«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.3
І Грамматика және тіл дамыту
1.1 Грамматика сабақтарының мақсаты мен міндеті ... ... ... 4.9
1.2 Грамматикаға үйретудің әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ..9.15
ІІ. Грамматикалық сабақтар
2.1 Грамматика сабақтарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... 16.20
2.2 Грамматика сабақтарында қолданылатын көрнекіліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.26
ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27.28
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Кіріспе
Грамматика (грек. лат.grammatike (techne) — әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу енері, лат.gramma — әріп) —
1. тілдің ішкі (граммат.) құрылысы, яғни сөз тудыру, сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену формаларының, категорияларының, сөздің бір-бірімен байланысуы, сөз тіркесінің, сөйлем құрлысының жүйесі;
2. тілдің граммат. құрылысын, оның заңдылықтарын зерттейтін, яғни тілдегі сөз таптарын, олардың түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, сөздің бір-бірімен тіркесу тәсілдері мен түрлерін, сөз тіркестері құрлысын, сездердің сөйлемдегі қызметін, сөйлем жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір сапасы.
Граматика деген ұғым тілдің құрылысы ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
1. сөзжасам процесінің тәсілдері — сөз тудырудың жолдары мен түрлері, тілдің сез байлығын молайту амалдары;
2. морфология — сөздің граммат. мағыналары мен формалары, граммат. категориялар, сөздің морфол. құрамы мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен сипаты;
3. синтаксис — сөздердің бір-бірімен байланысу тәсілдері мен түрлері, сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
Курстық жұмыстың өзектілігі. Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп алынатын материалдар оқушыларға тәрбие беру жағынан да маңызды, бағалы болуға тиіс. Ал сабақ жүргізу процесінде қолданылатын әдістемелік әдіс-тәсілдер тақырыпты оқушылар жақсы түсіну үшін жағдай жасап қана қоймайды, соған сәйкес, балалардың жан-жақты дамуына да әсер еткендей болғаны жөн. Дағды мен шеберлік әрдайым жаттықтыру жұмыстарын талап етеді, мұғалім балалардың алдарына белгілі бір мақсат қойып, соған жету жолдарын қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті орындау барысында оның айтқан, көрсеткен тәсілдерін шеберлікпен қолдануға үйренеді, дағдылана түседі.
Курстық жұмыстың мақсаты. Грамматика мен жазудың әдістемесіндеқазіргі кезде мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ескеріледі. Мектептерде үлгермеушілікке қарсы күрес барысында көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады.
Пайдаланылған әдебиеттер.
P. С. Әшіров «Жай сөйлем синтаксисі» A 1983 ж (145 - 161 б)
Бастауыш мектеп № 9 - 2005 ж (14 - 16 б)
М. Балақаев, Т. Сайрамбаев «Қазіргі қазақ тілі» А. 2004 ж (163 - 178 б) Бастауыш мектеп № 3 - 2003 ж
Ушинский К. Д. «Балаларды тәрбиелеу және оқыту жөнінде таңдамалы пікірлері». А. 1951 (72 6)
Жазыбаев М., Асқарбаева А., Рахметова С. «Бастауыш оқытудың тиімділігін арттыру» А. 1968 ж
Бозжанова К. «Кіші жастағы оқушылардың оқу дағдысын қалыптастыру» А. 1999 ж
Байқаутова О. «Бастауыш мектепте синтаксис материалдарын оқыту» А. 1997 ж
Сарыбаев Ш. X. «Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері» А. 1952 ж Байтұрсынов А. «Тіл тағлымы» А. 1952 ж
Қазыбаев С. «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» А. 1987 ж
Қоянбаев С. «Қазақша педагогикалық сөздік» 1993 ж
С. Рахметова «Бастауыш мектеп методикасы» А. 1998 ж
Қ. Қадашева «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» А. 2005 ж
Н. Құрманова «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» А. 2004 ж
Құлмағанбетов, А. Исанова, М. Исинғарина «Бастауыш мектепте казақ тілін оқыту әдістемесі» А. 1997 ж
Қазақстан Республикасы бастауыш мектептың мемлекеттік стандарты. Алдамуратов Ә. «Оқушылардың грамматикалық ұғымдарды меңгеру психологиясы» А. 1983 ж
К. Аханов. «Тіл біліміне керіспе» А. 1997 ж
Л. А. Бектұрғанова «Ана тілін жүйелі оқыту және оқушылардың өзін - өзі басқаруы» Шымкент 2001 ж
        
        4БББ-11А б/б
Иманмәдиева Ш
Курстық жұмыс
педагогика және салалық технологиялар ... 0105000 ... ... ... ... ... ... Д. ... ... және ... технологиялар колледжі
КУРСТЫҚ ЖОБА БОЙЫНША
ТАПСЫРМА
Курсы бойынша: 0105000 ... ... ... ... ... мамандығы: 0105000 ... жоба ... ... ... ... ... ... қажет етеді:
Мазмұны
Кіріспе............................................................................................................................2-3
І Грамматика және тіл дамыту
1.1 Грамматика сабақтарының мақсаты мен міндеті.....................................................4-7
1.2 Грамматикаға үйретудің әдіс-тәсілдері....................................................................7-12
ІІ. Грамматикалық сабақтар
2.1 ... ... ... Грамматика сабақтарында қолданылатын көрнекіліктер.....................................17-22
ІІІ.Қорытынды.............................................................................................................23-24
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер...................................................................................25
Графикалық жұмыс
4199961768661 Бет ... ... ... уақыты
21994911801910Тапсырманың бітіру мерзімі
Жетекші ... ... пән ... ... ... ... және тіл ... Грамматика сабақтарының мақсаты мен міндеті............4-7
1.2 Грамматикаға үйретудің әдіс-тәсілдері..........................7-12
ІІ. Грамматикалық сабақтар
2.1 Грамматика сабақтарының түрлері................................12-16
2.2 ... ... ... ... ... ... ... (грек. лат.grammatike (techne) -- әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу енері, лат.gramma -- әріп) --
1. ... ішкі ... ... яғни сөз ... ... тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену формаларының, ... ... ... ... сөз тіркесінің, сөйлем құрлысының жүйесі;
2. тілдің граммат. құрылысын, оның ... ... яғни ... сөз таптарын, олардың түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, сөздің бір-бірімен тіркесу тәсілдері мен түрлерін, сөз ... ... ... сөйлемдегі қызметін, сөйлем жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір ... ... ұғым ... ... ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
1. сөзжасам процесінің тәсілдері -- сөз тудырудың жолдары мен түрлері, ... сез ... ... ... ... -- сөздің граммат. мағыналары мен формалары, граммат. категориялар, сөздің морфол. құрамы мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен ... ... -- ... ... байланысу тәсілдері мен түрлері, сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
Курстық жұмыстың өзектілігі. ... мен емле ... үшін ... ... ... ... ... беру жағынан да маңызды, бағалы болуға тиіс. Ал сабақ жүргізу процесінде қолданылатын әдістемелік әдіс-тәсілдер тақырыпты оқушылар жақсы түсіну үшін ... ... қана ... ... ... балалардың жан-жақты дамуына да әсер еткендей болғаны жөн. Дағды мен шеберлік әрдайым ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсат қойып, соған жету жолдарын қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті орындау барысында оның ... ... ... ... ... үйренеді, дағдылана түседі.
Курстық жұмыстың мақсаты. Грамматика мен жазудың әдістемесіндеқазіргі кезде мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған ... де ... ... үлгермеушілікке қарсы күрес барысында көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе ... ... және тіл ... Грамматика сабақтарының мақсаты мен міндеті
Бастауыш мектептерде оқытылатын ана тілі прәнінің басты бөлімінің ... ... ... ... ... ... құрылысын меңгерту, грамматикалық заңдарды білгізу мүддесіне бағындырылады. Өйткені оқушылардың жалпы білімін, ой-өрісін, сауаттылығын тіл мәдениетін арттыруда ... ... ... маңызы ерекше болып табылады.
Жалпы білім беретін бастауыш мектептердегі ... ... алға ... ең ... ... ана ... ... грамматикалық құрылыс ерекшеліктерін білгізу, оның байланыстарын меңгерту болып ... ... ... толығымен бастауыш мектепте орындала қалмайды, өйткені грамматика бастауыш мектептерде ғана оқытылып қоймайды. Оның өрісі кең, жоғары ... да, ... оқу ... ... ... де ... Ал бастауыш мектеп дайындық курсы іспеттес, жүйелі курсты өтуге дайындық болып есептеледі. Бірақ бастауыш ... ... ... ... ... қарапайымдылығына қарамастан ғылыми негізде құрылады.
Балалар бастауыш сыныптарда ана тілінің негізгі нормасын меңгереді. Грамматика курсы ... ... ... ... ... ... салыстыруға, топтауға, жүйелеуге, қорытынды жасауға, дәлелдеуге дағдыландырады.
Оқушылар бұл ... оқу ... бір ... ... ... ... ... саласынан дыбыс пен әріпті, дауысты, дауыссыздарды, жуан, жіңішке дауыстыларды, ... ұяң, үнді ... ... ... ... және ... жаза алады. Морфология саласынан сөздердің морфологиялық құрылысын, сөз таптары мен олардың негізгі формаларын айыра алады. Синтаксистен сөздердің ... ... жай ... ... ... де ... құрастырады.
Грамматика ойлаудың, ұзақ абстракциялық жұмыстың нәтижесі болғандықтан онда дерексіз ... ... ... ... ... ... ... оқушылар санасына бірден қона қоймайды. Сондықтан оқыту ісінде грамматикадағы ... ... ... ... ... ... беру ... ойластыру грамматика сабақтарының басты себептері болып саналады.
Ана тілі-оқушының өмірлік қажетін өтейтін қатынас құралы. Тіл оймен тікелей байланысты және ... ... бойы ... ой жұмыстарының көрінісі. Сондықтан бала қазақ тілін бастауыш мектептің есігін ашқаннан бастап, орта мектепті бітіргенше оқиды. Тілден алатын ... ... ... ... ... ... және берілетін тапсырмалардың көлемі балалардың жас ерекшелікктері мен қабылдай білу қабілеті мен тығыз байланысты.
Осы тұрғыдан грамматикалық, лексикалық, орфографиялық, тіл ... ... ... ... ... ... көп мән бар. Қазақ тілдің оқытудың мақсаты-баланың сауатын ашу, ана тілі пәнінің негізін білдіру ғана емес, оларды еңбексүйгіштікке, мәдениеттілікке, достыққа, ең ... игі ... ... ... сіңіру. Қазақ тілі сабағында оқушы тыңдаушы, оқулықтағыны жаттаушы болмауы керек, баянды білімнің болуы керек. Баланы соған жетелей ... ... ... ... ғана ондай білімді баланың бойына дариды. Бұл әдіс ... ... ... әртүрлі нәтиже береді.
Оқулықта жүйелі білім беру ... ... ... ... ... сол ережеге жетектейтін тілдік материалдардан басталады. Оқушылар жаттығулардың шартын ұғып, солардан өздері қорытынды шығаратындай ... ... ... ... ... ... оқушылар тез түсінеді әрі тағыда бірнеше жаттығу жұмыстарын жүргізіледі.
Грамматикалық, орфографиялық ережелерді балаларға білдіру үшін ... ... ... ... Тіл ... ... дидактикалық материалдары ана тілінің әдеби үлгілерінен алынуы тиіс. Сондықтан қазақ тілі мен мектепте сабақ оқытудың аса жауапты ... ... ... ... материалдарын таңдаудан басталады. Жаттығу материалдарын таңдауға үш түрлі талап қойылады:
1. Жаттығу мазмұнды болуы керек. Материалдағы жеке ... ... ... сөз ... ... ... ... сөз тіркесі алып талданады. Сондықтан мысалдар, мәтіндер ойдан шығарылған сөйлемдерден алынған сөз, сөз тіркесі, сөйлем, ... ... ... Солардың мазмұнын ойлауымыз керек. Оқу материалдарына қойылатын басты талап-тілек-оның тәрбиелік мәні басым ... ... ... ... ... ... ... өлең, сөз сөйлем, тіл (стиль) жағынан мүлтіксіз, әдеби нормаға сай болуы керек. Сондықтан олар баланың әдеби тілдің жүйесін (нормасын) меңгеруге, өз ... ... ... бола ... ... ... ... балаға грамматикадан, орфографиядан білім бергенде, оның тіл мәдениетін арттыруын көздеу.
3. Алынған мысал, жаттығудың құрамында керекті сөздер, дыбыстар жиі кездесетін болсын. ... ... осы ... басын бір жерге түйістіргенде ғана сапалы болмақ.
Жаттығу, ... тіл ... ... ... ... болса, қазақ тілін оқытудағы мақсаттың да дұрыс орындалуына қолайлы жағдай ... ... ... ... ... оқытқанда жаттығулардың сапалы болуына ерекше көңіл аударатын себебіміз екі түрлі:
1. Онда қазақ тілі теориялық курс ретінде емес, тәжірибелік сабақ ... ... ... ... көлемін баянды ететін деген атпен беріледі.
2. Сауат ашу мен тіл дамыту.
3. Грамматика, емле және тіл ... ... ... ... ... ... ... отырады. Жаттығуда қойылатын басты талаптар: оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай, түсіну қабілетіне сай. Кейбір жаттығу тарихи ... ... ... ... ... тіл ... молайту, саналы білік, берік машықтануын көздеу керек. Ол үшін дайын ережелерді, жеке жұмыс жүргізбей, грамматикалық, ... ... ... айқындау оқушаларды белсене қатыстыру, талдау, қорыту жұмыстарына жетектеу керек. Жаттығулар арқылы баланы ойландыратын, өз ... ... ... ... сұрақтар қойып, айтылуға тиісті қорытынды, ережелерді дұрыс, тез түсіндіруге болады.
Дыбыстар мен әріптер, дауысты дыбыстар, алфабит, буын, тасмал туралы ... ... ... оқулықтарды қолдану оқушылардың қызығушылығын туғызады. Сөз тақырыбын ... ... атын ... ... заттың қимылын білдіретін сөздер, заттың санын білдіретін сөздер, заттың санын білдіретін сөздер туралы білім беру көзделеді. ... ... ... ... ... мен ... ... байланысы туралы түсінік берілген. Оқушыларға дыбыстан сөз құралатыны, ... ... адам ... ... ... ойын ... біреуге түсіндіріп бере алатыны жайлы тәжірибелік жолмен ... ... ... ... ... ретінде қалыптастыру мақсаты көзделеді.
Осыған байланысты сөйлем туралы ұғым ... ... ... мен ... қарай бөлінеді, сөйлемдегі сөздердің өзара байланыстары да оқылады. Оқу, жазу, тіл дамыту, айнала мен ... ... ... тәрбие жұмыстары мен ұштастырылып, бір-бірімен тығыз байланысты жүргізіледі.
Грамматиканы оқып үйренуде тілдің сан қилы сырларына қанығамыз. Тілдің түрлі құбылыстары тіл ғылымының әр ... ... ... ... ... ... барлығының жиынтығы -- лексико­логия саласында, тілдің дыбыстық жүйесі ... ... ... формалары морфология, ал сөз тіркестері мен сөйлем синтаксис саласында қарастырыла­ды. Қазақ тілі әдістемесі қазақ тілін ... тіл ... ... сүйенеді. Сондықтан тілдің әдістемесі тіл ғылымымен, ғылыми грамматикамен өте тығыз байланысты.
Оқушылар бастауыш сыныпта грамматика жөнінде қарапайым ғана мағлұматтар ... ... бұл ... ... ... ... ... деректер.
Мектепке алғаш оқуға келген кезде балалар заттар мен құбылыстарды әлде де болса, тұтас күйінде қабылдайды, оларды талдап, ішкі заңдылықтарын, ... ... ... ... әлі ... ... ... қиындау болып бара жатса, ол дереу екіншісіне ауыса қояды. Тіпті олар заттардың жеке бөліктерін және белгілерін тізбектеп ... та ... ... онда ... мән жоқ, ... ... айыра алмайды.
Мектепке келумен байланысты бастауыш сынып оқушылары грамматиканы жүйелі түрде оқып үйренуге кіріседі, қазақ тілінің әдеби нормасымен таныса ... ... ... ... осы ... ... ... таным ерекшеліктерін естен шығаруға болмайды. Мысалы, грамматикада берілетін түсініктер балалар ұғымына сай келе қоймайды. т. б. с. с. ... олар үшін ... ... ... да, ... ұғымдарды әлсін-әлсін нақтылап түсіндіріп отыру арқылы ғана бірте-бірте меңгере бастайды. Немесе бастауыш сынып оқушыларына сияқты сөздерді етістіктер деп түсіндіру де ... ... ... балалары сөздердің тек нақты лексикалық мағынасын қабылдап үйреніп қалады да, грам­матикалық мағынасын мүлде елемейді. Ал грамматикада сөздердің ең ... ... ... ... ... грамматикалық формалар арқылы беріледі. Сөздің грамматикалық мағынасы мен грамматикалық формасы ... ... ... ... болады. Мысалы, жақсылық, адамгершілік де-ген сөздер заттың сапасын, соған тән белгіні білдіреді. Грамматикалық жағынан алып талдағанда бұл сөздер ... ... ... де, зат ... ... Осы ... сөздердің өз мағынасы мен грамматикалық мағыналарының арасында кездесетін қайшылықтарды оқыту барысында жойып, бір-бірін нақтылай, саралап айқындай түсетіндей, әдіс-тәсілдер тауып қолдану ... ... ... және оны ... ... ... қолдану жолдарын грамматиканың әдістемесі белгілейді. Мұнда грамматиканың әдістемесі пси­хология ғылымының деректеріне сүйенеді.
Сонымен қатар бастауыш сынып ... жазу ... ... оқып үйренген ережелерін пайдалана білмейді, олар бір орфографиялық құбылысты екіншісімен шатастырады. Психологтар бұл фактілерді зерттеу ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі жөнінде мәселе көтеруде. Ақыл-ой әрекеті балаларға бір құбылыстан екінші ... ... ... және ... ... көмектеседі. Осыған орай, қазіргі кезде әдістеме балаларға сауатты жазуды меңгерудің анағұрлым тиімді әдіс-тәсілдері мен жолда­рын зерттеуде, яғни ... ... сол ... сай, ... бойында дағды, шеберлік жасалатындай жаттығу жүйесін белгілеуді талап етіп отыр.
Грамматиканың әдістемесі тіл білімі және пси­хология ғылымдарына сүйенумен ... ... ... ... ... ... Кеңес дидактикасының негізгі қағидалары бойынша оқу мате­риалы оқушылардың ұғымына сай болуы керек.
1.2 ... ... ... оқыту
Жаңа материалды оқып-үйрету ісіне оқушыларды қатыстыра отырып қорытынды жасай білуге байлу керек. Оқушылар сыныпта сабаққа ... ... ... өз ... пікірін еркін айтып беруге үйренеді. Үй тапсырмасын өздік жұмыстарды қиналмай орындайтын болады. Осы ретпен ... ... ... ... ... ... ... де, үнемі алдыңғы оқылған материалдар соңғы оқылатын материалдар дайындығы ретінде өтеді. ... ... ... ... сөз, ... ... ... мен танысады да, ол білімдерін қазақ тілі оқулығынан тақырыбын оқу кезінде толықтырып, дамыта түседі.
Оқушылар ... ... ... ұғыммен байланысын анықтайды. Сөзді талдату үшін сөйлем құраудағы сөздердің өзара байланысына көңіл бөлуі керек. Сөзге сұрақ қойғанда деп ... ... ... ... ... жөн.
Грамматика және тіл дамыту
1. Бастауыш мектеп грамматикасының мақсаты мен ... мен тіл ... ... ... әдіс-тәсілдері.
3. Бастауыш мектепте қолданылатын оқу әдістері (эвристикалық, проблемалық, грамматикалық материалдарды пайдалану, оқулықтағы грамматикалық ережелер).
Мектепке келумен байланысты бастауыш ... ... ... ... ... оқып-үйренуге кіріседі, қазақ тілінің әдеби нормасы мен танысады. Бұл ... ... ... осы жастағы балалардың дүние таным ерекшеліктерін естен шығаруға болмайды. Мысалы, грамматикада берілетін түсініктер балалар ұғымына сай келе қоймайды. ... ... олар үшін ... ... ... да, ... ... әлсін-әлсін нақтылап түсіндіріп отыру арқылы ғана бірте-бірте меңгере бастайды. Немесе бастауыш сынып оқушыларына ... ... ... деп ... де ... түспейді. Бастауыш сынып балалары сөздердің тек нақты лексикалық мағынасын қабылдап үйреніп қалады да, ... ... ... елемейді. Ал грамматикада сөздердің ең әуелі грамматикалық мағынасы ескеріледі.
Грамматиканың әдістемесі тіл білімі және психология ғылымына сүйену мен ... ... ... ... басшылыққа алады. Тілді жүйелі түрде оқуға енді ғана кірісе бастаған 6-9 жастағы бастауыш сынып оқушыларының психологиялық ... еске ... ... ... үйрету барысында нақтылау жақтарына көбірек көңіл аудару қажеттігі туады. Мұнда көрнекіліктің орасан зор пайда келтиіретіндігі белгілі.
Дидактика талабының бірі ... ... яғни ... ... ... ... ... материалдар саналы түрде меңгеруі болып табылады. Бұл үшін мұғалі балаларды қызықтырып, өзіне тартып, өз ойының барысын байқауға, бақылауға, салыстыруға, бірі мен ... ... ... мен ... ... қорытынды жасауға, жалпылауға үйретуі тиіс. Дидактиканың күрделі бір шарты-мектептегі ... ... мен ... ... мен ... анық түсіну үшін оны басқа заттар мен байланыстырып қарау керек, яғни бөліп алып қарамай, басқа заттар мен құбылыстардың жүйесінде қарастырған жөн. ... мен ... беру ғана ... ... ... ... ... жетілдіру мен тәрбиелеу, шеберлік және дағды мен ... түсу ... ... ... мектептерде негізінен мынадай әдістер қолданылады:
* Мұғалімнің хабарлауы
2) Оқушылармен әңгімелесі,
3) Оқушылардың өздігінен істейтін жұмысы
Хабарлау әдісі бойынша мысалы, грамматика сабактарында ... ... ... өзі ... айтып береді. Мұндай әдіс оқушылардың жақсы ұғынуларын қамтамасыз өтетін түрлі құралдар қолданылады.
Материалды түсіндіруде мұғалім өтіліп отырған құбылыстың мәнді ... ... ... ашық ... ... айталық, түбірлес сөздік белгілері, зат есімнің септелуі т.б. Дайын материалдар (мысалы, жеке сөздер, сөйлемдер) ... ... ... ... ... ете ... ... - бірте қорытындыны балалардың өздері шығаруға жағдай жасайды. Мұнда оқушылардың бұрыннан алған білімдерін қайта жаңғыртады, ... ... ... ... ... ... жаңа ... белсенді араластырып отырады.
Мұғалімнің материалды баяндау ұзақтығы 3-5 минуттан артық болмауға тиіс, ... ... ... оқушыларының зейіні ауытқығыш болғандықтан, олар тақырыпты түсіндіргенде ұзақ тыңдап отыра алмайды. Осының салдарынан бұл әдіс таза күйінде бастауыш сыныптарда ... ... ... сыныптарда оқушыларды грамматика мен жазуға үйретуге кеңінен қолданылатын әңгіме әдісі болып табылады.
Әңгіме әдісі ... ... - ... ... ал ... ... ... сөзі - - таным) әдіс деп те аталады. ... ... ... оқушылар оқулықтардан оқып немесе өз білгендері бойынша жауап қайтарады. Бұл әдіс балаларды ойландырады, өздіктерінен пікір айтуға итермелейді, олардың ... ... ... ... ... ... ... әдіс кейде проблемалық әдіспен ұштасады. Әңгіме кезінде оқушылардың алдына белгілі бір міндет немесе проблема қайылады, оны оқышылар ... ... ... Мысалы, оларға бақылауға бірнеше сөз немесе сөйлем беріледі, соның ішінде мағынасы жағынан бір сұраққа (мысалы, қайда сұрағына жауап беретін, әр ... ... ... зат ... ... ... қалады т.б. табу керек.)
Оқушылардың өздіктерінен істейтін жұмысы олардың түрлі тапсырмаларды, жаттығуларды ешкімнің көмегінсіз орындаулары. Мысалы, ... ... ... жасауға сөз, сөйлем немесе мәтін береді. Жоспар ... ... ... ... соң ... ... ... Мұндай жаттығуларды балалар өздіктерінен орындағанымен, оның қалай орындалатыны көрсетіліп, алдын ала дайындық жұмыстары жүргізіледі. Балалар бір тапсырмадан ... ... ... ол жұмыстарын өздіктерінен тексереді, қалай орындағандарын мұғалімге айтады.
Оқушылардың өздіктерінен істейтін жұмыстары бастауыш сыныптарды ұзақ болмауы керек және көлемі ... ... оңай ... ... II - сыныпта 3-5 минут, III - сыныпта 5-10 минут, IV - сыныпта 10-15 минуттық тапсырмалар ... ... ... ... бөліктерге бөлінеді: әуелі сөз табына қарай талданады, сонан соң ... ... ... т. б. ... өздіктерінен жұмыс істету тек білімді бекіту үшін ғана емес, жаңа материалды түсіндіруде де ... ... ... ... ... материалды оқытады, онда не айтылғанын, қалай корытылуға болатынын ойлануда тапсырады немесе белгілі бір ережені оқытып, мысалдарды талдауға осы ережені ... ... ... ... ... ... мәні зор. Оқушылар грамматикалық материалды оқулық пен бағдарламаға сай білгендерімен (терминдерді ... ... ... ... есте ... жаттығу жұмыстары жүргізілмесе, ол ұзаққа бармайды, ұмытылып қалады. ... да ... ... ... саналы да терең, тұрақты да берік білім бергісі келсе, жаттығу, дағдыландыру жұмыстарын жүргізу арқылы олардың дағдыларын қалыптастыратын және қалыптасқан ... ... ... да ... құбылыстарына тасымалдай алатын (ережелерді жаңа фактілерге қолдана ... ... ... ... ... ... нәтижесінде оқушылар алған теориялық білімдерін практикада тез де дәл қолдана алу дағдысына ие болады. Жаттығу арқылы балалардың алған білімдері нығайтылып, ... қана ... ... ... өз ... жұмыс жасауға, ойлау қызметіне дағдыланады. Өйткені оқушылар жаттығу процесінде үздіксіз талдау-жинақтау жасайды, бір тұлғаны екінші тұлғамен салыстырады, абстракциялайды, жалпылайды, ... ... ... жүйелейді.
Грамматикалық жаттығулар, оқушылардың қандай тілдік материалмен жұмыс жасауына қарай, фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік және ... ... ...
Фонетикалық жаттығулардың міндеті - балалардың айтылған буындар мен дыбыстарды жақсы айыра ... және ... ... дұрыс, анық айтып берулерін қамтамасыз ету. Фонетикалық жаттығулар арқылы кейбір ... ... ... тілдерін тістеп сөйлеу, сақауланып сөйлеу, қайсыбір дыбысты қалдырып кетіп сөйлеу немесе мен , мен , мен ... ... ... айту ... жойылады. Мұндай кемшіліктер оқуға да, жазуға да зиян келтіретіні сөзсіз.
Бастауыш сыныптарда фонетикадан берілетін ... мен ... ... тек дұрыс жазу, емле үшін ғана пайдаланып қоймайды, сонымен қатар балаларды әдеби тіліміздің нормасын сақтап оқуға үйрету үшін де ... ... Оқу ... ... ... ... айтылған сөздер түзетіліп, сөз ішіндегі, сөз шекарасындағы ... ... ... ... ... ... - ана тілінің морфологиялық құрылысын оқушыларға саналы түрде меңгерту. Мазмұны жағынан морфологиялық жаттығулар екі ... ... 1) сөз ... оқу ... ... 2) сөз ... оқу барысындағы жаттығулар. Сөз тұлғасын оқу барысындағы жаттығулардың ... ... ... ... ... ... ... түрде меңгеріп алу үшін мәні зор. Сөздің морфологиялық құрамын талдау, көбінесе сол сөздің мәнін дұрыс ұғынып ... ... ... сөздің мағыналы әрбір элементі - түбір, жұрнақ, ... ... ... ... сөзге мән береді, ал осы мәндердің жинағы ... ... ... мағынасын тудырады.
Жаттығу оқушының қызығуын, ынтасын, ақыласын арттыруға тиіс. Ол үшін жаттығу түрлендіріліп берілуі шарт, өйткені бір ... ... ... ... ... ... нашарлатады. Жаттығулар кездейсоқ болмай, белгілі бір ... ... ... шарт.
Жаттығу жұмыстары тек таяуда ған өтілген материалдарға негізделмей, бұрын өтілген кейбір материалдарды да ... ... Бір ... ұзақ ... созылмауы тиіс. Әсіресе балалардың жасы неғурлым кіші болған сайын жаттығу да қысқа уақытқа мөлшерленеді де, үнемі жиі - жиі ... ... ... жаттығулар көбірек болуы қажет.
Әр жаттығу оқушы еңбегінің нәтижесін көрсетіп отыруға ... ... ... ойына әсер етуі жағынан аналитико - синтетикалық болған жөн: яғни ... ... ... сөз ... ... мен мәтіндер құрастыру; салыстыру арқылы ұқсастык пен ережеліктерді ... ... өз ... ... ... білгендерінен жалпы қорытынды шығаруға білгізу т.б. Жаттығу жұмысының барысында оқушылардың оқудан алған білімдері ... өз ... ... ... ... ... ... қойып тыңдай білу, жатқа жаза білу, белгілі бір ... ... ... ... сөз табына, сөйлем мүшелеріне талдау, сұрақ қоя білу, қажетті деректерді оқулықтан, сөздіктен қарап таба алу).
Грамматикалық жаттығулардың ішінде кең тарағаны ... ... ... ... ... болады, бірақ оған синтетикалық белгілер де тән. Грамматикалық талдау жалпы түрде де, белгілі бір тақырыпқа байланысты жеке де, ... - ақ ... да ... да жүргізіледі. Ауызша талдауда балалар бұрын оқығандарына тоқталады, сөйлемдегі грамматикалық формаларды көрсетеді, оқытушының сұрауларына жауап береді, өз бетімен мысалдар ... ... ... ... ... мәтіннен грамматикалық формалардың астын сызады немесе олардың айырып жазады, ... ... ... ... қояды т.б.
Грамматикалық талдау мазмұны жағынан фонетикалық, морфологиялық, синтаксистық немесе аралас талдау болып бөлінеді. Көлемі жағынан толық немесе ... ... ... ... ... ... дауысты, дауыссыз дыбыстарды ажыратады, жазылған сөздердегі дауысты, дауыссыз дыбыс әріптерінің астын сызып ... ... ... және жазбаша буын жігін, дыбыс құрамын ажыратады. Сөздердегі жеке - жеке дыбыстарды мүлтіксіз айыра білу арқылы әріп ... ... ... ... ... ... сөйлемдердегі затты, заттың белгісін, санын, қимылын көрсететін сөздерді, тапқызу, жазуша мәтіннен сондай сөздердің астын ... ... ... ... ... қойғызу сияқты жұмыстар жүргізіледі.
Көрсетілген әдістердің қайсысы болмасын, балалардың ақыл - ойын дамыту мақсатын көздейді.
Грамматика жаттығуларының ішінде кең тарағаны грамматикалық ... ... ... ... ... сипаты жағынан аналитикалық болады, бірақ оған синтетикалық белгілер де тән.
Грамматикалық талдау ... ... де, ... бір тақырыпқа байланысты жеке де, сондай-ақ ауызша да, жазбаша да жүргізіледі. Ауызша талдауда балалар бұрын оқылғандарына тоқталады, ... ... ... ... ... сұрауларына жауап береді, өз бетімен мысалдар келтіреді. Жазбаша талдауда балалар ... ... ... ... ... ... ... оларды айырып жазады, тиісті формаларын көрсетеді, сұраулар қояды.
Грамматикалық талдау мазмұны жағынан фонетикалық, морфологиялық синтаксистік немесе аралас тал­дау болып ... ... ... ... ... ... талдау болады.
ІІ Грамматикалық сабақтар
2.1. Грамматика сабақтарының түрлері.
Қазақ ... ... ... ... ... дағды беру жолында іске асырылатын оқу жұмыстарының ең негізгі түрі сабақ болып есептеледі. Педагогиканың ... ... және ... ... зерттеуінше, сабақтың алуан түрлері бар екені мәлім. Қазақ тілінен оқушыларға берілетін білім, білік, дағды педагогтар қолданып жүрген сабақ түрлері ... ... ... ... грамматика мен жазу сабақтарының мына сияқты бастыларын атап өтуге болады:
1) жаңа материалды түсіндіру сабағы,
2) оқушылардың білімін ... ...
3) ... ... ... және ... ... оқушылардың білімін, білігін, дағдасын есепке алу сабағы, мұнда көбіне бақылау жұмыстары жүргізіледі,
5) талдау сабағы.
Сабақтың кең тараған түрі ... ... ... аз - кем ... өтелік: біріккен сабақтың әр бөлігі өзара жылдасып, қабысып, жүйелі бір тұтас сабақ ... ... ... ... ... ... мен мақсатын анық түсіндіреді; сабаққа қажетті материал алдын ала іріктеліп жан - жакты толық дайындалады; сабақтың жоспары да ... ала ... ... ... бірде үй тапсырмасын қайталап, өткен материалды жаңа материалмен байланыстырудан басталса, енді ... жаңа ... ... ал ... ... жұмыстарынан басталады. Біріккен сабақта оқушылардыц білімі бүкіл сабақ бойы орындалған істердің негізінде бағаланады. Сабақтың бұл түрінде ... әдіс ... ... ... жаттығу, кітапты пайдалану, грамматикалық талдау т. б.) қолданылады.
Әрине бұл ... ... ... ... ... ... ... Материал мен сабақтың мақсатына тиімді деп сыналғандары, ретіне қарай, мұғалімнің шеберлігіне карай әр сабаққа пайдаланылады. ... ... мен ... ... ... ... ... жазады және оқушылардың дәптерлеріне жаздырады, ал сабақтың ... ... ... ... тақырып: . Жаңа материалды түсіндіру барысында оқушылар мұғалімнін көмегімен тақтаға немесе плакатқа жазылған сөйлемдерді, сөздерді ... ... ... байланыстарды анықтайды т.б. Мысалы, I сыныпта сұрақтарды көрсетіп, жемістердің атын аттады. сөзін буынға бөлгізеді, онда үші буын бар ... ... соң, әр буын ... әр ... ... сөз құрайды, осы сөздерді кірістіріп, сөйлем құрайды, карақаттың қайда өсетіні, ... ... ... бөлінеді. Соңында мәтіні құрастырылады (Біздің бақта түрлі қарақат өседі. Онда қызыл қарақаттар да бар. Қара ... та бар. ... өте ... ... қарақатты тереміз).
Жаңа материалды бекіту бөлімі де түрлі жолдармен ұйымдастырылады. Оқушыларға жаттығулар орындату, жатқа жазу ... ... ... т. с. с. жүргізілуі мүмкін. Сабақтың қорытындысында мұғалім: мысалы, ... ... 1) ... сөз ... түрге енеді; 2) мүнда оған бірнеше сұрақ қойылады; 3) ол сөздер түрлі формада болғанда да заттык касиетінен айырылмайды, 4) олар ... атын ... 5) ол ... кім, кімдер, нелер? Деген сұраулар қойылады деген сияқтьі түрғыда түжырым жасайды. Үйге берілетін тапсырмада балалардың белсенділігін, ... ... алу ... ... мақсаты көзделуге тиіс. Мысалы, оқушыларға оқулықтан жаттығу берілетін болса, балалар әуелі оның шартын оқиды, сонан соң ... ... ... ... қояды. Мұнда оқушылардан сол жаттығуды қалай орындайтындықтарын ... да ... ... ... әр ... ... әр кезеңі әр түрлі ұйымдастырылады. Бұл - мұғалімнің қабілеттілігі мен шеберлігіне байланысты. Алайда жоғарыда көрсетілген бөлімнің барлығы бірдей бір ... іске аса ... ... ... қай түрі ... барлыгында да мынадай дидактикалық талаптар іске асырылуға ... ... ... ... ... мен максатына ... анық ... ... Сабақтың мақсатын білсе, оқушы соған жеткенше асығады. Кейде оқушының жұмысында қате бар, оны қалай табуға болады? Дұрысы қалай болар еді? ... ... шешу ... да ... ... ... соңында сол күнгі оқушылардың білген жаңалықтары, оны білу не үшін керектігі анықталады.Ол оқушылар ана тілінен алатын білім, ... ... әр ... бөлшегінің не үшін керектігін білсе, жұмысты ынталына орындайды.
Материалды түсіндіруде жаңа материал ... ... ... және оған негізделіп келуі шарт; білімділік, дамытушылық, тәрбиелік ... ... ... ... алынып, балалардың белсенділігін арттыру, өз беттерімен орындау қабілеттерін күшейту, қорытынды шығару, дәлелдету сияқты жұмыстар ... ... ... ... ... мен түрлері мейлінше түрлендіріліп отырылуға тиіс (сан алуан ... ... ... ... сөйлем құрастыру, мазмұндама, шығарма т. б.). Әр ... ... ... ... Ол үй ... ... кезінде болсын, түрлі жаттығулар, арқылы жүргізіле береді. Қайталау арқылы ... ... ... беки ... Оқу ... ... немесе тоқсан аяғында, кейде бір үлкен тақырыпты аяктағанда, жоғарыда көрсетілгендей, тұтас сабақ - өтілген материалды қайталауға арналады. ... әр ... ... ... ... Ол үшін ... алдын ала жүйелі жоспар жасалады, түрлі керекті жабдықтар дайындалады. (Мұғалімнің түсіндермесі, қысқа, анық, конымды, тартымды болуы керек. Жаттығу ... ... ... ... - қайта сұрап, бір - бірінің зейінін болмайтылдей ... жөн). ... ... дамыту жұмысы негізгі, басты міндет ретінде іске асырылады. Оқушының сөздерді дұрыс ... ... ... ... ... ... сөйлем, мәтін құрауына көңіл бөліп, олардың ойын оятып, пікірлерін дәлелдетіп отырған жөн. Қазақ тілі ... ... ... дидактикалық материал. суреттер, заттар т. б. түрлі көрнекі ... кең ... ... ... бірдей талап қоймай, жеке ерекшеліктеріи есепке алып, нашар ... ... ... ... ... кам ... ететін әдіс - тәсілдер таңдалуы қажет. Шағын комплектілі мектептерде мұғалім бір кезде бірнеше сыныппеп жұмыс жасайды. Сондықтан мұғалім мұндай мектептердегі ... ... ... ... ... өз ... ... үйретуі тиіс. Ол үшін мыма сияқты жұмыс түрлерін ұтымды болады. 1) түрлі тапсырмалары бар жаттығуларды ... 2) ... ... ... 3) сөз, сөз ... сөйлемдер құрастырып жазу, 4) мәтіннен қажетті сөзді, сөз тіркесін, ... ... ... 5) ... бөлімге бөлу. 6) катемен жұмыс (мұғалімнің көрсетуі бойынша). Сабақтың соңында балалардың тапсырманы қалай орындағандарын тексеріп, бағалайды. Мұғалімнің оқыту процесіндегі ... - ... анық ... ... мен ... ... дамыту. Бұл үшін көрнекіліктің алатын орны зор. Көрнекі құралдарды пайдалану арқылы балалар өздері сөйлейді, ... ... ... ... ... көрнекілікке қойылатын талап: оқушы сөзді немесе анық бөлшектерін (әріптерді, буындардағы морфемаларды) анық көретін болуға тпіс, бірақ жазғанда бір ... соң ... ... ... ... ... естерінде тұтас сөз немесе буынды сақтап, сөзді немесе буынды бірден жазып дағдыланулары керек. Бұл үшін көру және ... ... ... ... ... ... ұғым ... анық айтуды да, мәнерлеп оқуды да, мысалдар іріктеуде де, тақтадағы, таблицалардағы, дәптердегі жазуларды да ... ... ... деп ... немесе көзге көрінетін құралдарды қолдануды түсінеді.
Мұнда қажетті әріптен немесе тұлғалар, сөздер, сөйлемдер басқа түспен ... екі асты ... ... ... ... ... ... да бөліп көрсетіледі (бірде түбірі, екіншісінде қосымшасы). Мұндай тәсілдер жазылғандарды көру арқылы анық бейнелеуді қамтамасыз ... ... ... оқушылардың зейінін аударып, істің мәнін біршама түсінуге (мысалы, басқаша жазбай, неге осылай жазамыз) ... ... ғана ... ... Сондықтан таблица т. б. жасау үшін материалдар жан - жақты ойластырылып, тандалып алынады.
Оқушылар таблицаға ... ... ... және ... емес ... ... ... ара қатынастарын анықтай алатындай болуға тиіс, өздерінің бақылағандарынан қорытынды ығарып, бслгілі бір ереже жөнінде ұғым алулары қажет. Мысалы, , ... ... ... үшін мұғалім мына сияқты сөздерді бағана етіп жазады. Киін - кейін Ки - қой Жина - жайна Сиыр - сойыл Биле - ... - ... т. б. ... , ... қызыл түспен жазуға да болады. Бірак негізгі әдіс -бірінші бағанадағы сөздерді екінші бағанадағы сөздермен салыстыру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ұқсастық пен айырмашылықтарды табады, әріпінің қандай дыбыстардан кейін жазылып тұрғанын анықтайды. - дің дауыссыздардан, әріпінің дауыстылардан кейін ... ... ... ... ... ... ... создерден, сөйлемдерден, мәтіннен құрамында , әріптері бар сөздерді тауып, олардың қандай дыбыстардан кейін келіп тұрғанын айтады. ... өзі ... сөз ... ... ... секемді, мұхит, айқай т.б.), онда мен - дің қайсысын, не себепті жазу керектігін сұрайды; - дің ... ... ... ... ... ал - дің сөздің басында жазылмайтынын, ... ... ... да, аяғында да келе беретінін байқатып, мен - дің ұқсастық қасиеггсрі (екеуі де дыбысының ... ... де ... ... аяғында келеді) жлне бір -бірінен ерекшеліктерін ( - дауысты дыбыстардан кейін ... - ... ... ... ... - буын ... - буын құрай алмайды, -дауысты дыбыс, - дауыссыз дыбыс, - сөздің басында келеді, - ... ... ... ...
Сөйтіп, әр әріптің жеке қасиеттерін анықтау арқылы қорытынды шығарылады. Көрнекі құрал ретінде ... ... ... және орфографиялық құбылыстарды көрсететін схемалар да қолданылады. Мұнда оқушылар тіліміздегі жұрнақтардың: 1) алуан түрлі болатындығы, 2) ... ... ... 3) жаңа сөз жасайтын қасиетімен танысады. Сөйлемдегі сөздердің байланысын көрсететін схемалар екі түрлі: аналитикалық және синтетикалық. Мысалы, ... ... ... ... ... иісі ... сөйлеміне аналитикалық схема жасасақ Исі аңқиды Ненің? Қайдан? Жидектің орман ішінен Қандай? Қандай? Тәтті қалың Осы сөйлемдерді синтетикалық ... ... ... -- ► орман -- ► ішінен -- ► жидектің -- ► исі -- ► ... Бұл ... ... де сөздердің арасындағы байланыс корсетілді. Біріншісінде сөздердің сұрақтар мен сызықтар арқылы көрсетілген. Ал екіишісінде сұрақсыз сызықтар стрелкамен көрсетілген. ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар арқылы көрсетілгенімен, сөздердің сөйлемдегі тәртібі бұзылған. Ал. екінші схемада ... ... ... сол ... Бұл схемалардың екеуін де (біріншісін III сыныпта, екіншісін IV сыныпта) қолдануға болады.
2.2. Грамматика сабақтарында қолданылатын көрнекіліктер
Мұғалімдер ... ... ... ... ... ... ... тиіс: 1. Таблицаларда грамматикалық материал шамадан тыс көп берілмеу керек. Оқулықтарда бар ережелер мен анықтамаларды, сондай - ақ ... ... ... ... жоқ. ... қажетті тұлғада берілген сөздерден басқа, іріктеліп алынған (түсіндірілетін тұлғаны анықтай түсетін) мысалдар беруге болады. Таблицаның көмегімен үйретілетін сөз, ... ... әріп ... ... ... немесе ерекшеліктрі басқа бір ... ... ... ... ... ... грамматикалық неше орфографиялық құбылыс таблица мазмұнында тасада қалып қоймау жағына мұқият назар аударған жөн. Әріптерді, буындарды, морфемалар мен ... ... ... ... ... көптеген тәсілдерін қолдана беруге болады. Мысалы, сөз құрамын дефиспен бөлу, астын ... ... ... ... шрифтімен көрсету т. б. Кез келген тақырыпқа таблица жасай берудің қажеті жоқ.
Грамматикалық тақырыпты түсіндіру барысындағы жұмыстың ... ... ... ... ... ... және жеке ... жасалады. Көрнекі құралдың пайдалы жағынан бірі оқушылардың өздіктерінен орындайтын ... ... ... ... ... ... ... түсінеді, оның бөліктерінің ара қатынасын анықтайды, қопытынды шығарады. Сонан кейін мұғалім оларға түрлі ... ... ... ... көшіріп жазу, басқа бір материалға осындай таблица ... өз ... ... ... ... ... қорытынды жасау, таблица бойынша тсксерту т. б.). Көрнекіліктің бірі оқушылардың дәптері болып есептеледі. Дәптер арқылы сыныпта ұйымдастырылған жұмыстың мазмұнын, жүйесін, ... ... - ақ, ... ... ... дағды дарежесін білуге болады. Қысқасы, дәптер - оқушы жұмысының айнасы. Әр сабақтың барысында оқушылардың ... ... сол ... ... ... Бір жол ... сабақтың тақырыбын не тақтадан, не оқулықтан көшіреді. Әрбір жеке тапсырма жаңа жолдан бастап жазылады. Жаттығудың нешінші екені цифрмен белгіленеді. ... ... ... ... ... сауатты болу керек.
Қажетті грамматикалық немесе орфографиялық құбылыстар сызылады, жаттығуларға түрлі түсті қарындаштарда пайдаланылады. Көрнекі ... ... ... ... оқу ... диафильмдер де жатады. Оқушылар пластинкаларға жазылғандарды зейін қоя тыңдап мұғалімнің басшылығымен ... ... ... ... ... ... талдайды. Қосымша құралдар ретінде дидактикалық материалдар да ... Оның ... ... ... ... ... ... жазылған карточкалар, конверттер көп қолданылады. Стильдік - синтаксистік жаттығу жұмыстары - оқушыларға тіл стильдері тұралы, олардың тілдік құралдары және ... ... ... ең көп ... ... ... ... Негізінде стильдік - синтаксистік жаттығулар жүйесі оқушыларға сөз тіркестері, сөйлем, тіркестерщдің стильдік қолдануы мен олардың ойды жеткізудегі тіл стильдеріне ... ... ... мен дағды беру немесе оны бекітуді кездейді. Мысалы: Сөз ... ... ... - ... жаттығу жүйесі негізінде грамматикалық материалдарға байланысты. сөз тіркестерінің стильдік қолданылуын анықтау мақсатында жүргізіледі: ... ... мәні ... ... ... ... сөз ... оқытудағы жүргізілетін стильдік - синтаксистік жаттығуларға сөз тіркестерін белгілі бір тіл стильдеріне байланысты сөйлем құрастыру және ... ... ... ... ... ... кемшіліктерді түзету сияқты жұмыстар ұйымдастыру енеді. Мысалы: 1 - жаттығу. Берілген текстердегі негізгі және ... ... ... Кітаби стильдеріне байланысты қолданылатын тіркестерді көрсет.
Жиналысты өткізу, қызықты кітап, көңілді серуен, ... ... ... ... ... ... ... кепілі, өнімдерді өндіру. Сөйлемді оқытуға байланысты жүргізілетін стильдік - ... ... ... ... ... ... танытуға байланысты және ойды жеткізудегі сөйлемдердің тіл стильдеріне катысын анықтау барысында жүргізіледі. Әсіресе, ... тіл ... ... түрліше құрастырылуы, жасалуы сияқты ерекшеліктерін үйретуге сай жаттығулар ... ... ... Стильдік - синтаксистік жаттығу жұмыстары синтаксистің стильдік ерекшеліктерін игертуге байланысты мынадай мәселелерге көңіл аудартады: - ... ... - ... ... ... ... бір ойды беретін әр түрлі синонимдік тіркестер мен варианттарды салыстыра ... ойды тіл ... ... жеткізу мақсатында тіркестер мен сөйлемдерді алмастырып, стильдік эксперимент ... ... әр ... тіл ... ... сөйлем құрау мен текст құрастыруға жаттықтыру; тіл стильдеріне байланысты ойды жеткізу бағытында өз практикасында қолдана білуге дағдыландыру. Стильдік -- ... қате деп сөз бен ... ... ... сөз ... ... құрастырудан жіберілген кемшіліктерді айтамыз. Оқушыларда бұл қателердің мына сияқты ... ... А) ... сөздердің байланысу тәсілдерінен кате жібереді. 1. Алыстағы ағаш басы карауытып көрінеді. Бұл сөйлемдегі шатаса байланыс жасайтын ілік ... ... ... ... сөйлемдегі ойды күңгірттеген. Тілімізде ілік септігінің жалғауының түсіріліп қолданылуы кездесе береді. Сондықтан оқушылар ондай құбылысты дағдылы ... деп ... да өз ... ... ... ... ... қате жібереді. Ә) сөйлемдегі сөздердің орын тәртібінен қате жіберіп, сөздің әдеттегі орнын ауыстырып ... ... ... ... ... барып оқушылар инверсиядан қате жібереді, ол туралы түсініктерінің аз екендігін байқатады. Мысалы, ... ... ... сөз эдсттегі өз орнында тұрған жоқ. Жазушылар мен ақындардың шығармаларында ... ... ... мақсатты қолдана береді. Орым ауыстырып қолдану кебінесе инверсия, қайталау мақсатында, яғни сол орын ауыстырылған ... ... ... ... экспрессивтік мән беру үшін қолданылады. Оқушылар ондай мақсатта қолдануға тәжірбесіз келеді. Әсіресе, ... бұл ... ... өлең ... ... ... ... жібереді. Өйткені, өлең сөзде сөздердің әдеттегі орны сақтала бермейді. Оқушылар ... ... ... өлеңде қолданылған сөйлемдерді сол калпында пайдаланады. Мысалы, деген сеіілемдегі бастауыш пен ... ... ... ... ... соңында турып байланыстырылады. Ал, оқушылар сол секілді сөйлемдегі сөздердің орныл ауыстырып, ойын жеткізуде ... ... ... ... тәжірибесіз болады. Б) Құрмалас сөйлемдегі жай сөйлемдердің ара жігі ажыраталмай, араластырып, бір - бірімен байланыстырылмай, айтатын ойын шашыраикы беру ... 1. ... ... апасы келіп, апасы оны көріп, сүйтіп, айқайлап жылап, құшақтады. В) сөйлемдерде екі бастауыш сөзді қатар колдана береді. 1. Ғ. ... ол ... ... ... - ... ... болддырмау мен түзету барысында мына сияқты жұмыстарды ... ... ... ... сөз тіркестерін жасату және олардан сөйлемдер құрату; аяқталмаған сөйлемдерді аяқтау және сөздерді алмастырып көру; бір ойды беру үшін ... пен ... ... ... ... ... ауыстырып көру ондағы ауысуын қадағалау; - құрмалас сөйлемдегі жай сөйлемдерді ажыратып, тиянақтау жәнес ондағы ойды анықтау немесе берілген бірнеше жай ... бір ... ... ... жаттықтыру; сөйлемдердегі сөйлем мүшелерінің орнын анықтау, оны ауыстырып байқау; - өлеңмен жазылған сюжетті көркем ... ... және ... ... (әр ... ... және ... берілген жоспар бойынша шығармалар мен мазмұндамалар жаздыруға жаттықтыру. ... - ... ... жұмыс жүргізуде тыныс белгілер бойынша да стильдік жұмыстарды байланыстыра жүргізген абзал. Өйткені, пунктуацияның тілімізде стильдік рең беруде қызметі айрықша. Ал, оны ... ... ... ... ... таныстырыл отырған жөн. Бастауыш сыныптарда берілетін грамматикалық білімнің саласы - ... ... ... ... ... ... оның ішінде жалаң, жайылма сөйлемдер туралы түсінік қалыптастыру, бағдарламаға сәйкес, 3 - ... ... ... ... түрлерін меңгерту сөйлем мүшелерін, олардың сойлемдегі орнын танытумен қоса жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға, сөздік қорын дамытуға назар аударылады. Жаңа сөздер, орфоэпиялық норманы ... ... ... сөйлемді толық айту үйретіледі. Мұның бәрі жаңа материалды игерту кезінде, сабақ ... ... асуы ... ... 3 - сыныптағы қазақ тілі сабағьвд ұсынып отырмыз. Сабақтың тақырыбы: Жалаң және ... ... ... ... А) білімділік: Жалаң және жайылма сөйлемдердің айырмашылығын таныту. ... ... ... ... ... дағдыландыру; Ә) дамытушылық: Сөздік қорды байыту, ауызекі сөйлеу тілінде жайылма сөйлемдермен сөйлеуді қалыптастыру; Б) тәрбиелік: ... ... ... ... ... пен ... тәрбиелеу; Оқыту түрі: Жеке жұмыстар және топтық, шығармашылық жұмыстар. Оқыту әдісі: Ауызша (ізденушілік), көрнекіліктер (зерттеушілік), сұрақ -жауап, ... ... ... Дидактикалық материалдар, мазмұнды суреттер, бстшелер, тірек схемалар сөз - ... т. б. ... жүру ... ... II. Үй ... ... (192 - жаттығу). Кесіртке құмын сүйеді, Тасбака тыңын суйеді, Сұңқар шыңын сүйеді, Тұлпар қырын сүйеді, Ер жігіт елін сүйеді. Өлеңнің ... ... ... ... ... ... деп нені айтамыз? Сөйлемнің қандай түрлері бар? Бастауыш ... не? ... пен ... арасына қандай жағдайда сызықша қойылады? III. Жаңа сабақ. Ерте, ерте - ертеде, Сөзстан деген қалада Сөйлем деген ата өмір ... ... екі ... болған екен. Біреуі - жай сөйлем, екіншісі - құрмалас сөйлем. Жай сөйлем өз ... бір атау ... ... ... өз ... бір отау екен. Сөйлем ата жай сөйлемге қонақка барады. Барса, ... тату - ... өмір ... ... ... Жай ... екі баласы бар екен. Жай сөйлем Жалаң сөйлем Жайылма сөйлвм Әсет оқыды. Әсет жақсы оқыды. Қар жауды. Қар ... ... ... пен ... ... ... ... сөйлем дейміз. Тұрлаулы мүшелерден баска тұрлаусыз мүшелері де бар сойлемді жайылма сөйлем дейміз. Қар жауды. Қар ... ... ... ... Ұшақ ... ... Мұғалім кірді. Мұғалім сыныпқа кірді. Күн жылынды. Күн көктемде жылынды. Екі бағандығы сөйлемді ... ... ... ... ... ... табу. Сөйлем ата Жай сөйлем балама келгенде бірнеше аялдамаларға тоқтап келдім, сендер менің жүріп өткен аялдамаларымнан ... ... ... ... ... ... ... Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге айналдырып жазу. № 3 аялдамасы. Тапсырма. Жалаң сөйлемнен ... ... ... ... Мағынасын түсіндіру. 1. Ел құлағы - елу. Ғазет, журнал, теледидар, радио арқылы жаңалықтарды естиміз. Ауыл жылы, Білім заңы, ауа - ... , ... ... ... т. б. ... - ... ... адамдарымыз, ғалымдарымыз, асылдарымыз өте көп. Мысалы: Абай, Шэкәрім, Шоқан, Мұхтар т. б. 3. Ұстаздан шәкірт озар. Қаршыға Ахмедияров ... ... ... ... ҚР - на ... ... ... күйші, профессор. Ал оның шзкірті - Айгул Үсенбаева домбырашылардың республмкалық сайысында бас жүлдені жеңіп алды. 4. Талапты ерге нұр ... ... ... ... оқушысы - Оразбаев Жасұлан. Жасұланнің салған суреттері өте көп. Биыл ол сайыста 1 - орын ... № 4 ... (Өз ... ... А) Өздерің білетін өтірік өлеңді айтыңдар. Түнде күндіз болды, Жерге жұлдыз қонды. ... ... ... Сонда тойдым тамаққа. Арбаға атты қойып, ... ... Бір ... ... ... жектім. Қыстам күні шатырға, Алма өсірбім, тақ қалма. № 5. аялдамасы. Тапсырма. Бастауыш пен ... ... ... ... еске ... сөйлем құраңдар. Махамбет Батыр домбырашы күйші ... ... ... ... - ... ... ... Батыр ел үшін туады, Ел үшін өледі. Батыр туса, ел ырысы, Жаңбыр ... жер ... ... ... ұл ... ... қамын жейді. Атадан жаман ұл туса, Елінің шамын жейді. ... адам - ... ... ... адам - ... ... № 7. аялдамасы (Ырым сөздер айтқызу). Тезеңді тартпа! ... ... ... керілме! Табалдырыққа тұрма! Ожаумен ұрма! Айға қолыңды шошайтпа! Құр бесікті тербетпе! Пышақты шолқасынан ... Үйде ... Ақты ... № 8. Қорытындылау (Схемамен жұмыс). 1. 2. 3. № 9. Бағалау, мадақтау. Сабақта белсенділік көрсеткен оқушыларға ... көк, сары ... ... № 10. Үйге ... атты шығарма жазып келу. 205 - жаттығу. Сөйлем мүшелеріне талдап, сөздердің байланысын табу.
Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп алынатын ... ... ... беру ... да ... бағалы болуға тиіс. Ал сабақ жүргізу процесінде қолданылатын әдістемелік әдіс-тәсілдер тақырыпты ... ... ... үшін ... жасап қана қоймайды, соған сәйкес, балалардың жан-жақты дамуына да әсер еткендей болғаны жөн. Дағды мен шеберлік әрдайым ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсат қойып, соған жету жолдарын қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір ... ... ... оның ... ... тәсілдерін шеберлікпен қолдануға үйренеді, дағдылана түседі.
Грамматика мен жазудың ... ... ... ... ... жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ескеріледі. ... ... ... ... ... көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады. Бірқатар мұғалімдер қазақ тілін үйрету саласында зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... дамытуға қосқан үлес болып табылады да, грамматика мен емле әдістемесін жоғары сатыға көтере түседі.
Қорытынды.
Әлемдік тәжірбе көрсеткендей, ... ... жаңа ... қол ... 12 жылдың жалпы білім беретін мектсптер жағдайында мүмкін ... ол ... ... құжаттардың айырбасталуын, бейімдік оқытуды, көп тілділікті қамтамасыз етеді: Қазақстанда 12 жылдық білім ... ... 6 ... ... ... бұл жас ... ... алуға неғүрлым қолайды, адам дамуының физиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес деп есептеледі. Енді қазіргі мектептің мақсаты: әлемдік білім беру кеңістігіне ... және жеке ... мен ... ... ... көп деңгейлі үздіксіз білім берудің үлттық моделін қалыптастыру. Білім берудің дамытудағы стратегиялық басымдықтарды белгілеу, жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында ... ... ... ... ... ... ... бағдарлай білуге, өзін - өзі іске асыруға. өзін - өзі дамытуға және өз ... ... ... ... жауапті.і шещімдер қабылдауға қабілетті жек тұлғаны қалыптастыру. Ал міндеттер: азаматтық, адамның қүкықтары мен бостандықтарына құрметпен карауға, елжандылыққа, өз Отанын сүюге ... ... ... ... бағалаудың субъективтік факторларының әсерін азайту; оқушылардың сапалы білім алуға, функционалдық сауаттылыққа, ал мұғалімдердің біліктілігі меке педагогикалық шеберлігін ұдайы ... ... ... арттыру, білім алушылардың еңбек рыногындағы бәсекеге қабілеттілігіне қамтамасыз ету үшін ... ... ... жағдай жасау; денсаулық сақтайтын және ақііараттық технологияларды енгізу; даму мүмкіндіктері шектеулі балаларды оқытуға ... ... ... ... орта ... ... неғұрлым оңтайлы, ыңғайлы және экономикалық жагынан тиімді құралымы 4 + 6 + 2 ... ... ... - 4 жыл. Оқу 6 ... ... Бул жас ... ақыл ойының дамуы мен әлеуметтік даярлығы үшін мейлінше қолайлы кезең болып табылады. Бастауыш мектептің негізгі міндеті -баланың жеке басын, бастанқы ... ... ету оның ... ... және ... Осы сатыдағы оқу мен тәрбие оң уәжді ... және оқу ... ... оқу ... ... ... дағдыларын үйренуге, тілдік қарым -қатынастың қарапайым тәжірибесін, өзін - өзі шығармашылық тұрғыдан таныта білуге, мінез - қулқтың мәдениетіне, жеке ... және ... өмір ... негіздеріне бағдарланады, сонысымен кейінгі негізгі мектептіц жалпы білім беру бағдарламаларын меңгеруге база жасайды. Жеке ... ... ... - ... ... ... мен қабилеттерін ескере отырып, оның жеке ерекшеліктерін дамытуға қажетті жағдай жасау деген сөз. ... ... ... ... және іс - ... икемділіктің жаңаша түсінігі алдыңғы шепке оқушылардың әрекепері мен қатарымен араласудағы өз орнын ... өзін - өзі ... ... ... ... ашу, ... ... жетілдіру, сөйлеу, әрекет ету сияқты қасиеттерін ашып, ортасына Д. Карнеги айтқандай болып табылады, негізгі мақсат ... өзін - өзі ... алға ... оз ... анықтау істерінің негізгі құрамы болып, нәтижесінде - өз мүмкіндіктерін жүзеге асыру рөлін атқаруы тиіс, ... ... жаңа ... ... игеру. Білім мазмұнын мектепте тиімді оқытып, оньщ басты мақсатын жүзеге асыру ... оқу ... ... ... етумен тығыз байланысты. Қазір дамта оқытуға тән әдіс - тәсілдер, оқу жұмысын жаңаша ұйымдастыру түрлері мектеп тәжірбесінде кең қолданылып жүр. ... ... ... беру ... дамытпалы оқу технологиясына ыңғайлау қажеттігі туды. Жалпы оқытудың технологиясы дегеніміз - оқушының іс -- қимыл үрдісінің қисындық - ... ... ... ... оны ... ... Мектеп әлеуметтік саланың күрамдас бөлігі ретінде тұтас динамикалық әлеуметтік -- ... жүйе ... ... оны басқару жүйелі гылыми бағытқа негізделуі тиіс деп санаймыз. Сондықтан ол жүйелі ... ... ... ... ... өзі көптеген ғылымдардың пікірінше басқару туралы ғылым ... ... Ал ... жүйелеу ұғымының аясында бір - бірімен қарым - қатынастығы әрі байланыстағы элементтердің бірлігі деп түсіндіріледі, ал сол ... ... ... ... Өз ... ... белгісіне жататындар: мақсаггы кызметі, күрделі жүйенің ортақ мүддесіне бағыну, күрделі жүйеге жататын ... ... ... өзіндік жүйесін қалыптастыру. Осындай күрделі жүйелерді зерттеумен ғылымның жас саласы жүйелердің жалпы теориясы шұғылдануда. Оның негізін ғасырымыздың басында белгілі орыс ... ... ... А. А. ... ... еді (1873 - 1928). ... бұл саланың танымал авторларының бірі Людвиг Берталенфил жан - жақты дәлелдеп берді. ... ... С. ... A 1983 ж (145 - 161 б)
Бастауыш мектеп № 9 - 2005 ж (14 - 16 б)
М. ... Т. ... А. 2004 ж (163 - 178 б) ... ... № 3 - 2003 ж
Ушинский К. Д. . А. 1951 (72 6) ... М., ... А., ... С. А. 1968 ж ... К. А. 1999 ж ... О. А. 1997 ж ... Ш. X. А. 1952 ж Байтұрсынов А. А. 1952 ж ... С. А. 1987 ж ... С. 1993 ж
С. ... А. 1998 ж
Қ. ... А. 2005 ж
Н. ... А. 2004 ... А. Исанова, М. Исинғарина А. 1997 ж
Қазақстан Республикасы бастауыш мектептың мемлекеттік стандарты. Алдамуратов Ә. А. 1983 ж
К. ... А. 1997 ж
Л. А. ... ... 2001 ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сауат ашу кезінде оқушылардың үйренетін шеберліктері мен дағдыларының шеңбері19 бет
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету59 бет
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету туралы49 бет
Бастауыш мектепте сөз таптарын оқыту26 бет
Бастауыш сыныптарда грамматиканы оқыту әдістемесі21 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Іс қағаздары компьютерде басуда ескерілетін емле ережелері14 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Аудармадағы грамматикалық сәйкестік19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь