Шай өнімдерін сертификаттау және сапасын бағалау

Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 ӨНІМДІ СЕРТИФИКАТТАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1 ӨНІМНІҢ САПА ДЕНГЕЙІН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Cертификаттау негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.3 Сертификаттау арқылы сәйкестігін растауды жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ...18
2 МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕДЕ ИСО 9001:2000 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТ ТАЛАПТАРЫНА СӘЙКЕС САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.1 Сапа менеджмент жүйесінің теориялық және қолданбалы негіздері ... ...23
2.2 Cменеджменті жүйесін әзірлеу, енгізу және сертификациялау бойынша Жобаны іске асыру барысы ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... 29
3 «ҰЛТТЫҚ САРАПТАУ ЖӘНЕ СЕРТИФИКАТТАУ ОРТАЛЫҒЫ» АҚ.НЫҢ СЕРТИФИКАТТАУ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
3.1. «Ұлттық сараптау және сертификаттау орталығының» Өнім сапасын реттеуші функциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
3.2 Алматы филиалының «Ұлттық Сараптау Сертификаттау Орталығында» сертификатталған тағамдарын бірдейлігін анықтау.Шай өнімінің технологиясы және оған қажетті нормалық құжаттар ... ... ... ... ... ... ... ..46
3.3 Алматы филиалының «Ұлттық Сараптау Сертификаттау Орталығында» шай өнімдерін сертификаттау дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.4 Шайдың сипаттамасы және оның сапасын бақылау сынамаларының нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70
КІРІСПЕ

Қазіргі кездегі республикамыздың өндірілетін және шетелдерден әкелініп жатқан азық-түлік, шикізаттармен тағамдық өнімдер адам өмірі үшін қауіпсіз, сапасыда сұраныс деңгейінде болуы тиіс. Өндірілетін тауардың және көрсетілетін қызмет сапасы тұтынушылардың сұраныс талабына сай болуы үшін, өндірістік сапа көрсеткішін және өнім мен қызмет сапасын сертификаттап, жоғары сапалы тауар шығаруға, ол өнімдердің /қызметтердің/ сапасы ішкі және халықаралық бәсекелестікке лайық қамтамасыз етеді.
Азық-түлік шикізатын және тағамдық өнімдер сапасын сертификаттау үшін арнаулы білімі бар, білікті және тәжірибелі мамандар керек. Сертификаттау сынағын өткізу үшін арнаулы аттестацияланған сынақ зертханалары қажетті жабдықтармен нормалық, анықтамалық, құқықтық құжаттармен қамтамасыз етілуі тиіс. Сонымен қатар, сынақ барысында алынған нәтижелер, бірдей жағдайда, басқа зертханаларда сыналып алынған нәтижелер, бір-бірімен сәйкес болуы керек.
Сертификаттаудың негізгі мақсаты - адамның өмірі мен денсаулығын, қоршаған ортаның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін өнім мен оған жасалатын қызметтің сапасын бағалап, тұтынушының мүддесін қорғау.
Стандарттау және сертификаттау қызмет етудің, жұмыстық өнім сапасын қамтамасыздандырудың құралы, көп қырлы номерациялық қызметтің маңызды аспектісі. Сапа проблемасы, барлық елдерге экономикалы жағдайына қарамастан актуалды болып есептеледі. Қазіргі уақытта дайындаушы, және осы сатушы делдалдарды тауар маркасының беделдік нөмірлеуде, дүние жүзілік рынокта бәсекелестігін арттыруда стандарттаудың міндетті талабын орындауға көп көңіл бөледі. Сол есебін дайындаушылар, тұтынушылар және сатушылар барлық басқару деңгейіндегі тиімді қарым-қатынасын, бәсекелестігі стандарттар арқылы, қамтамасыз етіледі.
Қазіргі уақытта прогресивті стандарттар талабын орындау қатар өндірушілерге шығарылған тауарлармен қызмет етушілерге сапа және қауіпсіздік сертификаттың қоса бекіткен жоқ, себебі арыз берушілер мен тұтынушылардың сенімін арттыруда сапа жүйесін сертификаттау маңызды орын алады .
Отанымыздың стандарттау, метрология және сертификаттау ережелерін халықаралық ережелерімен үйлестіру сұрағы алдыңғы қатарда тұр, себебі Қазақстан Республикасының дүние жүзілік сауда ұйымының кірудің маңызды сатысы болып табылады. Еліміздің нарық экономикасына енуіне байланысты тұтынушылардың сенімін алу өніммен бәсекелестік дәрежесін көтеруде мамандар стандарттау метрология және сертификаттау әдістері мен ережесін өз нәтижесінде қолданып өнім сапасын көтеруге бағыттау керек.
Тағам өнімдерінің қәуіпсіздігін қамтамасыздырудың медициналық проблемасы ол адам денсаулығына зиян анықтау үшін мониторына ұйымдастыру болып табылады. Бұл процесс 4 кезектен тұрады
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы Қазақстан Республикасының Заңы
2 Техникалық реттеу туралы Қазақстан Республикасының Заңы
3 СТ РҚ 1.1-2000 Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттау жұйесі.
4 СТ РК 3.0-2001 Қазақстан Республикасының мемлекеттік сертификаттау жұйесі. Негізгі жағдайлар.
5 Г.Х. Шәбікова, Х.Қ. Оспанов, Р.Р. Сыздыков, Л.И. Сыздыкова. Метрология, стандарттау және сертификаттау негіздері. Алматы ҚазҰУ. 2002 ж.
6 Лифиц И.М. Стандартизация, метрология и сертификация. Учебник. М.:Юрайт-Издат, 2005 г.
7 Основы стандартизации, метрологии и сертификации. Учебник для ВУЗов под ред. В.М.Мишина. М.: Юнити-Дана, 2007 г.
8 Аскаров . Е.С. Стандартизация, метрология и сертификация. Учеб. пособие. Алматы, 2006г.
9 Крылова Г.Д. Основы стандартизации, сертификации, метрологии. – М., ЮНИТИ, 2000 г.
10 Маркин Н.С. Практикум по метрологии. – М.: Издательство стандартов, 1994 г.
11 Боряев В.Е. Качество, безвредность и конкурентоспособность пищевых продуктов/Лекция для студентов экономических специальностей.- Белгород, БУПК, 1998.- 47 с.
12 Гончаров В. Д. Маркетинг продовольственных товаров в России. – М.: Финансы и статистика, 2002.
13 Горфинкель В.Я., Швандар В.А. Товароведение, экспертиза, стандартизация. – М.: Юнити, 2006. – 186с.
14 Коробкина З.В., Страхова С. А. Товароведение и экспертиза вкусовых товаров. - М.: КолосС, 2003. ~ 352 с.
15 Кругляков Г.Н. Товароведение продовольственных товаров: Учеб. для вузов / Г.Н. Кругляков, Г.В. Круглякова. - Ростов н/Д: Марш, 2000. - 448 с.
16 Кругляков Г.Н. Товароведение продовольственных товаров: Учеб. для вузов / Г.Н. Кругляков, Г.В. Круглякова. - Ростов н/Д: Марш, 2000. - 448 с.
17 Рақымжанова М. Стандарттау, сертификаттау және метрология негіздері: Оқу құралы. - 2-басылым. - Астана: Фолиант, 2011. - 112 б.
18 Крылова Г. Д. Основы стандартизации, сертификации, метрологии. – М.: Аудит; ЮНИТИ, 1998. – 479 с.
19 Лифиц И.M. Теория и практика оценки конкурентоспособности товаров и услуг.-М.:Юрайт-М,2001.
20 Липсиц И. В. Коммерческое ценообразование: Учебник. – М.: БЕК, 2000. – 368 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..........................................3
1 ... ... ... сапа ... ... ... ... ... растауды
жүргізу...............................18
2 Мемлекеттік мекемеде ИСО 9001:2000 халықаралық стандарт ... сапа ... Сапа ... ... ... және ... негіздері.......23
2.2 Cменеджменті жүйесін әзірлеу, енгізу және сертификациялау бойынша
Жобаны іске ... ... ... ... және ... орталығы» АҚ-ның сертификаттау
жүйесі................................................................35
3.1. «Ұлттық сараптау және ... ... Өнім ... ... ... ... ... Сертификаттау Орталығында»
сертификатталған тағамдарын бірдейлігін анықтау.Шай ... ... оған ... ... құжаттар..............................46
3.3 Алматы филиалының «Ұлттық Сараптау Сертификаттау ... ... ... Шайдың сипаттамасы және оның сапасын ... ... ... ... ... өндірілетін және шетелдерден
әкелініп жатқан ... ... ... ... адам ... ... сапасыда сұраныс деңгейінде болуы тиіс. Өндірілетін тауардың және
көрсетілетін қызмет сапасы тұтынушылардың сұраныс талабына сай болуы үшін,
өндірістік сапа ... және өнім мен ... ... ... ... ... шығаруға, ол өнімдердің /қызметтердің/ сапасы ішкі және
халықаралық бәсекелестікке лайық қамтамасыз етеді.
Азық-түлік шикізатын және тағамдық өнімдер сапасын сертификаттау ... ... бар, ... және ... ... ... ... өткізу үшін арнаулы аттестацияланған сынақ
зертханалары қажетті ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, сынақ барысында алынған
нәтижелер, бірдей жағдайда, басқа зертханаларда сыналып алынған нәтижелер,
бір-бірімен сәйкес болуы керек.
Сертификаттаудың ... ... - ... ... мен денсаулығын,
қоршаған ортаның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін өнім мен оған жасалатын
қызметтің сапасын бағалап, ... ... ... және ... қызмет етудің, жұмыстық өнім сапасын
қамтамасыздандырудың құралы, көп қырлы номерациялық ... ... Сапа ... ... ... ... жағдайына қарамастан
актуалды болып есептеледі. Қазіргі ... ... және осы ... ... ... ... ... дүние жүзілік рынокта
бәсекелестігін арттыруда стандарттаудың міндетті талабын орындауға көп
көңіл бөледі. Сол ... ... ... және сатушылар барлық
басқару деңгейіндегі тиімді ... ... ... ... етіледі.
Қазіргі уақытта прогресивті стандарттар ... ... ... ... ... ... етушілерге сапа және
қауіпсіздік сертификаттың қоса бекіткен жоқ, себебі арыз ... ... ... ... сапа ... ... маңызды орын
алады .
Отанымыздың стандарттау, метрология және сертификаттау ережелерін
халықаралық ережелерімен үйлестіру ... ... ... тұр, ... ... ... жүзілік сауда ұйымының кірудің маңызды
сатысы болып ... ... ... ... ... ... сенімін алу өніммен бәсекелестік дәрежесін ... ... ... және сертификаттау әдістері мен ережесін өз
нәтижесінде қолданып өнім сапасын көтеруге бағыттау керек.
Тағам ... ... ... ... ол адам ... зиян ... үшін ... ұйымдастыру
болып табылады. Бұл процесс 4 кезектен тұрады.
Қазақстан Республикасындағы проблемалардың бірі тағам өнімі мен тағам
шикізатының сапасын бақылау ... ... ... ... ... өзін-өзі толық анықтайды, ол негізінде ... ... ... және материалдық-техникалық қамтамасыздандырудың деңгейіне
байланысты.
Елімізге жағдайды жан ... ... ... ... ... бір
жаңа нормативті құжаттар шығару ол керекті өніммен тағам ішкі ... ... ... ... ... талабына сай болуы қажет.
Кейбір ғалымдардың айтуына қарағанда, ... ... ... ... ... ... қажеттілігін тауып алып,осы
жағдайда сертификаттау жұмысын ... ... өнім ... жүру мерзімі біткені бір қалыпты болуына ... ... ... ... шығарылатын өнімнің қарастырылған
технологиялық параметрлеріне сәйкестігін анықтап оған ... ... ... өндірістен тұтынушыларға түскен өнімдерді сапасы сынақтардан
өткізуге болады, және оның ... өнім ... ... ... ... ... өткізу процедурасын анықтайтын
негіз қалаушы стандарттар қабылдаған. Олар МЕМ СТ 3.1-94, МЕМ СТ ... СТ 3.3-94 МЕМ СТ 3.4-94 ... ... ... ... ... 20
сертификаттау органы және 50 сынақ лабороториясы аккредиттелген.
2001 жылы АҚ «ҰССО» филиалдары бойынша Алматы ... ... ... ... сапа ... сәйкестік сертификат алды.
2002 жылы Алматы қаласы бойынша мемлекеттік қадағалау басқармасымен
метрологиялық ... ... және ... ... ... сақтауын 416 жерде өткізген, оның ішінде 182
немесе 43,7% стандарт талабын сақтау жерінде, 132 % ... ... ... 42 немесе 10% метрологиялық тексеру, 28 немесе 8,7% ... ... ... ... ... 2001 ... мемлекеттік қадағалау органының қызметінің нәтижесінде ... құны бар ... ... сертификатталмаған өнімдер, сынақ
тоқтатылмаған өнімдер, сонымен қатар 172 ... ... ... ... ... кемшіліктері үшін 3,5 миллион т.
мөлшерінде асып төлеген.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... Қолданылып жүрген бақылау орталықтары ...... ... баға бере ... Ол ... материалды
- техникалық базалық деңгейі төмен болғандықтан және нормативті құжаттардың
аздығына байланысты.
Тағам шикізатының сапа көрсеткіштері мен ... ... ... ... ... Ол сертификаттау процестері бір ... ... ... ... ... ... ... сапасын анықтауға арналған жабдықтарының ... ... ... ... мүмкіншілік етпейді.
Елімізде жасалып жатқан нормативтік құжаттар халықаралық стандарттар
талабына сәйкес болған жағдайда тағам ... ... ... ... ... шикізатының сапасына мониторинг ұйымдастыру арқылы тағамдардың
азықтық және биологиялық құндылығын арттыруға болады.
Көптеген ғалымдардың ойынша ... ... ... ... ... ... аттестатциялау қажеттілік етеді.
Қазақстан Республикасында дүние тағамдану жүйесіндегі мемлекеттік
саясат жоқ, ... ... ... және ... стандарттар туралы
ақпараттық мәліметтер өте аз, сонымен ... ... ... ... ... ... және аналитикалық базасы
қатар дамыған .
Республикамыздағы өнімдерді, процестерді, қызметтерді сертификаттау
қызметі Қазақстан Республикасының «сертификаттау ... ... ... негізінде өткізіледі. Осы қызметті жүргізу ... ... ... ... ... ұсынымдары міндетті түрде
ескеруі керек.
Сертификаттау туралы заңды ... үшін ... ... ... құрылған. Жүйеде 18 негіз ... ... ... бір ... ... ... ... туралы
ережелер бекітілген.
Диплом жұмысының мақсаты:Шәй өндіру жөніндегі объектілерге қойылатын
талаптарды қарастыру.Дайын өнімінің сапа ... мен оны ... ... ... толық шынайы қалыптастыру квалиметрияның сапа
туралы бөлімінің маңызды ... ... ... ... ... Шәй ... ... Шәй ... қойылатын талаптарды қарастыру.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі:Шәй өнімдерін сынауды қарастыру.Қазіргі
кезде ғылыми ... ... ... дамуына, халықтар арасында
экономикалық, техникалық және ғылыми ... ... ... ... барлық салаларында сапа ұғымына көп көңіл бөлінуде. Әлемнің
дамыған және дамушы елдерінде, халықаралық, ... ... ... ... ... ... өндіріс пен экономиканы бағалауда өнімнің
сапасын басқару өте қажет. Ғылым мен ... алға ... ... ... ... ... ... күннен күнге кеңеюде.
Зерттеу нысаны:Шәй өнімі. Кез келген өнімнің басекеге қабілеті болу
керек, және ол үшін қазіргі жағдайдағы маркетингтің ... ... ... ... ... ... ... Өнімнің сапа денгейін бағалау
Сертификаттау деген ұғымның күнделікті және коммерциялық ... ... көп ... болмаса да (соңғы он жыл шамасында) ол ұғым
ретінде 19 ғ. белгілі. ... ... және ... 1900 ... ... ... ... бірнеше анықтамалары
келтірілген. Соның бірінде сертификаттау – ол куәландыру ... ... ... ... ... ... ... кепілдік
бергені туралы, және ол ... ... ... яғни ... ... ... ... кездеседі. Мұндай мәлімдемелер
көптеген жағдайларды қамтыған және солардың ішінде бейнелеу ... де ... құру ... өмір ... ... өз туындылары 300 жыл сақталады
деп кепілдік ... ... ... көп жағдайда шындыққа ... ... ... ... ... деп ... болады.
Метрологияда сертификаттау приборларды тексеру және таңба қою шаралары
түрінде белгілі ... ... ... ... ... және
метрологиялық сипаттамалары сертификаттау деген ұғым 100 ... ... Осы ... ... ... ... мен ... тұрғысынан атқарылған жұмыстарды үшінші жақ жүргізіп отырған
сертификаттау деп ... ... КСРО ... ... экспортқа
шығарылатын өнім түрлері сертификатталған. Алғашқыда олар ... ... ... ... ... ... сол ... апарылатын елдердің заңдарымен белгіленетін[1].
1984 жылы КСРО Үкметі экспортқа шығарылатын өнімді сертификаттау
жөнінде ... ... 1986 жылы елде ... ... ... өнімдерін
сертификаттау туралы уақытша тәртіп енгізілді.
Айта кететін жағдай – КСРО-да өнім сапасының талапқа ... ... ... ... сапа ... бойынша
аттестаттау, өнімді мемлекеттік қабылдап алу, ... ... ... ... КСРО ... ... өнім сапасының
талапқа сәйкестігін бағалаудың бұл әдістері ресми түрде жойылды. ... ... 1991 жылы ... ... ... ... ... сәйкес жүргізіле бастады. Заң халық тұтынатын
тауарлардың қауіпсіздігін ... ... ... ... ... атқарушы) мен тұтынушыға (сатып алушыға)
тәуелсіз органның өнімнің, процесстің, ... ... ... құжаттарда белгіленген талаптарға сәйкестігін жазбаша растауы.
Мемлекеттік сертификаттау жүйесі - өз құзіреті ... ... ... жүзеге асыратын мемлекеттік басқару органдарының,
жеке немесе заңды ... және ... ... және ... ... ... жүргізу тәртібін белгілейтін
нормативтік құжаттардың жиынтығы. Бұл анықтамалар 1999 жылы қабылданған
Қазақстан ... ... ... ... ... ... болып өнімдер, қызмет көрсетулер,
жұмыстар, сапа жүйелері, ... ... ... т.б. ... ... көрсетулерді және басқа ... ... ... ... ... ... ... жаққа жататындар
дайындаушының, екінші жаққа жататындар ... ... ... ... жақ – қарастырылып отырған мәселелерег қатысты
жақтардан тәуелсіз жеке ... ... ... Сертификаттау міндетті және
ерікті болып екіге бөлінеді. Міндетті сертификаттауға жататын өнім тізімін
Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді[2].
Сертификаттау ... ... ... және ... деңгейлерде
құрылады. Біздің елімізде сертификаттау саласындағы жұмыстарды басқаруды
Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген стандарттау, ... ... ... ... ... оган ... ... сертификаттаудың қазіргі жағдайы мен даму жобасы:
Президенттің ... ... ... ... біздің
экономиканың бәсекелестігі, көбінесе өнеркәсіптердің жылдам халықаралық
стандарттарға өтуіне байланысты. ... ... ... Батыс Европа
елдерінің өнім сапасын басқаруында жарты ғасырлық тәжірибесін ... ... үш ... ... ... ... 2007-2009
жылдарға арналған техникалық реттеу жүйесін дамыту бағдарламасы, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі
дамыту бағдарламасы және Қазқстанның халықаралық стандарттарға ... ... ... ... оның ... ... шешілу үстінде. ҚР сертификаттау ҚР заңдарына « Техникалық реттеу
туралы», ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады.
Сертификаттаудың нормативтік базасы және заң құрылымы (1 ... 2015 ... ... ... жүйесінің даму концепциясында»
стратегиялық міндеттері:
1) менеджменттің заманауи жүйесіне әлемдік тәжірибені еңгізу, интеграциялық
жүйені қоса алғанда ҚР ұйымдар мен ... ... ... ... ... жүйесін ендіруде кәсіпорындарға көмек көрсету;
3) менеджмент жүйесі ... ... ... және дайындау
жүйесін жетілдіру;
4) отандық ... ... ... мен сапа ... ... ... ... және дамыту.
Сызбанұсқа 1.Сертификаттаудың нормативтік базасы және заң құрылымы
Сонда да Қазақстанда менеджмент жүйесін жасау және еңгізуде қол ... ... деп ... ... ... алу
Сәйкестік
сертификаты – мемлекеттік сертификаттау жүйесінің ережелері ... ... ... ... ... процестің, жұмыстың,
қызмет көрсетулердің, техникалық регламенттердің, стандарттардың немесе
өзге де нормативтік ... ... ... ... ... ... көрсететін құжат[3].
Сәйкестік белгісі-мемлекеттік сертификаттау жүйесінің ережелеріне
сәйкес қолданылатын, осы өнімнің, поцестің, ... ... ... ... ... ... сенімнің қамтамасыз етілетінін көрсететін,
белгіленген тәртіппен қорғалған белгі (ҚР «Сертификаттау туралы» Заңы).
Сертификттаудың мақсаттары. Сертификаттау ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала хабардар болуы үшін;
2) тұтынушыны өнім шығарушының (сатушының, орындаушының) арам ниеттілігінен
қорғау;
3) өнімнің (қызметтің, ... ... ... адам ... жеке ... ... ... өнімнің (қызметтің, жұмыстың) өндіруші көрсеткен сапа көрсеткіштерін
растауы үшін;
5) мекемелер мен кәсіпкерлердің ел ... ... ... сонымен қатар
халықаралық, экономикалық, ғылыми-техникалық қарым-қатнастарда ... ... ... ... ... жасау.
Сертификаттаудың принциптері: сертификаттауды жүргізгенде мына
принциптерге ... ... ... ... ... ... ... жұмысы «Сертификаттау туралы», «Тұтынушының құқығын қорғау
туралы» Заңдарына және басқа да нормативтік актілерге негізделген).
2) сертификттау жүйесінің ашықтығы ... ... ... және
оның ережелерін мойындайтын және орындайтын шетелдік кәсіпорындар,
мекемелер, ұйымдар қатыса ... ... ... және ... ... ... ... үйлестіру. (Үйлестіру сертификаттар мен сәйкестік белгісінің
шет елдерде танылуы және халықаралық, аймақтық, ... ... ... тығыз байланыста болуы үшін).
4) ақпараттар ашықтығы және ... ... ... оның барлық
қатысушылары-дайындаушылар, тұтынушылар, сертификаттау органдары, сонымен
қатар барлық мүдделі жақтар-қоғамдық ұйымдар, кәсіпорындар, жеке тұлғалар
оның ережелері және нәтижелері туралы ... ... Тағы ... ... – сертификаттау кезінде коммерциялық құпия болып
табылатын ақпараттар жария етілмеуі тиіс.
Міндетті ... - ... ... ... ... сәйкестігін уәкілетті органның растау. Тауар сапасына қойылатын
міндетті талаптарға ... ... ... және ... ... ... ... сәйкестік сертификаттары және
сәйкестік белгісі Қазақстан Республикасының ... ... ... Заңына сәйкес ерікті сертификаттау өтініш
берушінің (дайындаушылардың, сатушылардың, ... ... ... ... жұмыстардың, қызмет көрсетулердің өтініш
беруші айқындайтын ... ... ... ... растау
мақсаттарында жүргізіледі. Ерікті сертификаттау міндетті сертификаттауды
алмастыра алмайды.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ал шет
елдерде-ерікті сертификаттау басым.
Кемелденген нарықтық экономика ... ... ... ... ... кедергілерді жою шарты ретінде қалыптасып
келеді, өйткені бәсекелесу мүмкіндігін ұлғайта отырып ... ... ... ... ... ... ... сертификаттау Францияда осы
елдің «NF» ... ... ... және оның ... ... ... ие ... Мұндай белгісі жоқ өнімдерге сұраныс жоқ. Осы
себепті француз фирмаларының 75% өнімі ерікті ... ... ... және ... ... ... жақ), мәлімдеушілер-
сатушылар (бірінші немесе ... жақ), ... ... ... ... ... сынау зертханалары (орталықтары) сертификаттаудың
қатысушылары болып ... ... ... органы және сынау зертханалары. Дайындаушылар (сатушылар,
орындаушылар) ... ... ... ... уәкілеттігі бар орган берген сертификаты немесе сәйкестік туралы
деклоарациясы (белгіленген ... ... бар ... ... тарату және қызметті көрсету;
2) таратылатын өнімнің (қызметтің) нормативтік құжаттарға ... ... оны ... ... ... ілістіріліп жіберілетін техникалық құжатта сертификаттау немесе
сәйкестік декларациясы туралы ... ... және осы ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлеріне және сертификатталған өнімді
тексеушілерге өздерінің өкілдігін ешбір ... ... ... өнім ... ... сәйкес болмаған жағдайда ... ... ... оны ... ... сертификаттау кезінде тексерілетін сипаттамаларға әсер ететін өзгерістер
туралы сертификаттау органын хабардар етіп ... ... ... ... ... ... ... сертификаттайды, сәйкестік белгісін қолдануға
сертификат немесе лицензия береді.
8) сертификатталған өнімге, ... ... ... ... ... ... ... тоқтатады немесе жояды.
10) мәлімдеушіге қажетті ақпараттарды беріп тұрады.
Сертификаттау органы сәйкестік сертификатының ... ... ... ... ... ... сақталуына жауапты.
Тіркеуден өткен сынау зертханасы нақтылы өнімге сынау немесе нақтылы ... ... ... зертханасы өздері жүргізген сертификаттау
сынақтарының нормативтік құжаттардың талаптарына, сәйкестігіне, дұрыстығына
және әділдігіне жауапты. Егер сертификаттау органы сынақ ... ... онда ол ... ... деп ... басты қатысушысы ол сарапшы-аудитор белгілі қызмет
саласында тіркеу немесе ... ... ... ... ... ... ... маман. Оның біліміне, тәжірибесіне,
іскерлігіне, яғни оның білімділігіне сертификат беру ... ... мен ... ... ... ... атқарушы өкілеттің бірнеше федералды
органдары қатысады. Олардың осы ... ... ... ... ретінде үйлестіріп отырады. Үйлестіру сертификаттау жүйесін,
сертификаттау ... ... ... ... ... ... ... келісім түрінде қалыптастырылады.
1 кестеге сәйкес сертификаттау сынақтар, сәйкестік өнімдер талабына
қауіпсіздікті анықтау мен қоршаған ... ... ... және ... сапа көрсеткіштерін, сенімділігін, экономдығын т.б. өткізеді.
Кесте 1. - Сертификаттық бақылау
|Өнім ... ... ... ... және ... өнімдері |
|Тағам, су және ауа терісімен |Отындық шикізат түрлері ... ... ... |Зиянды өндірістегі потенциал-ды өнім|
|тауар ... жол ... ... ... тара ... ... ... құралдары |
|Ағаштан өңделген тауар | ... ... мен ... | ... өнеркәсіп өнімі | ... - ... ... | ... ... ... ... өнімді сертификаттайды, сертификат береді, өтінушімен жасалған келісім
негізінде сәйкестік белгісін қолдануға құқық береді.
2) берілген сертификатты қолдануды тоқтадаты ... оның ... ... ... ... ... ... тұлға осы сертификаттау
жүйесінде жұмысты жүргізу ережесін, ақы төлеу ... ... ... ... ... (2 сызбанұсқа).
1) Сертификаттау жөніндегі тіркелген органдар мен ... ... ... ... ... ... өнімдердің не
дайындаушысы, не тұтынушы емес, ... ... ... өтіп сертификаттау жұмысын жүргізуге лицензиясы бар
мекемелер тіркеледі.
2) Сертификаттау ... және ... ... ... ... ... ұйымдастырады және
жүргізеді.
3) Егер тіркеу жүйесінде өнімді ... ... ... ... болатын болса, онда өзіне лайықты сертификаттау
органын өтінуші өзі таңдайды.
4) Отандық және шет елден әкелінген өнімдерді ... ... мен ... ... ... Міндетті сертификаттау жүйесінде сертификаттар мен ... ... ... ... ... күннен бастап күшіне енеді.
6) Барлық құжаттар (өтініштер, хаттамалар, аттестатар) мемлекеттік
және орыс тілдерінде жүргізіледі.
7) ... ... ... ... ... ... жақ сертификаттау органдарына, ... ... ... ... тәртіппен шағым
жасауға мүмкін.
8) Біркелкі өнімдерді немесе қызмет топтарын сертификаттау оны жүргізу
жүйесінде белгіленген ... ... ... ... нормативтік құжаттарға қойылатын талаптар:
1) Сертификаттау жөніндегі нормативтік құжаттар белгілейтін талаптар
ғылымның, ... мен ... ... ... ... ... (аймақтық) стандарттардың, сертификаттаудың,
сертификаттау ... ... ... мен ... ... ... өнімді пайдаланудың, процестерді, жұмыстар мен
қызмет көрсетулерді ... ... ... тиіс.
2) Сертификаттау жөніндегі нормативтік құжаттардың талаптары ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды әзірлеу барысында олардың
жобаларының ... ... ... ... ... ... басқалары) талқылау және мүдделі мемлекеттік басқару
органдарының, жеке және ... ... ... мен ұсыныстар
дайындауы үшін бұқаралық ақпарат құралдарына немесе мемлекеттік ... ... ... ... ... нормативтік құжаттарды әзірлеу үшін ... ... ... ... мен ... ... сертификаттауға жататын өнімге ... ... олар ... ... ... жүзеге асыратын талаптар,
осы талаптарға сәйкестікті бақылаудың әдістері, ... ... ... ... ... сертификаттау туралы ақпаратқа
қойылатын талаптар болуы тиіс[6].
Сызбанұсқа 2. Өз еркімен ... ... ... ... ... ... туралы» Заңында келтірілген.
Егер сертификаттаудан тыс ... ... ... ... ... немесе жанама түрде ... ... ... ... ... осы ... мен сәйкестік туралы
дкекларациясы негізінде сертификат бере ... ... ... ... ... ... сертификаттау органына сертификттау жөнінде өтініш беру;
2) өтінімді қарастырып ол жөніндегі шешімді өтінушіге жіберу;
3) өтінуші мен сертификаттау органы ... ... ... жүргізу
жөнінде шарт жасайды;
4) өнімнің үлгілерін іріктеу, ұқсастыру және сынаудан ... ... ... ... ... сертификат беру мүмкіндігі
туралы шешім қабылдау;
6) сертификат беру және оны сертфикаттаудың ... ... ... сертификатталған өнімді сәйкестік белгісімен таңбалау;
8) сертификатталған өнімді оның қабылданған схемасы бойынша инспекциялық
бақылау.
Сертификаттауды ... үшін ... ... ... ... Бірнеше сертификаттау органы болған жағдайда ... ... ... да ... жолдай алады. Өтінуші ретінде ... ... ... ... жүйесінің ережелерін
мойындайтын және оны жүргізу шығынын өтеуге ... ала ... ... ... ... ... ... сәйкестік туралы декларациясы
қолданылатын схемалар бойынша ... ... ... органына
өтініммен қоса сәйкестік туралы декларациясын да ұсынады.
Сертификаттау органы өтінімді ... 2 апта ... ... ... ... ... ... негізгі жағдайлары
келтіріледі: сертификаттау схемасы қажетті ... ... ... ... зертханаларының тізімі, өндірісті немесе сапа ... ... ... ... органдры. Нақтылы сынау
зертханасын, сапа жүйесін сертификаттай ... ... ... өзі ... ... ... ... жағдайымен келіскен
болса сертификаттау ... ... ... және ... төлем
құжатын жібереді. Өтінімде көрсетілген өнімнің үлгілерін іріктеуді көп
жағдайда сынау зертханалары ... ... ... ... өніммен
конструкциясы, құрамы, дайындау технологиясы бірдей үлгілерге жүргізіледі.
Іріктеп алынатын үлгілердің саны, оларды іріктеу методикасы, сәйкестендіру
және ... ... ... ... сәйкес болуы тиіс.
Сәйкестендіру өнімнің нақтылығын, яғни оның атауына, таңбасында көрсетілген
партия нөміріне ... ... ... ... ... ... ету мерзімін ұзарту : Егер ... оған ... ... сертификатының әректе ету мерзімі ішінде
сатылмаған жағдайда және өнімнің жарамдылық ... ... ... ... ... оны ... ... ұзартуға болады, өнімнің
жарамдылық мерзімі шектерінде.Егер өнім оған ... ... ... ету ... ... (топтамалы өнімге берілген
сертификат), онда берілген сертификат берілген өнім ... ... ... дейін жарамды.
Шағым беру тәртібі : Өтініш беруші сертификаттау ... ... жою ... ... ... шыға ... үшін ... комиссиясына қабылданған шешім туралы хабар алудан кейін бір
айдан аспай жазбаша түрде аппеляцияға бере алады. ... ... ... өтініш беруші аппеляциялық комиссиясының шешімдерімен ыразы
болмаса, ол ... ... ... ... ... ... ... шығу елін сараптау. Шығу елін анықтау келесі құжаттармен
регламенттеледі:
1) тауардың шығу елін ... және ... ... ... беру ... (ҚР ... және ... Министрімен
2009жыдың 11 наурызында №59 Бұйрығы);
2) 2003 ... 5 ... ... ... ... ... ... шығу елін анықтау ережелері (2000 жылдың 30 қарашасында ТМД
елдері Үкіметтері басшыларының Кеңесі шешімімен бекітілген);
4) 2003 ... 15 ... №1054 ... ... ... «Об ... критериев достаточной переработки товаров»;
5) Еуропалық Экономикалық Одақтың №2454/93 ... ... ... ... ... ... сертификаты тауардың шығу елін күәландыратын
құжат.
1) Тауардың шығуын сертификаттауға төменде ... ... ... ... ... ... түп негіздігі, қажетті
ақпараттың бар болуы);
3) сыртқы белгілері бойынша тауарды идентификациялау;
4) жеткілікті өңдеу/қайта ... ... ... ... ... ... үрдістерді сараптау және тауарға қосылған
құнды анықтау;
5) зертханалық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша тауардың шығуы туралы сарапшылық шешім
беріледі:
7) тауар толығымен Қазақстанда шығарылған;
8) «жеткілікті өңдеу/қайта өңдеу» ... ... ала ... ... шығарылған;
9) тауар Қазақстанда шығарылмаған;
10) немесе тауардың шығуын сараптауын өткізуге дәлімді бас ... ... шығу елін ... ... (жалпв жағдайда) үшін келесідей
құжаттар ьерілуі ... ... ... ... ... ... құжат (жеке кәсіпкерге-жеке
күәлік, паспорт, жеке кәсіпкердің күәлігі немесе патенті);
13) келісімнің немесе сыртқы саудалық шарттың түп ... және ... ... ... ... ... түп нұсқасы және көшірмесі;
15) тауардың щығу елін күәландыратын құжаттың түп нұсқасы және көшірмесі
(тауарөндірушімен келісім немесе ... ... ... ... ... тауарды тасымалдау туралы құжат);
16) қыжмет тұріне лицензияның түп нұсқасы және көшірмесі (тауар ... ... ... ... ... критериін анықтауға құжаттар (тауар
өндірісінде пайдаланылатын шикізат пен құраушы құнын ... ... ... шарт, шоттар, төлемдік тапсырмалар, көліктік
және басқа да есеп шоттар, тауар өндірілген ... ... ... ... ... немесе шеттен әкелінген
құраушылардың құнын есептеу арқылы тауардың өзіндік құнын есептеу,
шығынды есептеу, қосымша құн);
18) ... ... ... ... ... тауардың бар болуы мен оның ... ... ... қойманың мекен-жайы көрсетілуі тиіс;
20) өтініш беруші мүддесін ... ... ... ... ... өнім ... ... аум өсірілуі туралы жергілікті өкілетті органмен берілген
күәлік-анықтамасы, және өнім ... ... ... алу туралы
келісілген шарты (тауар өндірушімен келісілген шарттың түп нұсқасы
немесе нотариалды түрде бекітілген ... ... ... өндірушілер үшін-жер бөлігінің барлығын
күәландыратын құжат-аудан Әкімінің анықтамасы, жер ... ... ... шарт және т.б, ... есеп ... суреттеу, егу
нәтижелоері туралы есеп беру (4-сх нысандағы анықтама);
23) ары қарай сату ... ... ... ... ... тауарды сатып алу туралы шот-фактура немесе ... ... ... ... ... ... ... құжат).
Барлық құжаттар 3 данада берілуі қажет: түп нұсқа мен 2 көшірме
(көшірмелер қайтарылмайды).
Сынау ... өнiм ... ... ... ... ... ... мен тағамдық өндіріс өнімдері;
2) Парфюмерлі - косметикалық өнім;
3) Құрылыс ... ... мен ... ... бен ағаш өңдеу өндірісінің өнімдері;
5) Электротехникалық құралдар;
6) Механикалық көлік құралдары, автокөлік құралдары мен оның ... ... және ... ... ... ... : Менеджмент жүйесіне талаптарды ... ИСО 9001 ... ... ... ҚР СТ ИСО ... ... ... СТ ИСО 9001 стандарты негізінде менеджмент жүйесін сертификаттауға
кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... жүйесін талдау (кәсіпорындағы әрекеттегі
басқару жүйесі ҚР СТ ИСО 9001 ... ... ... ... ҚР СТ ИСО 9001 ... сәйкес менеджмент жүйесінің құжаттарын құру:
1) сапа бойынша басшылық;
2) құжатталған процедура;
3) жұмыс нұсқаулары;
4) міндеттемелік ... ... ... бар ... ... оларды соңына
дейін жеткізу және актуализациялау.
1) Кәсіпорын қызметін менеджмент жүйесінің құрастырылған құжаттарының
талаптарына ... ... ... ... ... менеджмент жүйесін ҚР СТ ИСО 9001 стандартына сәйкес аудит
өткізу [9].
1.3 Сертификаттау ... ... ... ... сертификаттау жұмыстарын жүргізу реті:
Қазақстан Республикасының МСЖ өнімді сертификаттау жұмыстарын
жүргізуді мына ... ... ... ... ... беру ... өтінішін) және оны қарау;
2) өтініш (сәйкестік өтінішін) қарау, ... ... ... ... шешім қабылдау;
3) өтініуші мен сертификаттау ұйымының арасында сертификаттау жұмыстарын
жүргізу туралы келісімге отыру;
4) өтінілген өнімді ұқсастыру, үлгі ... және оны ... ... ... ... ... өтінілген өнімді ұқсастыру үлгі іріктеу және оны ... ... ... өнімнің үлгілерін сертификаттау сынақтарын жүргізу және де
басқа да ... ... ... ... ... Сынақ нәтижесін талдау немесе сәйкестік өтініші бойынша ... ... ... сертификатын беру мүмкіншілігін ьеру туралы шешім қабылдау;
9) сертификатты Қазақстан Республикасының МСЖ мемлекеттік тізіміне тіркеу
және оны ... ... ... белгісімен өнімді таңбалау (егер ол
сертификаттау үлгісі бойынша көзделген бойынша) құқығын беру;
10) өнімнің ... ... ... және ... ... жүзеге асуына (егерол сертификаттау үлгісі көзделген
болса) инспекциялық бақылау жүргізу;
11) өнімді сертификаттау ... ... ... беру және оны ... ... ... өтушінің аккредиттеу аясына осы өнім кіретін
сертификаттау ұйымына берген өтініші негізінде жүргізіледі.
2) ... ... ... ... ... ... сертификаттау үшін
сертификаттау үлгісін таңдайды.
3) осы өнімді сертификаттайтын бірнеше ұйым болған ... ... ... оның ... ... мүмкін.
4) сертификаттау ұйымы, өтініш алынған және және ... ... ... ... ... ... ... қарау негізінде шығарылған шешімді және
өтінілген өнімді сертификаттау жұмыстарын жүргізуге арналған 2 ... ... ... ... ... үшін бұл ... бір апта ішінде жүргізілуі
тиіс.
6) өтініш бойынша қабылданған шешімде ... ... ... ... сертификаттау үлгісі сынақ зертханасы
сертификатталған өнімге өткізілетін инспекциялық ... ... ... ... ... көшірмесін өнімді сертификаттауға
қатысушыларға жібереді.
8) өтінішті қанағаттандырылмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... бас тарту мен ... оны ... ... ... ... сертификаттау жұмыстарын жүргізуге келіскен жағдайда, ол
сертификаттау ұйымына өзі қол ... ... бір ... және ... көрсетілген шамадағы алдын-ала тқлем ақысын сертификаттау
ұйымының есепшотына жіберілген туралы құжат көшірмесіне ... ... ... ... қажетіне орай, сертификаттау ұйымымен өтінілген
өнімнің үлгісін іріктеу мерзімін келіседі[10].
Үлгіні іріктеу және өнімді ... ... ... ... ... ... ... Қажетіне орай
сертификаттау ұйымы үлгі іріктеуді аккредиттелген ... ... ... сертификаттау ұйымы үлгі іріктеуді өтінушінің өзінеде жүктеуі мүмкін.
Бұл жағдайда өтінуші бұйрығымен тағайындалған үш ... кем ... ... ... ... ... білікті коммиссия
үлгіні іріктейді.
Комиссия мүшелерінің жұмыс ... ... ... ... үлгі саны оны ... ... ... және сақтау
өтінілетін өнімнің нормативті ... ... ... болуы тиіс. Бұндай нормативтік құжат жоқ болғанда ... ... ... ... ... ... ... әдістерге немесе басқа құжаттарға сәйкес іріктейді.
Іріктелетін үлгінің конструкциясы, құрамы және ... ... ... ... ... ... ... болуы
тиіс[11]
2) ҚР СТ 1014 талаптарына сәйкес қажетті түріне ұқсастырылған, іріктелген
үлгіні іріктеген адамдардың (комиссияның) көз алдында қапталады және
пломбыланады ... оның ... ... ... ... Содан
соң іріктеу актісі және құрамы мен ... ... ... ... ... ... данасымен бірге стандарттау
ұйымы анықтағанаккредиттелген зертханаға орталыққы жіберіледі. Өнімді
сертификаттау кезінде қолданыладын үлгілеімен іс істеуді ҚР ЕР ... ... алу ... ... ... ... ... зертханасы өтінілген өнімге сынақты сертификаттау ұйымымен сынау
әдістерін бекіткен нормативті құжат көрсеткен мерзім ішінде жүргізуі
тиіс. Ең болмаса ... ... ... жағымсыз
нәтижелерінде өнді сертификаттау мақсаты мен ... ... ... ... ... ... зертханасы сертификаттау ұйымына
жібереді
3) сынақтың терсі ... ... ... ... сәйкестік
сертфикатын бермеу туралы шешімді сынақ хаттамасы мен бірге өтінушіге
және өкілетті ұйымға жібереді.
4) өтінушінің өтініш беру ... ... ... ұйымның мемлекеттік
бақылау бқлімшесінің өкілі ... ... ... ... ... танылған сынақ зертханасында сыналғаны туралы
сынақ ... ... ... ... ұйымының шешімі бойынша
өнінің сыналған көрсеткіштерін сынақ жүргізбеуі мүмкін.
5) егер нормативті құжатта бекітілген сынаққа ... ... ... ... және де қиын ... ... ... сынағы
күрделі, үлгі іріктеу қымбат болған жағдайда сертификаттау ұйымы
сертификаттау ... мен ... ... ... қатысатын
өндіріс процесінде өтетін сынағын біріктіру туралы шешім қабылдауы
мүмкін.
Сертификаттау процедурасы өз пайдалану ... бір ... ... Ең
маңыздысы- басқаруда тиімді құрал ретінде кері байланыс ... Осы ... ... басқаруда қолданса, керісінше нәтиже
әклуі мүмкін, мысалы оның ... жою. Кері ... ... және мәні ... ... мүмкіндігімен шартталған немесе
көңіл аударатын нысандарын табу үшін. Алынған сигналдар операторды немесе
басқарушыны жұмыс ... ... ... үшін ... ... ... ... механизмдер болмағанда өндіруші емес
шығындар өседі де, өндірістік тәртіп ... ол ... ... әсер ... ... ... және өндіріс жағдайын талдау:
1) сертификаттау үлгісіна байланысты өнімді сертификаттау ... ... ... ... ... ... ... немесе сапа менеджменті жүйесін ... (5 ... ... және 10 ... ... ... ... сәйкестік өтінішін берілген құжаттармен бірге қарайды.
2) өндіріс жағдайын талдау сертификаттау ұйымының өнімнің және оның өндіріс
ерекшелігін еске ала ... ... ... ... ... кезде:
1) нормативтік және техникалық ... ... ... ... ... ... сақтау және оның метрологиялық қамсыздану
жағдайлары;
3) кіріс қабылдау, тексеру жүйелері және ... ... ... болуы;
4) сертификатталған өнім сапасының тұрақтылығы
5) сақталу жағдайларының болуы;
6) шағымдарды есепке алу және талдау тексеріледі;
Тексеру нәтижесі акт пен ... және ... ... ... ... теріс нәтижесі болған ... ... ... үлгі бойынша сертфикаттау жұмыстары тоқтатылады да, ... ... ... үш күн ... ... ... ... хаттар
береді. Анықталған жетіспеушіліктерді жойған соң немесе сертификаттаудың
басқа үлгісін ... ... ... жаңа өтініш береді:
1) өтінушіде Қазақстан Республикасы МСЖ ұйымы немесе Қазақстан Республикасы
МСЖ ... ұйым ... ... немесе сертификатталған
өнімніңөндірісіне немесе сапа жүйесе менеджментіне сертификаты ... ... ... ... қажеттігі жоқ.
2) сапа жүйесі менеджментінің немесе ... ... жеке де және ... ... процедураларына қосымша
болуы мүмкін. Екі жағдайларда да бұл ... ... ... ... ... жүргізіледі[13].
Сапа жүйесі менеджментінің немесе өндірісінің сертификаттау тәртіптері
ҚР СТ 3.15.1, ҚР СТ 3.15.2, ҚР СТ 3.15.3.
Сәйкестіктігін растау бойынша ... ... саны ... 2001 ж ... 2-ден 188-ге ... ... сондай-ақ эксперт-
аудиторлар саны да өскен. Бүгінгі күні ҚР-да 21 мың ... ... ... бар, оған қоса ... ... елдердің ұлттық
стандарттарын және халықаралық стандарттарды да қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... стандарты нақты қолданушыға арналған шет елдік және халықаралық
стандарттарды есептеп, тіркейді. Бүгінде 1570 ... ... ... ... және аккредиттеу, сертификаттау, стандарттау бойынша
нормативтік құжаттар тіркелген, соның ішінде мұнай-газ ... ... ... ... да ... ... ... стандарттау бойынша халықаралық ұйымның мүшесі
болып табылады, стандарттау бойынша заң шығарушы метрологияның ... ... ... ... жеті техникалық
комитетіне қатысады. Қазақстанда 49 техникалық регламент жасалған және 2007-
2009 ж.ж.бюджет есебінен 130 ... ... ... ... ... ... бері экономикалық және саяси реформалар
табысты жүргізілуде. ҚР Президенті Н.Ә. ... ... ... ... дамудың басты міндеттерінің бірі « ... 50 ... ... ену» деп ... бақылау:
1) сертификатталған өнімге инспекциялық бақылауды. Егер ол сертификаттау
үлгісімен көзделген болса. Сертификат берген ұйымы жүргізеді.
2) ... ... ... ... ... және өнімді
сәйкестік белгісімен таңбалау құқығына бірреттен кем ... ... ... тыс ... ... ... Инспекциялық бақылаудың
кезеңін сертификаттау ұйымы анықтайды. ... тыс ... ... ... түскен кезде жүргізеді.
Инспекциялық бақылаудың жұмыс түрін, көлемін және ... ... ... сипаттарының тұрақтылығын, ... ... ... ... ... ... ... ұйымы
анықтайды:
1) инспекциялық бақылауға әдетте мына жұмыстар тіркеледі:
2) сертификатталған өнімге түскен ақпараттарды талдау;
3) өнім сапасының тұрақтылығына қажетті жағдайларды сақтауды тексеру;
4) ... ... және оның ... ... ... ... ... және шешімін қабылдау;
Нақты өнімнің өндірісінің және сапа жүйесі менеджментінің сертификаты
болған ... және ... ... нәтижесі оң болса өнім
тұрақтылығы жағдайында талдау жүргізілмейді[15].
Тексеру нәтижесінде ... ... ... құрылымдас
бөлімшелерде сауалнама жүргізу, жоғары басшылықпен, бөлім меңгерушілерімен,
бас ... ... ... және ... алу, ... ... ... мен үрдістерді сипаттау, аппараттың қызметін
регламенттейтін ішкі ... ... ... ... ... ... ... және т.б.), қабылданатын үлгілерді, шаблондарды
және есеп беру ... ... ... ... ... бар ... нәтижесі бойынша кеңесшімен дайындық кезеңі мен қала ... ... ... ... ... ... мекемеде ИСО 9001:2000 халықаралық стандарт талаптарына
сәйкес сапа менеджменті жүйесі
2.1 Сапа менеджмент жүйесі
Сапа менеджмент жүйесін ... мен ... ... ... әсіресе мақсаттар өндірілетін өнім, қолданылатын процестер,
ұйымның көлемі мен құрылымы әсер ... ... ... құру үшін ұйымның стратегиялық шешімі қызмет
етіледі. Ұйымның процестері көлемі мен ... әсер ... ... ... ... ... сапа менеджмент жүйесі ҚР
СТ ИСО 9001-2001стандарты негізінде құрылады.
Сапа менеджмент жүйесін құруда ... ... ... ... ... ... ... сапа менеджментінің жүйесін
әзірлеуге және енгізуге ұйымның өзгерген қажеттіліктері, нақты мақсаттары,
өндірілетін өнім, қолданылатын процестер, ... және ... әсер ... ... және ... ... ... Қазақстан
Республикасы мемлекеттік сертификаттау жүйесінің әрі ... сапа ... ... сертификаттау органы, ол болмаған жағдайда ҚР мемстандарт
комитетінің өкілетті органы жүргізеді. Өндірісті ... ... ... ... ... сұраныс беру;
2) алдын ала бағалау;
3) сертификаттаудың тәсілін құрастыру;
4) тексеру жүргізу;
5) сертификат беру;
6) сертификатталған өндірісті инспекциялық ... ... ISO ... ... ... сай , қазіргі
экономикада негізгі дәлел ретінде бәсекеге қабілетті өнім мен ... ... сай ... ... ... СМЖ ... ... қауіпсіз өнімдерді жеткізетін, сондай- ақ қауіпті
өнімдердің болдырмауын алдын ала қадағалауға жауапты[17].
Сапа менеджменті жүйесін ... ... ... ол ИСО 9000 ... ... ... ... өнімнің сапасын қамтамасыз етеді
және кәсіпорын осы талаптардың орындауын дәлелдеу. ИСО 9000 ... ол ... ... ... ... және ... өнім
шығарылуымен қатар ұсынатын қызметтеріне қарамастан қолдануға болады. ХС
ИСО 9001 ... ... ... ... ... ... ол
талаптарды қалыптастырады, соған орай ұйымдар менеджмент ... ... ... ... ... және тұтынушының қажетіне сай
өнімнің жеткізілуін және үнемі өнімнің сапасын жақсарту жөнінде нормативтік
құжаттарды талап ... ... ... күресте фирмалар өз өнімдерінің
сапасын біртіңдеп экономикалық, техникалық, сондай- ақ ... ... ... Шет ... кең таратылған жаңа менеджмент
концепциясын ТМД ... ... ... ... Ол ... менеджмент стандарты (14000 сериялы), кәсіптік қауіпсіздік және
денсаулық менеджменті ( OH SAS 18001) және ... ... мен ... ... өнімдерінің қауіпсіздік жүйесі- НАССР) және т.б.
Нарықтық жүйеде бәсекелестік ... ескі жүйе ... ... басқарудағы совет жүйесінің қазіргі еңгізілген сапа менеджменті
жүйесінің ... ескі ... ... ... ... нормативтік базаға негізделмеген, ... ... ... тек қана ... ... ... ... және шығарылатын
өнімдерінің сапасын арттыруға бағытталған. Негізгі жүйеге ... ... тек қана СМЖ ИСО 9000 ... ... стандартына сай
негізделген өнеркәсіптерде орнату арқылы , СМЖ- ні ... ... ... халықаралық практика көрсетеді[19].
Сапаның техникалық қасиеті: стандарттау, метрология, сапа менеджментін
сынау, сертификаттау, аккредиттеу. Сертификаттау және аккредиттеу, ... ... ... ... ... Нарықтық бәсекелестікті тек
мына шарттарда ғана ... ... егер ... ... ... өнім ... ... берілгенде. Сапаның негізгі кемшілігі болып
сәйкестік қажеттілігі ( нормативтік және техникалық ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай тұтынушы
қажеттілігінен ... ... және ... ... ... ... мына түрі тарала бастады, нәтижесі ретінде
құжаттық ... және де ... ... ... сай ... әрі ... өнімді базарларда ұсыну мүмкіндігі[20].
Халықаралық стандарттау ИСО 9000 және сертификаттау дәуірі ХХ ғасырдың
90- ы ... ... алды (2 ... ... ... 60- ы ... және ұлттық деңгейде сертификаттау ережесі, принципі, қалыптасу
түсінігі және дамуы дами бастады. ... ... ... ... қажеттілігі отандық өсудің дүниежүзілік шарттарға негізделуін
қарастыру:
1) Сала бойынша аймақта кәсіпорын қызметіне және ... ... Шет ел ... біріккен жоба немесе бірлесе жасау
ықпалдастығы;
3) Тендерлік саудаға қатысу арқылы бәсекелестіктің ... ... мен ... ... ... Шет ел ... тарту;
6) Кәсіпорын дамуындағы басқарудың жеңілдетілуі;
7) Өндірістік емес шығындарды төмендету;
8) Өнімнің және қызмет көрсетудің сапасын арттыру;
9) Басқару ... ... және ... ... 2. ... растау сызбасы ГОСТ1939-90, 1938-90 бойынша
|Сызбаның нөмірі |Сәйкестікті |Өндірісті тексеру|Инспекциялық |
| ... ... | ... |
| 1 ... ... | | |
| 2 ... сынау |Өнеркәсіптің |Сатушыдан алынған |
| | ... ... ... |
| 3 ... ... ... |Өндірушіден алынған|
| | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| 4 ... ... |Өнеркәсіптің |Сатушыдан алынған |
| | ... ... ... |
| | | ... ... | | ... ... | | ... ... |
| | | ... |
| 5 ... ... |СМЖ ... ... ... |
| | ... |үлгіні сынау. |
| | ... ... ... | | ... ... |
| | | ... СМЖ |
| | | ... |
| 6 ... ... ... менеджмент | |
| | ... | |
| | ... | |
| 7 ... сынау | | |
| 8 |Әр ... ... | | |
2 ... ... сертификаттау сынақтар, сәйкестік өнімдер талабына
қауіпсіздікті анықтау мен қоршаған ортаны ... ... және ... сапа ... сенімділігін, экономдығын т.б. өткізеді (3
кесте).
Кесте 3. Сертификаттық бақылау
|Термин ... ... ... ... ... ... ... |өлшем қателігі |
| ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | ... |солай тапсырылған |солай, берілген | |
| ... ... ... | |
| ... ... |және әсер етуші | |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... | | | ... ... өз ... тарихында бір қатар өзгерді. Ең
маңыздысы- басқаруда тиімді құрал ретінде кері байланыс ... Осы ... ... ... қолданса, керісінше нәтиже
әклуі мүмкін, мысалы оның ... жою. Кері ... ... және мәні ... ... ... шартталған немесе
көңіл аударатын нысандарын табу үшін. Алынған сигналдар операторды немесе
басқарушыны жұмыс ... ... ... үшін қажетті әрекеттерді
қабылдауына итермелейді. Осындай ... ... ... емес
шығындар өседі де, өндірістік тәртіп төмендейді, ол болса ... әсер ... ИСО 9000 ... сапа ... жүйесінің болуы
нарықтық – экономикалық ... ... ... ... ... ... қатынастар жағдайда ол осындай артықшылықтыр:
1) өнімдер, қызмет көрсету сапасын жақсарту;
2) тұтынушылар талаптарының ... ... ... ... ... жақсы пікір айтуына және ... ... ... ... және пайданың өсуі, нарықтың мүмкіндігін тез ... ... ... ... ... ... өсуі;
6) жабдықтаушылардың талаптарының қанағаттығының өсуі;
7) жабдықтаушылар мен ұйымдар арасындағы нарықтың өзгеруіне серпінді және
жылдам келісімді ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың тиімділігіне және
нәтижелі сенім қадыптастыру.
Осындай ... ... ... және осы ... ... алғы ... ... өзара тәуелділігінің сақталуы
2) қолданатын технологияның ортақтығы
3) стандарттар жүйесі ( мемлекетаралық стандарттарға ... ... ... және ... ... ... ... дамыған телекоммуникация жүйесі және ақпараттық алмасу.
Әр түрлі әдістермен 20% жуық ИСО және 60% жуық ХЭК ... 2015 ... ... ... ... даму ... міндеттері:
1) менеджменттің заманауи жүйесіне әлемдік тәжірибені еңгізу, интеграциялық
жүйені қоса алғанда ҚР ... мен ... ... көбейту;
2) менеджменттің заманауи жүйесін ендіруде кәсіпорындарға көмек көрсету;
3) менеджмент жүйесі бойынша эксперт-аудиторларды аттестаттау және дайындау
жүйесін жетілдіру;
4) отандық ... ... ... мен сапа ... ... ... жетілдіру және дамыту.
Ұйымның мақсаттары:
1) өзінің тұтынушыларының және басқа да қызығушылық танытқан тараптарының
қажеттіліктері мен ... ... ... және ... ... ... ... ету және осы нәтижені тиімді жүзеге
асыру;
2) ұйымның жалпы тиімділігі мен мүмкіншіліктеріне жету, деңгейді ұстау ... ... ... ... ... пайданы менеджменке
маңызды санын енгізеді. Ұйымның тиімділігіне ... ... ... ықыластығына;
2) кіріс және нарықтағы үлес сияқты жұмыс нәтижелері;
3) ... ... ... және тез әсер етуге;
4) ресурстарды нәтижелі және тиімді пайдалану арқылы шығындар мен циклдар
санына;
5) ұйым мүмкіншіліктерін ... ... ... ... ... ұйым мақсаттары мен міндеттеріне қатысты, сондай-ақ беделі негізінде
қаржылық және әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... сенімдігі.
ҚР СТ ИСО 9001-2001 стандарты қызығушы тараптардың талаптарын ... ... ... ... ... сапа ... тиімділігі мен нәтижелігін әзірлеу, енгізу және ... ... ... ... ... ... жүйелерінің негізінде, сондай-
ақ жинақтау және өзара әрекет етулері жағдайында жеке процестер түйісінде
қамтамасыз ететін басқарудың үздіксіздігінде ... ... ... ... ... ... талаптарды түсіндірудің және орындаудың;
2) үрдістерде қосылған құндылық ретінде қарастыру ... ... ... ... ... және олардың нәтижелігі;
4) объективтік өлшеуге ... ... ... ... ... уақыттағы тұтынушыға бағытталған экономикада сапа нақты
өркениетті жаулап алу әдісі ... ... ... ... ... сапасыз өніммен бәсекеге қабілеттілікке жете ... ... ... ... жоғарғы сапасы қазіргі ... жәй ғана ... ... ... сонымен қатар өте пайдалы
тауар ретінде санайды[23].
Сондықтан дүниежүзі нарығында сапаға ... ... ... ... жалпы басқарады (Total Quality) құру үшін модель болып табылады.
TQ – моделінің қазіргі заманғы талаптары ... онда өз ... ... ... ... ... жалғыз жолы – бұл сапаны
жылдам басқаруды істей алуды ... ... ... ... ... ... ... болса да тұрақты ... ... ... ... 28 ішкі нормативтік құжаттары әзірленді –
сапа саласындағы ... пен ... РК УКА 001-07 Сапа ... 11 ... ... 6 ИСО ... стандартының міндетті
құжаттандырылған рәсімдері болып табылады), 15 үрдістердің карталары, 26
үлгі, есеп беру ... ... ішкі ... ... ... ... және ... (СМЖ қабылданған нормативтік
құқықтық құжаттарының тізімі қоса берілген).
2.2 Сапа менеджменті ... ... ... және сертификациялау
бойынша Жобаны іске асыру ... ... ... ең ... ... бірі
мемлекеттік басқару жүйесіне жаңартулар жүргізу болып табылады. Өскемен
қаласының мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ИСО ... ... стандарттары талаптарының
сәйкестігіне сапа менеджменті жүйесін кезеңмен ендіру жүргізілуде[24].
9000 сериялы ИСО стандарттары дүниежүзі елдерінің барлық ... ... және ... ... ең ... стандарттар ретінде
Гиннес рекордтары кітабына енгізілді. ИСО 9000 ... ... ... ... құжаттарды құру және қолдау, барлық өткізілетін үрдістерді
тиянақты құжаттандыруда іс жүргізуді және ... ... ... ... ... 9000 ... іс жүргізуді адам тіршілігінің маңызды ... ... рет ... 9000 ... негізінде нақты талаптар түрінде іске
асырылған сапа менеджментінің сегіз алғы үрдістері анықталды, ... ... ... басшылықтың рөлі;
3) қызметкерлерді тарту;
4) үрдістік ыңғай;
5) менеджментке ... ... ... ... ... ... қабылданған шешімдер;
8) жеткізушілермен өзара пайдалы қарым-қатынастар.
Облыс әкімінің 2006 жылғы 1 желтоқсандағы № 1-122р «Шығыс Қазақстан
облысының мемлекеттік ... ИСО ... ... ... ... сапа ... жүйесін енгізу және сертификаттау
бойынша жобаны іске асыру бойынша іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» өкімі
негізінде, қала ... 2006 ... 20 ... № 1-23р ... ... ... ... мемлекеттік мекемесінде ИСО 9001:2000
халықаралық стандарт талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін ... ... ... жобаны іске асыру бойынша іс-шаралар ... жылы ... іске ... ... іс-шаралар жоспарын орындау
үшін қалалық бюджеттен 2000 мың теңге сомасында қаражат бөлінген ... ... ... ... ... олар: қолда бар жүйені
тексеру, қызметкерлерді оқыту, сапа менеджменті ... ... ... ... сапа ... жүйесін сертификаттау.
Келісім-шартқа сәйкес 2007 жылғы наурыз айынан бастап серіктестік өз
міндеттерін орындауға кірісті. ... ... үшін ... ... А.В. Гирева тағайындалды.2007 жылғы 25 наурызда ... ... ... ... органдары басшыларының
қатысуымен жобаның тұсаукесері өткізілді[26].
Жобаны іске ... ... ... іс-шаралар өткізілді,
өкімдік құжаттар әзірленді және қабылданды: сапа жөніндегі басшылық өкілі,
сапа жөніндегі жауапты тағайындалды; жұмыс тобы құрылды, оның ... ... ... ... ... ... сапа ... басшылық
өкілі, сапа жөніндегі жауапты, жұмыс тобы туралы ереже бекітілді; қолда ... ... ... ... ... қызметкерлерін оқыту
бойынша бағдарлама құрылды және бекітілді; ішкі ... тобы ... ... ... ... оңды ... мен ИСО 9001:2000
стандарт талаптарына сәйкессіздіктің – әлсіз жақтарын анықтай ... ... ... ... ... және ... бар құжаттаманы
талдау болып табылады[27].
Жиналған ақпарат бұдан әрі сапа менеджменті жүйесінің ... ИСО ... ... ... ... ... қолда бар үрдістері мен ... ... ... ... ... сапа менеджменті жүйесін енгізу және
сертификаттау үшін қолданылды[28].
Осындай сапа менеджменті ... ... ... ... пен үрдістердің өзара байланысын ... ол ... ... және ... ... байланысын және олардың ИСО 9001:2000
стандарт талаптарына, сондай-ақ тұтынушылардың ... мен ... ... ... ... ... ... әрі нақтылау және
өзектілігі мақсатында сапа менеджменті жүйелерін модельін ... ... ... ... ... ... және ХС ИСО ... талаптары
нәтижелері бойынша сапа менеджменті ... ... ... ішкі ... ... жоғары басшылыққа, бөлім
меңгерушілеріне, бас инспекторларға, кеңесшіге қолдарын қою арқылы берілді
және ... және ... әрі ... үшін ... ... папкасына
орналастырылды. «Ұйымдастыру құжаттамаларын ... ... ... ... ... үш ... жобалары келесіде
бекітумен қала әкімінің қарауында болып ... ... ... ... серіктестік дағдыларымен қамтамасыз ету үшін аппарат қызметкерлерін
«ИСО 9001:2000 халықаралық ... ... ХС ИСО ... ... ... ішкі ... бағдарламалары бойынша оқыту
жүргізілді. Оқыту нәтижелері бойынша алынған білім ... ... ... 8 ... ... ... 3 ... ішкі
аудит сертификаттарын алды[30].
ИСО 9001:2000 халықаралық стандарттар талаптарына сәйкес «Русский
регистр Евразия» ЖШС ... ... ... ... үшін (Л.В. Пан, Н.И. ... ішкі ... ... тексеру өткізілді. Тексеру барысында аудит критерийлеріне
сәйкессіздік ... олар ... ... емес ... ... ПРО
УКА 803-07, «Өңдейтін және ескертетін әрекеттер» ПРО УКА 804-07 рәсімдеріне
сәйкес өңдейтін әрекеттер әзірленді және ... ... ... құжаттамаларды басқару, ішкі ақпараттандыру, жобалау
және әзірлеу бойынша, тұтынушыларды баға-лау ... ... ... ... (4 кесте) [31].
Аппарат қызметінің тұрақты жақсаруын миссия мен стратегияларды жүзеге
асыруды қамтамасыз ететін оның ... ... ... ... сапасын жоғарлатуда, үрдістердің нәтижелілігін жақсартуды, сыртқы
ортаның өзгеруін өз ... ... үшін ... ... ... ... аппараттың жалпы тиімділігін жоғарлатуды қарау ... ... ИСО ... ... стандарт талаптарына
сәйкес сапа менеджменті жүйесін әзірлеу, енгізу және ... ... іске ... ... туралы «Электрондық әкімдік» құрудың ең
басты басымдықтарының бірі ... ... ... ... жүргізу
болып табылады. Өскемен қаласының мемлекеттік ... ... ... жүйесін жетілдіру мақсатында ИСО 9001:2000 халықаралық
стандарттары талаптарының сәйкестігіне сапа менеджменті жүйесін кезеңмен
ендіру жүргізілуде[32].
ИСО 9001 ... ... сапа ... талаптары.
ИСО 9000 стандарттарының негізінде нақты талаптар түрінде іске
асырылған сапа ... ... алғы ... ... олар:
1) тұтынушыларға бағдар;
2) басшылықтың рөлі;
3) қызметкерлерді тарту;
4) үрдістік ыңғай;
5) менеджментке жүйелік ыңғай;
6) тұрақты жақсарту;
7) дәлелдерге ... ... ... ... өзара пайдалы қарым-қатынастар.
Кесте 4. Қазақстан Республикасында менеджмент ... ...... |ISO 9001 |ISO ... |
| |ала ... | | | |
| ... | | | | ... сериялы ИСО стандарттары дүниежүзі елдерінің барлық ... ... және ... ... ең ... ... ... рекордтары кітабына енгізілді. ИСО 9000 талаптары арасында
көпретті ішкі нормативтік құжаттарды құру және қолдау, ... ... ... ... іс жүргізуді және құжатайналымын дұрыс
ұйымдастыруға үлкен көңіл бөлінеді. ИСО 9000 стандарты іс ... ... ... ... ... алғаш рет танытты[33].
Облыс әкімінің 2006 жылғы 1 желтоқсандағы № 1-122р «Шығыс Қазақстан
облысының мемлекеттік органдарында ИСО ... ... ... ... сапа ... ... ... және сертификаттау
бойынша жобаны іске асыру бойынша іс-шаралар жоспарын ... ... ... қала әкімінің 2006 жылғы 20 желтоқсандағы № 1-23р ... ... ... ... ... ... ИСО ... стандарт талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін енгізу
және сертификаттау бойынша жобаны іске ... ... ... ... кешенді іс-шаралар өткізу қарастырылды, олар: қолда бар ... ... ... сапа ... жүйесін әзірлеу, енгізу
және аудиті, сапа менеджменті жүйесін сертификаттау. Мемлекеттік мекемеде
сапа ... ... ... және ... ... ... ... көрсету үшін «Қазақстандық сапа ұйымы» ЖШС 2006 жылғы 25
желтоқсандағы № 02-425-06 ... ... ... ... ... 119, директоры Б.Г. Жалғасбаева) (5 кесте).
Кесте 5. ИСО 9001, 14001, 22000, 27001, 28001 OHSAS 18001, SA ... ... жаңа ... ... ... ... ... жүйесі |
| ... ... ... ... ... және енгізуге |енгізуі тиіс: ... ... |14000 ... ... ... сатып алудағы |22000 ... ... ... | |
5 ... ... жүйесін енгізуді |OHSAS 18001 (өндірістік ... ... |
| |27001 ... ... ... және ... ... |GMP (фармация); ... және ... ... ... ... әлеуметтік |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... және ... сақтану |
| ... т.б. ... ... ... ... сапа менджменті жүйесін
жақсарту бойынша, 2007 жылғы 11 қыркүйектегі № ... ... ... ... есеп беру ... ... ... жақсарту үшін сапа менеджменті жүйесіне жыл
сайын жоспарлы негізде талдау ... ... ... сапа саласында саясат
және мақсатқа талдау, ішкі аудиттер, анықталған ... ... ... ... және ... аппарат жұмысын жақсартудың
жалпы жоспарын ... ... ... СМЖ құрылымында ерекше рөль
сапа бойынша жауаптыға бөлініп ... – СМЖ ... ... ... ... ... бойынша талдау жүргізу және есеп беруді ... ... ... ... СМЖ ... және ... жақсарту үшін
сертифткатталғаннан кейін сапа бойынша жақсарту тұрақты ... ... ... Сапа ... ... жақсарту бойынша ұсыныстар ішкі
нормативтік құжаттарды енгізу жоспарына енгізілген.Аппараттың СМЖ ... ... ... есеп ... ... ... өңдейтін
әрекеттердің жоспары, сертификатты бекіту үшін «Русский ... ... ... ... 9000 ... стандарттарына сәйкес сертификат үш жылға
беріледі. Сертификат әрекет ету ... ... ... ... ... ИСО ... сапасы бойынша сапа менеджменті жүйесі стандартының
талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жақсаруын миссия мен стратегияларды жүзеге
асыруды қамтамасыз ететін оның ... ... ... ... ... ... үрдістердің нәтижелілігін жақсартуды, сыртқы
ортаның өзгеруін өз уақытында реттеу үшін ... ... ... ... аппараттың жалпы тиімділігін жоғарлатуды қарау керек.
1993 жылдан ... Каз ... ... ... Республикасының
«Стандарттау және сертификаттау туралы» заңына сәйкес ... ... ... –техникалық өнімдер мен азық – ... ... ... ... ... ... жылғы Қазақстан Республикасының өкіметінің қаулысы бойынша РГП
«Қазақстан Республикасының стандарттау, ... және ... ... ... Сондықтан да КазРЦМС РГП «Каз ... ... ... жылы РГП «Қазақстан Республикасының ЦСМС» ОАО «Ұлттық сараптау
және сертификаттау орталығы» деп ... 2001 жылы АҚ ... ... және ... орталығы» деп
өзгертілді.
1931 жылы «Қазақстан Республикасының өлкелік ... пен ... ... «Қазақстан Республикасының өлкелік стандарттау ... ... - ... ... анықтайтын негізгі технологиялық процесс
болып саналады. Ферментация – қара шайды өндіргеннен бастап жапырақты бұрау
моментінен басталады және ол ең ... ... ... ... ... ... ... 4-8 с, оның 2-3 с бұрауға, қалған
уақыты - екінші кезең – температурасы ( 20-24 ̊C), ... ... ... ... ... ... арнайы бөлмеде өтеді. Фермент әсерін ... ... ... үшін және шай жапырағындағы құнды заттардың
максималды ... ... ... және ... ... ... беріктік беру үшін кептіру жүргізіледі. Шайды екі ... ... ... бірінші 90-95 ̊С температурада ылғалдылығы 18 %, кейін
екі сағат ... ... – 80-90 ̊С ... ... ылғалдылық 3-4%.
Егер шайлар майыспай сынса, онда шай шай толық кептірілген ... ... ... ... ... шай жартылай кептірілген немесе ... ... ... ... жағдай шайдың сапасына кері әсер етуі
мүмкін. Шай ... ... ... ... және ... ... ... ұшырайды.Құрғақ шайды сұрыптау кезінде жапырақты шайларды
сындырылғандардан, майдаларын одан үлкендерден бөледі. ... ... ... мен ... ... ... ... адам күнделікті тіршілігін ертенгілік шай
демдеуден ... ... қою қара ... ... енді ... көк ... көпшілігі жеміс шайларын ішіп рахаттанады. Бүгін біз шай ... ... мен ... да ... ... жайлы кеңірек айтып өтеміз.
Шай ішу дәстүрі ежелгі Қытай елінен бастау алады. Ел арасына таралған
аңыз бойынша ... ұшып ... ... шай ... ... ... үшін
дайындалып жатқан ыдыстағы қайнаған суға түсіп кетеді (б.з.д.VI ғасыр ).
Сусын өзінің дәмімен және қош ... ... ... ... ... ... ол ... қол астындағыларға шай демдеп, оны ішуді бұйырады.
Ресейге шай тек 1638 жылы ғана ... Орыс ... ... ... ... ханның сыйлыққа берген шайын әкеліп береді. ... ... ... ... «кепкен шөпті» менсінбей,алғысы келмейді,бірақ хан өз
дегенінде тұрды. Жаңа ... ... ... ... сараптау және сертификаттау орталығы» АҚ-ның сертификаттау
жүйесі
3.1. ... ... және ... ... Өнім ... функциялары
Алматы филиалындағы АҚ «Ұлттық ... және ... ... 20 ... жатқызуға болады. 1929 жылы Алматы
бөлімшесінде «Қазақстан Республикасының өлкелік салмақ пен ... ... ... ... ... қызмет көрсетті (3 сызбанұсқа).
Каз РЦМС-тің міндеттеріне ... ... ... ... стандарттардың енгізілуін тексеру, өндірістегі өнімдерді
метрологиялық қамтамасыз ету, дамудың негізгі бағыттарын жоспарлау, сондай-
ақ Мемлекеттік қадағалаудағы ... ... ... ... ету және Республикадағы стандарттау және метрология бойынша
техника – экономикалық және әдістемелік негіздерін ... ... ... ... АҚ ... ... және сертификаттау
орталығы» негізінен Алматы филиалының АҚ ... ... ... ... құрылды.
Филиал қызметінің негізгі мақсаты шаруашылық субъектілерге сәйкестікті
растау, стандарттау және ... ... ... ... ... ... АҚ ... сараптау және сертификаттау орталығы»
келесі қызметтерді көрсетеді[39]:
1) импортталатын ... сапа ... ... ... ... сапа ... және ISO 9000 халықаралық стандарты бойынша ... ... СЭМ, ОНSAS сапа ... ... ... ... Электротехникалық, радиотехникалық және байланыс құралдары;
2) Құрылыс көліктері мен авто көліктер;
3) Ауыл шаруашылық ... ... жол ... ... Жүк көтеретін құралдар (лифт);
6) Құрылыс материалдары;
7) Пиротехникалық өнімдер;
8) ... газ ... ... ... ... сараптау және сертификаттау орталығы» АҚ-ның ұйымдық
құрылымына сипаттама беру
Сызбанұсқа 3. АҚ ... ... және ... ... ... сәйкестікті растау бойынша ұйымдық құрылымы.
Өнімдерді сынау:
Екі сынақ зертханасы қажетті сынақ ... және ... ... ... ... ... Мұнда келесідей сынақтың ... ... ...... токсиколгиялық (соның ішінде эксперименталдық жануарлар)
3) микробиологиялық
4) климаттық
5) электрикалық
6) физика – ... ... және ... ... 44 ... 4622 ... және ... құралдары
бар. 74 аттестатталған поверкалар өлшеудің 17 түріне және өлшеу құралдарына
тексеру жүргізулеріне мүмкіндігі бар[40].
2008 жылы ... ... ИСО МЭК ... халықаралық аккредитация
жүйесі бойынша калибрлеуді өткізу құқығына ие болу үшін ... ... ... ... және эталондық құралдарын тексеру
2) өлшеудің жұмысшы құралдарын калибрлеу
3) өлшеудің әдістерін аттестаттау және ... ... ... ... ету ... ... конструкторлық және техникалық құжаттарды құру жіне сараптау
6) сынақ құралдарын аттестаттау
7) аналитикалық, өлшеу, сынақ зертханаларындағы өлшеудің жағдайын
8) бағалау
9) өлшеу ... мен ... ... ... ... ... ... ету;
10) өндiрiстегi сериялы өнiмге немесе партия өнiмiн сертификаттау;
11) қызметтер мен ... ... ... ... сапа ... сертификаттау;
14) тағам өнiмдерi мен өндiрiстегi ... ... ... ... және ... өлшеулердiң жағдайын
бағалау;
16) барлық категориялардағы рецептураларды, ... ... ... ... ... ... ... фирмалық стандарттар, ғылыми-техникалық және құжаттарды
басқару, ... ... ... ... ... жасау;
17) метрологиялық аттестацияның бағдарламасын және методикасын, өлшеу
құралдар мен ... ... ... ... технологиялық процесстiң автоматтандырылған басқару
жүйесiн жасау;
Алматы филиалының АҚ «Ұлттық ... және ... ... ... сызбада көрсетілген .
Сынақ зертханасы АҚ «Ұлттық сараптау және сертификация орталығының»
құрылымдық бөлімшесі болып ... ... ... МЕМСТ-ң 06 шілдеде
2006 жылы № KZ.7100000.06.09.00241 аккредитациядан өтті[41].
Сынақ зертханасын бөлім ... ... ... ... ... орталығының» сынақ зертханасының бөлімше бастықтын қызметіне
тағайындау мен босату ... ... ... ... ... ... өзінің қызметтерін Қазақстан Республикасының заңынына және
МЕМСТ-ң құрылымдық пен ... ... ... ... және ... ... ... талдау және олардың
қортындысын дайындау сынақ зертханасының беделін айқындайды.
Сынақ зертханасындағы қызметкерлерді жұмысқа ... және ... ... ... ... ... мөлшерін АҚ «Ұлттық сараптау және
сертификация орталығының» директоры шешім қабылдайды[42].
Сынақ зертханасы құқылы:
1) жарнама материалында, әр ... ... ... ішінде сынақтың
нәтижесі) зертхана Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... көрсете алады;
2) басқа ұйымдармен іскерлік қарым-қатынаста келісім шартқа тыру;
3) ... және ... ... ... сынау, сапаны
4) бақылау және бағалау бойынша жұмыстарға қатысу;
5) экспортталатын және импортталатын өнімдерді ұйымдардың тапсырысы бойынша
арбитражды сынақтан ... ... ... ... зиянын, өтініш берушілер келісім шартты
бұзған жағдайда заңды немесе ,сарапшы ұйымға материалын ... ... ... ... ... нәтижесіне ұсынылған наразылықтарды есепке алу керек;
2) сынақтан өткен өнімнің (қызметтің) нәтижесін құпиялығын ... ... ... зертханасының ұйымдық құрылымын, атауы, мекен-жайы, заңды атауы
өзгергені туралы уақытында Мемлекеттік Стандартқа хабарлау керек;
4) ... ... ... немесе тоқтатылған жағдайда
аккредитация саласында сынақ бойынша қызметін тоқтату керек немесе МЕМСТ-
қа аккредитация аттестатын ... ... ... ... бөлу және оларға лауазымдық
нұсқауларды бекіту АҚ «Ұлттық сараптау және сертификация орталығының ... ... ... ... ... ... білімді, кәсіби дайындығы бар,
сынақты өткізуге тәжирібесі мол ... ... ... ... ... ... ... алады (4 cызбанұсқа).
Сызбанұсқа 4. Алматы филиалының АҚ «Ұлттық сараптау және сертификация
орталығының» құрылыс, өндірістік, радиоэлектроникалық және тұрмыстық
тауарларды сынау зертханасының ... ... ... ... ... ... ... қамттамасыз етеді.
Сынақ зертханасы мына жағдайда жауапкершілікті мойына алады:
1) келісім ... ... ... нәтижесі жеткілісіз (толық емес жағдайда) болуы;
3) сынаққа өткізілген өнімнің үлгілерін ... ... ... ... органдармен,
МЕМСТ-пен жасалған келісім шарттың бұзылуы;
Сынақ зертханасының негізгі мақсаттары:
1) сапа саласындағы ... ... ... мен оны іске ... сапа ... орындалуын қарастыру;
2) өнімнің үлгісі бойынша сертификациялық сынақтарды өткізу, Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... және ... ... жүйесіне сәйкес процедуралар мен ... ... ... ... мен ... ... ... сенімді және
объективті болуын қамтамасыз ету;
4) тапсырыс ... ... ... ... сапа ... жүйесімен
үзіліссіз функциялануын қамтамасыз ету;
5) басқа филиалдағы қызметкерлерге зертхана бөліміндегі шешілетін сұрақтар
бойынша әдістемелік және ... ... ... филиалдың басшының нұсқауымен көрсетілген мерзім ішінде ... ... 6 ... АҚ ... ... және ... ... басқа да ұйымдар мен қарым-қатынасы көрсетілген.
Кесте 6. АҚ «Ұлттық сараптау және сертификация орталығының» филиалының
басқа да ұйымдар мен қарым-қатынасы
|№ ... ... мен ... ... ... ... ... |
| |мекен -жайы ... мен ... ... |
| | ... ... ... ... | | ... |
|1 ... 743000, ... ... ... туралы», |
| |қаласы, ... ... ... |
| ... көшесі, 166/5 | ... ... |
| | | ... ету» заңдары.|
| | | ... ... |
|2 |АҚ ... ... ... ... СИ |Келісім шарт: |
| ... ... ... |№ 1817 25 ... ... ... |аттестаттау, бақылау.|жылы;№ 1537 2 ... |
| ... ... |2000 ... |
| ... ... |сынауларға қатысу. | |
| ... ... 83/2 | | |
6 ... ... ... |Әдістемелік басшылық |Келісім шарт: |
| ... ... ... |№ 5-535, 17 сәуірден |
| ... ... |2001 жылы |
| ... ... ... өткізу; | |
| ... ... 163/5 ... | |
| | ... ... | |
|4 |ЖШС ... ... ... ... ... беру |
| ... ... |ету | |
| ... ... 115 | | |
|5 |АҚ ... ... |Келісім шарт: |
| ... | |№ 3, 1 ... 2000 |
| ... | ... |
| ... 506 | | |
|6 ... ... ... ... |ОС шешімі бойынша |
| | ... үшін ... ... ... |
| | ... | ... ... ... ... ... зертхананың қызметін ұйымдастырады және аккредитация саласындағы өтініш
берген бойынша өнімдерді сертификациялық сынақтан ... ... ... ... ... ... ету жүйесіне жалпы басқаруды құрайды;
3) сынақ кезіндегі бақылауларды және зертхана ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... ету;
5) зертханадағы өлшеу ... және ... ... ... сертификациялық сынақ бойынша өтініш берушілермен жұмыс атқарады;
7) зертханадағы сапа жүйесін жетілдіру үшін іс-шара өткізу қажет;
8) Қазақстан Республикасының МЕМСТ-қа ... ... ... қол ... ... бөлімше бастығының жауапкершілігі:
1) сапа саласындағы атқарылған жұмыстардың саясатын іске асыру;
2) зертхана ... ... ... қызметкерлердің сәйкес квалификациясын қамтамасыз ету;
4) сапаны қамтасыз ету жүйесін жақсарту;
5) өтініш берушілерге дискриминациялық ... ... ... ... жақсарту;
7) зертханаға материалдық – техникалық бойынша қамтамасыз ету;
8) сертификациялық өнімдердің ақпаратын құпия сақтау,
Сынақ зертханасындағы басты маманның ... ... ... ... ішкі құжаттарға жобаларды құру;
3) сынақ қортындылары бойынша журнал жүргізу;
4) зертхананың бөлімше ... ... ... оның ... ... ... ... құрал-жабдықтың техникалық жағдайын
бақылайды;
Басты маманның жауапкершілігі:
1) сапа жүйесін функциялау;
2) сертификациялық сынақтарды өткізу бойынша ... ... ... кезінде сәйкессіздікті анықталған кезде оны түзету;
4) сертификациялық сынақтардың қортындысын толтыру;
Жетекші маманнның міндеттері:
1) стандартқа ... ... ... байланысты сертификациялық
сынақтарды жүргізу;
2) ішкі құжаттар бойынша жобаны жасау;
3) сынаққа өткізілген ... ... ... ... ... сынақ протоколдарын толтыру, беру, тіркеу;
5) құжаттардың есебі және оны ... ... ... ... жоғарлату;
7) басшынының талаптарын, өкілеттілігін орындау;
8) еңбектік тәртіпті сақтау;
Жетекші маманның жауапкершілігі:
1) сертификациялық сынақтарды өткізу;
2) өз уақытында өзгертпелерді енгізу;
3) өнімдерді журналға ... ... ... ... ... және сақтау;
5) техникалық қауіпсіздік ережелерін сақтау;
Келесі 7 кестеде сынақ зертхана қызметкерлерінің кадрлық
құрылымы көрсетілген.
Алматы филиалының ... ... ... ... ... және ет ... ... өңделген тағамдардың органолептикалық,
физико - химиялық, микробиологиялық көрсеткіштері ... ... ... ... ... органы оларға сәйкестік
сертификат беріледі. Келесі 8 ... ... ... ... ... ... көрсетілген[43].
Кесте 7.Сынақ зертхана қызметкерлерінің кадрлық құрылымы
|Қызметі ... ... ... ... |
| | ... түрі ... | |
| | | ... мен ... ... ... ... ... ... |24.04.2005 жылы| ... ... |ету ... ... №16 | ... |инженер-технолог,|басқару және жалпы|мерзімі 3 жыл. | |
| ... ... | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... білімді, |Бетон, ойыншық, |24.04.2005 | |
| ... ... № 15, | |
| |, ... ... ... 3жыл | |
| ... ... құрылыс| | |
| ... ... | | |
| | ... ... | | ... ... ... | | |13 жыл ... 8. ... ... ... ... ... ... |Сынақ көрсеткіштері |Бір ... ... ... |Органалептикалық көрсеткіштері. |400 ... ... - ... ... |4700 ... |Улы ... анықтау. |2970 ... ... ... |10340 ... ... ... ... |
8 ... ... ... |29570 ... ... ... шыққан шығын. |24300 ... ... ... |5270 ... |Экономикалық тиімділік. |% ... ... ... ... ... стандарт
талаптарына сәйкестігін анықтау және тізбегі берілген ... ... ... берілген.
ҚР СТ 1.1-94 Қазақстан ... ... ... СТ 3.0-94 ... ... ... ... Негізгі қағидалар.
ҚР СТ 3.4-94 Қазақстан ... ... ... ҚРЕ 50.3-97 ... ... ... ... қағидалар
ҚРЕ 50.3.16-96 Қазақстан Республикасының мемлекеттік сертификаттау
жүйесі. Тамақ өнеркәсібі мен ауыл ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік сертификаттау
жүйесі. Міндетті сертификаттауға пайдалынатын ... ... ... терминдер мен анықтамалар:ИСО/МЕК 2 нұсқауы мен ИСО
8402, және ҚР СТ 1.1, ҚР СТ 3.0 стандарттарына ... ... ... ... көрсетілген барлық талаптарды
орындау.
Бірдейлік /ұқсастық/ нышаны - ... ... ... теңдестіретін
белгіде, тауарлық – жолдама құжатта, НҚ ... ... ... көрсеткіштері – адамның сезім органдарының көмегі
мен ... ... ... ... ... ...... және химиялық өлшеу
құралдарының сынау тәсілдері мен анықталатын тағамдық өнімдердің ... ... ... ... бұл ... ... өнімнің аталған
өнім /нормалық және техникалық құжаттарға, өнім ... ... ... / ... анықтайтын процедура. Міндетіне байланысты
бірдейлікті мынадай ... ... ... /түрлік/ және сапалық /
квалеметриалық/.
Ассортиментік /түрлік / қойылатын талаптарға ... ... ... ассортиментке жататындығын айқындау.
Сапалық /квалиметриалық/ бірдейлік нормалық құжаттарда көрсетілген
сапа көрсеткіштеріне сәйкес екендігін ... ... ... ... ... ... тобының бірдейлігінің негізгі нышандарын анықтау;
2) бірдейлікті ... ... ... ... ... ... сынақ көрсеткіштерін анықтау;
4) өнімнің бірдейлік тәсілін жасау;
Бірдейлік нышаны ... ... ... ... түрде бағалау үшін
қажетті көрсеткіштер таңдап алынады, оған;
1) нақты түрінің, ... ... ... өнім ... ... обьективтілігі мен салыстырмалығы;
3) тексерушілігі;
4) жалғандауға қиындығы;
Сертификаттау органы, инспекциялық ... ... ... және эксперт–аудиторлар өнімнің ұқсастығы тәсілін өз бетінше
анықтайды.
Тағамдық өнімдер партия ... ... ... ... ... және ... ... / егер болса ... ... саны ... сағатынан анықтау үшін ... үшін ... ... ... ... үш топқа
бөлуге болады:
бірінші - бірдейлігін анықтау үшін;
екінші - ... ... үшін ... мен ... талаптарына көз жеткізу үшін;
үшінші - өз еркімен сертификаттауда басқа көрсеткіштері үшін;
Біртекті тағамдық өнімдер тобын сертификаттау үшін анықталатын
көрсеткіштер.
3.2 Алматы ... ... ... ... Орталығында»
сертификатталған тағамдарын бірдейлігін анықтау.Шай өнімінің технологиясы
және оған ... ... ... ... бірдеңгейлігін ҚР СТ 3.4-94 және ҚРЕ ... ... ... арналған өнімдердің бірдейлік
қабылданған сертификаттау желісі бойынша /ҚР СТ 3.4-94 В ... ... ... мына ... ... ... ... деңгейінде бірдейлік алынған өнім үлгісі
осы өнім типіне қойылатын талаптарға сәйкес ... ... ... ... бірдейлігін анықтау технологиясы.Тағамдық
өнімдердің бірдейлігін анықтау үш сатыдан ... ... ... құжатын талдау;
2) партияны алдын ала және өнімнің ... ... ... ... органолептикалық және физикалық-химиялық көрсеткіштері бойынша
сынау;
Тауар - жолдама құжаттың өнім тегінің ... ... ... сапа ... ... сертификатын талдаулар
жатады, ол құжаттарды мәліметтерді қатар қою арқылы жүргізіледі.
Тағамдық өнімдердін партиясына ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну орайында;
2) этика таза, тығыз және желімделген, ... ... ... ... ... ел, ... кәсіпорын, штрих коды, өнімнің аты және оның
құрамы, массасы неттомен жасалған уақытты және ... ... ... жағдайы /егер өнім арнаулы сақтағанды қажет етсе /
тағамдық және ... ... ... ... ... ... ... туралы класы көрсетілген мәлімет ЕЭС
елдерінің код ... ... ... ... ... ... өнімдердің белгілеуі мен оралуы нормалық құжаттарға және
контракт талабына сәйкес екендігі тексеріледі. ... ... ... ... шарасының саны, массасы, тұтыну сыйымдылығы партияның
счет –фактурасы бойынша тексеріледі.
Тасымалдау шарасында көрсетілген өнімді дайындаушы ... ... ... ... ... тегі ... ... және басқа
құжаттармен салыстырылады.
Партияның көлемі тауар көлік счет–фактура, өнім ... ... ... ... дайындау уақытты, жарамдылық, мерзімі ... ... ... ... ... ... ... тексеріледі.
Кейбір жағдайда дайындаушы – кәсіпорының куәлігінде өнімді ... ... ... ... ... жөнінде мәлімет болуы мүмкін.
Қазақстан Республикасында шығаратын өнімнің: органолептикалық, физика
-химиялық ... ... ... ... ... ... талабына
сәйкес анықталады.
Әкелінген өнімнің органолептикалық, физика-химиялық ... ... ... ... сай ... егер ол жоқ болса
Қазақстан Республикасында өндірілетін сондай өнімнің ... ... ... ... немесе белгісі мен контрактта көрсетілген кейбір
көрсеткіштермен бағаланады. ... ... ... ... ... ... қарау тәсілі – көру органы мен өнімнің басқа түрі және ... ... және ... ... ... ... ... – тіл мен таңдайды дәмдік нүктелері бойынша өнімнің дәмін
анықтауға;
3) иістік тәсілі - иіс сезімдері арқылы анықтауға;
4) көру ... - ... көру ... консистенциясысын анықтауға.
Физика - химиялық көрсеткіштері /өлшеу тәсілі/ бойынша сынақ – ол
көрсеткіштері техникалық өлшеу құралдары ... ... ... ... ... ... ... бойынша мынадай топтарға
бөлінеді:
1) физикалық ... - ... ... ... Физикалық
көрсеткіштері анықтау үшін /масса көлем т.б/
2) химиялық ...... ... ... ... ... мен
жабдықтары арқылы химиялық көрсеткіштері анықтау үшін физикалық және
химиялық тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... т.б. Келесі 9 кестеде бірдейлікті өткізу тәсілдерін
салыстыруды талдау көрсетілген.
Тәртіп өнім ... ... ... ... ... өнім ... ... қандай талаптарына сай келуін
сертификаттау жұмысы қандай кезекпен жүргізілуін және оның ... ... ... ... сипаты /параметрлері/
мына нышандарға қарап тандап алынады.
1) өнімнің бірдейлігін анықтау мүмкіндігі /белгілі бір өндіріс партиясына
жатады/;
2) ... ... ... ... ... алынған параметрлер қауіпсіздік нормасын, экологиялық өнімге ... ... ... ... ... және шын ... заң ... сәйкес міндетті сертификаттауда ... ... ... параметрлерді анықтау.
3) Сертификаттау құрылымын таңдап алғанда өнімді өндірген ... ... ... ... пайдасының ерекшеліктері еске алынады.
Сертификаттау құрылымы ... ... ... ... ... ... 9. ... өткізу тәсілдерін салыстыруды талдау.
|Тәсілдер тобы. |Тәсілдердің ... ... |
| ... | ... ... ... ... түрде |
| ... ... ... жақтағы |
| | ... ... ... ... |
9 ... жалғасы
|Өлшеу тәсілі . |Обьективті ... көп ... және |
| ... ... шығындары /техникалық |
| ... ... ... пайдалану |
| ... және ... және ... ... |
| ... |/.Квалификациясы жоғарғы маман |
| ... ... ... ... ... |
| ... өлшем |қажеттілігі. |
| ... ... | ... тағамдық өнімдерді жоғарыда көрсетілген ... ... ... екі ... ... ... жүргізу керек.
Ұзақ мерзімді контрактпен белгілі бір қоғамдық өнім елімізге ... онда ... ... ... ... ... немесе бұрын
өткізілген сынақ көрсеткіштері бойынша жүргізілуіне болады.[47].
Пресстелген ... сырт ... ... ... ... ... аударады. Плитканың үстіңгі және астыңғы беті тегіс,
сызатсыз және зақымдалмаған болуы керек.
Шай үгілмеу керек. Көк кірпішті ... ... ... ... бар ... ... ... өркендерін, бөтен қоспаларды
тексереді. Кірпіш берік болуы керек және қолмен ... ... ... кірпіште тауар белгісінің трафаретті баспасы немесе өндірістік ... ... ... ... ... шай ... ... сертификаттау Қазақстан Республикасында Қазақстан
Республикасының мемлекеттік сертификаттау ... ... ... ... ... де) ... Біртекті өнімдерді
өздерінің ерекшеліктері бойынша ... ... ... ... еркімен сертификаттауда өнімін беруші сертификаттау құрылынып
таңдап алып ... ... ... ... ... тәртібі:
1) сертификаттау өтініші беру. Өтініш беруші өтінішін сертификаттау
органына, ол жоқ ... ... ... ... ... ... органы өтінішті қарап, өтініш берушіге
сертификаттауды қолдай ... ... ... Қажет болған
жағдайда қосымша мәліметтер беріледі.
2) үлгі алу, бірдейлігін анықтау және ... ... ... ... ... ... ... органының
өкілетті мекемелер жүргізеді. Сынақ ... үлгі ... ... ... ... ... ... сорталады.
3) өндірісті бағалау. Таңдап алынған сертификаттау құрылымы ... ... ... сапа ... ... ... ... тәсілі сәйкестік сертификатында көрсетіліп
беру.
4) сәйкестік сертификатын беру. Өнімнің сапасы жөніндегі сынақ ... ... ... және ... ... ... органында
қолданылып, өнімге қойылған талаптарға сәйкес немесе сәйкес ... ... ... ... бағалау нәтижесі жөнінде эксперттің қортындысы жасалып, оң шешім
болғанда ... ... ... ... ... ... ... арнаулы талаптар қортындысы, ветеринарлық тағы
басқа қойылатын болса, сертификат тек ... ... ... ... ... тағы ... болса сонда
беріледі. Сертификаттың пайдалыну мерзімі ... ... ... 3 жылдан көп болмауы керек.
6) инспекциялық бақылау. Сертификаттаған өнімге инспекциялық ... ... ... ... ... ... 1 мәртеден аз
болмау керек.
3.4 Шайдың ... және оның ... ... ... сипаттамасы. Шай (Thea) – шай тұқымдасына жататын мәңгі жасыл
ағаштар мен бұталар туысының бір түрі болып саналады. Оның ... ... ... ... ... екі түрі бар. ... Қытай шайы (екі түр
тармағы (қытай және ... бар) ...... ... ... ... 3 м ... ассам шайы (бірнеше түр тармағы ... ... ... ... бирма, шан, юань т.б.) бар) Үндістанның Ассам ормандарында
өсетін, ... 10 – 15 ... ... Бұл екі ... табиғи гибриді -
цейлон шайы деп аталады. Оның да екі түрі бар. Олар жер ... ... ... ... өсіріліп, өнім алынады. ТМД ... ... ... ... ... мен ... жерлерінде қытай
шайының негізінде шайдың бірнеше сұрыптары өсіріледі. Шай ағашы 100 ... ... 70 ... өнім ... - жас жапырақтардан, бүрлерден өндіріледі. Алғашқы өнім–бірінші
вегетациядан ... ... Шай ... ішінен (барлығы төртеу болады)
ең бағалысы бірінші және екінші бүрлері. ... ... ... ... айы бойы жиналады.
Шайдың ғылыми атауы – Қытай Камелиясы. Шай бұтасы күй ... жер ... мен ... ... ... ... ... сипаттамасы сәйкес шай бұтасы – тамырлы, өзекті,
көпжылдық, мәңгі жасыл ... ... ... ... орналасқан,
қалемше тәріздес, жылтыр, шеттері өткір тісті ,ұзындығы
7 сантиметрге дейін, ені 4 сантиметр,үстіңгі жағы – қою–жасыл,төменгі
жағы–ашық жасыл ... ... ... ... Hemileia ... вирусына орай Цейлонда шай
пайда болды. Бұрын Шри-Ланкада тек кофе ... ал ... ... ... ... Сол ... ... стратегиялық шешім
қабылдады: осы плантациялар орнында басқа дақылдар ... ... Бұл ... ... ... ... – нақ осы ... бастап цейлон шайының
тарихы басталады.
Барлық арал ... ... ... ... ... ... үнді шайына қарағанда неғұрлым біркелкі. Дүкенге келіп түсетін
Цейлон шайы – бұл ... ... ... ... араластырма. Оның
үстіне Шри-Ланкаға келген әр ... «шай ... ... ... Өз ... ... ену үшін ... таң атқаннан қолына себетті
алып, плантацияларды кезіп жүріп шай жинауы керек. Бірақ Шри-Ланка аралының
кәсіби шай жинаушылары – әйел ... ... иіс ... мен ... ... тыйым салынған, олар құнды шайдың нәзік жапырақтарын
зақымдамас үшін тырнақтарын ұзын етіп өсіреді. Шай жылдам ... ... ... ... шай фабрикалары плантацияға жақын жерде
орналасқан. Шайдың ең ... ... тату ... ұсынылады – сіз
олардың әрқайсысын тата аласыз. Бірегей дайындалған тұндырма «тостағандағы
өбіс» деп аталады.
Цейлон шайы 145 ... хош ... ... ретінде жеткізіледі.
Алақандай арал жыл сайын орта ... 305 ... кило шай ... Бұл
әлемдік өндірістің 10 пайызын құрайды. Америкада мәшине музейі болса, мұнда
шайдың мұражайы бар.Өзінің ... да ... 1925 жылы сол ... ... шай ... ... ... жыл өткенде кәсіпорын банкротқа
ұшырап, қараусыз қалған. Арадан 73 жыл өткенде барып, елдегі Шай ... ... ... ... ... музей салуды ұйғарыпты. 2001 жылдың 1
желтоқсанында мұражай келушілерге есігін ... ... ... ... ... ... сусынға арналған бірегей ескерткіш болып есептеледі. Мұнда
шайдың алты түрі бар. ... ... мен ... ... ... ... Етекте, орта аймақта және биік таудың басында (теңіз деңгеймен
салыстырғанда – 1200 ... ... ... ауа райы ... Нуерелия
атырабында ұшырасады. Бұл жердегі шай баяу өскенімен ең кереметі ... әрі ... мол ... өнім ... ... ... жыл бойы ... беткейінде жұмыс істеу ауыр бейнет. Отаршылар бұл жұмысқа Үндістаннан
әкелген тамилдарды жегіпті. Сол жасыл жапырақты ... ... ... епті ... анықтаған.
Шай — сергіткіш, жанды жадыратып, шөлді қандыратын сусын. Шайдың
отаны Қытай елі болып табылады. ... 4 мың ... ... ... дәрі ... ... ... емдік сусын ретінде пайдаланады.
Ол кездегі шай мен қазіргі ... ... ... Мысалы, ол
кезде шай жабайы өсімдік болатын, ал ... ... ... ... түрлері. Шай – бүкіл ғаламда кең таралған ... ... ... Шай ... ... бай. ... құрамында 20 жуық
аминқышқылы табылған, ал оның құрамында барлық алмастырылмайтын заттар:
көмірсутектер, пектиндік ... ... ... эфир ... ... да ... ... заттар шай хош иісінің қатысушылары болып
табылады. Шай ... - ... ... ... ... ғасырлар бұрын
Қытай елінде бастау алған. Қазіргі уақатта шайды 20 астам әлем ... ... ... Азиа ... : ... ... Шри Ланка,
Жапония, Индонезия елдері негізгі істеп шығарылатын елдер болып саналады.
Жиында жаңадан көрінген ... ... ... бар ... ... ... ... шайы. Бір кесе қайнатылған суға бір шай ... көк шай ... ... ... шай салынады, үстіне ыстық су құйылып, 3 минут
өткен соң алдын-ала жылытылған ... ... ... ... ... ... сораптап ішеді. Оған қант, басқа да тәтті заттар қосылмайды.
Жапон шайы. Оны әзірлеуге ½ литр қай-натылған су, 1,2 шай қасық құрғақ
шай ... ... ... салынып ұнтақталған шай алдын-ала жылытылған
ыдысқа салынады. Оның үстіне 60 градусқа дейін ысытылған қайнаған су ... шай ... ... бұл ... хош иісі бұрқырайды.
Ағылшын шайы. Бір кесеге бір шай қасық шай, оған қоса ... шай, ... су, сүт, қант ... ... қайнатылған су қосып, 5
минут ұстайды. Сосын ыстық ыдысқа аударып ... ... ... кесеге
сүт құйып (көлемі ¼ деңгейінде) шай тұнбасын қосады.
Көк шай – бұл атау Күн ... ... соң ... Шайды дұрыс
демдеу өте маңызды. Егер ыстық суды ... сәл ... ... қайнап
кетсе немесе қайнамаған болса, дәмі бұзылады деп есептеңіз.
Сары шай - өте сирек кездеседі және ... ең ... ... ... ... 600 келі ғана ... Бір ғана ... Дунтиху өзені ортасындағы
аралда өседі. Өте қатқыл, әсері күшті. ... ... ... ... ... Адам қуатын тез арада қалпына келтіреді.
Улун шайы – ... ... ашық ... ... Бас пен ... күш ... өте ... жәр-демдеседі.
Қызыл шай – (бізше қара шай) – күшті ферменттелген шай. Бұл да ... ... ... ... ... өте ... температурада кептірілген.
Қарт адамдарға қуат – күші ... ... шай – ... ... ... жан ... үшін ... жіктелуі. Шай жапырағын бірінші өңдеу кезінде фабрикалық
сорттық шай, ал шай ... ... ... ... шай сату ... ... тәжірибе бойынша бастапқы шикізат пен ... шай ... ... ... ... ... байхоа шайы (үгітілген) - қара, көк, сары және қызыл (оолонг);
2) тақта шай (пресстелген) - кірпішті ( қара және көк), ... ... көк) және ... ... және ... ... (тез ерігіш) шай тез даындалатын сұйық және ... ... көк шай ... ... – қара және көк шай, ... ... бойынша шарға
оралған.
Шай – байхоа шайы (үгітілген) және тақта шай ... ... ... шайы: қара (ең көбірек тарағаны), көк және ... ... шай ... Онда ... ... мен амин ... (16 пайыздан 25
пайызға дейін), пигменттер (бояғыш заттар 10 пайызға дейін), А1, В1, В2,
РР, С тағы да ... ... бар. ... ... ... оның
құрамындағы кофейнге байланысты. Оның ... 4 ... ... ... ... ... ... қарағанда әсері біршама жайлы, әрі ағзаға
жиналмайды. Шайдағы эфир майы 0,006 – 0,02 пайызға жуық. Ол шайға хош ... ... дәм ... Көк ... илік ... ... әлдеқайда
жоғары, 14 – 15 пайыз орнына 25 пайыз.
Қайнатылған ... ... ... ... анықтайды. Қайнатылған
жапырақты шәйнектің ... ... оны екі ... ... ... ... ... түстері: жасыл, қызыл қоңыр, күңгірт.
Соның ішінде ... ... ең ... түсі-жаңа мыс ақшаның түсі
болып саналады.
Қара байхоа шайы ... шай ... ... ... (кей ... ... тотықтырғыш процесстердің активизациялары мен қайта
өңделетін шикізаттың көлемін кішірейту үшін ... ... ... фабрика сорттары. Қара байхоа шайы құрғақ сұрыптама
кезінде шайды жапырақты (ірі) және ... ... деп ... ... ... ... шайларға жатқызуға болады. Жалпы елендер тағам көлемі 15-
17%, оны қара ... шай ... ... ... ... дәм тату ... алғашқы өңдеу специалистері
–титестерлер анықтайды. Сонымен қатар өнім ... ... ... физика-химиялық көрсеткіштері есепке алынады: шай құрамындағы
ылғалдылық 7 % көп ... ... ...... байланысты 2,8-1,8%
дейін, танин – 11-8% дейін болу керек.
Көк байхоа шайы. Көк шай ... ... ... келесі
операциялардан тұрады: булау, кептіру, бұрау және сұрұптау, кептіру, құрғақ
сұрыптау.
Қара және көк байхоа шайының сауда ... ... ... ... ... ... ... шығарылады, оларды өсірілген жері бойынша
(үнді, қытай, цейлон,т.б) атайды және сорттың реттік ... ... ... ... ... ... ... бір аймақтан,
сондай-ақ көлемі 25-40% құрайтын импортты аралас шайды ... ... Қара ... шайы ... ... сорттарына бөлінеді:
Букет, экстра, жоғарғы, бірінші, екінші, үшінші.
Көк байхоа шайы экстра сортынан басқа барлық сортарға бөлінеді. Ал
импортты ... ... пен ... сорттарынан басқа қалған сорттарда
шығарады. Шайдың барлық түрлерінде көгеру мен ... иіс ... ... бөтен иіс, дөрекіленген бөлшек сабақтар, сары шай ... т.б ... ... Қара және көк ... ... ылғалдылығы 8,5% көп емес,
қара шайда ... – 2,8-1,8% аз емес ... ... , көк ... ... 1,8% аз ... қара ... барлық сорттарында танин – 11-
8 %, көк шайдың барлық ... 12% аз ... ... ... ... ... құрамы. Шикізат сапасына байланысты шай жапырағының
дымқылдығы 73-81%, ... ... 19-27 % . ... ... ... ... 3-
7% шейін төмендейді, ал құрғақ заттардың мөлшері 93-97 % жоғарылайды. ... және ... ... ... экстрактивті заттар - ең маңызды
көрсеткіші болып саналады, оларға танин, ақуыз, ... ... ... ... ... суда ... ... компоненттері жатады. Шай жапырағында ... ... 41-58%, ал ... қара ... ... - ... ... өсімдігінде кофеин жиналып пайда болады, ол шай жапырағының ... 2-4% ... ... құрайды. Шай жапырағының химиялық құрамына тән
ерекшелігі құрамындағы жоғарғы ақуыз қоспасының болуы – ... ... ... артық жаңа шай жапырағында ең аз көлемде альбумин болады.
Шай жапырағының жасы ... ... оның ... ... және ... ... шай иісінің құрылуына басты роль атқаратын ақуыз қоспасы – амин
қышқылдары.
Шайдың ... ... ... ... құрамындағы P-
дәрумені ... ... ... P ... бар ... бүткіл
әлем бойынша тең өсімдік жоқ.1г ... қара ... ... құрамында 100 мг P
- белсенді қосулар (10%), ал көк бахоа шайында – 200 мг (20%). Жаңа ... ... ... бай, ... өңдеу кезінде С-дәрумені
азаяды, әсіресе ферменттелген шайларда(қара және қызыл). Әр түрлі 100 г ... ... ... ... (мг): С ...... – 0,03-0,1, рибофлавина – 0,6-1, никотин қышқылы – 5,4-15,2,
пантотен ... – 1,4-4. ... ... К ... мен ... ... ... Р дәрумені адам ағзасына С дәруменінің жақсы сіңуіне
көмектеседі.С дәрумені жетпеген адамға көк шай ішу ... Көк ... ... ... адам ерте ... Ол ... тамыр ауруларына, әсіресе,
қан тасу мен атеросклероз сырқатын емдеуге шипа. Адамдардың ерте ... ерте ... ... ... мен ... ... ... екендігі белгілі. Ал көк шай құрамында поливитаминді бұл ... ... ... ... ... мақсаттарда сәтті
қолдануға мүмкіндік мол. Тұнба ... ... мен ... оның ... ... күші де бар. ... жапон елінде көк
шай жоғары ... ... ... ақ ... бетіне төгіп оның салмағының ... ... ... ... сабақтары мен шаңын, алтын типсаның
болуын ... ... ... шай біртекті, сама жақсы оралған, саманың
басқа мөлшерлі қосындыларынсыз болады. Алтын ... ... ... нәзік
шай материалдарынан жасалғанын білдіреді. Ал сабақтардың бар болуы, ... ... ... ... және ... сұрыпталмағандығын
көрсетеді. Оралмаған самалар шайдың сапасына кері ықпалын көрсетеді..
Талдауды өткізу реті. 3 г шай ... ... ... ... ... суға (125 мл) ... минут өткеннен кейін шәйнектегі тұнбаны
самасы түсіп кетпейтіндей етіп арнайы ақ ... ... ... ... ... қою ... ағу үшін шәйнекті бірнеше рет қағып сілкиді.
Қара байхоа шайының бірнеше үлгісін бағалау ... ... ... ... Шайдың барлық үлгісін бір уақытта бірдей көлемді қайнаған су
құяды және қайнаудың бірдей ұзақтылығын сақтайды. ... ... ... ... және тұнбаның мөлдірлігін анықтайды. Ашық-жасыл,
сұрлау және тағы басқа реңдер тұнбаның кемшіліктері ... ... ... ... сапасын анықтайды: дәмі мен иісін, сонымен қатар көрсетілу
дәрежесі, ауыз қуырарлық дәмін, шайға тән емес бөтен ... ... ... хош иісі оның ... эфир ... ... ... келесі иістер жатады: шірігендік, қышқыл,
түтін, шөптің иісі.
Шайдың емдік шипасы. Шай адам ... ... ... үшін ... ... және ... ... Шай ішкен кезде адамның ойлау жүйесі
мен есте сақтауы азда болса ... ... ... ... ... адамға психикалық ауыртпалықтар (депрессия) ... ... ... тырысады.
Жас шай жапырағының шырынымен, шай шырын сөлімен немесе ұнтақталып,
үгітілген кепкен шаймен дененің күйген ... ... ... көк ...... ... және аяғы ауыр ... автокөлікте
шайқалғаннан, теңіз сырқаттарынан болатын құсып, ... ... ... ... Көк шайдың қою тұнбасы денедегі сыртқы жараларды, тіпті жүйелі
пайдаланған жағдайда асқазан мен аш ішек жараларын жазады. Көк шай ... ... ... Көк шай өкпе ... ... ауруының қатерін
төмендетеді . Шайды сақтау және қайнату көп ... ... ... ... ... мен ... шайларының жоғарғы сорты, үнді және
цейлон деп аталатын шайларды өндірген кезде олардың хош иісі мен ... ... ... жағдайлар қатаң сақталады.
Кешегі шаймен көзді сүртсе, қызарғаны басылады. Таңертеңгі және кешкі
тіс тазалар алдында онымен ... ... ... түбі ... ... да ... уланған адам ағзасын емдеуге пайдаланған. Онымен ауыр
тері жарақаттарын емдеп, дене еңбегімен шұғылданғанда ... үшін ... Шай ... ... ... алатын күшке ие. Негізінен, ол –
сүзек, дизентерия ... аса ... ... жояды. Шай қан құрамын,
жүрек жұмысын жақсартады. Шай бүйрекке тас ... ... ... қан ... ... ... ... Көк шайдың пайдасы мол.
Көк шай адамды семіртпейді, несеп бөлу мен ... ... ... ... қан қысымын төмендетеді, адам жанын сергітіп, сейілтеді. Көк
шайда жан мен ... ... ... бай. ... өскен шай
жапырағында С,В1,В2,А,Р дәрумендері бар деп, оны беталды іше ... ... ... ... ... ... 10 кестеде ГОСТ 1938-90 бойынша
шай сортарының ... ... ... 10. ГОСТ 1939-90, 1938-90 ... шай сортарының
органолептикалық көрсеткіштері
|Көрсеткіштің |жоғарғы ... ... ... ... | | | | ... мен дәмі ... иіс, ... иіс ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |дәм ... дәм ... ... ... ... ... |Мөлдір, ... ... ... ... ... ... |, реңі қызыл|
| ... ... | ... | |
| | | ... | ... ... ... |Біркелкі емес,|Біркелкі |
|жапырақтың |жасыл реңді ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... ... ... ... емес, |
|жапырағының |біркелкі, |тегіс, оралған |жеткіліксіз |дұрыс ... ... ... ... | ... ... |
|Ұсақ ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... | | | ... 1939-90 бойынша шай сорттарының физика –химиялық көрсеткіштері
келесі 11 кестеде ... ... ең ... көрсеткіші - оның иісі, өте күрделі ұшқыш
заттардың қоспасы- шай эфир ... Шай ... ... орау ... ... жүріп жатқан кезде жаңа хош иісті заттар жиналып, пайда
болады. Жаңа ферменттелген ... эфир ... ... ... ... ... 11. ГОСТ ... шай сорттарының физика –химиялық
көрсеткіштері
|Көрсеткіштің аты |жоғарғы |бірінші ... ... ... | 8,0 ... ... %, | ... емес | ... ... |35 |33 |31 |30 ... | | | | ... массалық | | | | ... %, кем емес | | | | ... | ... ... | ... ... | ... және ... | |
| | |
| |0,0005 ... | 0,0007 ... ... ерігіш қанттың құрамы 3-4,7% , ал клетчатка мен
гемицеллюлоз - 7,9-16,8%. Шай ... ... ... ... ... тәттірек дәмі және ылғал тартқыштығы оны өңдегенде пектин
заттарынан ... ... Шай ... ... ... сары ... (каротин, ксантофилл, лютеин, виолоксантин, неоксантин
және тағы басқа) – өңдеу кезінде ... ... ... ... құрамын анықтау. Анализді ... ... ... үшін 10 г ... 300 мл ... ... ... үстіне 150
мл дистирленген суды құяды. Шайды 5 минут кайнатады.
Қайнағаннан ... ... ... 200 мл ... воронка арқылы
құяды. Шыны ішінде қалып қалған шайдың ... ... ... ... ... Колба мен оның ішіндегісін 20 ̊С ағын сумен суытады ... ... ... үстінен дистирленген су құяды. Колбаның ішіндегісін
шайқап 2-3 минут ... ... ... ... ... ... арқылы
сұықтың (75-100 мл) бөлігін құрғақ колбаға немесе шыныға сүзеді.
Алдын ала өлшенген фарфорлы шыныға тамызғыш арқылы 25 мл ... ... су ... ... ... ... кейін
фарфорлы шыныны қалдығымен кептіргіш шкафына (кептіру температурасы 90-95
̊С) 2,5 сағатқа қояды. Суығаннан кейін эксикаторда ... және ... ... анықтайды.
Х пайызды құрғақ заттарды қайта есептеудегі экстрактивті заттардың
көлемін мына формула арқылы анықтайды:
Қоқымдарды анықтау. ... ... ... Сым ... ішіне 100 г
шайды салып, 3 минут арасында сілку арқылы елейді (минутына 100 – 120 ... Сым ... ... ... ... ... ... өлшенеді.
Танин құрамын анықтау. Танин – шайдың ең ... ... ... Ол ... ... ... күрделі қоспасы болып саналады. Шайдың
құрамында қаншалықты танин көп болса, соншалықты шайдың сапасы ... ... ... Шай ... ... ұнтақтағышта ұсақтайды.
2,5 г ұсақталған шайды өлшеп, 250 мл колбаға ... 200 ... ... суға ... да су моншасына 45 минутқа салады.
Алынған экстрактты 250 мл ... ... ... ... Колбаның
ішіндегісін 20 ̊С дейін суытады және ... ... ... ... ... ... соң оны шайқап, қағаз фильтр арқылы құрғақ колбаға
сүзеді.
Тамызғыщ арқылы 10 мл сүзіндіні іріктеп, алдын ала 750 мл ... мен 25 мл ... ... ... буландырғыш шыныға салады.
Тұрақты шыны шыбықпен араластыру ... ... 0,1н ... қышқылды
калий ерітіндісін титрлейді. Сонымен бірге көк түс ... ... ... сары ... реңді түске айналады.
Титрлеудің аяқталғанын жасыл түстің жоғалуынан және таза сары түстің
пайда болуынан ... ... ... ... 0,1н ... ... ... миллилитрмен орнатады.
Шайдың қорапталуы және шайдың сақталуы. Сауда сортты шайды 25, ... 100 және 125г ... және ... ... пәшкілерге және қораптарға
өлшеп орайды, бір стақан үшін ... ... таза ... 2г, ал ... ...... ... ағаштан және пластмассадан
жасалынған көркем ресімделген шәйнектер мен ... ... ... ... ... ... 8 ай.
Дәмді әрі хош иісті шай тұнбасын алу үшін оны құрғақ орында, ... ... ... шай ... ... ... ... сапасы мен хош
иісі көбінесе дүкен мен үйде сақтау кезінде нашарлап кететін болғандықтан,
мамандар шайды құрғақ жерде ... ... ... Құрғақ шайдың иіс тұтқыш
қабілеті өте жоғары болғандықтан, оны иісі күшті жермай, балық, әтір, ... ... ... ... ... ... бірге сақтауға болмайды. Олай
жасалса, шай жаңағы ... ... ... өз ... тез ... ... мұндай шайды қайнатқан кезде жағымсыз дәм пайда болады. Сол себепті,
шайды саңлаусыз жабылатын ыдыста сақтау – басты шарт.
Шай ... ... және оның ... ... ... ... зерттеулерінің әр түрлі әдістері (химиялық, газды
хроматография, қағазды, т.б) ... ... ... ... ... ... шайдың органолептикалық зерттеулерін алмастыра алмайды.
Органолептикалық құрамын дәм тату специалистері – ... ... ... Бұл жүйе ... ең ... шай ... 1,5 баллмен, ал
одан жоғарғы сорттады 5,5 және одан жоғары баллмен бағалайды.8-10 баллдары
әлі қол ... баға ... ... ... ... ... бірінші
дәрежелі жоғарғы сорты 6,25-8 баллмен, екінші дәрежелі жоғарғы сорты (В-2)
— 5,25—6,0 баллмен, ал ... ... – 4,75-5,0 ... ... күні органолептикалық әдіс 1-2 минут ішінде шайдың барлық
қасиеттерін анықтайтын ... ... әдіс ... табылады. Келесі 12
кестеде ГОСТ 1939-90 бойынша шай сапасын бағалау шкаласы ... 12. ГОСТ 1939-90 ... шай ... бағалау шкаласы
|Сапасы |Бағасы, балл |Аналог ... ... |
| | | ... | ... (Common) |1-2 ... |DOST |3-ші сорт ... |2,25-3,0 ... |FANING |2-ші сорт ... | | | | ... | | | | ... |3,25-4,0 |2сорт |- |2-ші сорт ... ... ... |1-2 ... |BOP 1 ... |
|(Good medium) | | | | ... (Good) ... ... |BOP ... ... ... ... |PS ... ... | ... | | ... ... ... |Жоғарғы сорт, |P ... ... highest) | ... | | ... ... |Букет |OP ... ... ... ең маңызды көрсеткіші оны қайнатқаннан кейінгі
бірінші 1- 2 минутта ... ... - оның ... ... ... ... ... шоғарланады. Шайдың эфир майлары ... оның ... шай ... ... ... 5 минут өткен соң
анықтауға болады. Ол үшін шәйнек ішіндегі қайнатылған ... ... ... ... ішке ... ... ... Титестерлік тәжірибеде
сапалы шайды анықтағанға ... ... ... ... қоспасы, герань, қара қарақат иісі, т.б. Сондай-ақ ... және ... ... шай ... жағымсыз иістер:
көгерген , түтінделген, шөпті, дымқылдық, ... және тағы ... ... ... Шай ... ... кезінде ылғалдылық, шай құрамындағы
қоқымдар, металл қоспалары, танин және кофеин ... ... ... беру үшін ... көрсеткіштерімен бірге ... ... ... мен ... да компоненттерін анықтайды. ... емес ... ... әр ... ... иіссіз жақсы желдетілген
таза орында сақтау қажет. ... шай ... ... ... ұзындығы 4-5 жәшік, ... ... 5-10см ... мен ... ... 50см орналастырады. Әр түрлі шай ... әр ... ... ... ... мерзімі қарастырылған,
мүмкіндіктер мен оның ары ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары экспертиза жолымен шешіледі.
Сараптауға цейлондық қара байхоа шайы, түйіршектелген кения қара ... көк шай ... ... 13 ... ГОСТ 1938-90 бойынша шай сорттарының
органолептикалық көрсеткіштерінің сипаттамасы көрсетілген.
Кесте 13. ГОСТ 1938-90 бойынша шай сорттарының органолептикалық
көрсеткіштерінің сипаттамасы
|Көрсеткіштің |Цейлондық екінші ... ... ... |сортты жапырақты |жоғарғы сортты ... ... ... ... байхоа шайы |кения қара шайы |көк шайы |
| ... ... ... қара байхоа шайы, түйіршектелген кения қара шайы
мен көк шай ... ... 14 ... ГОСТ 1939-90 ... шай ...... көрсеткіштері көрсетілген.
Кесте 14. ГОСТ 1939-90 бойынша шай сорттарының физика – ... аты ... ... ... ... |
| ... ... |жоғарғы сортты |бірінші ... |
| ... ... шайы ... қара шайы ... көк шайы |
| ... |нақты ... ... ... | 31 | 35 | 33 ... | | | ... ... | | ... % кем емес | | | ... | 0,0005 | 0,0005 | 0,0005 ... | | | ... ... % | | | ... ... Ірі ... | | ... | | | ... ... көрсеткіштері. Шайдың сапасы мен сұрыптылығын анықтау
бес сапалы көрсеткіш ... ... ... арқылы жүргізіледі:
1) сыртқы түрі; 2) тұнба қарқындылығы; 3) хош иісі; 4) дәмі; 5) қайнатылған
жапырақ түсі.
Талдауға дайындау:
1. ... ... 100 г ... үлгі ... және жұқа ... ақ
параққа
себіледі.
2. Алынған үлгіден өлшеу ағаттылығы 0,1 г артық емес 3 г шай алынады, ... ... ... ... ... суды 4-6 мм ... қайнаған
суды құйып қақапағын жабады. 7 минуттан кейін (көк шай үшін) және 5
минуттан кейін ... ... ... шайдағы тұнбаны арнайы ... ... ... рет сілкіп, тұнбаның соңғы ең қою тамшыларын
түсіріп төгеді.
3. Шайды талдау тұнбаны ыдысқа құйғаннан ... 1-1,5 ... ... жүргізу:
1. Құрғақ шайдың сыртқы түрі оны күндізгі жарықта немесе жасанды анық жарық
кезінде тексеру арқылы анықтайды.
2. Түсінің қарқындылығы, түсі және ... ... ... ... ... ... қайнатқандағы будан анықтайды. Хош иісін анықтаған
жағдайда шайға тән емес ... ... мен ... ... Содан кейін
шайдың дәмін, оның толықтығын, анықтық деңгейін және ауыз қуыратындығын,
сондай-ақ шайға тән емес бөтен татымдарды анықтайды. Қайнаған ... оны ... ... ... ... ... сапасын анықтау үшін сараптамаға үш үлгідегі шайлар алынды.шайдын
үлгілері 1 суретте көрсетілді:
Сурет 1. ... ... ... көп ... шай ... ... шайларды
таңдау себебіміз бағасы қолжетімді,қаптамалары ыңғайлы,жеке және ... ... ... ... шай ... ... 2 ... келтірелген.
Сурет 2. Үлгілердің маркіленуін тексеру
Шай маркаларына сәйкес 2 үлгідегі ... ... ... ... келірілген яғни эстетикалық көрінісі жақсартылған.
Әр үлгіден 100 г мөлшерде шай ... ... үшін ... қолдандым (сурет 3).
Сурет 3.Шай мөлшерін өлшеу
Шай мөлшерінде ауытқулар жоқ
Өлшеген шайдын түсін,сыртқы түрін қарастырдық.Түс сипаттамасы 4
суретте ... ... түр ... ... ... ... фото бойынша улгілердің түстеріне талдау 16
кестеде келтірілген.
15 кесте Органалептикалық қасиеттері
|Қасиеттері |№1 |№2 |№3 ... ... ... пен |Түйіршікті |
| ... ... ... ... ... ... ... |, қою қызыл қара |
| | ... ... | ... |Жағымды ... ... ... ... ащщы ... ашық дәмі |Су ... дәмі бар |
| |бар |бар | ... |Тез ... ... ... |Тез ... |
|қарқындылығы | | | ... ... сары ... сары |Қоңыр сары, өте ашық |
|жапырақ түсі | | | ... түсі |Қою ... ... қою ... |Қою сары ... ... шай ... ... ... қарап lipton шайына
10 балдық шкалада (8 балл) ... ... ... (8 ... шайдын
сипаттық қасиетінің жоғары денгейде екенін көрсетеді
Шай сапасының ең маңызды көрсеткіші - оның иісі, өте күрделі ұшқыш
заттардың ... шай эфир ... Шай ... ... орау ... ... ... жатқан кезде жаңа хош иісті заттар жиналып, пайда
болады,шай иісін анықтау кезі 5 суретте көрсетілген.
Хош иістілігі ең ... шай ... ... бойынша 3-ші үлгіде,бул
шайда шайға тән хош иістіліктен көрі басқа қоспалардың иісі шығады.Яғни
шайға қосымша ... ... ... ... тату шай ... нақты анықтаудың ең дұрыс әдісі ... ... ... 6-ші ... ... дәмі дәм ... жеке ... қасиеттіне байланысты
болады.Сондықтан дәмді кем деген де 7-10 адам тату керек.
Шайдың ... ... ... ... қайнатылған
жапырақтың,тұнбаның түсі болып табылады.7-ші ... ... ... 7 ... ... ... бойынша 1 үлгі утымды,жапырақтары тез батып
қайта бетіне шыққан жоқ.Шайды тұтынуға дайын.
Шай сапасының ең маңызды көрсеткіші - оның иісі, өте ... ... ... шай эфир майлары. Шай жапырағын ... орау ... ... ... ... кезде жаңа хош иісті заттар жиналып, пайда
болады. Жаңа ферменттелген жапырақтағы эфир майларынаң жалпы ... ... ... ... ... ... ... құрамы 3-4,7% , ал клетчатка мен
гемицеллюлоз - 7,9-16,8%. Шай ... ... ... сары ... ... ... ... виолоксантин, неоксантин
және тағы басқа) – өңдеу кезінде ... ... ... ... ... ... кездегі республикамыздың
өндірілетін және шетелдерден әкелініп жатқан азық-түлік, ... ... адам ... үшін ... сапасы да сұраныс деңгейінде
болуы тиіс. Өндірілетін ... және ... ... ... ... ... сай болуы үшін, өндірістік сапа көрсеткішін
және өнім мен ... ... ... ... ... ... шығаруға,
ол өнімдердің сапасы ішкі және халықаралық бәсекелестікке ... ... ... және ... ... ... сертификаттау үшін
арнаулы білімі бар, білікті және ... ... ... ... өткізу үшін арнаулы аттестацияланған сынақ
зертханалары қажетті ... ... ... құқықтық
құжаттармен қамтамасыз етілуі тиіс. Сонымен қатар, сынақ ... ... ... ... ... зертханаларда сыналып алынған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы Қазақстан Республикасының Заңы
2 Техникалық ... ... ... ... ... СТ РҚ 1.1-2000 ... Республикасының мемлекеттік стандарттау
жұйесі.
4 СТ РК 3.0-2001 Қазақстан Республикасының ... ... ... жағдайлар.
5 Г.Х. Шәбікова, Х.Қ. Оспанов, Р.Р. ... Л.И. ... ... және сертификаттау негіздері. Алматы ҚазҰУ. 2002 ж.
6 Лифиц И.М. Стандартизация, метрология и сертификация. ... 2005 ... ... стандартизации, метрологии и сертификации. Учебник для ВУЗов
под ред. В.М.Мишина. М.: Юнити-Дана, 2007 ... ... . Е.С. ... ... и сертификация. Учеб.
пособие. Алматы, 2006г.
9 Крылова Г.Д. ... ... ... метрологии. – М.,
ЮНИТИ, 2000 г.
10 Маркин Н.С. Практикум по метрологии. – М.: Издательство стандартов,
1994 г.
11 Боряев В.Е. Качество, безвредность и ... ... для ... ... ... ... 1998.- 47 ... Гончаров В. Д. Маркетинг продовольственных товаров в России. – М.:
Финансы и статистика, ... ... В.Я., ... В.А. ... экспертиза,
стандартизация. – М.: Юнити, 2006. – 186с.
14 Коробкина З.В., Страхова С. А. Товароведение и ... ... - М.: ... 2003. ~ 352 ... ... Г.Н. ... продовольственных товаров: Учеб. для
вузов / Г.Н. Кругляков, Г.В. ... - ... н/Д: ... 2000. - 448 с.
16 Кругляков Г.Н. ... ... ... Учеб. для
вузов / Г.Н. Кругляков, Г.В. ... - ... н/Д: ... 2000. - 448 ... ... М. Стандарттау, сертификаттау және ... Оқу ... ... - ... Фолиант, 2011. - 112 б.
18 Крылова Г. Д. ... ... ... ... ... ... ЮНИТИ, 1998. – 479 с.
19 Лифиц И.M. Теория и практика оценки конкурентоспособности товаров
и услуг.-М.:Юрайт-М,2001.
20 ... И. В. ... ... ... – М.: БЕК,
2000. – 368 с.
21 ... Е. Н., ... Э. В. ... метрология и
сертификация: Лабораторный практикум для студентов заочной формы ... 351100 ... и ... ... / СКИ БУПК. –
Ставрополь, 2002. – 60 с.
22 Николаева М.А. ... ... – М.: ... ... – 281 ... ... М.А. ... потребительских товаров:
Теоретические основы: Учебник для вузов. – М.: НОРМА, 1997. – 278 с.
24 Памбухчиянц В.К. ... ... и ... ... – М.: ИВЦ ... 1998. – 320 ... ... Т.Н. Экспресс-методы оценки качества продовольственных
товаров.- М.: Экономика, 1988.- 111 с.
26 Пономарева В.Е. Идентификация и фальсификация пищевых продуктов:
Сборник ситуационных задач.- ... ... ... 200.- 42 ... ... ... сертификации пищевых продуктов и
продовольственного сырья.- Санкт-Петербург, 1999.- 180 с.
28 Руководство по методам анализа качества и ... ... ред. И.М. ... В.А. ... М.: ... ... 342 ... Родина Т.Г. Сенсорный анализ продовольственных товаров: Учеб. М.:
Академия, 2004.- 207 с.
30 Сергеев В.Н. Стандартизация, сертификация и качество ... // ... ... - 2002. №6.
31 Справочник товароведа продовольственных товаров. т.1-2.- М.:
Экономика, 1986, 1987
32 Скурихин И.М., Нечаев А.П. Все о пище с ... ... ... ... – М.: Высшая школа, 1991. – 288 ... ... С.А. ... в ... производстве, ассортименте,
качестве и хранении соков. – М.: 1988. – 248 с.
34 Справочник товароведа продовольственных ... т.2.- ... 1987.- 319 ... Ступин А.С. Семин О.А. Стандартизация и качество продовольственных
товаров. – М.: Экономика, 1983.
36 ... В.И и др. ... ... ... - М.: Изд-во
«Дашков и К0», 2000. - 620 с.
37 Хлебников В.И. Технология товаров ... ... дом ... и К0", 2000.- 427 ... ... P.M. Технология производства чая. - М.: Агропромиздат,
1988. -160 с.
39 ... И.И., ... М.А. ... и ... чая. - ... 1989. - 391 ... ... И.П. Товароведение и экспертиза вкусовых товаров.- М.:
Издательский дом "Дашков и К0", 2000.- 404 с.
41 Чепурной И.П. ... ... ... дом ... и К0", 2000.- 120 ... Чепурной И.П. Идентификация и фальсификация продовольственных
товаров. - М.: Дашков и К0, 2002. - 460 ... ... Н.М., ... Т. И. ... ... - М.: ... -272 с.
44 Шепелев А.Ф., Печенежская И.А. Товароведение и экспертиза
продовольственных товаров. Ростов-на-Дону, 2004. – ... ... ... ГОСТ 26930-86 ... и ... ... Методы определения
мышьяка»;
48 ГОСТ 1937-90 Чай черный байховый ... ... ГОСТ 3716-90 Чай ... ... нефасованный. Технические
условия.
50 Книга о чае. - Смоленск: Русич, 1997. - 512 ... ... ... РК, ... ... ... ... өлшеу әдістері және т.с.с.
Мемлекеттік басқару органының нормативті актісі
ҚР комитетінің қаулысы
ҚР үкіметінің қаулысы
Заңды актілер
ҚР заңдары
Өз еркімен растауды қажет ететін ... ... ... ... ... ... ... сапа менеджмент жүйесі
Саладағы персонал:
-бұзылмай-тын бақы- лау
-автотранс-порт, жыл-жымайтын мүлік, жерді бағалау
-дәнекерлеу және т.б.
АҚ «Ұлттық сараптау және ... ... ... АҚ ... ... және ... орталығының» -
директоры – ұйымдық сәйкестігін растау бойынша басшы
Бейтарап комитет
Сапа бойынша басшының өкілеттілігі
Басқарушы совет
Аппеляциялық комиссия
Импортталатын ... сапа ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтерді растайтын бөлімше
Алматы филмалының АҚ «Ұлттық сараптау және сертификаттау орталығы» Директор
Сәйкестікті растау ... ... ... ... АҚ «Ұлттық сараптау және сертификация орталығының»
құрылыс, өндірістік, радиоэлектроникалық және тұрмыстық тауарларды сынау
зертханасының бөлімшесі
Сынақ зертханасының бөлімшесінің бастығы
Өндірістік тауарларды сынақтан өткізу ... ... және ... тауарларды сынақтан өткізу секторы
Сектор басшысы
Құрылыс тауарларын сынақтан өткізу секторы
Сектор басшысы
Сынақты ... ... ... ... өткізу мамандары

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сертификаттаудың халыкаралық тәжірибесі4 бет
1. Ұңғының түп маңы аймағын құм тығынынан тазарту» «2. Ұңғының түп аймағын фенолформальдегиді шайырмен бекіту26 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
«Аңырақай шайқасы» және оның тарихи маңызы5 бет
«Аңырақай», «Орбұлақ» және өзге де шайқастар7 бет
Абай оқыған шығыс шайырлары27 бет
АҚ Ұлттық сараптау және сертификаттау орталығы94 бет
Аңырақай шайқасы18 бет
Аңырақай шайқасы және оның маңызы6 бет
Аңырақай шайқасының маңызы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь