Бағалы қағаздардың азаматтық құқықтың объектісі ретіндегі орны

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4

1. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздардың жалпы сипаттамасы

1.1 Бағалы қағаздардың құқықтық таным тұрғысындағы
түсінігі және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8

1.2 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздардың
түрлері және олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

2. ҚР заңнамасы бойынша бағалы қағаздардың құқықтық реттелуі

2.1 Бағалы қағаздарды реттейтін құқықтық нормалар және
оларды жүзеге асыру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

2.2 Қолданыстағы бағалы қағаздар нарығын құқықтық реттеу ... ... ... ... ... ... 64

2.3 Бағалы қағаздар заңнамасын жетілдіру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 73

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 75
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Бағалы қағаздар орта ғасырлардан бері қарай қолданыла бастады. Сол кезенде ұлы географиялық жаңалықтардың ашылуымен байланысты сауданың аясы кеңіді, ал осы мүмкіндіктерді пайдаланып қалғысы келген кәсіпкерлердің ірі капитал сомасына деген қажеттілігі туды. Оның үстіне теңізден шалғай рынок пен шикізат кезең игерумен байланысты орын алатын шығындарды жекелеген адамдар көтере алмайтын да еді. Нәтижесінде ағылшын, голландық компаниялары акционерлік қоғамы Ост-Индия, Грудзон бұғазы компаниялармен сауда жасаумен байланысты дүниеге келді. Міне осылар бағалы қағаздарды бірінші шығарған ірі компаниялар болды. Олардың акциялары күні бүгінге дейін Лондон мен Торонто биржаларында сатылуда. Англиядағы акционерлік компаниялар капиталды көп қажет ететін көмір өндірісін қаржыландыру үшін де ұйымдасқан болатын.
XIX ғасырдың 60-жылдары тағы бір маңызды оқиға болды. Германияда ауыр өнеркәсіпті дамытуға шығарылған бағалы қағаздармен делдалдық операцияларды жүргізуді универсалды инвестициялық банктер өз қолдарына алды.
Қоғамда құнды (бағалы) қағаздар базары, қаржы базарын құрайтын бірден-бір маңызды құрал. Қазіргі таңда Қазақстанда ол бизнес пен өндірісті дамытудың механизмін құрайды. Бизнес пен өндірістің маңыздылығы туралы мемлекетіміздің жүргізіп отырған саяси бағыттырының негізгісі болып табылады. Жалпы құрылымы бойынша құнды (бағалы) қағаздар салаға, яғни капитал базары және ақша базары болып өздерінің ерекше мақсатына қолданылып, заң нормалары бойынша өз міндеттерін атқарып келеді.
Біздің мемлекетіміз нарықтық экономикаға бет бұрғаннан кейін, құнды қағаздар айналымының толық қанды қажеттілігі туындап, құнды (бағалы) қағаздардың әрекет ету нормативті базасын құру талабы мақсат етіп қойылған болатын.
Еліміз дамыған 50 өркениетті елдің құрамына кіру үшін, мемлекеттік көлемде, жеке бизнесті қалыптастырудағы азаматтардың ақуалын (жағдайын) жақсартудағы міндеттерді шешуге бағытталған инвестицияларды қамтитын, мол көлемдегі қаржыларды өндірісте пайдалану мақсатымен қоса жүйелендіру мүмкіндігін беретін, ерекше түрдегі мәнді құжаттар айналымы, құнды қағаздар базары құрылды. Осы құрылымдардың қазіргі таңда тиімді қызмет атқаруының негізінде мемлекетіміздің экономикасы жүйелі түрде дамып Ел басының жолдауының негізігі қағидаларын ұстанамыз.
Негізінен Құнды (бағалы) қағаз - экономиканың несие-қаржы саласының бөлінбес элементі болып табылып, тауарлы өнім қағидасына негізделеді.
Қазақстанда құнды (бағалы) қағаздар базарының пайда болуына, жеке меншік, жекешелендіру және мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлендіру және қоғамдық қатынастардың қайта құрылуын, мемлекеттік қаржыландыру саясатының түбегейлі өзгеруіне байланысты пайда болды. Қазіргі кезде кейбір салаларды қаржыландыруда бюджеттегі жетіспеушіліктің орнын толтыру үшін
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған құқықтық саясат тұжырымдамасы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 28 тамыздағы №858 Жарлығы "Егемен Қазақстан" 2009 ж, 28 тамыз, №281-283 (25680); "Казахстанская правда" от 27.08.2009 г., N 205 (25949). 11 бет.
2. Ғ.Тілеуғалиев “Азаматтық құқық” (Жалпы бөлім). “Жеті жарғы” 2002 147-бет.
3. Қаженова Қ “Ақша, несие, қаржы” 2002 Алматы (228-бет).
4. ҚР “Акционерлік қоғам туралы” Заңы. 2003ж.
5. Қаженова Қ “Ақша, несие, қаржы” 2002 Алматы (232-бет).
6. “Законодательство РК о ценных бумагах”. В.Н.Булович М.2002 (стр. 36).
7. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңның 1-бабы. 2003ж. 16 шілде N 461.
8. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N 461
9. Қаженова Қ “Ақша, несие, қаржы” 2002 Алматы (238-бет).
10. Заң терминдерінің қазақша-орысша және орысша-қазақша сөздігі. Алматы.“Жеті жарғы” 1995 ж.
11. Под.ред.Сейгазина. Деньги, кредит, банки 2000 г.
12. Статистика 2003. Қоғамдық журнал.
13. Т.Б.Бердибекова “Рынок ценных бумаг и биржавое дело”уч.пос.Мос.2000 г.
14. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы 2003ж. 16 шілде N 461.
15. ҚР “Акционерлік қоғам туралы” Заң 2003 ж.
16. Қаженова Қ “Ақша, несие, қаржы” Қаженова Қ 2002 Алматы (249-бет).
17. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N 461.
18. В.Н.Булович “Законодательство РК о ценных бумагах” М.2002 (стр. 198).
19. Азаматтық Кодекс 133-баптың 3-тармағы.
20. Азаматтық Кодекс 129-баптың 2-тармағы және “Бағалы қағаздар мен биржалық қорлар туралы” Заң 8-бабы.
21. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N 461
22. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N 461.
23. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16.08. N 461
24. ҚР “ҚР Вексель айналымы туралы” 1997.28.04.
25. ҚР “ҚР Бағалы қағаздармен мәмілені тіркеу туралы” ҚР Президентінің N1613 жарлығымен бекітілген Ереже:
26. ҚР Президентінің N944 қаулысымен бекітілген Ереже “ҚР бағалы қағаз ұстаушыларының реестрін жүргізу туралы” 1996.29.07.
27. ҚР “Акционерлік қоғамдар туралы” 2003 ж 13.05 N415-11.
28. ҚР Үкіметінің қаулысы “Қазыналы облигацияларды шығару туралы” 1996.08.02 N185.
29. Азаматтық іс жүргізу кодексі. 2002ж.
30. ҚР Президентінің “Құнды қағаздар базарын құру шаралары туралы” 1994.20.03.
31. ҚР “Валюталық реттеу” туралы заң. Алматы “Жеті жарғы” 1997ж.
32. ҚР “Шаруашылық серіктестік” туралы заң. Алматы “Дәнекер” 2001ж.
33. ҚР “Банк және банктік қызмет туралы” заң. Алматы “Дәнекер” 2001ж. 25.04.
34. ҚР “Лицензиялау туралы” заң. 2001 ж. 15.02.
35. Бағалы қағаздар және қор биржасы. 1995ж.
36. "ҚР Заңы" ҚР бағалы қағаздар туралы. 1997ж.
37. ҚР Президентінің №944 қаулысымен бекітілген Ереже. ҚР бағалы қағаз ұстаушылардың реестірін жүргізу туралы. 1996ж.
38. Вексельдік айналым туралы. ҚР Заңы.
39. Ценные бумаги и регулирование их обращения в РК. 1995г.
40. Бағалы қағаздар қоры. 1995ж.
41. ҚР Президентінің заң күші бар Жарлығы "салық және бюджетке басқа міндетті төлемдер туралы". 1995ж.
42. ҚР бағалы қағаздар туралы заңы. 1997ж.
43. Бағалы қағаздар рыногы. 1997ж.
44. Поговорим об акциях /Вестник Алматинской фондовой биржи 1993г./
45. Мемлекеттік холдинг туралы.
46. ҚР вексель айнальмы туралы. 1997ж.
47. ҚР вексель айналымы. 1997ж.
48. Законы для рынка ценных бумаг. Марченко Г.
49. Кулекеев Ж., Джексембаева Л. Перспективы развития .Фондового рынка РК
Саясат. 1996г. №5.
50. Тауарлы биржа туралы жарлығы.
51. Малахов О. "Алем" начавший раньше всех /Советы Казахстана1994г./
52. ҚР заңы - ҚР бағалы қағаздармен мәмлені тіркеу туралы. 1997ж.
53. Бағалы қағаздармен мәміле өткізу тіркеу туралы.
54. Закон “О рынке ценных бумаг Казахстана” апрель 2001
55. ҚР Азаматтық Кодексі. Алматы, Жеті жарғы. 1995
56. ҚР Президенгінің күшін жойған жарлығы «Бағалы қағаздар және биржасы туралы» 21 сәуір 1995. /Казахстанскаяправда 22 және 25сәуір. 1995ж/.
57. ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы «салық және бюджетке басқа міндетті төлемдер туралы» 24 сәуір 1995ж. /Казахстанская правда 28 сәуір 1995ж/.
58. ҚР Заңы «Бағалы қағазар туралы» 5 наурыз 1997. /Заң газеті. 19сөуір 1997ж./
59. ҚР Заңы «ҚР вексель айналымы туралы» 28 сәуір 1997ж.
60. /Экономика и предпринимательство. № 11 1997ж./
61. ҚР Заңы «ҚР бағалы қағаздармен мәмілені тіркеу туралы» 5 наурыз
62. 1997ж. /Экономика федпргашмательство №7. 1997ж/
63. «ҚР бағалы қағаздар бойынша ұлттық комиссиясы туралы» ҚР
64. Президентінің №1613 Жарлығымен бекітілген Ережесі /Советы Казахстана 13 наурыз, 1994ж.
65. ҚР Президентінің №944 қаулысымен бекітілген Ереже «Орталық депозитарий туралы» 29.07.1996ж. /Экономика и предпринимательство в РК №17. 1996ж.
66. ҚР Президенгінің №944 Қаулысымен бекітілген Ереже «ҚР бағалы қағаз ұстанушыларының реестрін жүргізу туралы» 29.07.1996ж. /
67. Экономика и предпринимательство в РК №17. 1996ж./
68. ҚР Президентінің №944 Қаулысымен бекітілген Ереже ҚР кастодиалдық іс-әрекет туралы /29.07.1996ж./
69. Қаз ССР-нің Азаматтық кодексіне коментарийі. Казахстан, Алма-Ата. 1990ж.
70. О.И. Мартынова.Операции коммерческих банков с ценными бумагами. Изд. АО ”Консалтбанк”Москва 2000 год.
71. Т.Б.Бердибекова “Рынок ценных бумаг и биржевое дело” Учебное пособия Москва 2000 год.
72. Г.Ливингстон “Анализ рисков операций с облигациями на рынке ценных бумаг” Москва 1998г.
73. В.И. Колесникова ”Ценные бумаги “ Учебник Москва 2000 год.
        
        Ф-ОБ-001/033
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті
Мухаммедов Э.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... 2014
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................................... 4
1. Қазақстан Республикасындағы бағалы ... ... ... Бағалы қағаздардың құқықтық таным тұрғысындағы
түсінігі ... ... ... ... ... қағаздардың
түрлері және ... ... ... ҚР ... ... ... қағаздардың құқықтық реттелуі
2.1 Бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... 61
2.2 Қолданыстағы бағалы ... ... ... ... ... ... жетілдіру
мәселелері.................................... 66
Қорытынды...................................................................
.......................................... ... ... ... Бағалы қағаздар орта ғасырлардан бері ... ... Сол ... ұлы географиялық жаңалықтардың ашылуымен
байланысты сауданың аясы кеңіді, ал осы мүмкіндіктерді пайдаланып ... ... ірі ... ... ... қажеттілігі туды. Оның
үстіне теңізден шалғай рынок пен шикізат кезең игерумен ... ... ... ... ... ... алмайтын да еді. Нәтижесінде
ағылшын, голландық компаниялары акционерлік ... ... ... ... ... ... ... дүниеге келді. Міне осылар
бағалы қағаздарды бірінші шығарған ірі ... ... ... ... ... дейін Лондон мен Торонто биржаларында ... ... ... ... көп қажет ететін көмір өндірісін
қаржыландыру үшін де ұйымдасқан ... ... ... тағы бір ... оқиға болды. Германияда ауыр
өнеркәсіпті дамытуға шығарылған бағалы қағаздармен делдалдық операцияларды
жүргізуді универсалды ... ... өз ... ... ... ... қағаздар базары, қаржы базарын құрайтын бірден-
бір маңызды ... ... ... Қазақстанда ол бизнес пен өндірісті
дамытудың механизмін құрайды. ... пен ... ... ... жүргізіп отырған саяси бағыттырының негізгісі болып
табылады. ... ... ... ... ... ... салаға, яғни
капитал базары және ақша базары ... ... ... ... заң ... бойынша өз міндеттерін атқарып келеді.
Біздің мемлекетіміз нарықтық экономикаға бет бұрғаннан кейін, құнды
қағаздар ... ... ... ... ... ... (бағалы)
қағаздардың әрекет ету нормативті базасын құру талабы ... етіп ... ... 50 өркениетті елдің құрамына кіру үшін, мемлекеттік
көлемде, жеке ... ... ... ... ... ... ... бағытталған инвестицияларды қамтитын, мол
көлемдегі қаржыларды ... ... ... қоса ... ... ... ... мәнді құжаттар айналымы, құнды қағаздар
базары құрылды. Осы құрылымдардың қазіргі таңда тиімді қызмет атқаруының
негізінде ... ... ... ... дамып Ел басының
жолдауының негізігі қағидаларын ұстанамыз.
Негізінен Құнды (бағалы) қағаз - экономиканың ... ... ... ... табылып, тауарлы өнім қағидасына негізделеді.
Қазақстанда құнды (бағалы) қағаздар базарының пайда болуына, ... ... және ... ... акционерлендіру және
қоғамдық қатынастардың қайта құрылуын, мемлекеттік қаржыландыру ... ... ... ... болды. Қазіргі кезде кейбір салаларды
қаржыландыруда бюджеттегі жетіспеушіліктің орнын толтыру үшін мемлекет ақша
белгілерін ауыстырмай-ақ, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Диплом жұмысында біз құнды (бағалы) қағаздардың құқықтық реттелуінің
мынадай мәселелерін қарастырамыз.
- ... ... ... түсінігі мен мәні, тұңғыш элементтері,
олардың Қазақстан Республикасында пайда болуы;
- ... ... ... ... жақтары мен құқықтық
жағдайларын;
- Құнды (бағалы) ... ... ... және синтез қағидаларына
сүйеніп, әр құжаттың даму мәні мен ... ... ... ... ... қағаздар нарығының құқықтық режимдері, яғни олардың
саралау, айналымға түсу ... және ... ... ... жағдайы
- Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері. Қазіргі таңда бағалы қағаздар
рыногының нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... отырып, бағалы қағаздар тұңғыш элементтерінің Қазақстан
Республикасында пайда болуын зерттеп, ... ... ... ... ... ... объектісі. Қазақстан Республикасындағы нарықтық
қатынастардың дамуына негізделген ... ... және ... ... ... ... құқықтық реттеу болып табылады.
Өзінің экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз етуде, экономикадағы
шаруашылықтың ... ... ... ... келе ... ... қазіргі дамуы күрделі де қиын. Бұл кезеңдегі ең негізгі
және ең ... ... ... бір дәрежеде мемлекеттік құрылымды
жүйелейтін, ... ... ... түрлерінің еркін дамуын қамтамасыз
ететін, әр азаматтың белсенділігін тудыратын инфрақұрылымды құру ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
көлемдегі, жеке бизнесті қалыптастырудағы, азаматтардың хал-ахуалын
көтерудегі міндеттерді шешуге ... ... ... мол
көлемдегі ақшалай қаржыларды ... ... ... ... мүмкіндігін беретін, ерекше түрдегі ... ... ... ... ... ... ... рыногы болып
есептелінеді.
Мұндай іс-әрекеттің механизмі-бағалы қағаздардың мүліктік ... ... ең кең ... ... ашып, сонымен қатар кең
ауқымдағы кепілдік пен сенімділіктің берілуі болып ... ... ... ... ... ... элементі болып табылады және
тауарлы өнім принципіне негізделеді.
Қазақстанда бағалы қағаздар рыногы ... ... ... және ... уақыт қажет еді. Өйткені бұл үшін жеке меншікке (бәрінен бұрын
жекешелендіру және ... ... ... ... қайта құрылуына тікелей байланысты және мемлекеттік қаржыландыру
саясатының сипаты ... ... тиіс ... ... ... бюджеттегі
жетіспеушіліктің орнын толтыру үшін мемлекет ... ақша ... ... ... мемлекеттік қысқа мерзімді вексельдер секілді
мемлекеттік бағалы қағаздарды шығаруды қолға алып ... ... ... ... ... бағалы қағаздар
нарығын құқықтық реттелуі" атты тақырыбымда ... ... ... ... көп ... күрделі болғандықтан, бағалы қағаздар
рыногының ... ... ... ... келесі міндеттерін ұсынып
отырмыз:
- бағалы қағаздар ... ... ҚР ... болуын, қалыптасу
процесін қарастыру және жалпы түсінігін беру;
- бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... баға беру;
- салыстыру, анализ және синтез принципіне сүйеніп, әр ... ... және ... құқылық салдарын қарастыруға әрекет
жасау;
- бағалы қағаздардың түрлеріне тоқталып, әр ... жеке ... ... әр ... ... ... және ... басқарушылардың және ұстаушысының құқықтарына баға беру.
Бағалы қағаздар рыногының даму деңгейі-бүгінгі жаңа ... ... ... ... көрсеткіштердің бірі болып
табылады.
Бағалы қағаздар рыногының міндеті-қаржы ресурстарының ... ... ... инвестициялық ресурстарды Қазақстандық
кәсіпорындардың дамуына ыңғайлауда, келесі инвестициялауға дейін ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бағалы
қағаздар рыногы жас әрі дамушы ... ... ... ... ... ... қолдану аясы мемлекеттік ішкі қаржыландыру, мемлекеттік қарызды
жекешелендіру, мемлекет меншігінің жекешелендіру ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының дамуына бүгінде ҚР-дағы қағаздар
рыногының дамуына орташа жылдамдық бағдарламасын әзірлеу секілді шешілуі
қажетті ... ... ... келтіруде.
Бағалы қағаздар даму бағыттары мен мақсаттарын айқындау мақсатында ҚР-
ның бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссиясы ҚР-дағы ... ... даму ... ... Ол ... үкіметтің 1996-1998
жылдарда арналған реформасын ... ... ... ... сай келеді. Бағдарламаны жүзеге асыру бағалы қағаздар рыногы
құрылымының барлық элементтерінің толық деңгейде дамуына мүмкіндік жасайды.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... тіркеп және бекітіп отыратын институттардың
қалыптасуына жағдай жасау мүмкіндегі ... ... Осы ... ... ... ... ... депозитарий туралы" Ереже,
"Бағалы қағаздар ұсынушылардың реестірін жүргізу жөніндегі" ... ... ... ... ... ... ... рұқсат беру тәртібі
жөнінде" Ереже, Бағалы ... ... ... ... ... ... ... аттестациялау жөніндегі "Ереже". Бағалы
қағаздар рыногындағы брокерлік және дилерлік іс-қимылдарды ... ... ... қағаздар рыногында қаржылай тәуекелдерді
сақтандыру ... ... ... ... ... компанияларының
талаптары секілді құжаттарды дайындаған.
1 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... таным тұрғысындағы түсінігі және мазмұны
Қаржы заңнамасы отандық қаржы нарығының ... мен ... ... ... орта ... ... қызметті тұтынушылардың құқықтары қорғалуын
қамтамасыз етуге, қаржы ұйымдары қызметіне тең ... ... ... ... нарығында адал бәсекелестікті қолдауға ықпал етуге тиіс.
Бұл ретте, әлемдік, сондай-ақ ... ... даму ... ... ... заңнамасының басымдығы банктердің ... ... ... ... бағалауға, икемді реттеу
режимін қалыптастыруға, банктер қызметіндегі проблемалық мәселелерге жедел
әрекет етуге, сондай-ақ қаржы ... ... ... ... ... жақындатумен байланысты болуы керек.
Құнды қағаздар нарығын құқықтық реттеу ұлттық құнды қағаздар нарығы
бәсекелестігінің артуына және одан әрі ... оның ... ... ... ... ... мен қаржы құралдары қатарының ұлғаюына
инвесторлық базаны дамыту мен инвесторлар ... ... ... ... ... ... дамытуды қолдау мақсатына,
инвестициялық қорлардың пайлары мен акцияларын ұстаушылардың құқықтары мен
заңды ... ... ... ... ... инвестициялық қорлардың
қызметін реттейтін заңнаманы жетілдіру керек.
Құнды қағаздар нарығын дамытудың және инвесторлардың ... мен ... ... қамтамасыз етудің басқа маңызды аспектісі, тұрақты және
ашық жұмыс істейтін ұйымдасқан құнды қағаздар нарығын құру болып ... ... ... ... ... ... мен ... қаржылық
қызметті тұтынушылардың құқықтары қорғалуына қолайлы жағдайларды қамтамасыз
етуге және қаржы нарығындағы адал бәсекелестікті қолдауға бағытталған.
Елде міндетті және ерікті ... ... сай ... ... ... сақтандыру қызметтерінің толыққанды нарығы орнықты. Сонымен
қатар, аталған ... ... ... ... ... ... сақтандыру жүйелері мен отандық құқық қолдану ... ... ... деңгейде бара бара құқықтық реттеуді талап етеді.
Электрондық ... ... ... ... сақтандыру
жүйесіндегі құқықтық мәселелерді шешу шеңберінде ... және оны ... ... деген қажеттілік бар.
Бағалау қызметі құқықтық реттелуі ұдайы ... ... ... ... ... нарықтық экономика құралдарын маңыздысы болып
табылады.
Осыған байланысты:
мемлекеттік бағалау стандарттарын белгілеуге;
бағалау қызметін халықаралық талаптарға сәйкес келтіруге;
мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... ... кешенді ұйымдастырушылық-құқықтық шаралар қажет
[1].
Қазақстан Республикасының құнды қағаздар ... ... ... ... негізделген және Қазақстан ... ... 2 ... 2003 ... ... ... нарығы туралы» ҚР
заныңан және басқа нормативтік құқықтық ... ... Егер ... Республикасы қол қойған келісім шарттарда заңда қарастырылғаннан
басқа ережелер бекітілген болса, онда халықаралық келісімшарт ... ... ... мен ... ... ... ... қағаздар
мәртебесіне ие болуы үшін қосымша сапаларын анықтау қажет.
Біріншіден бағалы қағаздар өз кезегінде меншік ... ... ... (корпорация акциялары, вексельдер, коносаменттер және т.б)
немесе құжат иесі мен оны ... ... ... ... ... сертификаттары.
Екіншіден, бағалы қағаз қорларды инвестициялау туралы куәландыратын
құжат ретінде ... ... Бұл ... ... ... рөлі ... ... түсіну үшін өте маңызды. Бұл жерде олар инвестицияның жоғары
нысаны ретінде басты роль атқарады.
Үшіншіден, бағалы қағаздар - бұл ... ... ... ... ... үй ... және т.б.) талаптар
көрсетілген құжаттар.
Төртіншіден, бағалы қағаздардың құқықтық мәні түсінудің ... ... ... табыс әкелуі болып табылады.
Бағалы қағаздар - спецификалық тауар, барлық тауар сияқты тұтыну ... ... бар. ... ... ... құнының мәні белгілі дәрежеде
табыс келтіреді, яғни процент (облигациялар бойынша) және дивиден (акциялар
бойынша) төлегенде, сонымен ... ... ... күн ... ... ... ... құқықтық айналымдарында азаматтық құқық объектілерінің бірі
- бағалы қағаз болып табылады. Айтар болсақ азаматтық ... ... ... ... ... ... нысан мен міндетті
реквизиттерді сақтай отырып, жүзеге асырылуы тек оны ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз болып
табылады. Осындай анықтамадан бағалы қағаздың ерекше сипаты ... ... ... берілген:
а) бағалы қағаз - түрі және мазмұнымен заң талаптарына қатаң бағынатын
құжат. Мысалы: бағалы ... ... ... ... қағаздардың міндетті реквизиттері, бағалы қағаз нысанына талаптар
және басқа да ... ... заң ... немесе соларда белгіленген
тәртіп бойынша бейнеленеді. Ал, ... ... ... ... ... ол үшін ... нысанға сәйкес келмеуі оның жарамсыз
болуына әкеліп соқтырады;
ә) бағалы ... оның ... ... ... ... ... қағаздағы құқықты жүзеге асыру үшін оны ... ... ғана ... іске ... Айталық, бағалы қағазда ... ... ... ... барлық құқықтарды бағалы қағаз
бойынша құқықтар берілетін адамға - индоссантқа немесе ... ... ... ... ... мүмкін (орындауға тиіс адам
көрсетілмейді). Бағалы қағазбен куәландырылған құқықтарды жүзеге асыру, бұл
құқықтарды ... ... ... ... ... ғана ... ... Бұл жағдайда индоссант өкілі ретінде
әрекет жасайды (АК 132-бабы).
Азаматтық ... ... ... - ... ... бірге оны зат деп те
көрсетеді. Өйткені кез-келген құжаттың түп төркіні ... ... ... Сондықтан да онда көрсетілген әріп таңбалары мен сандары,
тасқа басылып қолмен жазылған жазбалары осы ... ... ... ... ... бірге кез-келген құжаттың бағалы қағаз бола алмайтыны тағы
бар, тек ... ... ... ... ... ... ... алады.
Бағалы қағаздың міндетті реквизиттері арнайы нормативтік- ... ... ... ... сериясы, номері, өтініш жасау
мерзімі, субъектінің қағаз бойынша көрсетілген ... ... ... ... ... марапаттау (пайыздар), қағаз бойынша орындалу орны және
басқа заттар)) талаптар ... ... ... ... ... яғни ... ... міндетті реквизиттерінің болмауы немесе
бағалы қағаздың ол үшін белгіленген нысанына сәйкес келмеуі оның ... ... ... ... ... ... ... зат ретінде бірнеше түрге бөлінеді, әрі иеленушісінің
талап-мүддесіне сәйкес бланк, қағаз парақшасы ... ... ... құны ... ... ... құнына негізделеді.
Азаматтық кодекстің 130-бабы мүліктік құқықтар куәландыратын мазмұнына
қарап бағалы қағаздарды облигация, ... ... және заң ... ... ... ... бағалы қағаздар қатарына жатқызылған
басқа да құжаттар деп негізгі түрлерге бөледі. ... ... ... ... ... ... ... ұсынбалы, атаулы және ордерлік
болып жіктеледі. Ұсынбалы бағалы қағаздар құжаттың түп нұсқасы болады, ал
түп ... ... ... ... ... ... ... өкілеттілігін
жүзеге асырады. Демек ұсынбалы бағалы қағаздар онда ... ... ... басқа мүліктік балама алуға құқық береді. Бағалы қағаздың
мәтінінде оны ұсынушы үшін нақты тұлғаның ... ... тек ... ... ... ... ғана ... (мысалы, облигация).
Ордерлік бағалы қағаз да құжат болып ... ол ... ... ... ... көрсетілген тұлғаға міндеттенген нәрсені орындауды
ұсынады, немесе өзі де белгіленген ереже ... ... ... ... бағалы қағаз құқықтық субъектісі болып табылатын
белгілі бір тұлғаға ... бір ... ... ... ... қабілеттілігін жақсарту
мақсатында ордерлік қағаздар үшін оны тапсырудың ерекше механизмі жасалған.
Ордерлік бағалы қағаз бойынша ... бұл ... ... жазу ... ... Борышқор бұл талапты міндетті түрде сақтауы тиіс. Ордерлік
бағалы қағаз бойынша құқық берілетін адам ... ... ... ... ... оның ... ... үшін де жауапты болады. Индоссамент құжатта
(әдетте сыртқы бетінде) жазылады және оның екі түрі ... яғни ... ... ... мирасқорының аты жазылады, ал екіншісі әлгі айтқандай,
бланктік болады, онда бағалы қағаздың тапсырылғаны туралы ... ... жаңа ... аты ... ... қағаздың ордерлік түрін иеленуші индоссамент бланкісімен қоса
құжатты берерде бағалы қағазды ұсынушыға тапсыру тәсілін ... ... ... ... ... ... адамға атаулы индоссамент бойынша
тапсыруға және индоссаментке өзінің атын жазуға ... ... ... ... да бір атауды ... ... ... беру ... құжатты тапсырғанға дейін жүзеге
асырылады.
Бағалы қағазды тапсыру кезінде жазылатын ... ... ... Ал,
мүліктік құқықты тапсыруда ордерлік бағалы қағаз қолданылады. Құжаттың иесі
құжаттың түп ... ... ... үшін ұсынарда
индоссаменттердің реті бұзылып ... одан бас ... ... Бұл
реттердің үзілмеуі таза ... ... ... ... ... ... ... атымен қатар бағалы қағазда
қабылдаушының да аты жазылады.
Ордерлік бағалы қағаз жоғалып кетсе, оған оны ... өзі ... ... ... иесі ... ... құжаты кімнің қолында екенін
білсе, құжатты қайтаруға виндикациялық талап қоюға құқылы. Егер кейінгі
индоссамент бланктік ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болмайды. Мұндай қағазды жоғалтқанда оның орындалуына ... аз. Ал ... ... жойылып кетсе, онда құжаттың балама данасын беруге
болмайды.
Атаулы ... ... - ... ... бар ... оның иесі кім ... ... көрсетіледі. Яғни атаулы бағалы қағаз бойынша құқықты
талап ету ... ... ... ғана ... ... ... ... бағалы қағаздардың әр түрінің
белгілерін қамтитын бағалы қағазды шығару ... Оған ... ... ... ... жүргізуін талап ететін “Бағалы ... ... ... нормасынан көруге болады.
Эмиссиялық бағалы қағаздарды топтастыру мемлекеттік және мемлекеттік
емес болып ... ... оның ... маңызы болады. “Бюджет жүйесі
туралы” және “Мемлекеттің кепілімен қарыз алу және мемлекеттік ... ... ... заңдарына сәйкес, мемлекеттік бағалы
қағаздарды мемлекеттің шеттен алуына орай ішкі және ... ... ... шет ... мен ... ұйымдардың заңды және жеке
тұлғалары болып табылады). Оны шеттен алу Қазақстан Республикасының Үкіметі
немесе Ұлттық Банк ... ... ... Мемлекеттік бағалы қағаздарды
шығару негізінен алғанда республикалық бюджеттің жетіспеуіне байланысты.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... облигациялар) сондай-ақ Қазақстан ... ... және ... ... ... қағаздар рыногы туралы” Заңның 28-бабына ... ... ... ... ... асыру тәртібі және эмиссия көлемі арнаулы
заңмен реттеледі. Мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздар ... ... ... үшін ... ... ... қаржыны
тарту мақсатында да қолданылады, ал олардың эмиссияларының тәртібі “Бағалы
қағаздар рыногы туралы” Заңмен реттеледі.
Бағалы ... ... ... қолданылып жүрген заңдар
құжатталмаған бағалы қағаздар ұғымына ... ... ... құжатталмаған бағалы қағаздардың мүліктік
құқықтарының бірнеше түрі ... ... ... қағаздар шын
мәнінде бағалы қағаздың мазмұнын куәландыратын мүліктік құқық ... ... ... ... ... қатынасқа түскен кезде оның
тізімдегі жазбаға енгізілу жарамды бола береді.
Бағалы қағаздар қоғамдағы экономикалық ... ... ... ... және мәні жағынан "ақшаны ақша табады" ... сай ... ... ... ... ... айырмашылығы
мұнда ақшалай қаржыны көптеген варианттармен пайдалану мүмкіндігі бар.
Бағалы қағаздардың экономикалық механизм ретінде- өндірісте тікелей
инвестициялаудың көзі ... ... Одан ... олар ... ... ... (яғни, заңды азаматтық мәмілелердің түрлері нысаны" және
төлем орнына жүре ... Банк ... ... ... ... ... ... инвестиция бар
екенін дәлелдеу арқылы еркін айналуға ... және сол ... ... ... ... ... ... бағдарсыз
қалыпты өмір сүруі және дамуы мүмкін емес. Яғни, экономикалық қатынас өз
мазмұны жағынан ... ... ... заң ... ... тиіс.
Бұдан шығатыны, рыногі бар дамушы елдердің бәрінің ... ... ... ... ... қалыптасуы мен қызмет етуі, бұл
қолданыстың шығарылуы мен ... ... ... ... ... қағаздармен
байланысты субъектілердің құқықтары мен ... және тағы ... ... ... Бұл ... бастапқы пункті бағалы қағаздар
және оларды жүйелеу туралы түсініктеме берілген заң бөлімі болып ... ... көп ... ... ... ... жатады. Ал, занды
құжаттар дегеніміз-мазмұны занды маңызы бар фактілерді куәландыратын немесе
негізгі заңға қатысты болып келетін, азаматтық ортада тиісті ... ... ... ... ... ... қағаздар заңды құжат болуы арқылы арнайы жинақталған ... ... ... ... тиісіне қарай, белгілі ... ... ... ... ... ... олардың
ерекшеліктерін белгілеп, олар атқаратын қызметтерді жүктеуге болады.
Бағалы қағаздар деген кең ... ... ... ... сол құқықсыз
жүзеге асыруға, басқа адамға беруге болмайтын қандайда бір ... ... ... ... ... ... 129 бабына сәйкес
мынадай түсініктеме берілген: ... ... мен ... ... отырып, жүзеге асырылуы тек оны көрсеткенде ғана ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Заңды құжат болып табылатын бағалы қағаз оны иеленуші тұлға мен ... ... ... арасындағы құқықтық қатынасы және ол бойынша
міндеттерді куәландырады. Бұл мүліктік ... ... ... ... ... де ... ... бекітеді. Соның ішінде, Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінің 129 бабының 1 пунктіне сәйкес бағалы
қағазбен ... ... ... тек бұл ... ... ғана ... асуы мүмкін [4].
Бағалы қағазды ұсыну қажеттілігі онда көрсетілген құқықтарды жүзеге
асыру үшін қағаз және ... ... ... ... (немесе
бұрын көрсетілгендей, байланыстың белгілі дәрежесін) мегзейді. Мұндай
жағдайда "бағалы ... ... ... басқа тұлғаға сол бағалы қағазды
бергенде ғана өтеуі мүмкін" деген принцип сақталуы тиіс.
Бағалы ... ... бірі - ол ... нысандағы
заңды құжат болып табылады. Ал бағалы қағаздың ... ... ... ... маңыздылығында жатыр. Әйтсе ... ... ... ... ... ... осылай болып
келеді. Мұндай реквизиттерге жататындар: мысалы, бағалы қағаздар туралы
ақпарат, оның сериясы мен номері, ... және ... ... ... ... ... екендігі), міндеттемелерді орындаудың уақыты мен
орны, сондай-ақ бұл міндеттемелердің мазмұны және т.б. егер ... ... ... ... тұлға атқаратын болса, онда соңынан
көрсетіледі.
Бағалы қағаздардың жекелеген әр түріне заң бойынша ... ... ... АК-нің 131 бабында: "бағалы қағаздардың міндетті реквизиттерінің
болмауы немесе бағалы қағаздың ол үшін ... ... ... ... ... болуына әкеліп соқтырады" делінген.
Осыған байланысты, қандай жағдайда болсын, ... ... ... күші де, мәні де болмайды.
Бұдан басқа, заңды құжат болып табылатын, бағалы қағаздардың тағы бір
нысандылық деп аталатын ... бар. Бұл ... ... ... ... болып табылады жөне заң орындарымен жазылған арнайы ... ... ... ... ... және ... ... реттеуге байланысты
сауалдардың түсініктемелерінің азаматтық құқық теориясы және іскер айналым
тәжірибесі үшін үлкен маңызы бар.
Мұнда алғашқы адам, заң актілерінде бағалы қағаздар ... ... ... ... құжаттар шеңберінің көрсетілуі және оларды
түр-түрге бөлу нақты айқындағыш болып табылады. ... ең ... ... ... ... ... ... нысан мен міндетті
реквизиттерді сақтай отырып, жүзеге асырылуы тек оны көрсеткенде ... ... ... ... ... құжат - бағалы қағаз болып
табылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі бағалы қағаздардың
құжатталмаған және ордерлік ... ... ... жағдайда оның соңғысы қолданылу маңызын жойып, аталуы нысанаға
ауыстырылып кетеді.
Бағалы қағаздар қажеттілігіне қарай белгілі дәрежеде ... да бір ... ... ... ... белгілі мүліктің құқығын
куәландыратын құжат ретінде ресмиленеді. Бағалы қағаздар құжат нысанында
немесе есеп ... ... ... өмір сүреді.
Әлемдік тәжірибеде бағалы қағаздардың негізгі екі түрі бар: капиталды
және ақшалай.
Капиталды бағалы қағаздар капиталды ... ақша ... ... рыноктарда айналымға түседі.
Капиталды бағалы қағаздарды қарызға беру және еншілей бөлу қағаздары
деп ... ... ... ... ... ... коммерциялық бағалы
қағаздар ретінде шығарылады.
Бағалы қағаздардың жалпы ... осы ... ... ... түрін
қамтығанымен, оның барлық жиынтығы белгілі бірнеше түрлерінен тұрады. Және
осы әрбір ... ... мен ... түсуінің өзіндік заңды
ерекшеліктері бар. Осы түрлі заңдық маңызы бар ... ... ... ... жүйеге бөлінеді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 130 бабына сәйкес:
бағалы қағаздарға: облигация, коносамент, акция және ... ... ... құжаттарында немесе соларда белгіленген тәртіп бойынша бағалы қағаздар
қатарына жатқызылған басқа да құжаттар жатады" делінген [5].
Республикадағы бағалы ... ... енді ғана ... ... біздің елімізде қандай бағалы қағаздар таратылып, айналымға
түсетіндігі әлі белгісіз. Осыған байланысты бұл ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, рынокты түрлі аталмыш қағаздармен
толтыра беруге болмайды. Мұның соны ... ... ... ... ... айналым мүмкіндігінің төмендеп кетуіне әкеліп соғады.
Қазақстан Республикасы мен рыноктық қатынастар ... ... ... қағаздар деп танылған мүліктік құжаттардың барлық
жиынтығы сол мемлекеттердің заң ... ... ... Бағалы қағаздардың барлық түрі үшін маңызы бар негізгі жүйелеу
тұлғаларының заңды тәсілдеріне ... ... ... ... ... ... ... қағаздар, мүліктік құқықтары бар бағалы қағаздар ... ... ... ие. ... ... отырған жүйелеу ең
маңыздыларының ішіндегі негізгісі, яғни ... ... ... тұлғалардың анықталу тәсіліне байланысты оған құқық ... ... ... айналымға икемділігінің дәрежесін жоғарылатудың
мүлкіндегі барлық бағалы қағаздардың ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Мұнда өкілетті тұлғалардың "зандық тәсілі" мен ... ... одан соң ... ... бере ... тәсілі ұғымдарының ара
қатынастарын көрсету қажет. Заңдастыру тәсілі бағалы қағаз бетінде түрде
оның ... қана қоюы ... оның ... ету ... бекітілгеннің бәрі
құжаттың түпнұсқасын ұсыну, беру - өткізу жазбаларының ... ... жазу ... ... Ал, ... ... тұлғаның
сол қағазды белгілеуіне (немесе заңға) қатыстылығына қарай оның беру өткізу
тәсілдеріне айырмашылықтар болады, соған ... онда ... ... ұсыну немесе міндетті тұлғалар кітабы бойынша трансферттің ... ... ... ... ... ... тұлғаның құқықтылығын
белгілеу тәсілдері төмендегідей болуы ... ... оның ... аты ... Мұндай жағдайда
ол қағаздың аталуы немесе ордерлік болуы мүмкін, оның ... ... оны ... етуші өкілеттік күшінің қазіргі иесіне өткені туралы
куәландыратын беру-өткізу жазбасы да аталуы болуы тиіс. Қағазда "ұсынушыға"
деп бір ... ... ... ол ... ... ... табылады:
Қағазда қазіргі ұсынушының аты тіпті көрсетілмейді. Мұндай
жағдайда қағаз ордерлік болып табылады да, ол ... ... ... ... ... ... өз тексінде иеленушінің аты жазылмаған немесе
көрсетілмеген ... ... ... бекітілуі тиіс, сонда ғана ол ұсынбалы
бағалы қағаз екендігі ... ... ... да реквизиттер сақталынған
жағдайда. Бірақ, Қазақстан ... ... заң ... ... ... реквизиттері ретінде не оның иеленушінің атын, не
"ұсынушыға" деп ... ... отыр ... ... ... ... ... бағалы қағаздар үш түрге
бөлінеді.
I. Ұсынбалы бағалы қағаздар.
Ұсынбалы бағалы қағазбен куәландыратын құқықтар ... ... ... ... ... ... ... қағаздарда иелену
құқығы бар тұлғаның аты көрсетілмейді. Бұл қағаз бойынша борышқор ... ... түп ... ... көрсетілгеннен артық талаптар қоймай
міндетін орындауға тиіс. Әрине, міндетті тұлға иеленушінің ... ... аса ... түрде күдігі болса, жағдай басқаша мазмұн алады.
Ұсынушының ... ... ... ... сай облигациялар,
коносаменттер, акциялар, қазыналық мемлекеттік міндеттемелер, депозитті
және жинақтық ... ... ... және ... ... мүмкін.
II. Атаулы бағалы қағаздар.
Атаулы бағалы қағазбен куәландыратын құқықтар онда аталған ... ... ... ... заңы ... ... ... қоғамдар реестрі жүргізіліп, оған барлық акция
ұсынушылардың аттары мен ... ... да ... ... ... ... ... дамушы елдердің заңында да осылай шешілуде. Мысалы,
Швейцарияның міндеттеуші заңының 4 бөліміндегі 68 ... ... ... ... аты сол ... ... ... адамның
аталатындығын бекіткен. Бұл жазба маңыздылығымен де құнды.
Атаулы қағазды ұсынушы тек ұсынған қағазында көрсетілмеген ғана емес,
міндетті ... ... ... де ... субъектісі болып
табылады.
III. Ордерлік бағалы қағаздар. Бұл атау ... ... ... ... ... ... атаулыдан айырмашылығы сонда, борышқор
құжатта көрсетілген тұлғаның ... ... осы ... ... ары қарай апаратын делдалдық құқықты жаңа субъектінің бұйрықтарын
орындауға міндетті. Бұйрық құжаттың артқы ... ... ... жазу
арқылы ресмиленеді. Мұндай ордерлік ... ... ... ... Берілгенін жазатын тұлға индоссант деп аталады. Ал бұл жазбалар
пайдасына ... ... адам - ... (немесе индосаттар) деп аталады.
Ордерлік қағазды иеленушіге, берілгені ... ... ... ... индоссат ретінде қолы тұрғандықтан, артықшылықтар
беріледі.
Ордерлік бағалы қағаздар ... ... ... және т.б. түсуі мүмкін. Оның үстіне, бұл ордерлік бағалы
қағаздар заң ... де, ... ... ... ... ... Заңы),
құжатта көрсетілген жақтардың еріктері бойынша да айналымға түсе алады [7].
Жоғарыда аталып ... ... ... құжат бола тұра, бағалы
қағаз ... да бір ... ... ... ... Осы ... құқық
күші бағалы қағаз иесі үшін ең маңыздысы болып табылады.
Бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... былай деуге болады:
а) ақшалай құжаттар, яғни ақшалай сома алу құқығын ... ... ... бұл ... ... ... ... вексель,
облигация, сертификат, бондар.
б) қандай да бір ... ... және т.б. ... ... ... яғни ... ... кәсіпорынның жарғылық
қорындағы бөлігі, кәсіпорынды басқаруға қатысу және кәсіпорын таратылар
болса, оның мүлкінің бөлігіне иелік ету ... ... ... ... заттар құқығын, бәрінен бұрын жеке
меншік құқығын немесе басқа тұлғаның иелігіндегі кез-келген тауарды иелену
құқығын ... Бұл ... ... ... ... және ... коносамент, тауар алу құқығын беретін диливер-ордерлер. Қазіргі
кезде ҚР-ның заңы бойынша бағалы қағаздың белгілері бар ... ... ... тек коносамент пайдаланады.
Коносамент - бұл ұсынушының көрсетілген жүкке иелік еті мен қатар
тасымалдау аяқталған соң ... ... ... куәландыратын тауарлы-
өкілетті құжат.
Бұл жүйелеу бағалы ... ... ... ... ... оларға бекітілген кейбір ерекшеліктері бар құқықтарды ... ... ... да ... тәртіптерін зерттеу үшін де қажет.
Міндетті тұлғалардың белгілеріне қарай бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... асыру мәселесінде аса маңызды. Қағаз бойынша
борышқор орнында, қашанда, оны ... ... адам ... ... ... да ... сол көтереді [8].
Осыған байланысты бағалы қағаздардың ... ... ... ... не жеке меншік субъектілері (мұнда заңды тұлғалар) ... ... ... ... де бағалы қағаздардың көрсетілген негіздері
бойынша келесі жағдайда жүйелеуге болады:
І. Мемлекеттік бағалы қағаздар, негізінен қарыз міндеттемелері.
а) ҚР-ның Үкіметі және ... ... ... ... мемлекеттік билік пен басқарудың жергілікті органдары шығарған.
в) заңды тұлғалар - мемлекеттік кәсіпорындар, қорлар және ... ... ... ... ... Жеке ... ... шығарушылар - мемлекеттік емес заңды
тұлғалар, (мемлекеттік емес ... ... және т.б.), ... ... ... ... деп ... көрсетілген жүйелеуге байланысты мемлекттік борышкерлік бағалы
қағаздар, бұлар негізінен - ... ... ... ... және т.б.), ... айналымға түседі, бірінші орналасу орнынан
субъектіге жеңіл өтеді.
Бағалы қағаздарды бұлай бөліп қарастырудың ... зор, яғни ... ... өтеу инструментінің болуы, құқылық реттеушілік көзқараспен
қарағанда, несиелік ресурсты рыноктың тұрақсыз жағдайында өте ... ... екі ... ... ... ... орналасуымен соңғы айналымы
тәсілдерінде айырмашылықтары бар.
Бағалы қағаздарды олардың ... ... ... тұлғалардың
белгілері бойынша жүйелеуде, атап өту керек. ... ... ... ... ... эмитенттер секілді шет елдік жеке
корпорация, ... және ... да ... ... ... заң ... ... [9].
Мұндай жағдайда біздің заң шығарушы оргаңдарға шет ... ... ... ... ... ... шешіп алғаны дұрыс.
Өйткені, қазақстандық бағалы қағаздар рыногындағы инвесторлар мен басқа ... ... ... ... ... жүйелеу жұмысының жүруі
кезегін күткен және өзіне тиісті өзгешіліктері де бар ... ... тағы бір ... ... ... білдіретін және
қосымша талаптарды алып жүретін қағаздарды бөліп қарастыруға болады.
Мысалы, жүйелі түрде ... ... ... ... ... қағаздар (проценттер
мен дивиденттер беретін облигациялар және акциялар) ... ... ... Осы ... арқылы бағалы қағаздарды
ұсынушыларға кірістері процент түрінде беріледі. Алайда ... ... ... бұл ережелер мен негізгі элементтерді ... ... ... ... ... ... ... шеңберінен
тыс қалдырып кеткен. Бағалы қағаздарды каузалды және абстракты деп бөлудің
заң ... ... мол. ... ... ... қалу мүмкіндіктерінің
шектелулеріне байланысты.
Каузалды бағалы ... ... ... ... жасалған, оның жағдайы шаруашылық мәмілені қамтиды.
Абстракты бағалы қағаздар дегеніміз - ... ... ... тыс ... Бағалы қағаздардың абстрактылығы (дерексіздігі)
қағаз текстінде көрсетілгендерден ала ... ... ... ... жол ... ... Сондай-ақ,
борышқордың каузалдық байланысқа сілтемелі қатынасы қағазда ... ғана ... ... ... ... ... мен бірінші
алушының арасындағы каузалды ... ... ... ... мәмілелеріне негізделген келіспеушіліктер болып қалуы мүмкін.
Екі жағдайдың бәрінде де ... ... ... ... келеді және екі
жақтың бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... ... ... қағаздардың осы ерекшілігі, жария ... ... ... ... ... келіспеушіліктердің жолын табуға
мүмкіндік береді, өзінің алдынғылардың құқықтарына ... ... ... ... ... ... ... қатарына қойма түбіртектері мен
куәліктері және ... ... ... ... ... вексель,
облигация және т.б. сол сияқты ақшалай ... ... ... ... ... ... түрлі. Заңды маңыздылығы
ауқымдылары жоғарыда аталып өтілді.
Бағалы қағаздарды ... ... ... ... олардың
құқықтық жүйелеу тәртібі бағалы қағаздың барлық түрін қамтиды. Бұлардан
басқа ... ... ... өзіне тән ерекшіліктері мен түрлері
бар.
Бәрінен бұрын бұл ескерту ... ... ... яғни ... ... ... қазіргі шаруашылық
айналымдарында үлес салмағы басыңқыланып келе жатқан түріне де қатысты.
Бүгінгі таңда бағалы қағаздардың басым ... ... ... ретінде, Қазақстанның бағалы қағаздар рыногында айналымға түсіп
жатыр. Мемлекет Қаржы Министрлігі атынан мемлекеттік бағалы ... ... ішкі ... ... ... ... сақтандыру
мақсатында шығарып келеді. Мемлекеттік бағалы қағаздар іскер ... ... ... ... ... ... әлемдік даму тәжірибесі мемлекеттік бағалы
қағаздардың инвестицияның бір түрі ретінде кең ... жеке ... ... ... ... ... дәлелдеді.
Мемлекеттік бағалы қағаздар (МБК) мемлекет шығаратын мемлекеттік
ішкілік қарыз формасы болып табылады. ... ... ... ... ... шешу үшін шығарылады:
o мемлекеттік бюджеттің жетіспейтін тұстарын ... ... ... ... ... ... белсенділікті реттеу (баға мен құнсыздануға әсер
ету, айналымға қаржы массасын салу, төлем балансы және ... ... ... басқа бағалы қағаздардың екі
артықшылығы бар: ... ... ... яғни ... ... ... өте аз, ... жеңілдіктері көбірек.
Мемлекеттік бағалы қағаздарды орналастыру және тататумен ұлттық ... ... ... айналысады. Оның негізгі инвесторлары - ... мен ... ... және ... ... ... мен ... бағалы қағаздар түріне әр түрлі тәсілмен таратылады:
аукциондық саудалар, белгіленген баға ... ... ... ... ашық
сату, белгілі инвесторлар тобының арасында жабық түрде тарату.
Мемлекетті ... ... ... ... ... сертификат және басқалар жатады.
Қазақстан Республикасының "Бағалы қағаздар рыногы туралы" Заңы (1997
жылы 5 наурызда қабылданған) бағалы қағаздардың шығу мен ... ... ... ... ... ... рыногының субъектілерінің
іс-қимылын жүзеге асыруда, бағалы қағаздар рыногын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құжат болып тұр
[12].
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар ... ... ... бірі акция болып табылады.
Акция түсінігінің айқындаудың көптеген нұсқасы бар. Соның ішінде
нақтылыққа жақыны Азаматтық кодекстің 139 ... ... ... ... ... қоғамының бір бөлігін салынғанын куәландыратын
бағалы қағаз екенін көрсетілген. Сонымен ... өз ... ... ... пайдасының бір бөлігін дивиденттер түрінде
алуына, акционерлік қоғамның істерін басқаруға, қатысуға және ... ... ... ... бір бөлігіне құқығын куәландыратын
бағалы қағаз ... деп ... ... ... мүшесін куәландыратын бағалы қағаз болып
табылады. ... да ... ... ... ... қоғамнан
акция беруін талап етуге құқылы болуы керек. Бұл ... ... ... ... (тек Рессейдегі акционерлік қоғам туралы Ережеде
"Акционер құқығы" деген білім енгізілмеген) ... өз ... ... ... құқықтар бере алады:
Қоғамды басқару ісіне қатысу акционерлердің жиналысында ... ... ... ... ... беру ... айырады. Алайда, кез-
келген жағдайда акционерлік қоғамның байланысымен есеп ... ... ... танысуға құқығы бар.
2.Дивидент алуға құқылы (акционерге акционерлік қоғамнан ... әр ... ... ... (жыл сайын) кіріс төленіп тұрады.
З.Акционерлік қоғам таратылып кеткен жағдайда, ... ... ... ... ... қанағаттандырылғаннан кейін
мүліктің тиісті бөлігін алуына құқығы бар.
Акцияның қатыстылығына ... ... жөне ... ... ... ... иеленушінің аты тікелей құжатта көрсетілуі
арқылы артықшылыққа ие ... ал ... өзі ... ... ... ... толық иесі акцияны меншіктеуші болып табылады, ал
ондағы топтастырылған құқықтарды беру акцияның беру "сату" ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар
рыногындағы ұсынбалы акция негізге алынады. ұсынбалы акция корпорацияның
немесе акционерлік қоғамның реестрінде тіркелмейді. Ережеге сай оның ... ... Бұл ... ... ... негізінде компания
акционері болу жатыр. ұсынбалы акцияның сатылуы бұл бағалы қағаздың бірінші
меншіктенушіден екіншісіне тікелей ... ... ... ... ... көпшілігінде ұсынбалы акцияны "бағалы
қағаздар ұстаушыларды реестірге тіркелмейтіндіктен" шығаруға ... ... ... қарапайым және ... ... ... ... ... ... қоғамды басқаруға қатысу ... ... ... ... ... бір ... - бір дауыс бере
алады) және резервтер толтырылып ... бар ... ... төлем берілген сол қоғам пайдасының ... ... ... ... бар ... - басқару ісіне қатысуға құқық бермейді,
бірақ тұрақты (тіркелген) ... ... және ... ... ... ... және қоғам таратылған кезде жеңілдіктерге ие бола алады.
Бәрінен бұрын бұл - ... ... ... алу, оның ... ... ... қатаң соммамен алу, сондай-ақ, акционерлік қоғам таратылар
болса оның ... ... ... ... қатысу (әрине, несие
берушілердің талаптары қанағаттандырылғаннан кейін).
Артықшылығы бар ... өзі ... ... ... ... бекітілген нарқы немесе бекітілген дивидентке ... ... ... акциялар бойынша пайда түсіміне
байланысты). Мұнда ескертетіні акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... деп ойлау қателікке ұрындырады. Бұл
дивиденттер ... ... ... ... ... да ... бұл ... ұстаушылардың акционерлік қоғамның
ұйымдастырылуы мен іс қимылы үшін маңызды мәселелер ... ... ... ... ... ... заңды құқық берілген. ҚР-ның
заңында, Азаматтық Кодекстің 139 бабы үшінші пунктіне сәйкес "алтын акция"
деп аталатын ... бар. Осы ... сай ... ... ... қорды қалыптастыруға және дивиденттер алуға
қатыспайтын "алтын акция" ... ... ... акция" иесіне жалпы
жиналыстың, ... мен ... ... ... белгіленген
мәселелер жөніндегі шешімдеріне тыйым салуға ғана ... ... ... ... заң ... ... бір қатар қайшылықтар
бар. "Мемлекеттік холдинг ... ... 1.3 ... ... акция"
иесінің акционерлік қоғам немесе кәсіпорынның жабық пакетін иеленуі
қажеттілігі ... ... ... ... 139 ... ... бұл ... дәлірек анықтама берілген.
Алайда "алтын акция" иесі бір мезетте компанияның акционері ... ... да ... ... ... басты міндеті сонда, ол бір құрылымның
(мемлекеттің, компанияның өзіне және т.т.) мүддесін қорғау ... ... Одан соң ... да бір ... міндеттерді шешетін іс шараларды
жүзеге алады. Қазіргі кезеңдегі "алтын акция" иесі ҚР-ның заңына сай, ... өзі оның ... ... бола ... ... ... бағалы
қағаз емес, тәртіп қолданылмайды. "Алтын акцияны" ... ... ... сондай-ақ басқа да тәсілдермен иеліктерге беруге тыйым салынады
[14].
Қазақстан Республикасындағы жаңадан қабылданған "Бағалы ... ... ... ... ... ... ... - Қазақстан
ұлттық Банкі, инвесторлар құқығы, эмитенттерге талаптар және ең ... ... өзін ... ... түрлерінің тізімі қарастырылған. Заң
күшін жойған президенттің "Бағалы қағаздар және қор ... ... ... жаңа ... ... ... қағаздар тізіміне
енгізілмеген.
Өйткені, "Қазақстан Республикасындағы вексель айналымы туралы" Заң
қабылданды, оның мазмұнында вексель бір ... ... ... ... белгіленген нысандағы төлем құжаты ретінде тану ұсынылған.
ҚР 1997 жылғы 28 сәуірдегі "Вексель айналымы туралы" Заңға ... ... бұл ... жай және ... ... ... Олар
бойынша талап ету құқығын беру, олармен байланысты вексельді міндеттемелер
мен операцияларды орындау, сондай-ақ есеп кеңселермен ... ... және ... ... ... вексельдерді қайта есепке алу
мәселелері қарастырылған.
ҚР-да айналымына ... ... осы ... ... ... ... вексельдік құқық, оған сәйкес шығарылған
ҚР-ның басқа заң актілері арқылы реттеліп отырады.
Вексель деп ... ... ... шарт ... (жәй ... не ... көрсетілген өзге төлеушінің
(аударымды вексель) вексельде көзделген мерзім келген кезде вексель ... бір ... ... ... ... ... танылады.
Вексельдік міндеттемелер тек ақша түрінде ғана ... Сату ... алу, ... ... ... ... ... болатын вексель
бағалы қағаздың ерекше түрі сапасына жатады. Құрылымдық түрі мен нысанына
қарай вексель жәй және ... ... ... ... - вексель берушінің ешқандай шарт ... ... ... ... кезде вексель иесіне белгілі бір соммада
төлеуі болып табылады.
Аударымды вексель (трата) - вексель берушінің (трасанттың) төлеушіге
(трасатқа) ешқандай ... ... ... ... ... белгілі
бір сомадағы ақшаны төлеу мазмұнындағы ақшалай құжат болып табылады, яғни
вексельде көрсетілген тұлғаға не ол көрсеткен адамға ... ... ... ... белгілі бір соманы төлеу. Осылайша, трата бойынша
төлеушілер дегеніміз - жәй вексельдегі секілді вексель иесі емес, ал ... ... ... вексельді өз мерзімінде төлеуге міндеттеме алған
тұлға болып шығады.
Айналымның ... ... ... бір ... ... арнайы қолы арқылы беріліп жатады. Иносамент атаулы немесе
нақты тұлға ... ... ... ... ... одан әрі ... жәй
ұсыну арқылы жүзеге асырылады.
Түріне қарай вексельдер коммерциялық, қаржылық және қазналық болып
бөлінеді.
Коммерциялық вексельдер ... - ... ... ... ... ... ... көрсететін
коммерциялық несиелер ресмиленеді.
Қаржылық вексельдермен тауарлы мәмілелер емес, ... ... ... байланыстар ресмиленеді.
Вексельдер эмиссиялық бағалы қағаздар емес, олардың айналымы ... ... ... ... ... ... иесінің зандық
тәсілінің белгілері бойынша вексельдер ордерлік және ... ... ... ... ... вексель айналымында кең таралған. Бәрінен
бұрын сауда, есеп айырысу үшін мұндай ... ... ... ... ... мерзімін шегіндіріп сатуға" негізделген шарт қоя
бермейтін бағалы қағаз қажет. ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы зандарды саралап барып шығарылған.
Болашақта қатаң құжат болып табылатын вексель өз ... ... ... өтуі ... ... ... ... мәні бар құжат
вексельдік күштен айырылып қалады. ... оның ... ... ... ... ... ... бар жақтардың дәл айқындалған мәміле жатыр
(мысалы, сату және ... алу). ... беру осы ... ... ... ... бөлісулерді тиісті екі жақтың ... жаңа ... ... айналымда вексель төлем мен куәландыру ... ... ... ... ... ... ... көмегімен тауар,
көрсетілген қызмет үшін төлеуге, сондай-ақ, төлемін шегіндіру ... ... ... ... ... тез өсіп ... вексель басқа
бағалы қағаздарға (мысалы, облигация) ... ... ... құжат
ретінде аса тиімді. Одан басқа, вексельді нақтылай ақша қаржысы ... ... ... ... ... ... үшін ... арттыратын құқылық жағдай туғызу керек. Бұл ақшалық ... іс ... ... ... және ... міндеттемелерін
өшіретін, банктердің қызметін біріктіретін биржадан тыс ... ... ... айналымын арнайы ерекшелігі болып
табылады. Оның негізі мынада, банктер (мүмкін басқа да қаржы ... ... ... ... хабарлап отырады да шығарылған ... де ... ... ... ... ... ... алады, бірақ енді бұл бағалы қағаздардың бағасы бастапқы
құннан белгілі бір мөлшерде арзандатылады. ... ... ... ... ... ... механизм орнату талап етіліп келеді [16].
Вексель айналымындағы құқықтық негіз құру ... ... ... ... бірлесуін ұсынады. Женева конвенциясы
1930 жылы аудармалы және жәй вексельдер ... бір ... ... ... ... вексель ордерлік бағалы қағаз ретінде танылып
келеді.
Мысалы, француздардың бағалы ... ... ... ... ... ... ... заң нысандары бойынша берушінің қолымен қатар үздіксіз
ұсынушыға жеңілдіктер жасайтын қағаз болып табылады.
Соған сәйкес, италияндықтардың заңымен - ... ... ... ... ... ... беру қағаз индосаменттің
тәртібінде жіберілетіндіктен бұл қағаздағы келіспеушілікті шектеу жөніндегі
ережеге қабылданады.
Швейцарлықтардың заңы бойынша ... ... ... қағаздар"
(ордерлік аударым, және төлемнің ордерлік келісімін түзуші) белгілі жерде
және белгілі мерзімде белгіленген соманы төлеуге ... ... ... ... ... жағдайда (тауарлы-материалдық құндылық)
бағалы қағаз болып табылады.
Германдықтар заң жүзінде ордерлік бағалы қағаздан басқа ... ... ... ... "жалпы азаматқа тиімді" деп таниды.
Сонымен, ордерлік бағалы қағаздар - ... ... ... ... ... ... ... Заңның 79
бабында ҚР-ның ұлттық банкінің айналымды ... ... ... ... бұл ... белгіленген нысанда, алдағы ... ... ... ... етіп ... Оған ... ... өкілетті органның қажеттілігі туындайды. Қазақстан
Республикасының 2003 ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар рыногын мемлекеттік жағдайда реттеуді (қазіргі кезде бұл істі ҚР
бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық ... ... ... ... ... органның келісім жасауы" деген ұғым жиі кездеседі.
Еліміз құқықтық басқару жүйесіне талпыныс танытып ... ... ... оның ... ... ... ... аудару қажет.
Оған мысал, Ляденбургтің тапсырыстық теориясы бойынша "вексель-ақша"
алуға жазбаша өкілеті болса, Юстаның теориясы бойынша "вексель жәй ... ... - ... иесінің ақша төлеуі туралы" міндеттемесі уақытша
айқындамасыз несие берушінің теориясы, яғни В.Беловтың ... ... ... оны ... ... алдында төлем мерзімді
келген кездегі міндеттеменің мәні" болып табылады.
Егер вексель жәй және аударымды вексельдер ... 1930 ... ... заң ... ... болса, онда ол "абстрактілі, берілуі
ешқандай шартсыз, сенімділігі жарияланған, формализімді, ... тез ... ... ... ... былай деп жазды: "Вексельдік міндеттемелердің
текстін сұрыптау ... ... ... назарға қатысушы жақтардың
еркімен ниеттерінде емес, олардың іскерлік ортадағы кең шеңберді ... ... ... ... ... және ... жиынтығын білдіреді".
Н.Казакова, О.Балашова секілді көпке танымал заңгер ғалымдар
"индосаменттің пайда ... ... ... қол ... ... вексельдің пайда болған негізінде өз құқықтарын негізделген ... ... ... ... ... ... іс ... бастағанын
айтты [17].
Жоғарыда айтылғандардан шығатыны вексельдегі міндеттемелер вексельдің
өзінен, ал ... ... ... ... ... жазулары
мен қол қоюларынан туындайды.
Егер вексель міндеттеме десек, онда борыш қордың несие ... өз ... ... ... ... табылады, вексельдің
құқықтық қатынасының маңызы ашыла түспек.
Вексельдің ... күші ... де ... да ... ... ... ақша айналымына ұнамсыз жайттарға да барып қалып жүр.
Коммерциялық айналымда вексель мәмілелер бойынша есеп айырысудың ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда.
Вексельдің есеп айырысу қызметі жөнінде айтқанда төлем мен ... ... ... ... ... - ... ... жайын көздейді.
Қатаңдау айтсақ, вексель төлем кезінде ақшаға айырбасталғандықтан, өзінің
ақша болып кетуі мүмкін емес.
Есеп айырысу ... ... үшін ... ... ... ... ... алушы ұсынылған мүлік бойынша вексельдегі ... ... ... ... ... ... тиіс
болады.
Вексельдің несиелік қызметі мәмле ... ... ... ... ... тікелей банктік несиеден айырмашылығы,
мұндай мерзімді кейінге шегіңдіру мүмкіндігі бар.
Вексельді әріптестерінің ... ... мен ... ... ... айырысу мақсатында, төлем ақыларды жинап алу, қарыздарды ресмилеу үшін
шығару барлық жерде ортақ іске айналып ... ... ... ... ... есепке, төлем ісіне бейімділігі тұрғанда бүған таңырқауға
болмайды.
Мысалы, вексельдің ... ... ... ... 240 млн.
теңгенің қарызы сөндірілген. Сонда барлығы бастапқы бағасы 40 млн. ... ... ... ... ... ... ұйымдарға берілген.
Бюджеттегі ұйымдар ... ... газ, ... ... ие ... Осы бойынша облыстық қаржы басқармасының есебіңде
сөндірілген қарыздардың сомалық көрсеткіші шамамен 240 млн. теңге болған.
Қарыздарды сөндіру ... ... ... қалған салық
төлемдерінің есебінен жүзеге асырылды.
Бірақ вексельдер қор ... ... жоқ. ... ... ... бөлігін екінші кезеңге Алматы орталық биржасының Оңтүстік Қазақстан
филиалы бойынша ... ... ... ... ... ... бітіретін" болады.
Вексельдің азаматтық "саудадағы" міндеттемелерден айырмашылығы, ... ... ... ... ... иесі) вексель бойынша оның
негізіне қарамай, вексельге ... ... ... қоя ... ... вексельді заңды күші оның формасында екендігі көрінеді [18].
Оның өзі 1930 жылы Женевада қабылданған. Бір ... ... ... халықаралық стандартта жасалынған. Егер "борышқор" деген ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәмлені вексель бойынша ақшалай міндеттеме тез орындалуы ... ... ... жатады.
Вексель Қазақстанның кәсіпорындар арасында сауда қатынасының
айналысына енген жоқ. ... ... ... біріккен вексельді
тіркеудің формасын сақтаудың шарттарын қабылдау арқылы дәлелдеп отыр. ... ... 30.08.95 жылы ... ... ... ... әрі ... тілде жүргізіледі.
Несиелік қызмет вексельдің ... ... ... ... Ол ... ... ... экспорттармен оларға
көрсетілген банктер арасында ... ... ... көмегімен
кәсіпорындармен жеке тұлғалар арасында қағаздарды өтеу өте тиімді. ... ... ... ... тыс ... ... келе ... ҚР
Госпродукциясының векселімен қозғалмайтын мүлік пен автокөлік ... ... еді. ... беру ... ... ұсынушы олардың алып
отырған заттарының төлемін вексель бойынша мерзімі өткенге дейін жылжытады,
өйткені вексельде ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтеуге арналған - облигация. Бұл
туралы ҚР-ның Азаматтық кодексінің 136 ... ... ... ... ... ұстаушысына облигацияның нақты құнын онда
белгіленген ... не өзге де ... ... ... ... ... ... куәландыратын құқық эмитет шығарған облигацияны
облигационер иеленуден бұрын пайда ... ... ... кім ... айтып өту қажет. Облигационер -
облигацияны иелену, пайдалану және өкімін жүргізу құқығын иеленуші тұлға.
Ұстаушының ... ... ... ... ... ол ... қағазы болып табылады, онда көрсетілген құқықтарды иеленуші
сонымен қатар, ... ... ... ала ... ... ... - осы бағалы қағаздардың шығарушы эмитет
айқындайтын облигацияны бастапқы бағасының түсірген пайдасының бір бөлігі.
Облигацияның түсініктемесіндегі айқындамадан ... ... ... жеткенге дейін ол бағалы қағаз болып табылады және
эмитет пен облигационердің ... ... ... ... және ... түрінде, еркін айналымға түсетін және
шектелген шеңберде айналым жасап проценттік (мақсаты) болуы ... ... ... ... ... ... ... немесе
сатылғанда бастапқы бағанасына жүйелі төлемсіз, проценттер есептеу арқылы
төленеді.
Мақсатты зайымдар ... ... ... орнына тауар алу,
қызмет тандау мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... тауар алу, қызмет таңдау мүмкіндіктері
көзделген. Облигация облигацияларды сөндіру жыл сайын белгілі бір ... ... ... ... Ұтыс ... облигация айналымынан
шығарылады. Облигация тиражына енбей қалғандар алғашқы бағасы және проценті
төленуі арқылы сөндіріледі [19].
Алғашқы ... ... ... ... ... ... үшін инвесторлар арасында бағалы қағаздарды
шығарып, әрі тарату секілді жаңа күштерді жұмылдыруды талап етеді.
Бағалы қағаздардың бұл "өмірлік" ... үш ... ... Эмиссияның негізін құру;
2. Алғашқы орналастыру;
3. Айналымға түсу
Эмиссия негізін құру мыналардан тұрады:
- қаржы түсіретін мүліктерге сұраныстарды анықтау, сұраныстары сәйкес
келмейтін салаларды анықтау және ... ... ... ... ... қаржылық ресурсқа сұранысын сараптау және
қаржы қозғалысын енгізуде пайданың ... ... ... рынокта өз
өнімінің өтімділігін зерттеу,
- жалпы мақсатын ... ... ... ... шығару немесе
шығарылып болғанын түрлерін өзгерту, шығару көлемін: ... ... ... бар ... ... ... ... әкелетін
кіріс, курстық, бағаның өсу жүйесі бойынша анықтап отыру.
- соңғы таңдау және ... ... ... үшін ... құжаттарды
әзірлеу, ол бағалы қағаздың эмитенттің талаптарын қанағаттандыру ... ... ... ... ... эмитетке қаржылық
салмақты түсуі және т.б. зерттеу,
- бағалы ... ... ... дейінгі қажетті құжаттарды
дайындау жөнінде ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу,
- ... ... ... ... өкілетті орган арқылы
мемлекеттік тіркеуден өткізу. Эмиссияны мемлекеттік тіркеуден өткізудің
мақсаты инвесторларға ... ... ... ... ... ... ету.
Бағалы қағаздарды алған орналастыру - яғни, оларды ... ... ... ... ... ... ... қағаздардың бланкілерін дайындау ... ... және ... ... ұстаушыларды реестрге өндіруде тәуелсіз
тіркеушімен келісім-шарт бекіту.
- эмиссия жобасын жариялау және бұқаралық ... ... ... қағаздың шыққанын хабарлау,
- түңғыш инвесторға акция сату: құрылтайшылықты орналастыру,
- өкілетті органдар шығарылымның қорытындысы туралы есепті ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың шығарылымның қортындысы туралы есептің
бекітілгенін ... ... ... ... ... - бағалы қағаздардың өмір жолындағы ең күрделі
кезең, мұнда бұл ... ... ... инвесторлар тарапынан
баға беріледі, осы жерде эмитет іргелі инвесторларды өзінің оларға жоғары
ұзақ ... ... ... көзін жеткізу қажет. Соның біріншісі
рыноктағы эмитет пен ... ... және ... экономиканың
дәрежесінен туындайды [20].
Өркениетті елдерде алғашқы рыноктың ... ... ... ... ... жүргізу жағынан алып қарағанда, ... ... ... сипатын босатып және бағалы қағаздарға ... ... ... ... яғни ... ... эмитент бірінші иесіне
әперетін қызмет атқарылады. Егер қандай да бір қызмет түрі жүрмей ... ... ... ... ... қағаздар эмиссиясы - бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... шығарылуы. Оны акционерлік
қоғамдар, жергілікті билік органдары жүзеге ... ... ... жүзеге асыруға тұлға эмитент деп аталады.
Бағалы қағаздардың ... ... ... шығып және өздігінен
өмір сүретіндігіне. Соңғы кездері бағалы ... ... ... алу кеңінен тарап бара жатыр. Бұл нысанда ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздың
жоғалуы кеми түседі.
1.2 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... және ... ... “Бағалы қағаздар рыногы туралы” заңы бағалы
қағаздардың шығу мен ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің іс-қимылын жүзеге асыруда, бағалы
қағаздар нарығын мемлекеттік жүйеге келтіруде, бағалы ... ... ... құжат болып табылады.
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар ... ... ... бірі ... болып табылады.
Акция түсінігінің айқындаудың көптеген ... бар. ... ... жақын Азаматтық кодекстің 139-бабында, бекітілген түсініктеме.
Онда, акцияның акционерлік қоғамының бір бөлігі салынғанын ... ... ... ... ... ... өз ұстаушысының
(акционердің) акционерлік қоғам пайдасының бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... және ол
таратылғаннан кейін қалған мүліктің бір ... ... ... ... акция деп танылады [21].
Акция акционерлік қоғамның мүшесін куәландыратын бағалы ... ... ... да ... ... ... акционерлік қоғамнан
акция беруін талап етуге құқылы ... ... Бұл ... ... елдердің
заңдарында көзделген (тек Ресейдегі акционерлік қоғам туралы Ережеде
«Акционер ... ... ... ... өз ... ... мынадай құқықтар бере алады:
1. Қоғамды басқару ісіне қатысу акционерлердің жиналысында дауыс ... ... ... ... беру ... ... Алайда, кез-
келген жағдайда акионерлік қоғамның байланысымен есеп берудің басқа да
нысандарымен танысуға құқығы бар.
2. Дивидент алуға құқылы ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде (жыл сайын)) кіріс төленіп ... ... ... ... ... ... жағдайда, акционердің акционерлік
қоғамның барлық несиелік талаптары ... ... ... ... ... ... ... қатыстылығына байланысты атаулы және ұсынбалы болып
бөлінеді.
Акция - акционердің қоғамдағы үлесін немесе меншігін куәландыратын
бағалы қағаз. Ол ... ... ... ... кірісінің
бір бөлігіне заң жүзінде меншік құқын ... ... ... ... ... ... акцияда сонша уақыт қолданылады. ... осы ... ... иесі сан рет ... мүмкін. Акционер оны екінші нарықта сатуына
болады.
Акцияны шығару мына ... ... ... ... акционерлік қоғам ... оның ... ... ... акцияландырғанда, яғни жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... ... қоғамның жарғылық капиталын қосымша молайтқанда;
Сөйтіп, шығарылған акциялардың бастапқы ... құны ... ... ... Ол, өз ... ... ... (жай және
артықшылықты акциялар) және компанияның портфелінде ... ... ... бөлінеді. Оларды компания кез-келген уақытта өз ... ... ... белгілі бір жағдайда акционерлік қоғамның өз капиталын ұлғайтуға
және оны инфлияциядан қорғау үшін ... ... ... ... түрі. Акция - ... ... ... ... Компания өз акциясын қайта сатып алуға құқығы бар. Бірақ
бірсыпыра елдердің заңдарында, егер корпорацияның ... ... жоқ ... ол ... ... сатып алу құқығынан айырылады деген ереже бар. Дәл
осы жағдай, егер қайта сатып алу корпорацияның төлем қабілетін ... да ... Заң ... ... бөлуге де болады. Айналымдағы
әрбір акцияны бірнеше бөлікке бөлуге болады.
Акция бірнеше түрге ... Бір ... ... басқа
біреуге беру тәсілі бойынша: атаулы және иесі ұсынушы болып екіге бөлінсе;
екінші жағынан ... ... ... ... ... - жай және
артықшылықты акция деп те - екіге бөлінеді. ... тек ... ... ... ғана шығара алады.
Атаулы акция - иесі міндетті түрде корпорацияның реестрінде тіркелуі
тиіс акция. ... ... ... және қай ... алғандығы туралы
жазылған акция иесі ғана акционер деп есептелінеді.
Ұсынушыға арналған акция - ... ... ... ... ... ... ... арнап шығарған акцияның жалпы саны
ғана көрсетіледі [22].
Корпорацияларға басқару жағынан қолында атаулы акциясы бар ... ... ол ... ... және бағалы қағаздардың
қозғалысын, сонымен қатар бағалы қағаздардың кейбір акционерлердің қолында
шоғырлануын, ... бұл ... ... ... және ... ... береді. Акционерлердің көзқарасы тұрғысынан қарағанда, әсіресе,
қысқа мерзімді мүддені көздеген акционерлер ұсынушыға арналған ... ... еш ... ... ... ... ... нарықта
еркін сатуға болады. Ал атаулы акцияны еркін қолма-қол ... ... ... ... ... акционерге кейбір жағдайда қолбайлау
туғызады. Акцияның осы екі түрін жүзеге асыру жолдары да әртүрлі:
Біріншіден, сату механизмі ... ... ... иесі ... сатып алғанын куәландыратын барлық акция санына толтырылған бір
сертификат алады. Бұл акцияларды сатқанда сертификаттың сырт жағында ... қолы ... ... ... белгі қойылады. Содан соң
акционерлердің тізіміне өзгеріс енгізу үшін ... ... ... ... ғана ... жаңа иесі ... жаңа
сертификат алады.
Ұсынушыға арналған акцияны сатқанда оларды бір иемденуші тікелей, ... ... ... ... акцияның осы екі түрінің жаңа данасын (тиражын) иемденушілер
құқын белгілеу тәртібі де әртүрлі. Бұл ... ... ... ... ... хат ... ал ұсынушы акциясына бұндай механизм
жүруі мүмкін емес. Өйткені ұсынушы ... қиып ... ... ... Соны ... ... ... жіберіп, өзінің меншік құқығын
іске асырады.
Үшіншіден, ұсынушы акциясының акциясын номиналы өте жоғары болмайды,
бірақ ол көп тиражбен ... ал ... ... ... ... бола ... басқаруға қатынасу құқығы бойынша акциялар және
артықшылықты болып бөлінеді. Жай ... ... ... ... мөлшеріне байланысты дивиденттер алу құқығымен,
жиналыстарда дауыс беру арқылы ... ... ... ... ... ... қалған жағдайда несие берушілермен есеп айырысқаннан
кейін мүліктің бір бөлігін алу құқы бар. ... ... ... ... ... асырылады.
Әрбір жай акция өз иесіне бір дауыс үлесін береді. Әйтседе жай ... ... ... ... ... дивидент корпорацияның шаруашылық
нәтижесіне байланысты беріледі. Дивидент корпорацияның таза пайдасының бір
бөлігі, басқаша айтқанда, дивидент ... ... ... ... ... ... ... Дивиденттің мөлшеріне күшті өзгерістердің әсер
етуі кездейсоқ жайт емес.
Жай акцияны меншіктенушілердің өкілеттіліктері ... ... ... ... ... ... және сол ... өзі
сайлануға құқықлы. Директоратқа сайланғанда кейбір корпорацияның ... ... ... ... ... яғни үміткердің қолындағы жай
акцияның ең төменгі қажетті мөлшері көрсетілуі тиіс.
Директорлар кеңесі корпорация атынан бұқаралық ақпараттар ... ... Ол жыл ... ... ... мына ... ... жылдық есебін; жылдық ... және таза ... ... дайындайды.
Директорлар корпорацияны басқаруды ұйымдастыруға, менеджерлерді жұмысқа
қабылдауға және шығаруға, сыйлық белгілеуге ... ... ... ... ... ... қадағалап, корпорация табысын ... ... ... бөлу - бұл корпорация меншігін оның ... ... ... ... деген ұғым. Бұл туралы директорлар
кеңесі хабарлап ... ол ... ... ... ... [23].
Директорлар кеңесінің басты мақсаты - ... өз ... ... ... ... ... жатады:
міндетіне бойсұну, яғни өзінің ... ... ... ... ... ... корпорацияға адалдық міндеті. Ондай адалдық мүдделерді
таластыруға, директорларға қарыз беруге, корпорацияның мүмкіндіктерін ... ... және ... бәсекелесуге жол бермейді.
2. Дивидент алу құқығы. Дивидент мөлшері ... ... ... ... Оны ... ... (әрбір үш айда бір)
төлеуі мүмкүн. Дивиденттің бірнеше түрі бар:
- қолма-қол төленетін ... Бұл ... ... ең кең ... түрі.
Ол бір жай акцияға есептеліп төленеді;
- мүліктік дивиденттер. Табысты ... ... ... Яғни ... қолындағы акция санына пропорционалды анықталады. Корпорация
дивиденттің бұл түрін ... ... ... ... ... ... формасындағы дивиденттер. Бұл қосымша акциялар акционерлер арасында
акционерлердің қолындағы бұрынғы акция санына пропорционалды бөлінеді.
Өйткені ... ... бұл түрі ... ... қорғап қалуын
қамтамасыз етеді.
Қолма-қол төленетін дивиденттер баланстың активі мен ... ... ақша ... ... ... тексергеннен кейін ғана
жүзеге асырады. Дивидент дұрыс төленбеген жағдайда, корпорация жауап беруге
міндетті. Сонымен бірге, дивидент акционер ... тек бір ғана ... ... ... ... ... ... байланысты қалыптасады.
3. Жай акция бойынша меншік құқын басқаға беру. Өзінің үлестік ... ... ия ... ия ... ... ия ... ... жүзеге
асырады. Сонымен бірге акция кепілдікке де, яғни банктен несие ... ... ... акционерлердің мүліктік мүддесін қорғауға дауыс беру
құқығы. Бұған, мысалы, жаңа бағалы қағаздарды ... ... бір ... сату ... ... жатады. Активет болып
корпорацияның барлық қозғалмайтын және қозғалатын меншігі: жер, ... ... ... және с.с. есептеледі.
5. Корпорацияның қаржылық есебін тексеру құқы, мысалы, акционерлердің
реестрін тексеру. Жылма-жыл корпорация президенті ... ... ... ... ... ... активі мен пассивін, салық ... ... ... ... міндет құқығы. Басқаша айтқанда, корпорация ... ... ... ... ... акционердің ақшасын қайтаруға ешкім
кепілдік бермейді.
7. Корпорация ... ... оның ... бір бөлігін алу құқы,
яғни жабылу дивиденттің алу құқығы.
Корпорацияның өз ... өтеу ... ... ең ... мемлекеттің және адвокаттардың, содан соң белгілі бір тәртіппен
өзіне несие берушілердің, ал ең ... ... ... ... ... акция иелерінің талабын орындайды [24].
Директорлар кеңесі, ... ... ... ... ... ... жиналысында сайланады. Дауыс берудің екі
әдісі бар. Тікелей дауыс беру - жай көп ... алу ... ... Ол ... қолындағы акция санына тең дауыс беру. Сонымен қатар, дауыс
беруде сенімхатты да ... ... ... ... ... негізінде басқа біреу сенімхатпен дауыс ... ... ... “А” және “Б” ... жай ... ... ... оның жарғысына қарсы болмаса). Әлбетте, “А” сериялы акция корпорация
құрылтайшыларына, яғни оның ... қол ... ал “Б” ... ... ... “А” сериялы акцияны иемденушілердің үлкен құқығы
және көптеген дивидент алатын мүмкіндігі бар. Бұл ... ... ... ... “Б” ... акция бойынша дауыс бермейтін акция
(олар ... ... ... ... және дауыс құқы шектеулі акция
шығару жағдайлары орын алуда.
Көптеген корпорациялар жай акция бойынша номинал ... ... ... ... ... ... сипатында болады. Ол бір акцияға
шаққандағы ... ... ... ... Номинал құны акцияның
нарықтық бағасының одан әрі ... ... әсер ... Ол ... ... ... ғана маңызды роль атқарады. Номинал құны ... ... ... ... ... ... ... онда оның бағасын (курсын) сатуға
қатысқан барлық инвесторлар қалыптастырады. Акцияның ... ... ... төменгі бағасымен және сатып алушының төлейтін жоғары
бағасымен анықтайды. Акцияның нарықтық ... ия ... ия ... ... ... және ... ... басқа, оның баланстық
бағасы да болады. Ол қаржы есебінің құжаттарды ... ... ... ... баға деп ... Ол ... таза ... активтерінен минус оның пассиві) орналастырылған акция санына
бөлгенге ... бір ... ... ... тиесілі капиталдың
көлеміне тең.
Корпорация жай акцияның номиналын көрсетпей де ... ... ... ол ... бағамен (курспен) сатылады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жабылғанда бұл акциялар акционерлерге ... ... ... ... құнының емес) алуға кепілдік береді.
Артықшылықты акциялар (немесе преференционалды) - меншік туралы ерекше
сертификат. Олар ... ... ... ... белгіленген
мөлшерде неғұрлым нақты дивидент төлеуін қамтамасыз етеді. Преференционалды
акция дауыс құқын ... ... ол ... ... қағаз. Оған
байланысты артықшылықтар дауыс құқы жоқтығының орнына төлеу ретінде жүреді
[25].
Артықшылықты акция иемденушісін қорғау үшін ... осы түрі ... ... жай ... ... дивиденттер беруден бұрын
төленеді. Сондықтан бұл ... көрі жай ... ... ... ... номинал құны көрсетілген және көрсетілмеген
болып екіге бөлінеді. Бірінші жағдайда ... ... ... ... ... ... Ал номиналсыз артықшылықты акциялар
сирек кездеседі, оларда дивиденттің нақты ақшалы мөлшері көрсетіледі. ... оның ... ... ... ... акция бойынша төленетін дивиденттер сияқты артықшылықты акция
бойынша да дивиденттер таза ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз. Корпорация бұл акцияның бірнеше ... ... ... сериясының әр түрлі көлемдегі артықшылығы бар. Олар ... ... ... көрсетіледі.
Егер корпорация артықшылықты акциялардың бір емес көп ... ... онда оның ... ... ... деп, ал ... ... артықшылықты деп анықтауы керек. Сондықтан осы акциялардың тек бір
сериясының басқа ... көрі ... мол ... Ол ... әр
түрлі тәсілдермен жүзеге асырылады: дивидент ... ... ... осы екі ... қоса ... акция өзі, бірнеше түр тармағына бөлінеді. Оларды былай
топтастыруға болады - қатысушылар және ... ... ... емес, айырбасталатын (конвертируемые) және айырбасталмайтын
акциялар. Артықшылықты акцияладың аталған ... ... ... ... қаралады. Акциялардың бұлай бөлінуінің себебі
акция ... ... ... байланысты. Олар:
- үстеме пайданы бөлуге қатысу;
- хабарланып, бірақ ... ... алу ... ... қатысу;
- акцияны басқа түріне айырбастау мүмкіндігі;
Қатысушылар артықшылығы өз иемденушісіне үстеме пайданы бөлуге қатысуға
мүмкіндік береді. Басқаша ... ... ... жай ... ... дивиденттің көлемі белгіленген, ал пайда одан жоғары болса, ... ... ... бойынша төленетін дивиденттің мөлшерін жоғарылатады.
Олардың арасындағы ара қатынасын компанияның өзі белгілейді.
Қатыспаушылар акциясы иесі ... ... ... ... алуға құқы жоқ. Егер артықшылықты акциялар кумулятивтік ... ... ... ... ... себептермен төленбеген, дивиденттер
міндетті түрде келесі жылы төленеді. Ол жай ... ... ... төлеу
хабарланбастан бұрын жүзеге асырылады, яғни төленеді. Кумулятивтік емес
акциялар ... ... ... келесі жылдың дивиденттіне қосуға
болмайды [26].
Айырбасталатын артықшылықты акциялар өз иемденушілеріне ... ... олар ... ... көрсеотілген болса) осы
корпорацияның жай акцияларының белгілі ... ... ... Айырбастау жөніндегі талап осы типті акция шығарған ... ... ... кітабында көрсетіледі. Артықшылықты акциялардың көбісі
өтімді. Ал ... ... өз ... өзгертуге мүмкіндігі жоқ.
Артықшылықты акциялардың өте сирек ... ... бірі ... ... кейін қалдырылған акциялар. Олар ... ғана ... ... Олар бойынша дивидент тек жай
акциялар бойынша төленетін дивиденттің ең жоғары ... ... ... беріледі. Содан қалғаны атаулы акция ... ... ... ісі ... ... бұл акциялар өте тиімді.
Егер компанияның жарғысында оның директорлары корпорация капиталын
құруға жеке қатысуы керек ... онда - ... ... ... ... ... акцияның арнаулы түрі шығарылады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... аспайды. Демек, корпорация қаржысында
олардың үлесі өте ... ... де, ... акциялардың корпорация
ісін басқаруда маңызы орасан зор. Олар ... ... ... ... жай ... ... ... өзгертпей-ақ қосымша капитал
тартуға мүмкіндік береді. Енді осы құнды қағаздардың құқықтық жағдайына
тоқталайық.
Мұндағы атаулы ... ... аты ... құжатта көрсетілуі
арқылы артықшылыққа ие болып, ал иесінің өзі акционерлік қоғамның ... ... ... иесі акцияны меншіктеуші болып табылады, ал
ондағы топтастырылған құқықтарды беру акцияның беру “сату” ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар
нарығындағы ұсынбалы акция негізге алынады. ... ... ... акционерлік қоғамның реестрінде тіркелмейді. Ережеге сай оның ... ... Бұл ... ... ... ... компания
акционері болу жатыр. Ұсынбалы акцияның сатылуы бұл бағалы қағаздың бірінші
меншіктенушіден екіншісіне тікелей берілуі ... ... ... ... ... ... ... “бағалы
қағаздар ұстаушыларды реестрге тіркелмейтіндіктен” шығаруға жол берілмейді.
Сонымен қатар акциялар қарапайым және ... бар ... ... акциялар акционерлік қоғамды басқаруға қатысу құқығын береді
(акционерлер жиналысында мәселелер шешуде бір ... ... бере ... ... ... артықшылығы бар акциялар бойынша дивиденттен
төлем ... сол ... ... ... бөліске салуға қатысады.
Артықшылығы бар ... - ... ... ... құқық бермейді, бірақ
тұрақты (тіркелген) дивидент алып келеді, және қарапайым акцияның ... ... және ... таратылған кезде жеңілдіктерге ие бола алады [27].
Бәрінен бұрын бұл - пайданың бөлігін ... алу, оның ... ... ... ... алу, ... акционерлік қоғам таратылар болса
оның мүліктерін бөліске ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылғаннан кейін).
Артықшылығы бар акциялардың өзі бірнеше түрге бөлінеді: мысалыға,
дивиденттің бекітілген ... ... ... ... белгілі
қосымшаның көзделенуі (қарапайым акциялар ... ... ... Мұнда ескертетіні акционерлік қоғамның қарапайым акциялар
бойынша дивидент төлеуге міндетті деп ... ... ... ... ... ... пайдасынан қатталанып отырады.
Сондықтан да акцияның бұл түрін ұстаушылардың акционерлік қоғамның
ұйымдастырылуы мен іс ... үшін ... ... қабылдау процестеріне
белгілі дәрежеде нақты қатысып отыруына ... ... ... ... ... ... ... 139-бабы 3-тармағына сәйкес
“алтын акция” деп аталатын түсінік бар. Осы ... сай ... ... жарғылық қорды қалыптастыруға және дивиденттер
алуға қатыспайтын ... ... ... ... ... ... иесіне жалпы
жиналыстың, басқарма мен ... ... ... ... ... шешімдеріне тыйым салуға ғана құқығы бар.
Бұл мәселеде Қазақстан Республикасының заң ... ... ... бар. ... ... ... Ереженің 1.3 бабында
“алтын акция” иесінің акционерлік қоғам немесе кәсіпорынның жабық ... ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... бұл ... ... ... ... “алтын акция” иесі бір мезетте компанияның акционері болуы да,
болмауы да мүмкін. “Алтын акцияның” ... ... ... ол бір ... компанияның өзіне және т.т.) мүддесін қорғау мүмкіндігін іске
асырады. Одан соң қандайда бір нақты міндеттерді ... іс ... ... Қазіргі кезеңдегі “алтын акция” иесі ... ... сай, тек ... өзі оның ... ... ... “Алтын акция” бағалы қағаз ретінде, тәртіп қолданылмайды. “Алтын
акцияны” кепілдікке ... ... ... ... ... да ... беруге тыйым салынған.
“Акционерлік қоғамдар туралы” 2003 жылғы 13 мамыр N415-11 ҚР заңы
акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... және ... тәртібін, акционерлердің құқықтары мен
мәндеттерін, сондай-ақ олардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... құрылу және жұмыс
істеу тәртібін, оның лауазымды ... ... ... ... ... ... [28].
Заңның 4-тарауында қоғамның акциялары және басқа да ... ... мен оның ... 12-13 ... тоқталып өтіп, 14-15 бабында
қоғам акционерлердің құқықтарына және олардың міндеттерін ... ... ... ... қоғамның бағалы қағаздарын басымдылықпен сатып алу
құқығы, оның жариялаған ... ... ... ... ... ... оларға дивиденттер төлеу жағдайларын қарастырған.
Заңның 25-бабында, қоғамның акцияларымен мәмілелер жасасу тәртібі 26-27
бабында орналастырылған акцияларды қоғамның бастамасы бойынша сатып алу ... ... етуі ... ... ... ... ... қоғамның айыр
басталатын бағалы қағаздарына тоқталған.
Бағалы қағаздың тағы бір түрі қарыздарды өтеуге арналған-облигация.
Облигация деп эмитенттің ... бір ... ... яғни ... ... ... және белгіленген сыйақыны (мүддені) төлеуді міндеттенген
жазбаша ... ... ... ... ... ... Азаматтық Кодексінің 139-бабында
мынандай түсініктеме берілген: ... ... ... ... құнын онда белгіленген проценттің не өзге де мүліктік құқық алуына
құқық береді” ... ... ... құқық эмитент шығарған облигацияны
облигационер иеленуден бұрын пайда болмайды.
Осы орайда ... кім ... ... өту ... ... -
облигацияны иелену, пайдалану және өкімін жүргізу құқығын иеленуші тұлға.
Ұстаушының облигациясын сатып алған сәттен ... ол ... ... ... табылады, онда көрсетілген құқықтарды иеленуші сонымен қатар,
тіркелген ... ... ала ... ... ... - осы ... ... шығарушы эмитент
айқындайтын облигацияны бастапқы бағасының түсірген пайдасының бір бөлігі.
Облигацияның түсініктемесіндегі айқындамадан белгілі болғандай, бірінші
иеленушісіне жеткенге ... ол ... ... ... ... және ... пен
облигационердің арасындағы міндеттемелерді бекітпейді.
Облигация атаулы және ұсынбалы түрінде, еркін айналымға түсетін және
шектелген шеңберде айналым жасап ... ... болу ... ... табыстар (пайыздар) купон төлеу жолымен немесе сатылғанда бастапқы
бағасына жүйелі төлемсіз, проценттер есептеу ... ... ... ... пайыздарды төлеудің орнына тауар алу, қызмет
таңдау мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... орнына тауар алу, қызмет таңдау мүмкіндіктері
көзделген. ... ... ... жыл ... белгілі бір бөлігіне
ұтыс шығарылу арқылы жүргізіледі. Ұтыс шыққан ... ... ... ... ... ... алғашқаы бағасы және пайызда
төленуі арқылы сөндіріледі [29].
Ол корпорацияның активіне қарсы қойылады. Облигация арқылы тартылған
капитал ... ... деп ... Облигация шығару - қосымша
капитал тартудың бір нысаны. Эмитенттің жалпы ... ... ... ... орналастыруға жұмсаған жылдық шығынға тең болады.
Облигация мерзімдік қарыз міндеттемесі болғандықтан оның кепілі болып
эмитенттің жалпы кепілдігі саналады. Ол ... - ... ... өз ... ... алмаған кезінде - корпорация мүлігінің бір
бөлігін иемденуге облигация ұстаушының құқығы бар. ... да ... ... инвестициялаудың ең маңызды көзі. Дегенмен бұл ... ... ... ... ... бар. Ол
өзгешіліктердің маңыздылары мынада:
Облигация иемденушісі корпорацияға ... ... ... ... ... ... несиелеудің куәлігі. Өз кезегінде, акционер де
корпорацияны меншіктеушінің бірі. ... сол ... ... ... ... (мүдде) төленеді. Оның мөлшері алдын
ала бекітіледі және ... ... Бұл ... қағаз өзінде көрсетілген
белгілі бір анықталған уақыт ... ғана ... ... ... ... (мүдде) басқа өтелетін дивиденттерден бұрын төленеді.
Корпорацияның сыйақыны (мүддені) уақытында ... ... оның ... деп
танылуына тең. Акционер де дивидент түрінде төлем алады. ... ... ... және ол ... уақытта төленбейді. Егер корпорация
дивидент төлеу туралы хабарламаса, демек, ... ... онда ... ... ешқандай шара қолдана алмайды.
Басқа несие беруші сияқты, облигация ... ... беру ... жоқ. ... ... сонымен қатар, корпопрация басқаруға да қатыспайды.
Оған ... ... ... ... ... ... ... дауыс құқығы бар.
Облигация бойынша сыйақы (мүдде) корпорацияның шығынына жатады. Ол
салық төлейтін пайдадан ... Ал ... ... ... қалған
корпорацияның таза пайдасынан өтеледі.
Облигация бойынша ... ... ... ... ... алмастырылады. Купон деп облигациядан қиылып алынатын талонды
айтады. Онда сыйақы (мүдде) мөлшері ... ... ... ... ... қиып алады. Бұндай сыйақы төлеудің түрін “купондарды
қырқу” деп ... ... ... ... көрсетіледі: номиналы,
купондық мөлшер, өтеу туралы нұсқау, эмиссия шарты, ... ... ... деп ... бетінде көрсетілген ақша соммасын айтады. Оны
облигация иесі өтелу мерзімі келгенде алады.
Купондық мөлшер - жыл ... ... ... ... ... байланысты келісілген сыйақы (мүдде) - төлем. Жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... ... бір рет немесе тоқсан
сайын бір рет. Әлбетте, төлем мына интервалмен орындалады: ... - ... - ... ... - ... сәуір - қазан, мамыр - қараша, маусым -
желтоқсан. Одан басқа айдың ... ... ... ... ... 5 ... - 5 ... 20 наурыз - 20 қыркүйек және с.с.
Өтеу күні - компанияның сатып ... ... ... тең
сомманы қайтарып және сыйақы төлеуді тоқтататын күнтізбектегі күн.
Эмиссия шарты - облигация шығару мәмілесі. Ол қарыз ... ... ... ... шығарылады. Траст компаниясы корпорацияның
инвесторлары алдында оның кепілі болып, ... ... ... ... өз ... ... ... отырады. Траст
компаниясы эмитенттің қаржы құжаттарын және оның ... ... ... ... ... ... ғана өз ризашылығын береді. Осыған
байланысты эмиссия шартына траст компаниясы ... ... ... ішінде жиі кездесетіндер мыналар: Ең аз өтімділік;Борыштың ақырғаы
деңгейі; Активтерді сатуға ... ... ... ... ... ... ... нұсқау - бұл эмиссия шартындағы тармақ. Ол бойынша эмитент
облигацияның номиналдық құны мен сыйақы ... ... ... ... Ол қор ... ... ... болады.
Эмиссия шартында облигацияның уақытынан бұрын кері сатып алу бабы да
болу мүмкін, яғни ... өз ... ... алу ... Әдетте,
ондай жағдай облигация шығарылғаннан кейінгі алтыншы ... ... ... ... ... ... облигацияның бағасы оның номиналды
құнынан жоғары болады.
Облигация қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген болып бөлінеді.
Облигациялардың ... ... деп ... ... ... активтерін немесе мүліктерін салуды айтады. Қамтамасыз етілген
облигация корпорацияның негізгі активтерін ... ... ... ... ... ... оның ... меншігінің облигацияға салынғанын көрсетеді.
Егер корпорация тағайындалған мерзімде өз облигациясын өтей алмаса, ... ... ... өз ... ... құқы бар. ... етуге
қозғалмалы, қозғалмайтын мүліктер және басқа бағалы қағаздар салынады.
Осыған ... ... ... ... ... ... салынған облигациялар. Оларды ... жай ... ... ... (мысалы, жаңа салынған
өндіріс орны);
• басқа компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... осы компанияның облигациялары;
• қозғалмалы мүлікпен ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Қамтамассыз етілмеген облигациялар - жалпы кепілдігі бар, басқаша
айтқанда, эмитенттің ... ... ... ... ... ... шаруашылық ісінен түсетін табысқа ... ... ... ... ... ол облигацияларды арнаулы түрде
өтейді [31].
Облигацияның рейтингі - оларды ... ... ... ... ... ... барлық шрығарылған сериясы
бағаланбай, тек екінші нарықта кең көлемде сұранысқа ие ... ... ... ... “Стэндарт энд Пур” және “Мудиз инвесторс сервис”
компаниялары рейтинг анықтаумен шұғылданады. “Мудиз” компаниясы облигацияны
бағалауды төменгі түрде жүргізеді:
• Ааа- өте ... ... ... ... А- ... ... Ваа-орта сапа;
• Ва-алыпсатарлық элементтері бар;
• В- инвестицияға қажет белгілері жоқ;
• Саа- төмен сапа;
• Са- белгілі бір ... ... С- ең ... ... ... ... облигациялар “инвестициялық класты” деп аталады.
Төмен рейтингілі облигациялар “алыпсатушылық” деп ... ... ... да ... және ... бағасы болады.
Оның номиналына байланысты процентпен көрсетілген ... ... ... деп ... Егер ... ... номиналынан жоғары
болса, онда облигация сыйлықпен сатылады деп ... Егер ... ... ... онда ... жаңа иесі оны ... ... төмендетіп сатып алады. Облигацияның нарықтық бағасы қандай болса
да, сыйақы (мүдде) оның номиналына байланысты есептеледі.
Облигацияның нарықтық ... бір ... ... ... ... жағынан нарықтағы әр уақытта әртүрлі болып қалыптасатын жағдайға
байланысты анықталады. Егер нарықта ... ... ... жаңа заем ... онда ол ... айналымдағы облигацияларға екі түрлі әсер етеді.
Біріншіден, егер жаңа жағдайлармен шығарылған заемдар өте көп болса,
онда ... ... ... шығарылған облигациялардың курсы төмендейді.
Басқаша айтқанда, олар дисконтпен сатылады. Себебі бұндай ... ... ... ... Ал ... ... жаңа ... өте
төмен кіріс түсіреді.
Екіншіден, егер жаңа облигациялар аз болса, олар номиналынан жоғары
курспен ... ... Ол ... жаңа және ... ... теңестіреді [32].
Инвесторлардың облигациядан алатын пайдасы купондық төлеммен дисконттық
айырмашылықтан түсетін кірістен (егер ондай ... ... ... тәрізді облигациялар да иесі ұсынушы және ... ... ... ... Иесі ... ... еш жерде
тіркелмейді, ол бойынша сыйақы (мүдде) ұсынушы субъектке төленеді. Ондай
облигациялардың әрқашан ... ... ... ... ... өсім
төлейтін күні облигация иесі купонды қыйып алып, оны ... ... ... ... иесі ... ... өтеді. Сыйақы (мүдде)
төлейтін күні корпорация оларға процент алу үшін чек толтырып береді.
Заемның мерзіміне ... ... ... ... мерзімді - 1
жылдан 3 жылға;орта ... - 3 ... 7 ... ... - 7 жылдан да
көп жылдарға дейінгі болып үшке бөлінеді;
Корпорация облигациялары сонымен ... ... ... ... ... ... купондық төлем мөлшері нақты бекітілген облигациялар. Олар
уақытынан бұрын қайтарылып алынуы мүмкін.
Екіншіден, купондық төлем мөлшері өзгермелі облигациялар. Бұл ... ... - оның ... ... мөлшері ақша нарығындағы
негізгі төлем мөлшеріне (базовая ставка) ... ... ... курсты облигация ұстаушы, корпорация жарғысында көрсетілгеніндей,
өз мүддесін ... ... ең ... ... ... ... нольге тең облигациялар; бұл типті ... - олар ... ... ... ... ... ал ... - номиналымен сатылады. Басқа
сөзбен айтқанда, облигация ұстаушы сыйақыны (мүддені) облигацияның айналым
мерзімі ... ... ... ... (конвертируемые) және жай облигациялар
болып та ... ... ... ... ... өте ұқсас. Олар келісімге сәйкес осы корпорацияның артықшылықты
немесе жай акцияларына алмастырылуына мүмкіндігі бар. Бұл ... ... ... ... Ал жай ... ... жоқ.
Жоғарыдағы дәйектердің нәтижесі бойынша корпорация өз ... ... де, ... ... облигация шығарумен де ... ... ... облигация шығару корпорацияға қауіпті. ... ... ... де, жыл ... корпорация облигация бойынша төлем
төлеуге міндетті. Ал акция бойынша белгіленген ... ... ... Егер ... ... төлеуге ақшасы болмаса, ол акционердің жеке
сәтсіздігі.
Екінші жағынан, облигация шығару корпорацияға қауіпті болғанымен ол өте
арзан. Ұзақ мерзім бойы ... ... ... жыл ... ... (мүдде) соммасынан әлде қайда көп болады деп ұйғарылады. Инвесторлар
көзқарасы бойынша ... ... ... ... ... - тиімді.
Сондықтан тәуекелмен қосымша шығын шығарып алған ... ... ... көзі ... оларды сатып алмайды. Сонымен, егер компания бағалы
қағаздардың екі түрін ... ... онда ... ... ... иелеріне төлейтін төлемнен жоғары болады деген ... ... ... яғни өнімді өндіру, оны сату және
басқа да коммерциялық қызмет көрсету кезінде өндіруші - жабдықтаушы көбіне
қаржы қорының ... ... ... ... ... Сол кезде өнімді
сатып алушы жабдықтаушымен есеп айырысуды кейнге қалдырады. Демек ... ... ... ... кезінде несие ақшаларының бір түрі -
вексель пайда болады [34].
Вексель - ... ... ... ... ... ... міндеттемесі.
Ол - бағалы қағаз. Вексельді борышқор, яғни вексель беруші иемденушіге
береді. Вексельдің мәні - ... ... ... бір ... ... ... ... жерден өтеу үшін тауар сатып алушыны (вексель берушіні)
сатушыға (вексель иемденушіге) берген қарыз міндеттемесі.
Вексель ... және оны ... ... ... несие-қаржы
қызметін көрсету нарығының басты бағыттарының бірі болып келеді. Себебі,
вексельдің мәні - тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге,
саудалық қарым-қатынастар тиімділігін арттыру ... осы ... ... ... ... - ... ... жеделдету.
Сондықтан вексель иемденуші төлемнің түсуін күтпей-ақ вексель сатып алушыны
немесе оны тауар сатып алу үшін, ия ... ... ... үшін ... ретінде қолданушыны іздестіреді. Әлбетте, вексельді банк сатып
алады.
Қазақстан Республикасының “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы ... ... - ... ... Банкі, инвесторлар құқығы, эмитенттерге
талаптар және ... ... ... өзін ... білген түрлерінің
тізімі қарастырылған. Заң күшін жойған Президенттің “Бағалы ... ... ... ... ... айырмашылығы, жаңа Заңда вексель бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... ... ... Заң
қабылданды, оның мазмұнында вексель бір жақты ... ... ... ... ... төлем құжаты ретінде тану ұсынылған.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 28 сәуірдегі ... ... ... ... еніп отырған бұл айналымға жай және аударымды
вексельдер қатысады. Олар ... ... ету ... ... олармен
байланысты вексельді міндеттемелер мен операцияларды орындау, сондай-ақ
есеп ... ... ... ... және ... Ұлттық Банкісінің вексельдерді қайта есепке алу ... ... ... ... ... ... конвенциясынан шығатын вексельдік құқық нормаларына сәйкес
шығарылған Қазақстан Республикасының басқа заң ... ... ... [35].
Вексельдер вексель берушінің ешқандай шарт қойылмаған міндеттемелерін
(жай вексель) не вексельде көрсетілген өзге төлеушінің ... ... ... ... ... ... ... иесіне белгілі бір сомманы
төлеуін куәландыратын бағалы ... ... ... ... тек ақша түрінде ғана кездеседі. Сату - сатып
алу, сондай-ақ қысқа ... ... ... болатын вексель
бағалы қағаздың ерекше түрі сапасына жатады. Құрылымдық түрі мен ... ... жай және ... ... бөлінеді.
Жай вексель - вексель берушінің ешқандай шарт қойылмаған ... ... ... кезде вексель иесіне белгілі бір соммада төлеу болып
табылады.
Аударымды вексель(трата) - ... ... ... ... ... ... жазбаша көрсетілген вексель ұсынушыға белгілі
бір соммадағы ақшаны төлеу мазмұнындағы ақшалай құжат болап табылады, яғни
вексельде көрсетілген ... не ол ... ... ... ... ... ... белгілі бір сомманы төлеу. Осылайша, траст бойынша
төлеушілер дегеніміз - жай вексельдегі секілді ... иесі ... ал ... ... ... ... өз ... төлеуге міндеттеме алған
тұлға болып шығады.
Айналымның ... ... ... бір ... ... ... қолы ... беріліп жатады. Иносамент атаулы немесе
нақты ... ... ... ... ... вексельдің одан әрі берілуі жай
ұсыну арқылы жүзеге асырылады.
Түріне қарай вексельдер коммерциялық, қаржылық және қазыналық болып
бөлінеді.
Коммерциялық ... ... - ... тұтынушы
кәсіпорындардың төлемнің мерзімін шегіндіру нысанын көрсететін коммерциялық
несиелер ресмиленеді.
Қаржылық вексельдермен тауарлы ... ... ... ... ... ... ... рәсімделеді.
Вексельдер эмиссиялық бағалы қағаздар емес, олардың айналымы Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкісімен жүйеленіп отырады. Вексельдің ... ... ... ... ... ... ... және атаулы
болып бөлінеді.
Ордерлік вексельдер әлемдік вексель айналымында кең таралған. Бәрінен
бұрын ... есеп ... үшін ... ... ... ақшадай құжаттар “
тауарларды төлем мерзімін шегіндіріп сатуға” негізделген шарт қоя ... ... ... ... ... ... қазақстанда ұсынушының
вексельдінің айналымына тыйым салынған.
Мұндай қортынды қолданыстағы заңдарды саралап ... ... ... ... ... ... ... өз маңыздылығы мен вексель жөніндегі
алушының өтуі тиіс, бірақ, ... ... мәні бар ... ... ... ... ... оның өзінен вексельді беруді негізінде нақты
құқыққа қатысы бар жақтардың дәл ... мәні ... ... сату ... алу). Вексельді беру осы мәміленің негізінде құқық пен міндеттерін
бөлісуге ... екі ... ... жаңа ... ... тудырады [36].
Шаруашылық айналымда вексель төлем мен куәландыру тәсілі ретінде
маңызды қызметтер атқарады. ... ... ... ... тауар,
көрсетілген қызмет үшін төлеуге, сондай-ақ, төлемін шегіндіру ... ... ... ... ... тез өсіп ... кезеңінде
вексель басқа бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... аса ... Одан басқа, вексельді нақтылай ақша
қаржысы жетпей қалғанда қолдануға болады. ... ... ... ... ... арттыратын құқылық жағдай туғызу керек. Бұл ақшалық
құжаттар ... істі ... ... ... және ... ... ... қызметін біріктіретін биржадан тыс
нарықтарда жүргізіледі.
Вексельдерді есептеу, ... ... ... ... ... Оның ... мынада; банктер (мүмкін басқа қаржы институттары)
вексель есебін жүйелі түрде хабарлап ... оны ... ... де ... ... иеленушілерден айналым мерзімі өткенге
дейін сатып алады, бірақ, енді бұл ... ... ... ... ... бір ... арзандатылады. Сондықтан, вексельдердің есептеу
нарқын (дисконт) анықтауда нақты механзм ... ... ... келеді.
Вексель айналымдағы құқықтық негіз құру мүмкіндігінің бірі Қазақстанның
Женева конвенциясымен бірлесуін ұсынады. ... ... 1930 ... және жай вексельдер туралы бірыңғай заңды нормаларын ... ... ... ... ... ... ... ретінде танылып келеді.
Мысалы, шет елдік тәжірибелерге сүйенетін болсақ: француздардың бағалы
қағаздар заңына сәйкес ... және жай ... ... заң ... ... берушінің қолымен қатар үздіксіз ұсынушыға жеңілдіктер
жасайтын қағаз ... ... ... ... ... - ... бағалы қағаздар секілді,
бұйрықты келісімге келтіретіндіктен, беру қағаз индоссаменттің тәртібінде
жіберілетіндіктен бұл қағаздағы ... ... ... ... ... заңы ... ... “вексель тектес қағаздар”
(ордерлік аударым, және төлемнің ордерлі келісімін түзуші) белгілі жерді
және белгілі мерзімде ... ... ... ... ... сандағы
заттарды алмастыруға міндеттелген жағдайда (тауарлы-материалдық құндылығы
бар) бағалы қағаз болып ... заң ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың бәрін “ жалпы азаматқа тиімді” деп таниды.
Сонымен, ордерлік бағалы қағаздар - заңды тәртіпте реттелетін қағаздар
екендігін анықауға болады.
“Қазақстан ... ... ... ... ... 79-бабында
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі вексель айналымын ... ... ... ... ... бұл ... ... алдағы уақытта азаматтақ құқық айналымға пайдаланатындай етіп
шығаруды мақсат тұтады. Оған ... ... ... өкілетті органның
қажеттілігі туындап отырғандығы анық. Осы ... ... ... ... ... жасауы” деген ұғым жиі кездеседі.
Еліміз құқықтық басқару жүйесіне талпыныс ... ... ... теориясына, оның ішінде ... ... ... ... ... мысал, Ляденбургтың тапсырыстық теориясы бойынша “вексель - ақша”
алуға жазбаша өкілеті болса, Юстаның теориясы бойынша “вексель жай ... ... ... ... ақша ... ... міндеттемесі уақытша
айқындамасыз несие берушінің теориясы, ал В.Беловтың ғылыми-тәжірбиелік
комментарийі бойынша “вексель оның соңғы ... ... ... ... кездегі міндеттеменің мәні” болып табылады екен.
Егер вексель жай және аударымды вексельдер туралы 1930 жылғы біртектес
заң нысанымен ... ... онда ол ... берілуі ешқандай
шартсыз, сенімділігі жарияланған, формализмді, іздестірілуі қатаң да тез”
мағыналарымен сипатталады.
Белгілі ғалым А.Каминко ... деп ... ... ... ... ... ... бастама назарға қатысушы жақтардың
еркімен ниеттерінде ... ... ... ... кең ... қамтитын
көзқарастарында жатыр” немесе “вексель ... және ... ... ... деп, азаматтық құқықтық қатынастарда
жаңа міндеттемелерді қалыптастыру керектігі туралы ойларын айтты [38].
Ал, Н.Казакова, О.Балашова секілді ... ... ... ... ... ... тұлғалардың вексельге толық жеткізуіне
мүмкіндік береді, ... ... ... негізінде өз құқықтарын
негізделген олар өздеріне ... ... ... ... тексттің іс
жүргізе бастағанын айтты”.
Жоғарыда айтылғандардан шығатыны вексельдегі міндеттемелер ... ал ... ... ... ... тұлғалардың жазулары
мен қол қоюларынан туындайды екен.
Егер вексель міндеттеме десек, онда ... ... ... өз ... ... ... болып табылады, вексельдің
құқықтық қатынасының маңызы ашыла түспек.
Вексельдің тарату күші ... де ... да ... ... ... ақша айналымына ұнамсыз жайттарға да барып қалып жүр.
Коммерциялық айналымда вексель мәмілелер бойынша есеп ... ... ... ... беріп, мәміле бойынша міндеттемелерін
жүзеге асыруда.
Вексельдің есеп айырысу қызметі жөнінде айтқанда төлем мен ... ... ... ... ... - ... есебінің жайын көздейді.
Қатаңдау айтсақ, вексель төлем кезінде ақшаға айырбасталғандықтан, өзінің
ақша болып кетуі ... ... ... ... ... үшін ... ... вексель беру
арқылы сатып алушы ұсынылған мүлік бойынша вексельдегі сатып алу - ... ... ... ... ... тиіс
болады.
Вексельдің несиелік қызметі мәміле ... ... ... ... ... ... банктік несиеден айырмашылығы,
мұндай мерзімді кейінге шегіндіру мүмкіндігі бар ... ... ... ... мен сіңірген еңбегі үшін есеп
айырысу мақсатында, төлем ақыларды ... алу, ... ... ... ... ... ... іске айналып кетті. Әрине, вексельдің ... ... ... ... ... ... тұрғанда оған таңырқауға
болмайды.
Мысалы, вексельдің шығарылуынан Оңтүстік Қазақстан облысында 240 млн.
теңгенің қарызы ... ... ... ... ... 40 млн. ... ... (2004-2005ж.).
Бұл вексельдер облыстық бағыныштылықтағы бюджеттік ұйымдарға берілген.
Бюджеттегі ұйымдар онымен электроэнергиясына, газ, ... ... ие ... Осы ... облыстық қаржы басқармасының есебінде
сөндірілген қарыздардың соммалық көрсеткіші шамамен 240 млн.теңге болған.
Қарыздарды сөндіру ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Бірақ вексельдер қор нарығына шыққан жоқ. Қаржы органдары вексельдің
кейбір ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан
филиалы бойынша орналастыру қарастырылды. Себебі, мұндай қимыл бюджетке
“жан бітіретін” ... ... ... ... ... оның
абстракті сипатында. Мұнда борышқор (вексель иесі) вексель бойынша оның
негізіне ... ... ... ... ... қоя алады. Осыдан
барып, вексельді заңды күші оның формасында екендігі көрінеді. Оның ... жылы ... ... ... ... сәйкес халықаралық
стандартта жасалынған. Егер “борышқор” деген сөз қолданар ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәмілені
вексель бойынша ақшалай міндеттеме тез ... тиіс ... ... ... ... ... ... сауда қатынасының айналысына
енген жоқ. Бұны Қазақстан Женева ... ... ... ... ... шарттарын қабылдау арқылы дәлелдеп отыр. Бұл құжат
Қазақстан Республикасының 30.08.95 жылы ... ... ... ... әрі ... ... ... [40].
Несиелік қызмет вексельдің борышқорлық міндеттемелерінің әр
түрлілігінен шығады. Ол ... ... ... экспорттармен оларға
көрсетілген банктер арасында пайда болады. ... ... мен жеке ... ... ... өтеу өте тиімді. Мысалы,
бүгінгі күнге дейін биржадан тыс азаматтар арасында келе жатқан Қазақстан
Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... саудасын жүргізуге болар еді. Вексель беру арқылы вексель ұсынушы
олардың алып отырған заттарының төлемін вексель ... ... ... жылжытады, өйткені вексельде көрсетілген мерзімнің шартты еместігі
көрсетілген.
Вексель - тауар-ақша қатынастарын және коммерциялық ... ... келе ... ең бір ... ... ... ... жүйесі дамыған
елдердің ақша ... ... ... орын ... ... ... ... жүйесі кез-келген операцияны бар болғаны 1 сағаттың ... ... ... Германияда вексель ақша айналымының 20-
25(-ін құрайды).
Егер кәсіпорын өз ісін ... ... ... оған ... ... ... вексельмен толтыру онша қиын емес. Ол
үшін саудадағы сенімді ... ... ... ... берсе тауар-
ақша айналымын жеделдетеді. Қазақстан Республикасында ... ... ... кезінде, төлем құралдарының жетіспеушілігі,
өндірістің құлдырауы, шаруашылық байланыстарының үзіліп және үлкен ... ... ... ... қолма-қол ақшасыз есеп ретінде
вексельге деген ынта арта түсуде. Сондықтан вексель шаруашылық өмірге ... ... ... ... ... айналымын реттейтін бірсыпыра ереже-
құжаттар пайда болады.
Вексель төлем дағдарысын реттеп, заттық қорлардың айналысқа ... ... ... құндылықтарының қорын азайтып және
халық шаруашылығындағы есептерді тездетеді. Вексель айналымы ... ... ... ... ... (ол ... ... тарауда
айтылады).
Вексель нарығының қызметі - қысқа мерзімді несие беру арқылы ақша
қаражатын бөлу. Вексель ... ... - ... ... ... және бірін-бірі бақылауымен жасалатын несиелік келісім.
Вексельді шығару мен оны ... ... ... мәні және оның
маңызы зор.
Вексель несиені өтемеу қауіпімен байланысты болғандықтан ол вексель
берушіге ... ... да ... ... ... ... ретінде қабылданады.
Егер вексель беруші тауардың сапасын, құнын, уақытында жіберілуін ... да ... ... ал вексель иемденуші серіктестің тек вексель
алған уақытындағы төлем қабілеттілігін ғана емес, ... ... ол ... оның ... уақыты жеткенге дейінгі болашақтағы қаржы мүмкіншілігін
де бақылайды. Вексель келісіміне қатысушылардың бірін-бірі ... ... ... ... сенуі, олардың қабылдаған міндеттемені нақты
орындауға ұмтылуы нарықтық қарым-қатынастарды дамытуға жол ашады.
Басқа қарыз ... ... үш ... ... ... ... дерексіздігі, яғни қарызды қандай жағдайға, не
мақсатқа алғандығы көрсетілмейді;Екіншіден, оны ыңғайсыздығы, яғни ... ... ... ... міндетті түрде өтеу керек;Үшіншіден,
вексельдің айналмалылығы, яғни ... ... оны ... ... ... Бұл ерекшелігі вексельді айналыс қаржысы ретінже қолма-қол
ақшаның ... ... ... ... Сол себепті вексельді сауда
ақшасы деп те атайды [41].
Қолдану ... ... ... жай және ... ... ... ... екіге бөлінеді. Жай вексельді төлеуші, яки ... ... Онда ... ... жер, ... ... ... соммаға
толтырылды, қай уақытта және қай жерде өтеу керектігі көрсетіліп, ... ... ... ... ... ... ... жазылып,
қолы қойылады.
Жай вексельді пайдаланғанда тек екі жақ (контрагенттер) ... ... яғни ... ... өзі делдалды қатыстырмай-ақ белгіленген
уақытта ... ... ... өтейді. Егер аудармалы вексель (яғни,
тратта) ... онда ... ... ... ... ... жеке
тұлғалар қатысады - әлбетте үш, төрт және оданда көп конрагенттер ... ... ... деп ... берушінің(трассанттың) қарыз
алушыға(трассатқа) вексельде көрсетілген сомманы ... ... ... ... ... ... ... Трассат тратта бойынша акцепт
берген жағдайда ғана қарыздар болып есептеледі [42].
Акцепт деген - есеп ... ... өз ... ... берген келісімі. Демек, акцепт есеп айырысудың бір түрі.
Вексельді басқа біреуге пайдалануға берген жағдайда “индоссамент” ... ... Оны ... ... яғни ... ... ал
индоссаменті алған адам индоссаи деп аталады. Вексельді өтеу үшін ... ... ... ... ... деп ... ... төлеуде
басқа вексель иемденуші адамдармен қатар индоссатта міндетті.
Біздің мысалда келтірілгендей ремитент вексельді екі түрлі пайдалану
мүмкін: ... үшін ... ... ... вексельдің сырт жағына
аудару туралы ... ... ... ... ... құқығын беруі мүмкін;
Бұл жағдайда вексель иемденуші: Біріншіден, төлем уақыты келгенше
вексельді өзінде ... ал ... ... келгенде оны өтеуге ұсынуы
керек;Екіншіден, төлемді өтеу үшін вексельді үшінші адамға(ол адам басқаға)
беруіне болады;Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... толтырғанда кәсіпорын басшысы мен оның бас ... ... Егер ... жеке адам берсе, онда ол өзі қол ... ... ... болуы шарт:
Осы айтылған мәліметтердің тек біреуі ғана көрсетілмеген ... ... күші ... ... ... ... ондай
вексельді ұсынған уақытта өтелетін деп қарау керек. Аудармалы ... ... ... ... мүмкін. Ол сонымен ... ... ... ... үшінші адамның есебіне жазылуы мүмкін.
Вексельдің қолдану аясына, келісім жағдайына және олардың тауарлары мен
ақшамен қамтамасыз етілуіне ... ... ... және ... ... та ... ... (немесе саудалық) вексель тауарларды сату және сатып алу
келісімдерінің ... ... ... ... ... ... тауар
кепілдігіне беріледі, яғни ол сату операцияларын несиелеу ... ... ... ... шақта сатып алушының қажетті мөлшерде бос
ақшасы болмаса оның ... ... ... ... ... - вексельді ұсынады.
Ол өзінікі болуымен ... ... де, яғни ... ... белгісі бар) болуы мүмкін. Әлбетте, вексель айналасының
негізі - коммерциялық вексельдер.
Несие келісімдерінің ақшалай түрін рәсімдеу қаржы ... ... Оған ... ... ... және басқа банк емес ... ... ... ... ... ... нарығында өзіне қаржы
тарту мақсатымен бір банктің басқа ... ... ... ... ... ... ... деп мемлекеттік қысқа мерзімді қаржылық
міндеттемелерді айтады. Қазіргі уақытта вексельдің бұл түрі кең өріс ... ... ақша ... ... ... ... мақсатында
олардың салымдары бойынша қарыз міндеттемелерін беруде. Әрине қазыналық
және ... да ... ... пайдаланғанда ол үшін өсімақы төленеді.
Жалған вексельдерді беру нақты не материалдық, не ақша ... ... ... ... ... қола ... яғни құр-қуыс
және қарсы жүретін вексельдер жатады. Олардың кепілімен ... алу үшін ... ... болу мақсатымен беріледі. Демек, жалған вексельдер ештеңемен
қамтамасыз етілмеген құжат.
Вексель айналысы жүйесінің негізгі элементі - ... ... ... ... ... ... Оның біреуі - акцепт авальді-
операциялар. Вексельдік акцептті деген төлеушінің вексельді төлеуге ... Сол ... ... ... ... ... заңды
мекеме немесе жеке тұлға болуы мүмкін. Егер акцептантың ... ... онда ... ... ... ... қатерсіз) міндеттеме құқығын
алады. Вексельдің акцептті міндетті емес, бірақ ол нарықта вексельдің еркін
айналуына ... ... ... - ... ... ... Аваль беруші банк(авальшы)
вексель беруші (егер жай ... ... ... ... ... болған жағдайда) тарапынан төлем төленбеген
жағдайда оны ... ... ... ... Төлеу мерзімі келген кезде
вексель төлеу үшін тікелей ... ... ... ... есептелсін”
деген сөзді вексельдің бет жағына немесе қосымша ... ... ... бұл түрі - ... ... ... ... Банктер вексель бойынша бұданда басқа бірсыпыра операциялар
жүргізеді. Мысалы, айналымдағы вексельдерді есептеуді ... ... ... ... есептеумен мемлекеттің Орталық банкі ... ... банк ... ... ... несие береді және вексельдермен
комиссиялық операциялар да жүргізеді [44].
Вексельдерді есептеу және оны ... алу ... ... ... банктік несиеге айналады, яғни несиенің бір ... ... ... ... ... пайда болады. Шын мәнінде банктің кленті
қолындағы вексельді банкке сатып, оның орнына ... ақша ... ... ... ... бар вексель банктің меншігіне айналады.
Қорыта айтқанда, жай акциялар ... ... ... ... ... ... байланысты болса, ал артықшылықты акциялар бойынша
корпорацияның шаруашылық қызметі нәтижелі болмағанына қарамастан ... ... ... ... ... ... дивидент төленеді. Әрине нақты
төленген дивидент жылдық жұмыс нәтижесіне ... ... ... ... де ... және керісінше, бөлінген пайданың мөлшерін ... ... ... бойынша бірнеше түрлі операция жүргізіп, бір жағынан
олардың айналым жылдамдығын шапшаңдатса, екінші жағынан ... ... ... ... өте көп басқа да түрлері болады. ... ... ... ... ... ... қарап өтелік. Корпорацияның
жарғысына қарсы келмесе онда оның ... ... ... ... ... қосымша тағы да бағалы қағаздар ... ... ... бар. ... “құқықты бағалы қағаздар” деп те атайды. Оларға
жазылу құқын опцион, варрант деген сөздер айқындайды.
Акцияға ... құқы ... ... ... жаңа тиражын
сатып алу артықшылық құқын береді. Бұл акционерлердің ... ... ... Бұл ... ... ... ... жарғысында
акционерлердің “артықшылық құқы” деген арнаулы ... ... ... тек жай ... ... ғана ... ... Акцияға жазылу құқы бар
әрбір акционер корпорациядан сатып алуға рұқсаты бар акция саны және ... ... ... ... ... ... құқық сертификатын алады.
Әдетте, акцияның сатылу бағасы ағымдағы курсынан төмен болады.
Жазылу құқын үш түрлі жолмен жүзеге асыруға ... өз ... іске ... яғни жаңа ... ... алу. Ол ... ... және ақша аударып, корпорацияға жіберу кереку;
Екіншіден, жазылу құқын ... ... ... ... ... да ... Онда сатып алушылар
туралы мәселені корпорация өзі шешеді.
Жазылу құқы - ... ... ... ... Әлбетте, ол бір айдан
аспайды. Егер корпорацияның акциясы қор биржасында ... ... ... ... да сол ... ... мүмкін. Оларға басқа баға
қойылады.
Опцион - ... ... ... ... көрсететін бағалы қағаз.
Ол бойынша екі жақтың біріне белгілі бір ... ... ... ... ... ... мөлшерін сатуға немесе сатып алуға құқық беріледі,
ал екінші жақ, ... ... ... ... ақыға бағалы қағаздарды
сатуға және ... ... ... ... опцион корпорацияның өзінің
жоғары лауазымды қызметкерлеріне тұрақты бағамен жай акция сатып алу құқын
беретін ... ... ... - заңды түрде бекітілген стандартты ... ... ... ... саны көрсетіледі. Оның ... ... ... яғни бір ... жүз дана бір ... бағалы қағаз болады. Опционның
мазмұнында опциондық шартта бекітілген құқықтың ... яғни ... сату ... ... алу күні және ... ... екі түрі ... сатып алушы опционы және сатушы опционы.
Біріншісі - сатып алу шарты, онда опционның өзі сатып алынады.
Екіншісі - сату шарты, ол ... ... ... ... ... шарт тек қор ... акцияға қатысты болса, қазіргі кезде
ондай шарт кез-келген тауарға жасалады [46].
Бағалы ... ... ... түрлерінің бірі - варрант. Варрант
- ерекше бағалы қағаз. Ол ... ... ... ... ... ... ... құқын беретін міндеттемесі. Варрант
иемденушісі қолындағы ... ... ... белгілі бір уақыт
аралығында тұрақты бағамен онда ... жай ... ... құқы бар.
Варрант - ұзақ мерзімді бағалы ... ... оны ... және ... ... қоса ... Бұл, ... бағалы қағаздарды алғашқы орналастырғанда тартымды (өтемді) етсе,
екінші жағынан корпорацияның эмиссиялық шығындарын азайтады. ... ... - егер ... ... және бағалы қағаздар
портфелін иемденушіде шығарса, ал варранты тек ... ... ғана ... ... ... бағалы қағаздарымен қоса шығарылғаннан
кейін, олардан бөлініп, өз алдына айналымға түседі. Ол туралы ... ... ... ... ... белгіленгеннен кейін бағалы
қағаздың сатылу бағасы варрант бағасынан кемиді. ... ... ... ... ... курсына ие болады. Варранттың жаңа бағалы қағазға
айырбасталу бағасы варранттың орындалу ... деп ... ... ... бір тобына қаржы нарығы айналымындағы
мемлекеттік институттардың және ... ... ... ... ... - Қаржы министрлігі шығаратын қысқа мерзімді
облигациялар. Олар мемлекеттің ішкі ... өтеу ... ... ... бұл түрі жоғары өтімділігімен ерекшеленеді, сондықтан
оларды “екінші ақша” деп те атайды. Олар төмендетілген бағамен(дисконтпен),
яғни номиналынан ... ... ... ал номиналымен кері сатып алынады.
Арасындағы айырма проценттік өсімді құрайды. Қазыналық вексельдер ... 365 күн ... ... Олар иесі ... ... түрінде
шығарылып, көрсетілген мерзімі біткесін ол ұсынушыға өтеледі [47].
Депозиттік сертификат - ол ... ... ... ... ... ... қағаз. Оның иесі - оны ... ... ... ... ... ... түсетін және қолдан-қолға тез
өтетін бағалы қағаз.
Чек - заңды түрде бекітілген ақшалы құжат. Ол ... ... ... ... ... чек иесіне көрсетілген сомманы төлеуін
талап еткен жарлығы. Чек төлем айналымын ... ... ... шот иесі ... ... көлемінде көптеген чектер толтыруына құқы
бар.
Чектер бірнеше түрге бөлінеді: Атаулы чектер. Оны чек беруші ... ... ... ... ... Ондай чектерді екінші кісіге
“индоссаментпен” беруге болады;Ордерлі чектер. Олар жеке ... ... ... ... ... ... ... “индоссаментпен” беруге
болады; Иесі ұсынушы чектер. Олар бойынша көрсетілген сомма чек ұсынушыға
төленеді. ... ... ... жазумен көрсетпей-ақ бір кісіден екіншіге
беруге болады.
Вексельдер сияқты, 1931 жылы Женевада чек бойынша Халықаралық конвенция
құжатқа қол қойды. Оның талабы бойынша ... алты ... ... ... ... ... белгі, яғни құжат тексінде “чек” ... ... ... ... ... яғни банктің аты;төлем орны, яғни орналасқан
жері;чекте көрсетілген сомманы төлеу жөнінде жарлық;чек берген ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде кейбір ұлттық заңдылықтар
қолданылады. АҚШ-та және Ұлы ... ... ... ... ... Республикасының нормативті базасымен қарастырылған бағалы
қағаздың тағы бір түрі коносамент болып табылады.
Коносамент - туралы заңды іс-әрекеттер жүргізуші ... ... ... ... ... ... - осы қағазды ұстаушысының қағазда көрсетілген
жүкпен әртүрлі іс-әрекеттер жасауға және ... ... соң ... ... ... екі түрлі қызмет атқарады:
Бірінші жағынан ол ... ... ... тіркелгендігін
куәландырады.
Екінші жағынан ол - бағалы қағаз сапасын атқарып, жүкті тасымалдаушының
белгілі ... және ... ... міндетті түрде беру біржақты
міндеттемесін біріктіреді. Бұл қағаз ұстауға құқығы бар ... ... - ... ... қабылдап алғаннан соң түзіліп, осы
құжатты көрсетілген реквизиттердің тізімі беріледі. Коносамент бірніші ... ... ... және неше дана түп ... ... ... Осы ... біреуі арқылы жүкті беру процесі жүзеге асатын болса,
онда қалғандары заңды күшін жояды. Коносамент - осы ... ... ... белгілер бойынша талап ету ... ... және ... ... ... ... түзу кезінде ... ... және ... ... ... ... сенімсіздік білдіруіне құқығы жоқ.
Коносаментті ұстауға құқығы бар тұлға, сол құжат бойынша ... ... ете ... Бұл ... ... ... ордерлік және ұсынбалы
коносамент түрінде келуі мүмкін.
Атаулы коносамент - біреуге беру арқылы жасалатын жазбалар ... ... өте ... ... ... коносаментті құқықты ұстаушысы болып -
құжатта көрсетілген тұлға болып табылады.
Ордерлік ... - ... ... ... беру ... ... өте алады.
Ұсынбалы коносамент - жай беру арқылы ... ... ал бұл ... ... болып, осы қағазды ұстаушы кез-келген тұлға бола алады.
Жүктің жолда болу кезеңінде, оның ... ... ... ... ... ... байланысты, олар банктік несие алу үшін
кепілдігі сапасына ие болып келеді. Бұл ... егер ... ... түзілген болса онда банк несиені тек осы даналардың барлығын
алған кезде ғана несие беріледі. Бұл ... ... ... ... алу ... ... үшін ... нарықты алдын-ала әзірлеу инвесторлар ... ... ... және тарату арқылы эмитенттердің өндірістік, ... ... үшін жаңа ... ... ... назарын
аударту. Бағалы қағаздардың екінші ретті нарықтың мақсаты - инвесторлардың
сенімінің негізі болатын және ... ... ... ... ... ... ... құру болып табылады [49].
Бағалы қағаздардың екінші рыногы өз ... қор ... ... тыс ... ... ... жүргізетін биржа рыногын ұстайды.
Биржа нарығы дегеніміз - бағалы ... ... ... ... белгілі дәрежеден апалық кепілдік бере ... ... ... ... ... тек ... талаптарына жауап беретін және ресми
тізімге енген ... ... ... ... ... листинг
процедурасынан өтілуі тиіс) бағалы қағаздар ғана жіберіледі.
Листинг - эмитенттің бағалы қағаздардың қор биржасына немесе басқа да
ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ... қағаздарына
қойылған талаптармен айқындалады. Мұнда эмитенттердің шаруашылық ... ... және ... ... анық ... ... ... рыногы түрлі деңгейіндегі делдалдардың
(диллер, ... және т.б.) ... ... Олар ... шығу ... сөндірілген күні аралығындағы сатып алу және
сатып жіберуді ұсынып отырады. Сондықтан бағалы қағаздардың екінші ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бағалы қағаздардың екінші рыногы өз құрылымында бағалы қағаздармен
және биржадан тыс сауда жасаумен ерекшеленеді.
Бағалы қағаздардың биржадағы саудасы ... ... ... ... қор ... жүргізіледі.
Әлемдік тәжірибеде қор биржаларында бағалы қағаз сатуға операциялар
мол көлемде жасалады.
Бірақ барлық бағалы қағаздар қор биржасының ... ... ... Онда еркін айналымдағы коммерциялық вексельдер серификаттар
сатылмайды [50].
Қор биржасы дегеніміз - бағалы қағаздарды рынок ... ... ... ... алу үшін жан-жақты жағдай жасау мақсатында құрылған ұйым. Басқа
сөзбен айтқанда, қор ... ... ... ... ... ... баға бойынша бағалы қағаздар саудасын
ұйымдастырушы орын. Қор биржасының басты қызметі бағалы қағаздардың бағасын
жүйелі түрде ұстап түру болып табылады ... ... ... ... ... ... мәртебесі мемлекет заңдарымен белгіленеді,
яғни ... ... ... ... ... ... ... заңда қор биржасының құрылымын және тоқталуын, оның мақсаттары
мен құқылық мәртебесін, оның басқарма ... мен ... мен ... ... ... ... қор ... өз қызметін ішкі Жарлық, биржалық
сауда ережелері арқылы ... ... ... ... өз ... биржа ҚР зандарын, биржалық сауда жарғысын және ережелерін сақтап
отырады.
Қор биржасы тек заңмен бекітілген негізінде ғана жұмысын ... ... ... ережелерінде реттелуінің құқылық мәртебесінің
үш мүмкіндігі бар:
1. Биржа мемлекеттік заңды ... ... ... ... өзі. Биржа материалдық-техникалық базасын қалыптастыру ... жайы және ... да ... берілген. Биржаның іс-әрекеттеріне түскен
кіріс мемлекет бюджетіне аударылады және ҚР бағалы қағаздар рыногын ... ... ... ... ... ... ... де
тәуелді емес [51].
2. Биржа құрылтайшылар ретінде заңды және жеке ... ... ... акционерлік қоғам нысанында құрылады. Қор биржасында бағалы
қағаздармен мәмле жасауды ұйғарып жүрген ... мен ... ... ... үшін ... ... алу ... Заңды
тұлғаға айналған биржа өз іс-қимылында мемлекеттік түрлі билік орнына және
басқармаларға тәуелсіз болып шығады. ... ... ... ... ... ... үлкен деңгейде мемлекеттік реттеуші күш және бақылау иелену
қажет. Бұл ретте ... ... ... Қор биржасы акционерлік қоғам нысанында құрылып, тәуелсіз
шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... реттеу бәсекелік жағдайда бір
нұсқауға топтастырылуы керек.
Осыған байланысты қор биржасы акцияның (бақылаушы ... ... және ... ... ... ... нақтылай мүмкіндік беретін
оның іс-қимылына ықпалын тигізе алатын үлкен пакетті ... ... ... деп ... ... ... ... биржаны
қалыптастыру жөніндегі өте айқын басқарма шешімдерін қабылдауға қол
жеткізетін ... ... ... ... Бұдан басқа мемлекеттік қор
биржасы жекешенің бір қызметте өмір сүріп қалыптасуына тиым салмаған дұрыс
шешім болып ... еді. Оның ... ... ... ... ... пайдалы өзара қатынас және өзара іскерлікке ыңғайластыру қажет.
Қор рыногы еркін дамуымен ... ... ... ... ... пайдалана білу керек.
Қор биржасы мәселесінде тұжырымды әрі тәжірибелі мынандай аспектілер
бар:
1. Жаңадан құрылған қор ... ... ... ... бір қор ... бағалы қағаздармен мәмле жасаушы эмитенттің
бар кірісін сақтап қалғанда жүзеге асырылады.
Осы қор биржасында айналымға жіберілген бағалы ... ... алу - сату ... ... бір ... ... ... сол
тараптың бұйымы болып табылады. Бұл - аса қажетті ... ... ... ... ... нақты көрініс табу керек. Оның қажеттілігі сонда,
қор биржасының қызметін атқаратын да бір құрылымды құру және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Басқа жағын алғанда бұл ереже бағалы қағаздардың
белгілі бір қор ... ... сату - ... алу ... ... ... ... қатар, бұл ережеде қалыс қалатыны: көрсетілген бағалы
қағаздар (биржадағы бағалануы ... ... осы ... ... ұстаушы
(диллерді есептегенде) мен басқа инвесторлар арасында тікелей жасалған
мәмленің (ешқандай ... ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногы туралы" Заңның екінші бабы листингті
"қор ... ... ... ... ... есептеушісі болып
табылатын бағалы қағаздарға ... жол және ... ... бұл ... ... осы биржада немесе басқа ұйымдастырылған
бағалы қағаздар биржасында айналымға түскен, ... ... ... ... болып шығатын себебі қор биржасы үшін де, ... ... үшін де және ... үшін де ... ... олардың экономикалық, қаржылай жағдайы маңызды болып
табылады.
Листинг процедурасы үшін мынандай мәліметтер керек: ... ... ... жіберілген бағалы қағаздардың атаулары мен түрлері [52].
Қор биржасы - бағалы қағаздардың екінші ... ең ... ... ... ... табылады. Биржалық сауда жүйесінде сауда жүргізуші
құжаттарды бөлшектеп қарастыруға болады. ҚР ... 1995 ... ... ... ... туралы" Жарлығының 3 бабының 1 тармағы ... ... ... ... ... және түрі бар, белгіленген тәртіпте
биржалық саудаға жіберілген" коносамент жіберілген.
Сонымен бірге бағалы қағаздардың биржадан тыс сауда түрі бар. ... ... тыс ... ... ... байланысты қор биржасының
айналымына жіберілмей қалған бағалы қағаздармен ... ... ... Осылай бола тұрса да, делдалдар (брокерлер, диллерлер) биржадан
рынокта бағалы қағаздардың сату - ... алу ... ... ... ... ... азаматтық, салық және қылмыстық заң нысандары сақталады.
Мұндай ... ... ... ... жоғалуын
кемітеді, мәмлені жасау мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... ... жасайтын биржадан тыс сауданың жүйесінде
банк және басқа да қаржы институттарын (мысалы, инвестициялық және ... атап ... ... Заң ... банк операция санатында
бағалы қағаздарды сату - ... алу, ... ... ... ... ... және диллерлік және арнайы лицензиясы бар
брокерлер "көше бойы" рыноктарында жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... тыс ... болуы мүмкін.
Қазіргі жағдайда мұндай сауда әлемдік тәжірибеде түрлі байланыс ... ... ... ... жүйе) пайдалану арқылы жүргізіледі.
Бағалы қағаздардың қозғалысымен байланысты өте жоғарғы проценттерде
пайдалы мәмлелер өтетін ресмиленбеген деп аталатын биржаның бар ... ... ... ... ... ... заңмен реттелмеген жабық
(латентті) сипатта болады [53].
Арнайы рұқсаты жоқ көшеде сатушылар сондай-ақ делдал ... ... ... ... сатушының да сатып алушының да жолдан
шығаратындардың іс-қимылы шынында да ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп тұрған бағалы қағаздар рыногы жоққа
тән. Соңғы ... ... ... әрі жалған көрінуі болу мүмкін.
Солай бола тұра, зерттеу ... ... ... ... ... үй ... ... бірге түрлі толық ... ... ... арқылы заңсыз мәмлелерге ... ... ... ... ... ... болу себебі әр қилы:
бағалы қағаздарды сату және ... ... ... т.б. ... ... ... осы ... рынокты мойындау керек немесе оның өмір сүруі
мүмкін емес ... ... ... ... ... мақсаттарының бірі мынаны білдіреді "бағалы
қағаз рыногы кәсіпқой қатысушыларының іс-әрекеттерін реттеу".
Бұл мақсат Қазақстанда ... ... ... ... ... және жүзеге асыру көздейді.
Мұндай ситуацияда инфрақұрылымдық еркін және өздігінен ... ... ... ... ... ... қағаз рыногындағы
қатысушылардың құқықтары мен мүдделері мемлекет тарапынан қорғалу тиіс.
Осыған байланысты, Қазақстандағы бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қатысушыларын бір мағынада қатысушы
және кәсіпқой қатысушы түсінігінен гөрі кәсіпқойлар шеңберін бөле ... ... мен ... ... белгіленіп отыр.
Біріншілерін (бағалы қағаз рыногының қатысушысы) ... ... ... қағазды шығаруға және айналымына қатысты тұлға деп анықтама
беруге мүмкін. Оның ... ... және ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлға болуы мүмкін.
Ал кәсіпқой қатысушы дегеніміз-іс-әрекетті бағалы қағаз рыногының
айналымына қызмет жасау мен тікелей ... ... ... ... және жәй) ... қағаз жөніндегі кәсіптік
қызметтің бір немесе екі ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссиясы
береді. Берілген ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және жүргізу деген түсінікке қажетті компьютер
бағдарламасын, жарнама құрау, бағалы қағазда тікелей жарату, бағалы қағазда
таратуда ... өз ... және ... ... ... есеп және
бақылау қоры кіреді.
Бағалы қағаздарды шығару жөніндегі делдалдық ... ... банк ісі, ... бағалы қағаздар бойынша түрлі кәсіпкерлік
қимылдар жүргізу мүмкін.
Қазақстанда бағалы қағаздар рыногында қандай субъектілер ... және ... ... ... арқылы операция жасай алатындықтарын
айтып өту қажет.
Бағалы қағаздар рыногында түрлі азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... алу - сату, силық беру, кепілдікке ... және ... ... ... алу ... жүргізушілер:
1. Диллер, сатып алу - ... өз ... және өз ... ... ... бағалардың айырмашылығынан пайда болады.
"Бағалы ... ... алу, ... ... баға ... - диллер
табыс көзі" болып табылады.
2. ... мен ... ... ... ... тұлғаның
мүддесі үшін қызмет жасайды. Бұл комиссиялық қызметте брокер бағалы қағазды
өз атынан сатып алып, қайта ... ... өз ... ... ... ... ... келісілген процентімен қайтарылады.
Осындай қызметті ... ... ... да іс ... ... мен ... жұмыстарын қор биржасында да, биржадан тыс та жүргізе ... ... ... ... үшін ... (брокер не диллер) биржаға иелік ете алуы
керек ... ... алу, оны ... ... мен ... төлеу).
Екінші шарт биржадағы мәмленің себепкері ... ... ... ... ... Бұл делдалдар өздерінің фирмасын
заңды тұлға ретінде құра алады. Брокердің өз кеңсесі болса, оның ... оның ... ... ... ... ... ҚР ... қағаздар
бойынша ұлттық комиссиясы брокер мен диллерге жәй тұлға ретінде ... оны ... ... алмастырған.
3. Сату мен сатып алуды атқаратын басқа қаржылық ... ... ... ... ... инвестициялық, жекешелендіру
қорлары рынокта инвестициялық ... ... аз ... ... ... ... көп түрлігіне қарамай,
бағалы қағаздардың үлкен көлемді операцияларын екінші рынокта брокерлер ... ... Олар ... да ... тыс ... да ... ... [55].
Бағалы қағаздар рыногында іс-қимылын реттеу ... ... ... ... ... айырықша өзін реттеуші ұйымдар құрылуы
керек. Олардың мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... ұйымның өзін басқару органы ... ... ... ... ... ... ... Өзін-өзі
басқаратын ұйымның іс-қимылы оны ішкі жарғысымен реттеліп белгіленген
тәртіпте, ... мен ҚР ... ... жүзеге асырылады.
Осы тұжырымдарының ішінде бағалы қағаздар рыноктағы ұйымдастырудың,
бағалы қағаздар рыногының кәсіпкер қатысушылары ... ... ... ... тыс ... ... ... тұжырымдамасы жатыр.
Осы мәселелерден шығатыны ҚР "Бағалы қағаздар рыногы туралы" Заңы
(5.03.97) Қазақстанда ... ... ... және ... ... алғы ... жасады. Заңның 2 бабында бағалы қағаздар
рыногының ұйымдастырылуына айқындамалар берілген [56].
Кәсіпқой қатысушылардың ұйымы дегеніміз, бұл ... ... ҚР ... ... ... ... қағаздар рыногының бірлетігінің атынан,
рыноктың барлық инфрақұрылымында ыңғайлы жағдай жасау мақсатымен олардың
жалпы мүддесін қорғайды.
Кәсіпқой қатысушылар ұйымының тұжырымдамасы ... ... ... ... ... (өз ... брокерлер мен диллерлер)
олардың ісін реттеу мен жетілдіре түсу үшін құрылған, заң шеңберіндегі өзін-
өзі басқаратын құқықтар жиынтығы. Мұндай ұйымдарға мүшелікті ... ... ... ... ... алып ... акционерлік қоғам. Мұндай
қоғам құрылымының құқықтық негізі ҚР Ак-нің 110 бабында көрсетілген. ... ... ... ... ... ... басқару идеясы
- бұл жеке басқарылатын нормативті базаны құру болып табылады. ... тек заң ... Оған ... АҚШ ұлттық диллер ассоциациясы бола
алады.
Бүгінгі Қазақстанда қаржылық трастылық деп ... ... ... келеді. Бірақ осылардың ешқайсысы заң жүзінде көрсетілмеген,
оның ... ... ... ... ... алшақ жайлар көп. Мысалы,
тұтынушыларға коммерциялық суддалар беретін қаржы компанияларын банктерден
айырмашылығы шамалы. Тек депозит қабылдауының орнына, олар қысқа ... ... ... береді, кейбір жағдайларда басқа қаржылай
делдалдықпен айналысып кетеді (банк, сақтандыру компаниясы, ... және ... ... ... ... да ... мол.
ҚР сенімділік құқығын құрылым тәртібін ... ... ... ... құруға болатындығына жағдайлар бар.
Бұдан басқа, бағалы қағаздар шығару арқылы ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың құрылуы
мен жұмыс жасауына арналған құқықтық негізінде қалыптастыру ... ... ... ... ... кәсіпкер қатысушы ретінде іс-
әрекет лицензиялауға жатады. Бұл компаниялардың іс-әрекеттері инвесторлары
құқық күшін сезінетіндей ... ... ... ... ... ... болу керек. Инвестициялық компаниялардың болуы еркін қаржыны
салып, пайда алу, ... ... оны ... ... ... береді, сондықтан Қазақстаннның экономикасы үшін пайдалы,
шаруашылық істерді қолдау мақсатында ақшалай қаржыны ... ... ... ... ... рыногы инфрақұрылым субъектісінің бірі ... ... Бұл ... жүйе ... ... тіркеу, сақтау
жөніндегі шараларды тиімді, әрі кәсіпкерлікпен ұйымдастыру және жүргізу
мақсатында құрылады. Мысалы, Қазақстанда 1993 ... ... ... ... ... Оның ... бағалы қағаздардың сақтау оларға меншік
құқығын беру, келіп түскен дивиденттерді есептеу [57].
Бұл құрылым тек бағалы қағазды ... бір ... ... отыр. Онда тек сатылуға ұсынылған бағалы қағаздар ... ... ... ... ... олардың иелері арқылы мәмле
жасайтын делдалға беріледі. Мәміле ... ... ... ... ... Бұл шара қағазды кепілдендіру үшін қажет, сондай-ақ
тиісті мәмленің техникалық қамтамасыздығы үшін ... ... ең ... ... ... рыногының кәсіпкер қатысушылары
мүдделі (брокер мен диллер), бұл ұйым ... ... ... әкеледі.
Сондықтан депозитарийдің кәсіпкер қатысушылардың типімен құрылғаны дұрыс.
Сонда бағалы қағаз депозитарийдің қызметі мен құрылуы мәселелері кәсіпкер
қатысушыларға қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... ретінде іс-
әрекет лицензиялауға жатады. Бұл компаниялардың іс-әрекеттері инвесторлары
құқық күшін сезінетіндей сипатта, сондай-ақ компанияның басқару ісіне ықпал
жасайтындай болу ... ... ... ... ... ... ... алу, сонымен бірге оны пайдалануына ... ... ... ... ... ... үшін ... істерді қолдау мақсатында ақшалай қаржыны ұтымды жұмсауға тиімді
де сенімді.
Бағалы қағаздар рыногы инфрақұрылым субъектісінің бірі ... ... Бұл ... жүйе ... ... ... сақтау
жөніндегі шараларды тиімді, әрі кәсіпкерлікпен ұйымдастыру және ... ... ... ... 1993 ... ... ... систем"
депозитарий құрылымы. Оның қызметі бағалы қағаздардың сақтау оларға меншік
құқығын беру, келіп түскен дивиденттерді есептеу.
Бұл құрылым тек ... ... ... бір тәсілі ретінде
қарастырылып отыр. Онда тек ... ... ... ... ... Яғни, белгілі келісім негізінде олардың иелері арқылы мәмле
жасайтын делдалға беріледі. Мәміле жасаушы ... ... ... салады. Бұл шара қағазды кепілдендіру үшін қажет, ... ... ... ... үшін ... ... ең бірінші қағаздардың екінші рыногының кәсіпкер қатысушылары
мүдделі (брокер мен ... бұл ұйым ... ... ... ... ... ... қатысушылардың типімен құрылғаны дұрыс.
Сонда бағалы қағаз депозитарийдің қызметі мен ... ... ... ... нормалармен реттеледі. Түрлі депозитарийлер өз
ара келісім ... ... ... механизімін құрады, бірақ
депозитарий арасындағы тұрақты ақпарат айырбасын тиімді қамтылған ... ... ... капиталды оның әсер ететін саласында таратылады.
Барлық жағдайда, депозитарийдің құрылым тәсілі олардың жұмысын бақылайтын
құрылымдардың, рынокты ... ... ... да ... ... ... ... рыногының барлық субъектілері бағалы қағаздармен мәмле
жасай алады. ... өзі ... ... ... актілерінде
көрсетілген. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... ... мәмлелердің байланыстырушы
дәнекері болып табылады: сатып алу - сату келісімді, айырбас, ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың
құқықтарында көрсетілген ... ... және ... ... кодексте белгіленген ережелер жатыр [58].
Бағалы қағаз иелерінің жасаған операциялары кезінде орын ауыстыруы
бағалы қағаздар реестрін жүргізуші ... ... ... ... ... олардың бағалы қағаздарына реестр ... ... ... регистраторлар немесе эмитенттер).
Қызметтің бұл түрі кәсіпқойлық болып табылады және ... ... ... ... ... және бағалы қағаздармен жасалған мәмлелерді
тіркеудің айырмасын ажыратып алу керек.
Бағалы қағаздармен мәміле тиісті келісім немесе ... ... ... депозитарий немесе қаржылай делдал) құжат негізінде
тіркейді.Бағалы қағазбен ... ... оның ... соң ... тіркеу мен мемлекеттік бюджетке операциялардан салық алынады.
Бағалы қағазды ... ... ... ... ... ... барлық
тараптың заңды мүддесі заңмен қорғалады.
Бұл қорғау ҚР АК-нің және ҚР азаматтық ережелеріне сай жүргізіледі.
2 ... ... ... бойынша бағалы қағаздардың құқықтық
реттелуі
2.1 Бағалы қағаздарды реттейтін құқықтық нормалар және оларды жүзеге асыру
тәртібі
Азаматтық құқықтық қатынастараға қатысты заңдарда ... ... ... ... ... көрсетілген. Осыған байланысты оны
иеленуші субъектілердің спецификалық өкілеттіліктері мен ... ... ... ... ... тек ... ... болғанымен, негізінен заңды мағынасын шешу ... ... Атап ... ... АК ... 2 ... былай делінген,
бағалы қағаздар құқықтық ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... ... ... иеленушілердің мынадай құқықтары бар: атаулы
бағалы қағазбен куәландырылған құқықтар онда аталған ... ... ... ... ... ... бағалы қағазды ұсынушыға
тиесілі болса, ордерлік бағалы ... ... ... ... ... тиесілі болады. Ал ол бұл құқықтарды осы Кодекстің 132-
бабының 3-тармағында көзделген ... ... ... ... ... тиесілі де болады.
Бағалы қағаздардың белгілі бір түрін атаулы, ордерлік не ... ... ... ... осы ... және заң ... жол
берілмейтін әдістерде заңмен қарастырылған.
Осы кодекспен және заң құжаттарында бағалы қағаздардың әр ... ... ... ... ... мүмкіндігі де көзделген.
Заңды актілер мен құнды қағаздардың нақты біреуін атаулы не ... ... түрі ... шығаруға тыйым салынатын жағдайлар болады егерде бұл
белгелі бір субьектілердің мүддесіне қатысты болса. Және де керісінше ... ... ... ... қағаздардың белгілері бар бағалы қағаздар
шығаруға ... ... ... заң акциялардың тек атаулы құнды қағаз түрін
шығаруға, ал вексельдік, атаулы және ордерлі ... ... ... ... ... ... нысаны акциядан ерекшеліктерімен
түсіндіріледі.
Ұсынбалы құнды қағаз тұлға көрсетілмей жазылып орындау жүргізуді қажет
етеді. Оның мүліктік құқының иелігін, міндетті ... оны ... ... ... Өз ... осы ... қағазды борышкерге ұсынған тұлғада
болып есептеледі.
Атаулы құнды қағазға деген ... ... ... ... оның ... басқа құнды қағаз беру арқылы жүзеге асырылып ескі құнды қағаздың
заңды күші жойады ... ... ... ... ... талапты (эмиссияны)
жеңілдету үшін белгіленген тәртіп бойынша берілетіндігін білеміз. Бағалы
қағаз ... ... ... адам осы ... ... сәйкес бұл талапты
орындау үшін емес, тиісті талаптың жарамсыздығы үшін жауапты болады. Атаулы
бағалы қағаз бойынша құқықтарды ... ... ... ... берілетін қағаз
жойылады, ал оның жаңа иесіне басқа бағалы қағаз беріледі.( АК ... т. ... ... ... ... пайдаланғанда түрлі себептерге орай
құқықтардың шектелетін кездеріде ... ... ... ... ... ... беруде, алдыңғы құнды қағаздардың иегері оны алушының ... ... ... ғана ... ... ... ... қатар акционерлік
қоғамның мүшелігіне енуге жағдай жасап, қоғамның банкроттығына немесе
дивиденттердің төленбеуіне ... ... ... ... ... ... ... қағаздарға қарағанда айналым әрекет қабілеттілігі күрделілеу
болып келеді.
Ордерлі ... ... ... ол ... ... ... онда ... арқылы орындау тек қана алғашқы тұлғаның және оның ... ... ... арқылы орындалады. Бұл жерде де құнды қағазды ... ... ... ... ... оны ... тұлғаға беруге ерекше
жағдайларды көздемейді. Бұндай жағдайда тек ... ... ... ... ... ... (жай ... нотариалды) түрде жасалған мәмілеге негізделген
талап етуді беру ... ... ... ... тиіс ... ... ... ететін мәміле бойынша талап етуді беру осы
мәмілені тіркеу үшін белгіленген тәртіп бойынша ... ... ... қағаз бойынша талап етуді беру осы бағалы қағаздағы
индоссамент арқылы жасалады (АК. 132-бабының 3 т.).
Егерде бұл ... ... ... ... ... ... ... қажет
жағдайда қосымша парақ қосып, нақты мақсаты көрсетіледі.Сонымен қатар бұл
құнды қағаздардың ... ... мен ... жоғары, өйткені кез
келген алдынғы иелерінің құнды ... ... ... ... өз
талаптарын қоя алады. Шындығында ол ... ... жаңа ... ... оның ... ... ... сенім береді./18/
Осы бағытта Президенттің "Бағалы қағаздар мен қор биржасы туралы"
Жарлығы, одан соң ... ... ... ... ... ... ҚР-ның
Шаруашылық серіктестігі туралы", ҚР-ның "Салық және бюджетке ... ... ... ... ... ... ... қағаздарға иелік құқығын
тіркеу туралы" Заңы, сондай-ақ, үкіметтің ... ... ... даму бағдарламасын бекіту ... ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногының қалыптаса
бастағанын танытады. Олардың ... ... ... мен оның құқығына
сипаттама беріліп, ол ... ... ... ... ... орналастыру талаптарын алғаш рет рыноктың ... ... ... ... ... ... ... тарту үшін эмитент
туралы ақпараттың міндетті таныстырылуы болды.
Бағалы қағаздар ... ... ең ... ... ... және бюджетке міндетті төлемдер туралы" Жарлығы болды.
Рынокта бағалы қағаздармен жасалған мәліметке салынатын ... ... ... ... қосымша күн салығы, мүлік салығы, ... ... мен ... ... ... рыногының мемлекеттік жанама тәсілінің бірі - салық
саясаты. Бұл орайда түрлі мәселелер бар [61].
Бағалы қағаздар рыногы ... ... ... жағдайлары
реттеуші, бірақ ағымдық құбылыс болып табылады. Олар уақытша бос капиталды
сатып ... ... ... бағытқа жұмсайды. Бұл мәселеде, капитал
қоғамға ең қажетті ... ... ... ... ... ... түзеліп, экономикадағы дефициттің жолы ашылады. Қоғамдық
өндіріс қашанда қоғамдық сұранысқа сай келуі керек.
Республикада бағалы қағаздар рыноганың одан әрі ... ... ... ... жету ... ... қағаздар рыногының белсенді
инфрақұрылымын жасау ... ... ... заң ... ... ... ... инвесторлар мүддесін қатар қойып ... ... салу ... де тиісті жүйеге түсіру керек.
2.2 Қолданыстағы бағалы қағаздар ... ... ... айналымы туралы ереже міндеттемелерді орындауға
қатысты, құнды қағаздармен куәландырылған және де жоғалған ... ... ... ... қарастырады. Құнды қағазбен орындау ... оның ... ... түп нұсқасын көрсету арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, заңсыз иеленушінің қолындағы құнды ... ... ... асырылуға тиіс(133-бап 4-тарау). Бағалы қағаздың жалғандығын немесе
жасандылығын байқаған құнды ... иесі (бұл ... ... ... заңды күшін тексеру кезінде болуы мүмкүін). Өзіне қағазды берген
адамға, бағалы қағазбен куәландыруға міндеттемені ... ... ... ... ... ... ... талап қоюға құқылы(мысалы: орындауды
қабылдаудағы мерзімді өткізу).
Бұндайда құнды қағазды бұрынғы айырушының адамгершілік ... ... ... бұл ... ол ... оның ... ... білмеуі
мүмкін) өйткені бұны білген иегер, өзінің алдыңғысына тура осындай ... ... ... емес [62].
Бағалы қағаз бойынша орындау қосымша кепілмен ережеге сай тек ... ... ... ... қана ... сол құнды қағазды берген адам және
оның индоссиялаған барлық ... оның ... ... алдында бірге жауап
береді. Сонымен қатар құнды қағаздың заңды иесінің сондай-ақ ... ... ... қағаз бойынша міндеттегендердің
арасынан бір ... ... ... ... ... ... ... олар бағалы қағаз ... ... ... өзге ... кері ... қою (АК 133-бап 1-тармақ).
Бағалы қағаз бойынша құқық беруші адам АК ... ... бұл ... үшін ... ... талаптың жарамсыздығы үшін жауапты болады (АК 132-
бап 2-тармақ) жәнеде толық көлемде ордерлі ... ... ... ... ... - 1 ... ... 2-тармағының күшімен, міндеттемені негізі болмауын не
оның жарамсыздығын сылтауратып бағалы қағазбен ... ... бас ... жол ... (мысалы заемның қаржысыз болуы)
осылайша құнды ... ... ... ... тұлға жүргізіп, тек
реквизиттердің қажеттілігін көріп, ал оның иесі ... ... ... ... қоюға болады. Бұндай құнды қағаздың құрамын
жария мәліметтер деп ... ... ... ... ... құнды қағаздар күрделі мәселелер өзінің заңды иегерлерінің заңды
күшін жоғалтады. Оның атаулы құнды қағаздарға ... кем ... оның ... оны осы ... иегері орындауды алуы мүмкін. Жоғалған ... ... және ... құнды қағаз бойынша ұсынушы құқығын қалпына
келтіруді іс жүргізу заңдарында көзделген тәртіппен сот жүргізеді (АК ... ... ... ... өндіріс” бойынша жоғалған құжаттың сотқа
жоғалған құжатты жарамсыз деп ... өз ... ... ... ... Сот өз тарапынан хабарландыру жасап, заңды қағаз иегеріне ... ... ... береді. Бұндайда оның нақты иегеріде тиісті
арызды сотқа ... ... түп ... ... ... Сотқа
шағымданушының өтінішін қанағаттандыру мақсатында жоғалған құжатты жарамсыз
деп таниды. Құнды қағазды ұстаушы құжаттарға өз құқығын ... ... ... ... иегерге талап қою құқығы сақталады. Осылайша
айналымға қатысушылардың ... ... ... ... ... Азаматтық іс-жүргізу кодексі реттеп
отырады. Бірақ та АК 134-бабымен ордерлік қағаздарға өзінің қолдану саласы
кеңейді. Осыған ... ... ... ... ... ... ... етеді. Енді құнды қағаздарды көрсетілетін құқықтардың
ерекшеліктеріне тоқталып өтейік: құқықтардың көрсетілуіне ... ... ... және ... ... ... жарлықтың 8-19 баптарындағы
атаулы құнды қағаздар эмитенті ... ... ... ... шешімі
болып табылады.
Құнды қағазда көрсетілген құқықтар кәдімгі реестрде немесе компьютерде
бекітілуі мүмкін ... ... ... заңнамасын жетілдіру мәселелері
Құнды қағаздар базарына нормативтік құқықтық қорының ... ... ... ережелерге сай басты мақсатқа бағыну -
инвесторлардың мүдделерін қорғау және ... ... ... ... алу. Инвесторлар осы уақытқа дейін құнды қағаздар
базарының толық көлемде ... ... ... ... ... ... ... рыногы туралы” Заңы және АК-те
құнды қағаздар ... ... ... нормативтік акті болып табылады.
Бұл заңның талабы ... ... ... ... ... қағаздар
міндетті тіркеуді қажет ету [64].
Бағалы қағаздар рыногы туралы заң ... ... ... ... қаржы құралдарының шығарылуы, орналастырылуы, айналыста болуы және
өтелуі процесінде туындайтын ... ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктерін реттейді, бағалы
қағаздар рыногының қауіпсіз, ашық түрде және ... ... ... ету, ... мен ... ... ұстаушылардың құқықтарын,
бағалы қағаздар рыногы қатысушыларының адал бәсекесін қорғау мақсатында
бағалы қағаздар рыногын реттеу мен қадағалау ... ... ... ... объектілері:Мыналар;
1) Қазақстан Республикасы резиденттерінің - ұйымдарының шығаруын ... және ... ... өзге де ... ... ... ... тіркелген мемлекеттік емес эмиссиялық
бағалы қағаздары;
2) Қазақстан Республикасының резиденттері емес ұйымдардың ... ... ... немесе уәкілетті органның нормативтік
құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының
ұйымдастырылған бағалы қағаздар ... ... ... емес ... ... қағаздар;
3) Қазақстан Республикасы резиденттерінің ұйымдарының шығаруы ... ... ... тіркелген және уәкілетті органның
нормативтік құқықтық актісінде белгіленген ... ... ... бағалы қағаздар рыногында айналысқа
жіберілген мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
4) халықаралық қары ... ... ... ... тіркеген
немесе уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген
тәртіппен Қазақстан ... ... ... ... ... жіберілген эмиссиялық бағалы қағаздары;
5) мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар;
6) туынды бағалы қағаздар және ... ... ... ... ... ... ... объектілері болып
табылады.
Эмиссиялық бағалы қағаздардың түрлері ... ... осы ... Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерімен ... ... ... ... ... ... заңда көрсетілген мына
субьектілер табылады:
-Жеке және ... ... ... ... ... кәсіби қатысушылары, сауда-саттықты ұйымдастырушылар және өзін-
өзі реттейтін ұйымдар бағалы қағаздар рыногының субъектілері болып ... ... ... ... ... инвестицияны дербес немесе
брокерлік-диллерлік қызметті немесе инвестициялық ... ... ... ... ... лицензиялары бар бағалы қағаздар
рыногының кәсіби қатысушылары көрсететін қызметті пайдалана отырып ... ... ... ... ... ... ... қоспағанда, инветициялық портфельді
немесе зейнетақы активтерін басқару ... ... ... ... бар ... ... ... кәсіби қатысушылары көрсететін
қызметті пайдалана отырып, жүзеге ... ... ... егер оның ... шығарған эмиссиялық
бағалы қағаздары қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге
асыратын қор ... ... ... ... шет ... эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... ... ... заң эмиссиялық қағаздар шығаруды мемлекеттік тіркеу
тізілімінің тәртібі ... ... ... ... мемлекеттік тізілімін жүргізудің талаптары
мен тәртібі ... ... ... ... ... ... жойылған немесе Эмиссиялық бағалы қағаздардың мемлекеттік
тізіліміне олар ... ... ... ... ... ... ... рыногында мәмілелердің объектісі бола алмайды.
3. Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... мен ... эмитенттері туралы мәліметтерді
уәкілетті орган ... ... ... ... ... ... тиісті шешім қабылдаған күнінен бастап бір күн ішінде
енгізеді. (6-бап).
“Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... мен
олардың айналасының ерекше талаптары мынадай нормалармен көрсетілген.
1. Акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... фактілері болмаған;
2) соңғы үш жыл ішінде қызметті залал шекпей жүзеге асырған;
3) облигациялық бағдарламалар шегінде шығарылатын ... ... ... ... енгізуге үміткер эмитенттерге сауда-
саттықты ұйымдастырушы қойған талаптарға сай ... ... ... ... облигациялар шығаруды жүзеге асыруға
құқылы.
2. Эмитент облигациялық бағдарлама шегінде ... ... ... ... ... ... ... Облигациялық бағдарламалар шегінде шығарылған облигацияларды мерзімінен
бұрын өтеу талаптары мен тәртібіне қойылатын талаптар, ... ... ... ... ... ... ... ерекше талаптар мен шекткеулер облигациялық бағдарлама
проспектісімен ... ... шет ел ... ... ... қағаздар шығару туралы
ақпарат алуға құқығы төмендегідей.
1. Эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру кезінде эмитент (андеррайтер,
эмиссиялық ... ... ... талап етуі бойынша оған танысу
үшін эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісін немесе ... ... ... Эмитент (андеррайтер, эмиссиялық консорциум) эмиссиялық бағалы қағаздар
шығару проспектісінің көшірмесін берген үшін инвестордан оны ... ... ... ... ... ақы ... ... Инвестор эмиссиялық бағалы қағаздар шығару проспектісі ... ... ... ... ... тексеру туралы,осы
мақсатта мұндай ... ... ... бере ... ... өтініш жасауға құқылы. (21-бап)
Азаматтық құқықтық қатынастар субьектілерінің ... ... ... ... тәртібті сақтауға міндетті.
1. Эмиссиялық бағалы қағаздардың қайталама бағалы қағаздар рыногындағы
айналысы бағалы қағаздар рыногы ... ... ... ... ... рыногындаосы бағалы қағаздармен
азаматтық-құқықтық мәмілелер жасасуы арқылы жүзеге асырылады.
2. Эмиссиялық бағалы қағаздармен мәмілелер ... және ... ... ұстаушылардың тізілімдері жүйесінде немесе бағалы қағаздарды
нақтылы ұстауды есепке алу жүйесінде ... ... мен ... ... және ... ... нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес
белгіленеді.
Құнды қағаздардың ерекше түрлері опциондармен, ... ... ... ... және өзге де ... қағаздармен мәмілелер жасасу талаптары заңда мынадай;
1. Нақтылы ұстаушылар ... ... ... ... ... жағдайда туындыбағалы қағаздармен мәмілелерді тіркелуі
және олар бойынша ... ... осы ... және ... ... ... ... жүзеге асырады.
2. Бағалы ... ... ... ... және өзге де ... ... қағаздармен
эмиссиялық бағалы қағаздар бойынша инвестициялық ... ... ... асырылатын мәмілелер жасаудың талаптары мен тәртібі қор
биржасының ішкі құжаттарымен белгіленеді [68].
Бағалы қағаздар рыногының инфрақұрылымы ... ... ... ... лицензиялауына жататын мынандай қызмет түрлері:
1) брокерлік-диллерлік;
2) бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімдері ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық басқару;
5) кастодиандық;
6) трансфер-агенттік;
7) депозитарийлік;
8) бағалы қағаздар мен және өзге де қаржы ... ... ... асырылады;
Бағалы қағаздар рыногы субъектілерінің қызметін тексеруді уәкілетті
орган эмитенттердің лицензиаттардың және ... ... ... ... істеуге оқытуды жүзеге асыратын ұйымдардың ... ... ... ... ... ... мен тәртібі
Қазақстан Республикасының заң актілеріне ... ... ... ... ... ... жылдың 5 наурыз Қазақстан Республикасының заң реформасында бағалы
қағаздармен қор ... ... жаңа ... ... ... ... Парламенті осы күні екі бірдей өте маңызды,
бағалы қағаздар ... ... ... ... заң ... ... рыногы туралы" және ... ... ... ... тіркеу туралы".
Осыдан бағалы қағаздардың мәмлесін тіркеу және осы іс-қимылдың
құқықтық ... және ... ... ... ... кету ... осы екі ... заң қабылдағанмен Қазақстан Республикасының
Азаматтық Кодексінің 155 бабы ... ... ... ... ... ... басқа тіркеудегі мәмілелер болсын, бәрі де бұрынғыдай,
тек тіркелгеннен кейін жасалды деп саналатын күйі ... ... ... ... осы ... дейін заңды күштерін мәмлеге
қосқан бөлігі оның субъективті құқығынан және оны ... ... ... деп түсіндірілуде. Мемлекет берілген заң
талаптары сапасындағы аса маңызды азаматтық-құқықтық ... ... ... субъектілер құқығын және оны жасаушылардың міндеттемелерін
байланыстыруды өзінің мақсаты етіп қойып отыр. ... ... ... заң ... ... аса ... ... акция осындай мәмілелерден ... ... ... бар ... үшін құқықтық салдары күтіп отырғандармен
байланыстыруды қажет етті ... ... ... ... ... ... ұйымдар және олардан
туындайтын құқықтар, сонысымен жасалған мәмлелердің ... ... ... бақылау жасауға шақырылады. Мәміле мен одан туындайтын
құқықтарды тіркеуге ... ету ... ... ... және үшінші тұлға
мемлекет үшін маңызды болса, осыған байланысты барлық объектілерде қатаң
есеп қажет ... ... ... заңның, оларға берілген құқықтар және
сол құқықтарға өтудегі барлық қозғалыс немесе осы ... ... ... белгілейді.
Қазіргі жағдайда, Қазақстан Републикасының заңына сәйкес тіркеу талап
етілетін объектілердің ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды қолданыстағы заң бойынша тіркеуден өткізу
қос ... ... ... ... Бір ... мемлекеттік тіркеуге
акционерлік қоғамдар шығарған мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздар
мемлекеттік тіркеудің ... ... ... ... жағынан бағалы қағаздар рыногында жасалатын мәмленің бәрі
эмиссиялық бағалы ... ... ... ... ... ... ... жаңа қабылданған заңның жетімсіздігі
ретінде нақтылықты ... ... ... ... қағаздармен мәміле
жасауды тіркеу туралы" Заң шыққанымен осы заңның бірде-бір ... ... ... ... ... және ондай тіркеудің орындалмай
қалғандығы салдарын тікелей көрсеткен жоқ. Тек ҚР ... ... ... ... 44 ... 1 пунктінде қор биржасында жасалатын барлық
мәміле биржалық ... ... ... ... және ресмилену
қажеттілігі көрсетілген.
Сондықтан, КР Азаматтық Кодексінің мәміленің фактісін ... ... яғни ... және ... ... ... салдарының
болмай шыққандықтан құқықтық салдарын көрсетіп отыруы көздеген 155 ... ... де, ... бұл ... алу тағы да ... ... түседі.
Өйткені тіркеуді талап ету тек биржалық мәмілелерге ғана ... ... Оның ... ... қағаздармен мәміле жасауды тіркеу туралы" арнаулы
заңда көрсетілмеген болса да, оны жүзеге асырудың қажеттілігі сезіледі.
Жаңа қабылданған ... ... ... ... ... тіркеу
туралы" заңның жетіспеушілігі мәмілені тіркеу процесінің қажетті деңгейінде
жазылмағандығында.
Техникалық жағы ... ... онда оның өзі ... ... ... (кездесу бұйрықтарын ресмилеу, оларды қарап
шығуға әзірлеу, тіркеудің өндірістік істері), ал ... ... ... сол күйі ... ... Осы және тағы ... да
мәмілелер бағалы қағаздар туралы арнайы заңды құқықты ... ... ... ... ... ... заңдардың барлық нысандарынан мәмілені және
одан туындайтын құқықтарға мына элементтер немесе бағалы ... ... ... ... ... бұлар әдетте, бағалы ... ... ... ... ... ... өкілетті лицензиясын
алулары тиіс. Кастодиандар және орталық депозитарий (ішінара, ... ... ... ... ... заңның 2 бабының 1 пункті).
Бағалы қағаздар рыногының қатысушысының бірі - ... ... ... ... ... ... ... қаржысын және ... ... ... үйлестіреді.
Кастодиан өз қызметін бағалы қағаздар бойынша ұлттық комиссияның
лицензиясының негізінде жүзеге асырады.
Орталық депозитарий - арнайы ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды сақтау және келушілердің мәміле
жасауына қызмет көрсету, тіркеу жүргізу, бағалы ... ... ... ... ... қорғау.
Осы көрсетілген тұлғалар бағалы ... ... ... ... ... ... ... табылады [73].
Екінші жағынан қабылданған заңның ... ... ... өздері (инвесторлар) тіркеу жүргізуші ұйымдарға қажетті
құжаттарды ұсынып, күш жұмсаулары ... еске ... ... ... ... ... ... салдардың жәй күйінде
тікелей ... ... ... ... ... ... жұмыс
жүргізіп тіркеуге болатын, болмайтынын екшейтінін ойлауды міндетті деп
санамайды.
Бағалы қағаздармен ... ... ... ұйымдарға өз
мәмілелерін тіркеу ... ... ... барулары жөніндегі міндеттердің
занда бекітілмеуі және тіркеудің болмауынан ... ... ... болатындығы туралы ескертпеудің болмауы мұндай жағдайлардың елеңбей
кете беруіне әкеліп соқтырады.
Бұған қоса, "ҚР-дағы бағалы қағаздармен ... ... ... ... 2 бабының 1 тармағында бұл мемлекетке аз үлес қоспайды. Мұнда бағалы
қағаздармен жасалған ... ... ... ... ... ... немесе регистратордың бекітуі" ... ... ... ... ... ең ... ... аңғаруға болады.
Тараптардың орындалған мәмілелерді тіркеуші немесе бастапқы ұстанушы
бекітпеген жағдайда мәміле мақсатына ... деп ... бола ма? ... ... қажеті жоқ. Ендеше: жаңадан болған ... ... ... мен ... ... ... қажетті акцияларды
құқығын занды түрде алған меншігі болса да, оны осы ... ... ... ... ... ... ... тіркеуші немесе бастапқы ұстанушы
берген "бағалы қағаздармен мәміленің орындалғанын бекіту фактісі ... ... ... ... ... ... асыру құқығы болмаған және бағалы
қағаздарды үшінші тұлғаға босататын кезде қажет .
"ҚР ... ... ... туралы" Заңнан, бұрын қолданыста болған ҚР-
ның Президентінің заң күші бар ... ... және қор ... туралы"
1995 жылғы 21 сәуірдегі Жарғысынан айырмашылығы: меншік иесінің ... ... ... ... жазу ... сәттен басталатындығын дәл
айқындап берді. Енді мәмле тіркелген сәттен бастап жаңа заңдағы мәмілеге
қатысушылардың ... ... ... құқығының өту сәтін шектейтін
ережелері алынып тасталды. Бағалы қағазды иелену мәміледегі меншік ... ... ... ... ... аяқ ... соң ... қалауына қарай
кез-келген сәтте өтеді. Дегенмен бағалы қағаздар алушы тіркеуші немесе
бастапқы ұстанушыдан ... ... ... ... өзінің бағалы
қағаздарға құқығын бекіте алмайды. Өйткені "Бағалы ... ... ... Заңның 26 бабына сәйкес, бағалы қағаздарға құқық осы бағалы
қағаздарға құқығын жазбаша құжат ретінде реестр есептің көшірмесін ... ғана ... Ол ... яғни жаңа иенің меншігіндегі бағалы
қағаздардың нақтылығы туралы көшірме ... ... иесі ... ... ... ... бағалы қағаздың иесі құқығын иелену үшін
соның негізі болып табылатын бағалы негізгі қағаздарды ... ... ... ... ... қағаздармен мәміле жасаудың "ҚР
бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... және
басқа да құқықтарын бекітумен шектеліп отыр. Одан соң, ... ... өз ... бекіту үшін тіркеуден немесе бастапқы ұстанушыдан
реестр есептің көшірмесін алуы тиіс. ... ... ... мәміле
тіркеудің ұйғарымы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... сараптаудың мәні "ҚР-ның бағалы қағаздармен жасалған
мәмілені тіркеу туралы" Заңның түсіндіруінде "бағалы ... ... ... ... бұл ... бағалы қағаздар мәмілені
орындалған соң, өздерінің құқығын белгілеуіне көбірек ұқсайды.
Мәмленің шарықтау процесі ... ... осы ... ... ... мәміленің орындалуы және орындалу фактісінің
белгіленуі бағалы қағаздарға иелік құқығының өтуі ... ... ... ... ... ... бірін-бірі ауыстыра отырып мәміленің
жүріп жатқан және аяқтаулы кезеңдерінде өмір сүрулері тиіс. Мәміленің ... ... ... өтуі ... ... мәміленің орындалу фактісін
бекіту, орындаудың алдына шығып кетпеуі ... оның ... ... оның
мәреге жетуі тұр.
Сонымен қатар, мұндай мәмілелер "Бағалы қағаздармен жасалған мәмілені
тіркеу туралы" Заң бойынша орындалып қойылған ... ... ал ... ... болған әлі аяқталмаған мәмілелер бойынша жаңа иеленушілердің
құқығын бекіте бастайды. Сот ... ... ... тыс ... ... ... ... және оның құқықтық салдарын реттеуді
қолға алғаны қажеттілігі туындап ... ... ... ... ... ... ... нысандарының
алдында тұрғанын бекітіп беруде тапсырылды.
Қорытынды
Қорытындылай келе құнды (бағалы) қағаздардың ұлттық заңнамалардағы
құқықтық режимдегі мәселелер, ... ... ... ... ... ... ... үшін маңызы зор ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін құжаттар 3 топқа бөлінеді. Оны топқа бөлу себептеріне
құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан жұмыста қарастырдық.
Құнды қағаздардың жалпы қызметі оны ... ... ... ету ... мен міндеттерін айқындап, оны
иеленушінің ... ... ... ... ... заңнамалық
негіздермен дәлелдедік.
ҚР республиканың заңнамаларында көрсетілгендей бағалы қағаздар нарығының
негізгі идеологиясы мына ... ... заң ... осы ... қалыптасқан. Атап айтсақ: әрбір потенциалды инвестор үшін құнды
(бағалы) қағаздарды эмиссиялаудың ... ... ... толық және тура
ақпараттардың болуы; құнды ... ... ... ... Әрине бұл идеологиялар белгілі бір уақыт өтуіне ... ... ... ... ... таңда құнды (бағалы) қағаздар нарығына мемлекеттік ықпал
етудің мақсаты ... ... ... ... ... ортаның бәсекелестік қабілетін қамтамасыз ету; бағалы қағаздар
нарығы ... ... ... және ... ... атап ... болсақ акционерлік қоғамдар, ұлттық компаниялар.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мерзімді
жоспарларына сәйкес акцияларға, оның ішінде акциялардың мемлекеттік
пакетінде ... ... ... ... Және ... бір
мерзімдерде шешім қабылдау құқығы бар орган шешімімен бюджетке аударып
қоғамдық және әлеуметтік мәселелерді ... ... ... ... ... тұрғыдан құнды (бағалы) қағаздарды құқықтық қорғауға
келсек: бағалы ... ... ... ... ... ... қатынасушылардың қызметтеріне ... ... ... ... ... нарығына жіберу ережелері, шетел
инвесторлары бағалы қағаздар ... ... ... өз ... ... ... ... жасайтын жылсайынғы жолдауында елдің
экономикалық дамуына оң баға бере отырып, ... даму ... ... қала ... ... қағаздар нарығын дұрыс қалыптастыру, өз ... ... ... өз оң ықпалын тигізуде. Нарықтық қатынастарға
қатысушы ... ... ... ... ... ... Осы
мақсатта бағалы қағаздар нарығын қоғам сұранысына орай жетілдіру үшін 2003
жылы 2-ші шілдеде жаңа заң ... Сөз жоқ, бұл ... ... ... құқықтық реттеуді жетілдірудегі оң қадам болды.
Қазақстандағы бағалы қағаздар рыногы өте жас, әрі ... ... ... етеді. Кәсіпкерлік секілді жаңа сала, жаңа мамандық пайда
болды. Мұнда да арнайы білім мен дағды қажет.
Елдегі бизнестегі ... ... өз ... ... ... тұңғыш биржа осыдан 100 жыл бұрын ғана ... ... да ... қор ... қалыптасуы жөніңде ақпарат алудың
барлық ... ... өте ... ... ... қор биржасында бағалы қағаздармен ... ... ... өзі біріншіден, рыногтың кәсіби қатысушыларына ... мен ... ... ... ... бар ... ... потенциалды ұлғайту.
Үшіншіден, бағалы қағаздар рыногыньщ белсенді ... ... ... ... жаңа билікке көтеріліп кетуіне, 1996 жылы құрылған
Халықаралық Қазақстан қор ... ... көп ... ... ... ... сөзімен айтсақ, бұл құрылған биржа ... және ... ... ... Онда ... ... ірі ... биржаның іс-қимылы мәселелері жөнінде стажировка
өткізіп ... ... ... ... бар. ... құрамьша елге
танымал болып қалған кәсіби мамандар да бар. Қазіргі ... бұл ... ... ... ... - ... қағаздармен халықаралық деңгейде сауда
жасауды ұйымдастыру, бағалы қағаз ... ... ... табу ... ... ... көзін ашу, бағалы
қағаздардың биржадан тыс рыногының жоғары деңгейде әрі сапалы ... ... әлі ... болмай тұрған үлкен күшке айналдыру
мүмкіндіктері жүзеге асып, ... ... ... ... ... ... жол ... және алдына қойылған мақсаттары мен
мүмкіндіктері жүзеге асса деген үміт ... ... келе ... бағалы қағаздар рыноганың
жетістіктері бар болғанымен, проблемалары да толып жатыр. ... ... алып келе ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының
болмауы, құдық суының ... ... ... ... да алғашқы
кезеңде үкіметтің де парламенттің де назарынан тыс қалғанымен, бағалы
қағаздар рыногы ... заң өз ... ... бұл ... ... пен заманның өзі дәлелдеп отыр. Бүгінгі бағалы қағаздар
рыногы деген сұраныстың молдығы республикадағы ... ... ... болатындығының кепілі болса екен дегім келеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан ... 2010 ... 2020 ... ... ... ... саясат тұжырымдамасы туралы Қазақстан Республикасы
Президентінің 2009 ... 28 ... №858 ... ... Қазақстан"
2009 ж, 28 тамыз, №281-283 (25680); "Казахстанская правда" от 27.08.2009
г., N 205 (25949). 11 ... ... ... құқық” (Жалпы бөлім). “Жеті жарғы” 2002 147-
бет.
3. Қаженова Қ “Ақша, ... ... 2002 ... ... ҚР “Акционерлік қоғам туралы” Заңы. 2003ж.
5. Қаженова Қ “Ақша, несие, қаржы” 2002 Алматы (232-бет).
6. ... РК о ... ... В.Н.Булович М.2002 (стр. 36).
7. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңның 1-бабы. 2003ж. 16 ... N ... ҚР ... ... рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N 461
9. Қаженова Қ “Ақша, несие, қаржы” 2002 Алматы (238-бет).
10. Заң ... ... және ... ... ... 1995 ... Под.ред.Сейгазина. Деньги, кредит, банки 2000 г.
12. Статистика 2003. ... ... ... ... ценных бумаг и биржавое дело”уч.пос.Мос.2000 г.
14. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы 2003ж. 16 шілде N 461.
15. ҚР “Акционерлік ... ... Заң 2003 ... ... Қ “Ақша, несие, қаржы” Қаженова Қ 2002 Алматы (249-бет).
17. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N 461.
18. ... ... РК о ... ... М.2002 (стр. 198).
19. Азаматтық Кодекс 133-баптың 3-тармағы.
20. Азаматтық Кодекс 129-баптың ... және ... ... ... қорлар туралы” Заң 8-бабы.
21. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16 шілде N ... ҚР ... ... ... ... ... 2003ж. 16 шілде N 461.
23. ҚР “Бағалы қағаздар рыногы туралы” Заңы. 2003ж. 16.08. N 461
24. ҚР “ҚР Вексель айналымы туралы” ... ҚР “ҚР ... ... ... ... туралы” ҚР Президентінің
N1613 жарлығымен бекітілген Ереже:
26. ҚР ... N944 ... ... ... “ҚР бағалы қағаз
ұстаушыларының реестрін жүргізу ... ... ҚР ... ... ... 2003 ж 13.05 ... ҚР Үкіметінің қаулысы “Қазыналы облигацияларды ... ... ... ... іс ... ... ... ҚР Президентінің “Құнды қағаздар базарын құру ... ... ҚР ... ... ... заң. ... “Жеті жарғы” 1997ж.
32. ҚР “Шаруашылық серіктестік” туралы заң. Алматы “Дәнекер” 2001ж.
33. ҚР “Банк және банктік ... ... заң. ... ... ... ҚР ... туралы” заң. 2001 ж. 15.02.
35. Бағалы қағаздар және қор биржасы. 1995ж.
36. "ҚР ... ҚР ... ... ... ... ҚР Президентінің №944 қаулысымен бекітілген Ереже. ҚР ... ... ... ... ... 1996ж.
38. Вексельдік айналым туралы. ҚР Заңы.
39. Ценные бумаги и регулирование их обращения в РК. 1995г.
40. ... ... ... ... ҚР Президентінің заң күші бар Жарлығы "салық және бюджетке басқа
міндетті төлемдер туралы". ... ҚР ... ... ... ... 1997ж.
43. Бағалы қағаздар рыногы. 1997ж.
44. Поговорим об акциях /Вестник Алматинской фондовой биржи 1993г./
45. ... ... ... ҚР вексель айнальмы туралы. 1997ж.
47. ҚР вексель ... ... ... для ... ... бумаг. Марченко Г.
49. Кулекеев Ж., Джексембаева Л. Перспективы развития .Фондового рынка РК
Саясат. 1996г. ... ... ... туралы жарлығы.
51. Малахов О. "Алем" начавший раньше всех /Советы Казахстана1994г./
52. ҚР заңы - ҚР бағалы қағаздармен мәмлені тіркеу ... ... ... ... мәміле өткізу тіркеу туралы.
54. Закон “О рынке ценных бумаг Казахстана” апрель 2001
55. ҚР Азаматтық Кодексі. Алматы, Жеті жарғы. ... ҚР ... ... ... ... ... ... және биржасы
туралы» 21 сәуір 1995. /Казахстанскаяправда 22 және 25сәуір. 1995ж/.
57. ҚР Президентінің заң күші бар ... ... және ... ... ... ... 24 ... 1995ж. /Казахстанская правда 28 сәуір
1995ж/.
58. ҚР Заңы «Бағалы қағазар туралы» 5 ... 1997. /Заң ... ... ҚР Заңы «ҚР ... ... ... 28 сәуір 1997ж.
60. /Экономика и предпринимательство. № 11 1997ж./
61. ҚР Заңы «ҚР ... ... ... ... туралы» 5 наурыз
62. 1997ж. /Экономика федпргашмательство №7. 1997ж/
63. «ҚР бағалы қағаздар бойынша ұлттық комиссиясы ... ... ... №1613 ... ... ... /Советы Казахстана 13
наурыз, 1994ж.
65. ҚР Президентінің №944 қаулысымен ... ... ... ... 29.07.1996ж. /Экономика и предпринимательство в РК №17. 1996ж.
66. ҚР Президенгінің №944 Қаулысымен бекітілген Ереже «ҚР ... ... ... ... ... 29.07.1996ж. /
67. Экономика и предпринимательство в РК №17. ... ҚР ... №944 ... ... Ереже ҚР кастодиалдық іс-
әрекет туралы /29.07.1996ж./
69. Қаз ССР-нің Азаматтық ... ... ... ... О.И. ... ... банков с ценными бумагами. Изд.
АО ”Консалтбанк”Москва 2000 год.
71. Т.Б.Бердибекова “Рынок ... ... и ... дело” Учебное пособия
Москва 2000 ... ... ... ... ... с ... на рынке ценных
бумаг” Москва 1998г.
73. В.И. Колесникова ”Ценные бумаги “ Учебник Москва 2000 год.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 97 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтар объектілері19 бет
Антик философия. Софистер4 бет
Мемлекеттік басқарудың мәні мен ерекшеліктері6 бет
Қазақ паремияларындағы «Еңбек» концептісі4 бет
Орыс философиялық ойларының типологиялық ерекшеліктері17 бет
Паскаль тілінде алгоритмдеу9 бет
Ғылымдар жүйесіндегі әлеуметтік жұмыстың алатын орны16 бет
Әл- Фарабидің философиялық көзқарастары12 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет
«Инвестиция мемлекеттік реттеу обьектісі ретінде»72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь