу құқығының да
проблемасы болып ... ... ... ... іс ... құқығы
ғылымында қорғау құқығы, әдетте, талап қою құқығы туралы мәселеге келіп
тіреледі. Бұл ... ... ... ... туралы мәселені шешуде айтарлық
алшақтық туындайды.
Авторлардың бір тобы талап қоюға берілетін ... ... ... қою ... сотпен қарау құралы ғана болып табылады” деген пікірге
тоғысады. Мұндай көзқарастар континенталды құқықтың талап қою ... ... ... жағынан сай келеді. Франция ғалымы Леон Жюлио де ла ... ... ... дейді: “талап арыз тұлғаның нақты құқықтық жағдайын
немесе жаңа заңдық жағдайды құруы үшін ... сот ... ... ... ерікті, заңдық әрекет болып табылады, талап қою ... ... беру ... ... ... ... ... сотқа жүгіну
құқығынан басқа ештеңе де ... Лео ... (ФРГ) ... ... қою –
сот шешімі арқылы құқықты қорғау үшін ... ... деп ... ... ... ... да талап қоюды белгілі бір тұлғаның тиісті
мүддесіне қатысты сот шешімімен болатынын ... ... Рим ... сәйкес келеді.
Автордың енді бір тобы талап қоюға құқықты ... ... ... қоюға құқықты іс жүргізу ... ... ... ... Бұл ... талап қою құқығына қатысты ... ... ... ... ... және іс ... нысандарын бірлікте қарауы көңілге қонады. Сондықтан да
В.П.Грибанов ... ... ... тек ... қою қорғау нысанымен
шектелмейтіндігін және талап қоюдан басқа да ... ... ... ... ... ... құқығын қорғаудың тиімді құралын іздестіруде заңдық
рәсімдерді ... ... ынта ... түсті. Қазақстанда талап қоюға
байланысты жалпы іс жүргізу тәртібі өте-мөте ауқымды болғанын айта ... ... да ... сот ... ... ... іс ... бұйрық арқылы іс жүргізу (Азаматтық іс жүргізу ... ... ... түсу ... ... ... тиімділігіне жағдай жасайды.
Әдебиеттерге қарағанда, көптеген елдерде бұйрық ... іс ... ... ... ... ол көне рим, ... басты герман және швед
үлгілері түрінде кездеседі. Мысалы, рим құқығында сот ... ... ... нысанында болды, претор өтініш берушінің тілегі бойынша
қандай да бір ... ... ... бұл ... ол ... ... ... ескерген. Мұндай үкім интердикті деп аталады. Ал герман
құқығында да шарт қойылған және сөзсіз сот ... бар. ... ... ... бұйрығынан немесе тыйым салуынан көрінеді, онда жауапкердің
қойылған мәселе бойынша ақталуына жол берілмейді. Ондай бұйрықтарды ... ... және оның ... ... ... ... жақты өтінішімен жүзеге асырылады [17].
Бұйрық бойынша іс жүргізу Қазаң ревалюциясына дейінгі ресейлік сот
ісі жүргізуінде болған. Кейін, РСФСР-дың 1923 ... ... іс ... (210-219 ... сот ... ... еді. бірақ
1964 жылы қабылданған Қазақ КСР азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... тасталды. Венгрияда сот бұйрығы 1972 жылы
енгізілді, ал ... ол ... ... деп ... ... ... чек және вексельдік бұйрықтар түрінде белгілі болды. Сот ... ... ... ... сот құрамы тұрғысынан азаматтық
құқықтар мен ... ... ... ... сот қаулысының мұндай
ерекше түрі қорғаудың тиімді құралы екендігін көрсетіп ... ... ... 139-бабына сәйкес сот бұйрығы былайша айқындалады:
“өндіріп алушының ақшалай ... ... алу ... ... ... ... өндіріп алушыны олардыңтүсіндірмелерін тыңдау үшін
шақырмай-ақ және ... іс ... ... ... ... ... ету туралы арызы бойынша шығарылған судьяның актісі ... ... ... ... ... тек қана ... азаматтық
құқықтар ғана емес, сонымен бірге ол заңдармен қорғалатын ... ... ... ... субъективтік құқыққа байланысы жоқ дербес
түрде бола алады. Мысалы, оған адамның ... мен ... ... ... ... ... бұзушылық нәтижесінде субъективтік құқықтың
өзі тоқтатылған жағдай да болуы мүмкін. Мысалы, зат ... ... ... меншік құқығын қорғау мүмкін болмай қалады. ... ... ... иесінің заңмен қорғалатын мүддесін қорғау және мүліктік ... ... ... қойылуы мүмкін. Демек, заңмен қорғалатын мүдде
қорғаудың дербес объектісі ретінде жиі кездесетінін байқаймыз.
Залалды өтеу сот ... ... ... ... ... ... қолданылатын “залалдар” (АК-тің 9-бабының 4-тармағы)
экономика ғылымындағы тап ... ... ... ... залалдар экономикалық категория ретінде құқық
бұзушылық нәтижесінде көрінуі міндетті ... ... ... ... ... ... ... білу керек. Заң әдебиетінде залалды келген
нұқсанның ақшалай бағалануы деген анықтама да кездеседі, әңгіме бұл ... ... пен бір ... ... мүлкіне келтірілген нұқсаны
жөнінде болып отыр. Зиян ... ... ... нысанда бола бермеуі мүмкін,
сондықтан да бұл ұғым залалға қарағанда ... кең ... Бұл ... ... ... яғни оның ... зиян ... қатысты залал
дербес ұғым, зиян заттық және ... ... ... дейді [18].
Азаматтық кодекс “залал” және “нұқсан” ұғымдарының ара ... ... ... нұқсан залалдың құрамдас бір бөлігі болып табылады (АК-тің 9-
бабының ... Егер ... ... ... болсақ, ол ақшалай
міндеттемеге қатысты. ... заң ... ... өтеу ... ... 9-бабының 4-тармағына сәйкес құқығы бұзылған тұлға,
егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, келтірілген ... ... ... ете ... Залал дегеніміз құқығы бұзылған ... ... ... ... ... оның ... ... немесе
зақымдануы (нақты нұқсан), сондай-ақ сол адамның құқығы ... ... ... ... оның ... ... бірақ алынбай қалған
табыстары (айрылып қалған пайда) болып табылады.
Залалды толық өтеу ... ... ... ... сонымен
қатар меншік иесі мен титулды иеленушінің құқығын қалпына келтірумен
өлшенеді. Кеңес Одағы ... бұл ... сөз ... ... ... да,
толық көлемде қолданылған жоқ, өйткені, бұл ... ... ... байланысты болды. Жаңа заң бойынша залалды өтеудің мәні
меншік иесінің немесе иеленушінің мүлкін қалпына келтірумен ... өзі оның ... ... қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. Залалды
қалпына келтіру кезінде меншік ... ... ... ... ... ... ... Мұндай проблема залалдар мөлшерін айқындауының нақты реттеу
мен әдістерін қолдана отырып ... ... орай ... ... азаматтық заңдарда залалды бүге-шүгесіне дейін есептеу жасалмаған.
Ондай кемшіліктер сот тәжірибесі арқылы түзетілуі қажет. ... ... мен өзге де ... құқықтарды қорғауды қамтыған 15-тарауында
(бұрынғы ҚазКСР АК-іне енбеген) меншік иесінің ... ... ... ереже енгізілген, олар: 1) заңда қаралған негіздер бойынша оның ... ... ... ... 2) ... ... және басқа тұлғалардың
құқығын бұзатын билік органының, басқарудың және ... ... ... жеке ... ... ... (АК-тің 267-бабы).
Бірақ та аталған нормалар мен қаралған ... ... ... ... ... ... ... бола алмайды. Сонымен қатар, егер
Қазақстан Республикасының заң актілерін қабылдау ... ... ... тоқтатылса, меншік иесінің мүддесін қорғау залалды өтеу
жолымен, яғни міндеттемелік құқықтық талап қою ... ... ... ... ... қою ... ... органының,
басқарудың және лауазымды ... ... ... нәтижесінде
келтірілген залалдар өтелетін болады (АК-тің 267-бабының 2-тармағы). Жалпы
алғанда қазақстандық азаматтық ... ... ... ... ... ... қалған пайда), тәртібі мен оны өтеу мөлшері ... ... ... тән келеді. Сонымен бірге “жалпы құқыққа” ... ... бар. ... ... ... ... оның өтеу сипатын
еншілеуі дер едік, өткені оған айыппұл залалдарын өндіріп алу ... ... ... сауда кодексінің 1-106 бабы ... ... ... ... ... ... ... құқығының бұзылғаны
үшін ақшалай өтем қолданылатын ағылшын-американдық ... ... ... ... айырмашылығы – меншік құқығын қорғаудың
негізгі әдісі қорғаудың ерекшеленетін (заттық) әдісі ... ... ... ... түсу үшін ... ... ... 97-бабын
келтіруге болады, залалды өтеу туралы талап ету орындау затты бәз ... ... ... жағдайда ғана орын алады. Залалдарды өтеудің ... ... ... ... мен ... да заттық құқықтарды қорғауда
маңызды аспект бой көтереді. Меншік құқығы мен басқа заттық құқықтарды
қорғаудың ... ... ... ... ... автор
мынандай қорытындыға келді, яғни меншік құқығын ... ... ... ... ... болған жағдайды қалпына келтіру, залалдарды өтеу
қолданылатын қорғау құралдарына байланысты болады [19].
Демек, Қазақстаннның цивилистік ... аса ... ... ... ... қорғаудың мейілінше оңтайлы шамасын таңдауды
айқындау болып табылады. Бұл орайда ... ... ... ... кейін ҚР-нда меншікті бекіте түсуге нақты ... ... және ... және ... ... мен ... баласы дүниге келеген күннен бастап, яғни сәбидің анасынан
бөлініп ... ... соң ол осы ... Адамы ретінде қорғалады,
сондықтан да Қазақстан Республикасы халықаралық, бүкіл халықтық қабылданған
заңдарына ... адам ... мен ... ... бас
бостандығы мен қадір қасиетін, жалпы адам баласына тән барлық құбылысын
бірінші кезекте қоя ... ... ... ... ... ... да адам ... тән барлық табиғи берген
денсаулығымен қадір-қасиеті және ар-намысын ... ... қоя ... ата ... ... ... ... да заңдар мен нормативтік
құқықтық актілер адамдардың өмірін, денсаулығын, ар ... мен ... ... кезекке қояды, оның ішінде ... ... ... адамдардың бойындағы бар ... ... ... қорғалуына кепілдік береді.
Адамның қадір-қасиеті оның қоғамдағы орнына, беделі мен ... ... және де ... ... ... ... өзінше
әрекет жасауға және оны сыйлауға тұрарлық заңды әрекеттер жүргізгенде,
мысалы, ... ... ... ... ... ... жүргізгенде, жауап алғанда, беттестіргенде, ұстағанда, тұтқындағанда
тағы басқа жағдайларда адамның қадір-қасиетінің ... ... ... ... ... ... ... қинау, күш қолдану және басқа да адамның қадір-қасиетін
қорлайтын әрекеттер жасауға ... ... ... ... ... ... қоғамдық баға,
адамның азамат, қоғам мүшесі ретіндегі рухани және әлеуметтік ... ... ... ... өзіне, жүріс-тұрысына, мінез-құлқына,
мемлекетке қоғамға, айналысына, әлеуметтік және ... ... ... оның ... еңбегіне қаншалықты мойындалғанына
байланысты.
Қадір-қасиет дегеніміз - өзінің ... мен ... ... өмір ... ... маңыздылығын іштей өзі бағалау. Бұл кез
келген жағдайда өзінің адам ... ... ... ... мағынаны
білдіреді.
Екі өнегелік санат ар-намыс пен қадір-қасиет ... ... ... олар ... ... одан бөлініп қарастырылмайды, оның
рухани байлығы ... ... ... пен ... адам мен ... ... бір ... қатынасты көрсетеді. Онда қоғамдық маңыз
бар және ол ... ... ... ... ... ... бірі, яғни бүкіл қазақ
халқының данышпаны Абай Құнанбаев атамыздың адам ... ... ... ... ... ... болсақ, «адам баласының бойындағы ең жақсы
қасиеттерінің бір, оның ақыл-парасаты мәдениеттілігі, өнегелігі, ... ... ... ... делінген.
Осы сөздің мәнісі қайда жатыр десеңізші, данышпан атамыздың осы
қазақ халқына қалдырған өсиетті ... ... ... білгеніміз, соны заң
талабына сай құрметтей білгеніміз жөн ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумындағы бірқатар шығарылған қаулыларына
тоқтала кетсек, онда соттардың жұмысындағы ... жою, ... ... мен ... адам ... ... қасиеттері
жайлы, соның ішінде адамдардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне, іскерлік
беделдігіне қарсы жасалған әрекеттер үшін ... ... ... ... ету ... мен ... Республикасы Жоғарғы Соты
Пленумы Қаулы етеді: сол бірқатар қаулылардың ішіндегі адам баласының ар-
намысы мен қадір-қасиетіне қарсы ... ... ... ... адам ... ... ... қалай тапталуын, оған қатысқан
адамдардың әрқасысының осы жасаған ... ... ... жасауға негіз болатын басқа да барлық жайларды мұқият зерттеп,
қатысушылардың әрқайсысының ... ... ... ... тиіс ... ... немесе заңды тұлғаларға қатысты олардың ар-намысына, ... және ... ... кір келтіретін мағұлматтарды теріске
шығару мен бірге ... ... мен ... келтірілген залалдың немесе
моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқылы. Егер ... ... ... ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік
беделіне кір келтіретін мағұлматтарды ... ... ... ... ... сондай мағұлматтарды шындыққа сай келмейді деп тану туралы
талап арызы мен сотқа ... ... ... ... [20].
Егерде адамдардың ар-намысына тиген азамат немесе адам анықталса және
ол бұл жағдайды, яғни ... ... мен ... бағытталып
жасалған қылмыстық әрекеті онша ауыр емес, яғни жеңіл болса, сот тәртіп
бұзушыға сол адамның нәрсесінен ... ... ... ... ... ... және Азаматтық іс-жүргізу заңдарында белгіленген
тәртіппен мөлшерде салынады. ... ... ... бұзушыны сот шешімінде
немесе үкімінде көзделген ... ... ... ... ... үлкен бір проблемаға айналып отырған ... ... ... да ... ... ... жатқан
мәселелердің біріне адамдардың ар-намыс, қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін
әрекеттерді жатқызуға болады. Бүкіл халықтық жиында әр ... ... ... ... ... ... өздерінің көп жылғы заң ғылымында
ізденген өз еңбектерімен ашқан жаңалықтарын осы ... ... ... ... ... ... үшін де келе жатыр. Осы жиындарда, ... ... ... билль» қабылданған заңының ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың ар-намысына,
қадір-қасиетіне және ... ... кір ... ... ... мүмкін болмаса, өзі жөнінде сондай мағұлматтарды
шындыққа сай келмейді деп тану ... ... ... мен ... шағымдануға
құқылы болып табылады» [21]. Егер де, адамдардың ... ... ... адам ... және ол бұл ... яғни ... ... қадір-қасиетіне бағытталып жасалған әрекеті онша ауыр емес, яғни жеңіл
болса, сот тәртіп бұзушыға сол ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық және Азаматтық іс-жүргізу заңдарында
белгіленген тәртіппен мөлшерде салынады. Айыппұл ... ... ... ... ... үкімінде көзделген әрекетті орындау міндетінен босатпайды
[22].
Қазақстан Республикасы ... ... ... он
сегізінші бабына сәйкес «әркімнің қол сұғылмауына, өзінің және отбасының
құпиясының болуына, ... ... ... ... ... ... ... және іскерлік бедел жайлы мәселе бұл ең
алдымен, адам ... және ... ... ... ... ... мәселе
болып табылады.
Азаматтар мен заңды тұлғалар мүліктік емес игіліктерлді немесе заң
жүзінде не туылғанынан ие болады. Жеке ... ... ... ... ... , ар-намысы мен есімі азаматтың туымысынан ие болатын игіліктер. Ал
жеке ... қол ... ... ... өмір сүретін орын таңдау құқығы мен
азамат заң күшінде фирмаға, тауарлық белгілерден құқығы тиесілі болады.
Ар-намыс, ...... және ... ... ... ... өз ара күрделі де көптүрлі қарым-қатынастарда ... өмір ... ... қатынастар құқықты реттейді, мұнда бір субьекті құқық ...... ... ... ... ... Ар – намыс, қадір-
қасиет және іскерлік бедел құқығының ұғымы мен мазмұны ашу ашу үшін ... ... ... ... ... ... айқындау қажет. Әрбір
субьективті құқық пен міндеттемелерге ие болу мүмкіндігінен бөлек, ... ... жеке ... құқықтары бар.
Осы құқықтардың қатарына ар-намыс, қадір-қасиет және ... ... ... ... ... тек сонымен бірге, азаматтың не
ұйымның құқықтық субьектілік элементі болып табылады. ... ... ... ... ... және іскерлік беделіне нұқсан
келтірілген сәтке дейін жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... ... нормалары ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік бедел
құқығы бұзылған сәттен бастап, туындаған қатынастарды реттеуге мүмкіндігі
бар. Ар-намыс, ... және ... ... құқығын бөлек бір
субъективті құқық ретінде қарастырған дұрыс, басқалай ... оның ... ... ... жеке ... пен қадір-қасиетіне қол сұғуымен
немесе басқада жеке заңды тұлғалардан талап ету мүмкіндігінде жатыр. ... пен ... бұл ... оның ... ... да тәуелсіз
өмір сүретін адамның жеке құқығы. Ал бұл ... ... ... ... ... қажеттілігі ғана туындайды.
Сонымен қатар, ар-намыс пен қадір-қасиет және ... ... ... ... құқық болып саналады. Бұл міндеттің маңызы
жеке тұлғаның еңбек ұжымының ... ... ... пен қадір-қасиет
және іскерлік беделіне қол сұғудан тартынуында жатыр. ... ... мен ... ар-намыс пен қадір-қасиет және іскерлік беделіне
қол сұғудан тартынудың жалпылама міндеттерін белгілеу мен және құқықтардың
бұзылған кезінде соттық ... ... ... және заңды тұлғалар
қорғайды.
Қазақстан Республикасы құқығы да ... ... ... ... ... ... ... мән беруден келіп шығады. Ар-
намыс пен қадір-қасиет және іскерлік бедел субъективті құқығы иесінің мінез
құлық ережесінің белгілейтін заң ... ... да ... әсер ... ... тек реттеу және қорғау қызметін ғана ... ... ... ... ... ... да бар [23].
Бұл нормалар азаматтар тарапынан өзінің қоғам алдындағы парызын
түсінумен ерікті орындалады. Осы белгіленген ... ... ... ... ... ... және ... беделге қатысты құқықтық қатынатағы дау-
дамайлар туып жатады.
Мемлекет жеке және заңды тұлғаларға ... бір ... бере ... ... ... ... қажетті кепілдік
жүйесінің жүзеге ... ... ... Осы ... ... ... ... қайта қалпына келтіруге құқығы бар. Азамат
өзінің ар-намыс, қадір қасиет және ... ... ... ... ... ... сот ... теріске шығару құқығы бар ... ... бар ... ... бұл ... бір ... ... етіп тұр. Азаматтардың жеке қажеттіліктері тек дербес түрде емес,
түрлі топтар, ұжымдар бірлестіктер көмегімен де ... әрі ... ... ... ... ... сипатқа ие белгілі-бір
құқықтық тобын бөліп алуға болады.
1.4 Жеке ... ... ... ... және ... беделін қоғау
Жалпылама бұл әрекеттер жасалған кезде, әр адамның заңда ... өз ... ... ... ... ... Жалпылама адам
құқықтарын қорғау деп нені түсінеміз және нені айтамыз? Бұл сұраққа қатысты
цивильдік құқық жайлы әдебиеттерде ... ... жоқ. Оның ... ... ... ... толық құқылы адамға тиесілі құқықты қорғау мәселелері
өте аз зерттелген дегенді ... оның ... бұл ... ... ... ... ... бұл іс-тәжірбиеде және осы « қорғауға
құқық» терминінің цивильдік ғылым тұрғысынан оның заңдылығы ... ... ... ... ... және ... теориясы бойынша және азаматтық,
қылмыстық ғылымдарының әдебиеттерінде ... ... ... ... ... субъективтік құқықтың мазмұны жайлы мәселені
қараумен байланысты ... ... ... көп ... ... бойынша субъективті құқық бірқатар ... ... Бұл ... ... ... толық құқылы адам үшін
өзінің ... ... ... ... асыру мүмкіндіктері, міндетті
адамнан белгілі бір деңгейдегі мінез-құлықты талап ету мүмкіндіктері ... ... ... ... қоғамдық органдарға бұзылған немесе
даулау ... ... ... қою ... ... ... өз ... бұзылған азаматтар яғни ... ... ... немесе жала жабылған болса, сотқа шағымдану арқылы
өз құқықтарын қорғауға болады. Бірақта, кейбір қорғау ... тек ... емес және ... да ... ... ... қорғаулары мүмкін болып
табылады. Мәселен Қазақстан Республикасы заңдарымен тыйым салынған және
азаматтар мен жеке ... ... ... жеке ... ... жағдайда мемлекет жағдайда атимонополялық комитет арқылы құқық
бұзушылықты тоқтатуды нұсқама беруге, ... ... ... ... ... күшін жоюға құқылы болып табылады.
Әлемдік ғылымдар арасында адам ... ... ... ... ... ... өз құқықтарын өзі қорғау тәсілдері болып ... ... ... азаматтық құқықтарды қорғаудың бірден-бір тәсілі
қажетті қорғаныс болып табылады. Бұл жөнінде, егер ... ... ... ... ... ... ... зиянның орны толтырылмайтын мысалға
келтііруге болады. Бұл қажетті қорғаныс мектебі азаматтық және ... да ... ... ... ... ... және бұл ... қажетті қорғаныс кезіндегі зиян ... ... ... қорғаныс жағдайында тұрған адамның зиян келтіруі ... ... ... ... ... тұрған кезінде ғана орын алады,
бұл жерден келіп ... ... ... ... және қылмыстық
ретіндегі бірлігі болып табылады. Алайда бұл бірліктің өзі ... ... ... білдірмейді. Өкініштісі, осы мәселе
бойынша көптеген ... ... де ... ... немесе
тереңірек зерделіп үңілгісі келмейді.
Себебі, азаматтық құқықтағы қажетті ... ... ... ... кіретін тек қорғаныстағы әрекеттер ғана емес, сонымен
қатар қылмыс құрамының белгілеріне жатпайтын бірақ азаматтық ... ... ... ... ... ... ... өзіне қарсы қауіп
төндірген бұзақыдан қорғану ... ... ... жыртып, сол
киімдерімен өзін байлап тастасаңыз, бұл ... ... ... ... болатындай әрекет жоқ сияқты. Алайда зиян келтіру дәлелі
бұл жағдайда айдан анық көрініс тауып тұр сондықтан ... зиян ... ... ... зиян ... табылады. Бұл жерде қажетті
қорғанысқа тек қана қауіп төндірушінің әрекеттеріне қарсы, жол ... ... оған ... ... кірмей тұрып, бірақ азаматтық құқық
тұрғысынан заңға қайшы болып ... ... де ... ... жол беріледі ме, әлде жоқ па, бұл заңнамада зерттелуде.
Адам баласына ... ... ... және ... бедел сияқты
жетістіктер тән. Ар-намыс бұл тұлғаның қоғамдық бағасы ... ... ... ... қасиеттерінің өлшемі. Ал қадір-қасиет бұл өз
қасиеттеріне ... баға ... ... ... ... көзқарас
қалыптастыру қабілеттігі. Іскерлік бедел ... ... ... мен тәрбиесі ісжүргізе алу сияқты тұлғаның іскерлік қасиеттерін
қоғамдық түрдегі бағалауын түсіндіреді.
Кез-келген адам ... ... ... ... сай
келуіне (іскерлік репутация жағдайында, іскерлік қасиеттеріне сай келуіне)
құқығы бар. Сондай-ақ оның ар-намыс, қадір қасиет және ... ... ... ... сену ... бар. Бұл норманың мәні теріс
мәліметтерді таратушыларды жазалауда емес, оның өз ... ... ... ... ... және ... ... қорғау құқық
шеңберінде жүзеге асырылады. Қорғаудың жалғыз тәсілі теріске шығару болып
табылады, яғни тұлға үшін ... ... ... ... теріске
шығаруды талап ету мүмкіндігі. Бұл бойынша мідеттелінген тұлға үшін теріске
шығару, ... ... ... ... санкция болып табылады.
Егер теріс мәліметтерді таратуға қандай да бір шығын келтіретін болса, онда
оның орнын азаматтық заңдарда ... ... ... шыққан шығынды
өтеуді талап етуге құқығы бар. ... ... ... зиянды
материялдық өтеуді талап ете алады.
Адамдардың ар-намысымен қадір қасиетіне нұқсан келтіретін
мәліметтерді ... ... ... ... маңызды ерекшелігі, ол бойынша
арызданған шағым көлемінің ... ... ... ... ... ... ... өндіріп алу туралы болса, онда олар жалпы мерзімнің
көнелігі шеңберінде өндіріледі. Ар-намыс, қадір қасиеттің бұзылу ... ... ... ... ... оларды басқа тұлғаларға
хабарлау түсініледі. Ал, ... ... ... бар ... ... ... табылмайды. Сот тәжірбиесі ... ... ... ... немесе жазбаша хабарлау, бұқаралық ақпарат құралдарында
жариялау, қызметтік мінездемелерде, ... ... ... ... ... және тағы ... -бұл ... қай азамат немесе мекемеге
таратылса, соны жамандайтындай болу керек. ... ... ... ... мәлімет ретінде, қоғам алдында заңдарды ... ... ... этиканың көзқарастарын, ар-намыс, қадір қасиет ... ... ... ... ... деп ... Егер осы және басқа да мәліметтер жалған болып оның ... ... және ... ... тимейтін болса, онда олар ... ... ... ... ... ... бірақ ар-
намыс, қадір қасиет және іскерлік беделге тимейтін мәліметтер жатпайды. Шын
мәнінде адам ол ... ... ... ... ... таралуы,
заңдарда қамтылмаса, онда бұл ... ... ... ... адам ... байланысты сипатталады делінген.
- және де бұл таратылған мәліметтерде нақты айғақтар ... ... ... ... біреу жайлы ойын айту, бірақ кей жағдайларда бағаланатын
мәліметтерде теріске ... ... ... ... ... ақпарат құралдарында,
таратылғанда тұлға қызметінің жалпылама сипаттамасы ретінде көрініс тапса
ғана болады;
- мәліметтер ... сай ... ... заттардың шынайы ахуалы бұрмалануы
қажет. Шынайы мәліметтер ... ... егер ... бір ... ... сай келмесе, онда теріске шығаруға мәліметтің сол теріске
шығаруға сай ... ... ғана ... ... қадір қасиет және іскерлік беделді қорғау туралы сот
процесінде шағымданушы ... ... ... ... дәлелдеуі
керек. Ал жауапкер оның сәйкес келмейтінін дәлелдеуі ... бұл ... ... сот ... ... ... ... тәсілі туралы
біртұтас ереже жоқ. Егер мәлімет ... ... ... ... олар оны сол ... тәсілімен теріске шығаруы қажет. Егер жамандайтын
мәлімет тұлғаға берілген немесе ұйымнан ... ... бір ... ... онда ол құжат ауыстырылмауы керек. Басқа ... ... ... көп ... ... ... ... таңдайды. Егер оны жасау
мүмкін болмаса, онда теріске шығарудың сот залында кешірім сұрау ... ... ... бойынша, тек оны қолдану жеткіліксіз болып
табылады, өйткені, кешірім сұрау өзі ... ... ... ... ... Сондықтан да бұған тек кешірім сұрау ғана емес ... ... ... ... ... ... деп ... 9
Жоғарғы Сот пленумы көрсеткендей, сот шешімі кезінде қандай мәлімет
және ол неге жамандалынатынын атап ... ... ... ... ... көрсетуі керек болып табылады және сот теріске шығару мәтінін өзі
құрастырады. Жалпы ереже бойынша, егер ... ... оған жеке ... ... ... ... ... тәжірбиеде бір отбасының бірнеше мүшелері олардың ... ... ... ... ... ... шағын берілген жайларда
белгілі. Мәселен, С.және оның екі қызы В-ға оның көпшілік ... ... ... ... ... ... ... Ол мәлімет бойынша С.
Украйнаны басып алу ... ... ... етіп, азаматтарды соққыға
жыққан. Сот жауапкер ... ... тек ... С-ға ғана емес және ... ... де ... келтіреді деп тапты.
Азаматтың ар-намыс, қадір қасиетіне нұқсан келтіретін мәлімет,
оның отбасының өлген ... ... ... бір ... ... тараған
болса да, сотқа арыз беруге құқығы бар.
Кейде яғни таралған мәлімет ұлт мамандық ... ... ... ... ... «журналистер, өтірікшілер», «саясатшылар,
ұрылар»).
Кейбір осы тектес айтып салма сөздер біз ... ... ... ... ... адамдар шын мәнінде үлкен
топтың ар-намыс, қадір қасиетіне нұқсан келтіруі мүмкін.
Мысалы: Шымкент ... N:7 ... ... оқушылар тобына
бірінші кезекте «Чеченец» сөзімен ассосацияланатын ... ... ... 26-оқушының 14-і «бандит» деп жазды. ... ... ... өте жиі ... ... ... деңгейде бүкіл
бір ұлттың ар-намыс, қадір қасиеті шынайы түрде төмендетіледі. ... ... ... ... ... заң ... жеке ... және жалпы
топтың ар-намыс, қадір қасиет және ... ... ... өте мықты
түрінде жетілуі керек.
Осы ... ... ... қызықтысы шетелдіктердің
тәжірбиелері болып табылады. Германия мемлекетінің Нордхеесен қаласынан 77
жасар әйел « ... ... сөзі үшін ... ... ... шағымданады. Шағымда көрсетілгендей, мұндай атау өйткені, ол әйел
намысын қорлайды, тікелей жеке қорлау « ... ... ... ... ... ал ... сөз ... жоқ болғандықтан
шағым кері қайтарылады. Осылайша шағым шын ... ... оның ... ... шүбә ... Сот осы ... ... емес, бүтін әлеуметтік топтың ар-намыс, қадір-қасиетінің бұзылуы
мүмкін екендігін мойындайды. ... ... ... адам топтарына
қатысты айтылған сөз ... көп ... ... ... яғни ... кезінде іске кіріседі. Мүмкін болған ... ... ... ... ... және іскерлік беделі кірленеді. Бұл жалпы
алғанда, ... ... және ... беделді қорлауға болады
дегенді білдіреді ме? Біздің ойымызша, бұл сұрақ заңды шешімін табу ... бұны ... ... жүзеге асыруды ұсынамыз.
Азаматтың ар-намыс, қадір-қасиетін қорғауда ... ... ... ... ... Демек, мәлімет таралып ар-намыс,
қадір-қасиетке нұқсан келтіріп, шындыққа сәйкес ... ... ... ... ... мәселе бойынша орныққан қоғамдық пікір шығуы
керек. Бұл түсінік әрине салыстырмалы болуы ... және сот ісін ... ... ... ... ... ... мәліметтер жұртшылыққа қандай да
бір топ адамдарының ар-намыс, қадір-қасиетінің шынайы бағасына ... ... әсер ... ... түсінігі бойынша салыстырмалы болады және жекелеген
жағдайда әртүрлі болады. Мәселен, заң ... ... ... ... ... жаңа ... заң ... дайындалу сапасына
деген үнемі әділетсіз күдікте болуы, үнемі жиі айтылады. Кейбір ... ... ... ... қатысады және әдетте, ... ... ... ... ... қатарына кейде кездей-соқ
адамдар түсіп, ол адам барлық студенттерге жеке таралады.
Нәтижесі: ... ... ... және ... түлектерді,
олардың ҚАЗ МУ немесе ... ... ... ... келмейді. Көз
алдында болашақ заңгерлердің іскерлік ... ... ... коллегия жұмыс беруші ретінде шығаратындар: құқық қорғау
органдары, ... ... заң ... және тағы ... ... болып табылмайтын адамдардың ар-намыс, қадір-қасиет
және іскерлік беделін қорғау туралы істердегі ... ... ... ... ... ... ... (мәселен кәсіподақ) жекелеген
өкілдеріне міндеттерді ұсынамыз, сондай-ақ кез-келегн басқа тұлғаға, егер
нұқсан келтірілген ар-намыс, қадір-қасиет және ... ... ... ... ... ... қызығушылығына әсер етсе, соған міндеттеуді ұсынамыз.
Мысалы, фирма ... ... ... мен ... ... шарт
жасағысы келеді, ал қалған жетекшілер ... ... деп ... ... ... ... ... болады.
Тұрақталған деп- қоғамдық пікірдің, яғни әлеуметтік ... ... ... 50 және ... жоғары пайызы азаматтар, адамдар
қауымының ар-намыс, ... және ... ... ... ... ... көзқарастардың шындығына сай келмейтіндігі ұсатанушылары
танылады. ... ... ... анықтауда, азаматтардың
көзқарастары ... олар үшін ... ... және ... қолдануға тартылатын адамдар қауымы мен әрекеттесу қызметінің
тікелей ... ... ... ... ... ... ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік ... ... ... ... ... адамдар қауымының ар-намыс, қадір-қасиет және ... ... ... ... қате ... ... ... бұқаралық ақпарат
құралдарының кең көлемі үгіт насихат жүргізу ауқымын жүргізумен ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат
құралдары науқанды жүргізуге тартуға құқылы, ... бұл ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының өндіріп алуы мүмкін, бұл ... сол ... ... ... құралдарынан өндіріп алуы
мүмкін. Соңғылары бұл жағдайда ынтымақтас қарыздарлар ретінде шығады.
Заң әдебиеттерінде және сот тәжірбиесінде алданған ... ... ... ... жағдайлардың тоғысуынан лайықсыз қылық жасаған
тұлға, оны құпияда сақтауда өтіне ... ... ... мен хабарлайды.
Онымен қоса, ұят қылық туралы факт айнала қоршағандардың ... ... ... сот ... ... ... ... шағымды
қанағаттандырмайды, өйткені шындықпен сәйкес келетін мәліметті бұқаралық
ақпарат құралдарында таралуы мүмкін. Мұнда ... ... ... радио
немесе теледидардағы хабарлар ретінде хабарлау түсініледі. Теріске шығару
сол бұқаралық ... ... ... керек. ... ... ... ... туралы заңы, сондай-ақ азамат
пен ұйымның ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік ... ... ... шығару құқығын қарастырады.
Азаматтардың редакциядан олардың ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік
беделін даттайтын шындыққа сай келмейтін мәліметтерді ... ... ету ... заңды түрде бекітіледі. Радио мен теледидарға өз текстері
оқытылуға беріледі. Бұқаралық ... ... ... ... ... Оған ... бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланатын,
теріске шығару немесе жауапты ... ету, ... ... ... ... бір ай ... азаматты немесе заңды тұлғаны теріске шығару туралы
мәлімдемеге беретін редакцияға мәлімдеуі керек. Теріске ... ... ... құралдарында сол шрифтпен сол жерде жайғастырылуы қажет.
Егер теріске ... ... ... ... ... ол сол тәулік
мерзімінде сол хабардан берілуі қажет болып табылады. Есте ... ... ... құралдары туралы заңында жылдық мерзім бекітіледі, оның
көлемінде азамат немесе ұйым сотқа ... ... ... немесе
жауаптан негізсіз бас тартуын ... ... ... ... ... ... басы ... түскен мәліметтің таралған ... ... ... ... ... ... мәліметтер өз
орнын тауып, құжаттарда кең таралым ала алады, ... ... ... Егер ... ... мінездемемен толық немесе оның жеке бөлігімен
құрамын теріске шығаруға құқылы.
Ар-намыс, қадір-қасиет және ... ... ... және ... ... ... ... басқа да ... ... ете ... ... ... ... ... тиражын алып қою, оның екінші басылымына тыйым салу және тағы басқа.
Бұл ... ... ... ... оған ... ... іс-әрекеттерді
кесіп тастау сияқты Азаматтық ... 9-шы ... ... ... ... мен лауазымды тұлғаларға байланысты азамат
намысын қорғау мәселесі, ол ... ... ... ... ... ... ... өткір сипатқа ие болады. Адамның
атын мақаралайтын, яғни жасамаған қылмысқа айыпты болу, әсіресе ауыр бір
қылмыс үшін ... ... ... әлеуметтік беделіне ғана емес,
сондай-ақ оның туыстары мен жақындарының ар-намыс, қадір-қасиетіне нұқсан
келтіреді.
Негізсіз ... ... ... және ... беделді
заң тәсілдері көмегімен қайта қалпына келтіруге болады. Жалпы ... ... бұл ... шаруашылық қызметімен байланысты, азаматтық
іскерлік беделінің элементтері. Азаматтық ... ... ... ... оған ... ... жалаған нақты емес даттайтын
мәліметтер ретінде анықтайды.
Жоғарыдағылардың анологиясы бойынша, ар-намыс, қадір-қасиетті
қорғаудың қалай ... ... және ... ... ... кезде немесе іс барысында пайда болатын бір немесе бірнеше іс барысында
пайда болатын спецификаның ... ... ... ... шығынын тудыратын және іскерлік беделге шығын әкелетін
түрлеріне қарамастан, ... ... ... ... ... қабілетіне шығын мүмкін болатын зиянның себебінсіз жүзеге аспайды.
Мұндай байланыссыз іскерлік ... ... ... ... ... тек ... субъектінің сәтті қызметі әлгілердің іс-
әрекетіне байланысты, болған тұлғаларға жеткенде ғана ... ... ... Бұл ... ... сатып алған тұтынушы, оның сапасының
сай келмеуіне байланысты сатушыдан мыналарды талап ... ... ... ... тауарды осыған ... ... ... ... ... алу келісімін бұзуға, және тағы басқа
осындай іс-әрекеттер бойынша тұтынушы, сондай-ақ шығынды ... ... ... ... орны ... ... қанағаттандыру үшін, мерзімінде
толтырылады. Монополияға қарсы коммитетінің негізгі ... ... ... ... ... ... кесу, сондай-ақ іскерлік беделге
зиян келтіретін іс-әрекеттер белгіленеді. Рас қорғануға құқығы бар субъект,
шаруашылық етуші ... те бола ... ... ... ... қарсы
коммитетке шаруашылық етуші субъектінің жүгінуге құқығы бар. Сондай-ақ өз
мүддесін қорғау үшін, төрелік сотқа да жүгіне ... ... ... ... ... ... немесе шектеу қабілеттілігі деген сөз, ол
монополияға қарсы коммитетке жүгіну арқылы ... ... ... ... ... қорғауға жол салуды білдіреді. Бірақ субъекттің әділетсіз
бәсекеден әкімшілік орган ретінде, ... үшін ... ... ... екі ... ... ... шығармайды.
- монополияға қарсы коммитетке және төрелік сотқа қатар жүгіну;
- коммитетінің өзінің ... ... ... ... тоқтату туралы
талаппен және алғашқы жағдайда шығындарды жәбірленушінің пайдасына отырып,
қайта қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... әрқашан
қожалық етуші субъекті қорғау үшін ... ... ... шығады.
Іскерлік бедел туралы талап пен жүгінгенде талап сол дау ... ... ... ... екенін дәлелдеу қажет. Сот
қабылдаған шешім, әрқашан орындала бермейді. Мұнда заң шығарушы ... ... ... ... ... ... ... бұзушы үшін айыппұл салуды, алдын-ала қарастырылған
міндеттерден босатпайды. Кейбір ... адам ... ... ... ... келеңсіз сипаттардан тұратын, мәліметтер таралады (мәселен,
бұрынғы сотталуы, психикалық ауруханада болуы және тағы басқа). Осы ... ... және ... ... ... қалыптастырып, оған
белгілі-бір рухани уайым шектіруі мүмкін. ... заң ... ... ... ... ... Арнайы әдебиетте осыған
байланысты түрлі көзқарастар айтылады. Мұнда ... ... ... ... датталған азамат туралы ақпардың пайда болуы жағдайға ... ... ... ... ... ... қасиетсіз әрекеті
қоғамдық қажеттіліктерде көрінуі мүмкін. ... жеке ... ... ... да бір ұғым мен ... ... ... келеңсіз қылығы
мүмкін және ақталған болып табылады. ... ... ... ... керек.Шындыққа сәйкес ... ... ... ... бұл ... ... немесе жазбаша,бұқаралық ақпарат
құралдарында қандайда жолмен таралғанындығын ... ... ... ... бір ... ол ... ... шындыққа сәйкес келмейтін
даттайтын мәләметтер тұлғаның қызметтік міндеті ... ... ... ... ... ... ауызша тараған жағдайда жауапкершілік
қызметтік тұлғаға тартылмайды, қайта егер ... ... ... ... ... егер ... тарағанда, қызметтік тұлға әрекет
еткен мекемеге, ұйымға жүктеледі. ... ... ... ... ... ... онда ... одан жоғары тұрған мекеме алып
жүреді [26].
Теріске шығару ... ... ... ... және ... бедел
туралы қате пікірді ұстанушылар саны, әлеуметтік жауап алу мәліметі бойынша
20 пайыздан төмендегенше жүргізіледі. Осы тектес баптар толықтыру ... ... ... ... немесе жеке заң ретінде қабылданады.
Азаматтар құқықтарын қорғауды мазмұндалған варианттың заңнамалық бекітілуі
Қазақстан Республикасы Конституциясында ... ... ... ... ... ... ... және бұл өз елімізде құқықтық
мемлекет құрудағы бір адам болып табылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... және іскерлік беделін қорғау жалпы
алғанда, осындай негіздерде қорғалады, және кім де кім ... ... ... және ... да ... ... өз ... құқықтық, унитарлы мемлекет құруымыздың арқасында адам құқықтарын
өз заңдылықтарымызға сәйкес сыйлай білулері қажет, бұдан шығатын ... бар ... ... де бар» ... ... сай ... отыр.
Қорытынды
Жасалған зерттеу мен салыстырмалы анализ бұл жұмысты белгілі ... ... ғана ... Сондықтан, объектілер түсінігі және
оларға тән ерекшелейтін белгілері, түрлерінің жалпы сипаттамасы.
Қорыта келгенде, азаматтық ... ... ... ... бір ... ғана ... алады. Жалпы құқық теориясында субъектілердің жеке
құқықтары мен игіліктері іс жүзінде жүзеге асырылған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... жеке ... да,
азаматтық құқықтың да объектісі бір десек ... ... бұл ... ... болып отыр, яғни Азаматтық кодексте белгіленген азаматтық
құқықтардың объектілерін біз азаматтық құқықтың да ... ... ... азаматтық құқықтық қатынастар пайда болуы үшінде азаматтық
құқықтық объектілерін қарауымыз керек. Ал, азаматтық құқықтардың ... ... ... 115 ... 1-ші ... көрсетілгендей
мүліктік және жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтар қарастырылады.
Соған орай мүліктік ... мен ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар, жұмыс, қызмет, шығармашылық
интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... ... мүлік жатады. осы заттардың өзі қозғалатын және қозғалмайтын
мүлік, ... ... және ... ... ... ... ... және керек-жарақ, жемістер, азық-түлік және табыстар, жануарлар да
кіргізілген. Ал, бағалы қағаздарға: ... ... ... ... ... Ақша азаматтық қатынастарымен қатар ол Қазақстан
Республика бүкіл ... өз құны ... ... ... ... ... емес ... қатарына жеке адамның өмірі, денсаулығы,
қадір-қасиеті, абыройы, игі атағы, іскерлік беделі, жеке ... ... жеке ... мен ... ... есім алу құқығы, автор болу
құқығы және материалдық емес игіліктер мен ... ... ... ... деп ... ... ... тек оны көрсеткен
кезде жүзеге асыруға мүмкін ... ... ... ... ... ... Републикасының Азаматтық Кодексінің 130 ... ... ... ... ... ... акция және
заң актілерінде немесе соларда белгіленген тәртіппен бағалы қағаздар
жатқызылған басқа да ... ... – бұл ... ... ... түрі ... ... дамыған
мемлекеттермен мойындалады. Акцияларды шығару және олардың айналымда жүруі
Қазақстан Республикасының заңдарымен де реттеледі. Бұл ... ... оның ... ... қоғамның меншігіне қатыстылығын
білдіретін және ... ... ... бір ... алуға құқықты,
қоғамды басқаруға қатысуға құқықты және қоғам жойылған ... оның ... бір ... ... ... ... қоғамның жарғылық қорына
салып салынғанын куәландыратын, бағалы қағаздың бір түрі ... ... ... акциялар шығару арқылы, жарғылық көлемі бойынша бірдей
және акциялармен ... ... ... ... ... құру үшін ... жұмылдыру жүзеге асырылады. Акцияны сатып
алушы акционерлік қоғамның міндеттемелері бойынша тек өзінің ... ... ... ... ... болуы үшін нақты адамдар арасында нақты
құқықтар мен ... ... ... ... ... ... Азаматтық-
құқықтық қатынастарды өзгерту немесе тоқтату үшін де осындай ... ... ... ... ... ... ... принциптерінін бірі болып табылатындықтан ("заңда тікелей тыйым
салынбаған нәрсенін бәріне рұқсат етілген"), олар ... үшін ... мен ... түзе ... яғни ... ... ... сондай-
ақ заңдарда тыйым салынбаған өздерінін тікелей әрекеттерімен азаматтық-
құқықтық қатынастарға түсе ... ... ... ... ... заңда тікелей аталмаған, оған тыйым да салынбаған. Сондықтан бұл
келісім азаматтық құқықтар мен міндеттер туғыза алады.
Құқықтық қатынастардын ... ... ... ... ету ... ... фактілер мынадай төптарға болінуі мүмкін: ... ... ... осы ... ... іс-әрекеттері;
үшінші тұлғалардың іс-әрекеттері; оқиғалар.
Нақты жігерлі мінез-құлық актілерін іс-әрекеттер деп ... ... ... ... ... ... мүмкін. Заңды іс-әрекеттер өзара
құқықтық қатынастардын пайда болуына бағытталған. Бұлар — мәмілелер ... оның ...... ... ... ... ... мәмілелер
(шарттар) туралы (мысалы, сатып алу-сату, мердігерлік, тасымал және ... ... ... ... ... ... ... баяндайды.
Құқықтық нетижеге жетуге тікелей бағытталмағанымен, заңдарда ... ... оны ... ... ... үй ... ... өнертабыстық жасау) орынды заңдық фактілер болуы мүмкін.
Мемлекет пен қоғамның ... ... мен ... дамуы азаматтық
құқықтық қатынастарды теріс айналып кетпейді, ... ... ... ... ... үшін ... ... сондықтанда бұл
дипломдық жұмыстың тағырыбы әрқашан өзекті болып қала береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Теория ... и ... ... В.Н. ... ... для ... ... /Под ред. Профессора В.Г.Стрекозова. – М.: "Дабахов,
Ткачев, Димов", 1995. – 384 с.
2. Общая теория ... и ... ... курс в 2 – х томах.
Под ред. пров. М. Н.Марченко. Том 2. ... ... – М.: ... 1998.-656с.
3. Алексеев С.С. Государство и право. Наяальный курс. – 2-е ... и доп. – М.: ... ... 1994.-192с.
4. Алексеев С.С. Право: азбука-теория-философия: опыт комплексного
иследования.М.: «Статут», 1999.-712с.
5. ... С.С. ... ... права. Свердловск, 1972.
6. Агарков М.М. Обязательство по советскому гражданскому ... ... ... Е.Н. Лекции по энциклопедии права. М., 1917.
8. Мейр Д.И. ... ... ... (в 2-х ч.). По ... ... 8-му изд., 1902. Изд. 2-е, ... М.: «Статут», 2000.-
831с(Классика росийской ... ... ... ... ... 1. ... ... переработанное и
дополненное./Под ред. А.П.СЕргеева, Ю.К. Толстого.-М.:ПРОСПЕКТ, 1998.-
632 с.
10. Гражданское право. Том 1. Учебник для ... ... ... ред. ... Ю.Г. ... ... ... Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий.В
двух книгах. Книга 1. ... ... М.К. ... ... ... ... жарғы», 1997.-416 с.
12. Советское гражданское право /К.К. Лебедев, В.А.Мусин, ... и ... Под ред. ... ... ... В 2-х т.Т.1.Л.,
1982.
13. Советское гражданское Гражданское право. Под ред. Е.А.Суханова.Т.1.М.
1994.
14. право. Т.1/ Под.ред. В.П. ... и С. М. ... М. ... ... ... Т.1/ ... Е.А. ... М.. 1993. 258с.
16. Иванкова С.С. Рынок ценных бумаг в РК. ... ... ... М.М. ... ... в ... гражданском праве. М., 1996.
18. Агарков М.М. Учение о ценных ... – М.: ... ... ... ... и другие ценные бумаги. Агенство по ценным бумагами и
инвестициями. – М.: Община. 1999 – 47 (1) ... ... М.Ю. ... ... ... М.: Финансы и статистика, 1992 –
348с.
21. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. Т.13 34 ... ... Г.Ф ... ... ... ... М.,1912. 591-593 стр.
23. Брагинский М.И., Витранский В.В. Договорное ... ... ... ... ... ... Черепахин Б.Б. Правопреемество по советскому ... пр. ... Под ред. ... ... ... и их ... Свердловск 1957г. стр.96
26. Под редакций Ю.К.Толстого. Гражданское право. часть 1. Санк ... ... ... право. часть 1. под. ред. А.П. Сергеева, Ю.К.Толстого Санк
– Петербург, 1996г.
28. З.О. Ашитов, Б.З. ... ... ... ... ... ... жарғы» 2003ж
29. Ғ. Төлеуғалиев Қазақстан Республикасының Азаматтық құқық. Алматы 2001.
30. С.Д.Баққұлов ... ... ... ... ... ... 1. Èçäàíèå òðåòüå, ïåðåðàáîòàííîå è
äîïîëíåííîå. /Ïîä ðåä. À.Ï.Ñåðãååâà, Þ.Ê.Òîëñòîãî. – Ì.: ÏÐÎÑÏÅÊÒ, 1998. –
632 ñ. – 224-225 áåòòåð.
[2] Ãðàæäàíñêèé ... ... ... ... ... ... Â
äâóõ êíèãàõ. Êíèãà 1. Îòâåòñòâåííûå ðåäàêòîðû: Ì.Ê.Ñóëåéìåíîâ, Þ.Ã.Áàñèí. –
Àëìàòû: "Æåòi Æàðãû", 1997. – 416 ñ. – 303-304 áåòòåði.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұйрық арқылы іс жүргізу: түсінігі, маңызы және негіздері75 бет
Құқықтық мемлекет21 бет
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)37 бет
Іскерлік қарым-қатынас этикасы3 бет
Іскерлік қатынас7 бет
Адам аралық қатынас31 бет
Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастар және олардың субъектілері6 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы22 бет
Азаматтық – құқықтық қатынастың мазмұны және түрлері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь