Қостанай жылқы зауытының тарихы

Қостанай жылқы зауытына 120 жыл толды. Ол 1888 жылы император сарайының графы, генерал-адъютант Воронцов – Дашковтың жарғысының негізінде құрылған.
Жылқының Қостанай тұқымы 1880-1950 жылдары, жергілікті қазақы аттар мен орловтық, дондық тағы да басқа түрлі жылқылармен будандастыру арқылы алынды. ХІХ ғасырдың аяғында Қазақстан аумағында қазақы аттардың сапасын жақсарту үшін үш мемлекеттік жылқы орындары ашылды: Оренбургте – 1886 жылы, Торғайда – 1887 жылы, Қостанайда – 1887 жылы.
1895 жылы ат қорада 320 жылқы басы болды. Ол Ресейде ең ірі ат қорасы болып саналды. 1898 жылы Қостанай ат қорасының іргетасында жергілікті қазақ жылқыларын өсіруге арналған орындар ашылды. Жылқы өсіретін орынның штаты 300 биеден және 30 айғырлардан тұратын. Жылқы өсіру орындарының мақсаты – үйіріге жақсы бейімделген және ірілігі бойынша іріктелген, ешбір басқа тұымдармен будандастырылмаған, тек күтіп-бағу мен азытандыру жағдайын дұрыстату арқылы қазақ жылқыларын жақсарту болып келді. 1923 жылға дейін қазақ жылқыларын «өз ішінде» өсірді. Осы кезең ішінде бірнеше ұрпақ өсірілді.
1921 жылы жылқы зауыты № 48 Қостанай жылқы зауыт аттына өзгертілді.
Бүкіл әлемдік жылқыны зерттеу ғылыми институтының қызметкерлерінің басқарылуымен әдістемелік жұмыс жүргізілді. Бірінші тәжірбие 1934 жылы басталды, ал 1938 жылдары жоспарлы және мақсаты бағытта болды.
Бұл тұқымның қалыптасуы 4 сатыдан тұрды. Бірінші сатыда (1898-1908 ж.ж) басқа қанды араластырмай алған қазақы жылқының 3 үрім-бұтағы алынды. Екінші сатыда 1908 жылы, дондық жылқы түрі мен қазақы жылқының асыл тұқымын будандастыру арқылы, ал үшінші сатыда жартылай қанды жылқылар мен жоғары қанды жылқылардың түрлерімен будандастыру жұмыстары жүргізілді. .
Будандастырудың соңғы кезеңінде (1938 жылдан) мамандардың ең бірінші тәжірибелері қостанай тұқымдарын шығарудан, яғни өсіруден басталды. Бұл кезден бастап қостанай биелерін өз тұқымды, бірақ туыс емес өндіруші айғырлармен шағылыстыра бастады. 1946 жылы толығымен, таза қанды қостанайлық тұқымы алынды.
Халқымыздың қазынасы, қостанай жылқысының шығуы орасан зор жұмыстардың жемісі. Оны жергілікті қазақ биелерін қалмақ, дон, стрелец, орлов-ростоптың айғырымен шағылыстырып, одан туған құлындарды таза қанді мініс айғырларымен будандастыру арқылы дүниеге келген. Осылай сұрыпталудың арқасында шапшаң, қарқынды және дене бітімі біршама ірі жылқы түрі алынды. Кейін бұлар қостанай тұқымының негізін қалаушылары болып келеді. Қостанай зауытында ең біріншілері Зевс – 1935 жылы туған,
1 Справочник по коневодству /Н.В.Анашина, Ю.П.Гусев, В.С.Ковешников и др.; Сост. Ю.П.Гусев. – М.: Колос, 1983. – 158 б.
2 Коневодство (На основе пособия П.А.Федотова «Коневодство»). – Донецк: донеччина, 2000. – 224 б., с илл. Серия «В помощь фермеру».
3 Коневодство /К.Б.Свечин, И.Ф.Бобылев, Б.М.Гопка. – М.: Колос, 1984, - 352 б., ил. – (Учебники и учеб. пособия для высш. с.-х. учеб. заведений).
        
        Қостанай жылқы зауытының тарихы
Қостанай жылқы зауытына 120 жыл толды. Ол 1888 жылы император сарайының графы, генерал-адъютант ... - ... ... ... ... ... тұқымы 1880-1950 жылдары, жергілікті қазақы аттар мен орловтық, ... тағы да ... ... ... ... ... алынды. ХІХ ғасырдың аяғында Қазақстан аумағында қазақы аттардың сапасын ... үшін үш ... ... ... ашылды: Оренбургте - 1886 жылы, Торғайда - 1887 жылы, Қостанайда - 1887 жылы. ... жылы ат ... 320 ... басы ... Ол Ресейде ең ірі ат қорасы болып саналды. 1898 жылы Қостанай ат қорасының іргетасында жергілікті қазақ жылқыларын өсіруге арналған ... ... ... ... ... штаты 300 биеден және 30 айғырлардан тұратын. Жылқы өсіру орындарының мақсаты - ... ... ... және ... ... ... ешбір басқа тұымдармен будандастырылмаған, тек күтіп-бағу мен азытандыру жағдайын дұрыстату арқылы қазақ жылқыларын жақсарту болып келді. 1923 ... ... ... жылқыларын өсірді. Осы кезең ішінде бірнеше ұрпақ өсірілді.
1921 жылы ... ... № 48 ... ... ... ... өзгертілді.
Бүкіл әлемдік жылқыны зерттеу ғылыми институтының қызметкерлерінің басқарылуымен әдістемелік жұмыс жүргізілді. Бірінші тәжірбие 1934 жылы ... ал 1938 ... ... және ... ... ... ... тұқымның қалыптасуы 4 сатыдан тұрды. Бірінші ... ... ж.ж) ... ... ... ... қазақы жылқының 3 үрім-бұтағы алынды. Екінші сатыда 1908 жылы, дондық жылқы түрі мен ... ... асыл ... ... ... ал ... сатыда жартылай қанды жылқылар мен ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілді. .
Будандастырудың соңғы кезеңінде (1938 ... ... ең ... ... қостанай тұқымдарын шығарудан, яғни өсіруден басталды. Бұл ... ... ... ... өз тұқымды, бірақ туыс емес өндіруші айғырлармен шағылыстыра бастады. 1946 жылы толығымен, таза қанды ... ... ... ... қазынасы, қостанай жылқысының шығуы орасан зор жұмыстардың жемісі. Оны ... ... ... ... дон, стрелец, орлов-ростоптың айғырымен шағылыстырып, одан туған құлындарды таза қанді мініс айғырларымен будандастыру арқылы дүниеге келген. Осылай сұрыпталудың арқасында ... ... және дене ... ... ірі жылқы түрі алынды. Кейін бұлар қостанай тұқымының негізін қалаушылары болып келеді. ... ... ең ... Зевс - 1935 жылы ... ... - 1936 жылы ... ... - 1943 жылы туған, Бурелом - 1943 жылы ... және ... - 1941 жылы ... ... ... ... ... жылқылар болып, (3/4) қандылығы таза қанды міңгі тұқымынан, ал қалған (1/4) ... ... ... ... Қостанай облысы тұқымдық фермалары, колхоздары және Челябі облысы Тройцк ... ... ... ... ... ... ғылымдармен қызметтесулерінің арқасында 1951 жылы ССР Одақ Министрлігі Кеңесі СССР Ауыл шаруашылық министрлігінің ұсынысын қабылдап, отандық жаңа ... ... ... ... ... [9].
1951 жылдың 22 наурызында СССРо Министрі қаулысымен 904-ші номер бойынша тұқым ресми түрде ... соң, асыл ... ... ... жоғарлататын таза тұқымды жылқылардың саны көбейе бастады. Жаңа тұқым жасау жұмыстарымен қатар сапасы, ... ... ... ... бейімдігі бойынша жылқыны іріктеу басталды.
Осылай 1921 - 1951 жылға дейін ... ... ... ... ... ... жұмыстар апробациямен бітті. Осы тұқымның белгілі ерекшелігі қолданылуға жан - ... ... ... ... Бұл ... ... және ... жарыстарында өзінің жетістіктерін көрсетті.
Қиын уақыттың ауыспалы кезеңінде жылқы зауытында, жылқы шаруашылығында және ат ... ... ... өте айқын көріне бастады. Белгілі жағдайлардың біразы Қазақстанда және ТМД елдерінде жылқы спорты мен жылқы шаруашылығының ... күрт ... ... ... ... ... зауыты жоғалу шегінде болса, қостанай тұқымы деградация сатысына тап болды.
Осы тұқымды сақтап қалу үшін жылқы зауыты 2000 ... 10 ... № 37 - ші ... Республикасының қаулысы бойынша 2000 жылдың наурыз айында Қазақстан ... ... Іс ... ... және РМҚК ... ат ...
Үкімет қаулысы негізінде № 61 - 2003 жылдың 20-шы ... РМҚК ... ... Ауыл ... Министрлігіне берілді.
Жылқы жас төлінің даму сатылары. Даму ... ... ... ... - өсу деп аталады. Өсумен бірге жануарлардың организмінде ұлпалардың, жасушалардың, мүшелерінің және олардың қызметтерінің ... ... ... Бұл процесс - даму дегенді білдіреді. Онтогенез - бұл жануардың жеке дамуы. [11].
Организмнің жеке ... ... білу өте ... ... ең алдымен жануарлардың өсу мен даму ... ... тек қана ... тән ... ... мен ... бірге тұқымдық және түрлік белгі қалыптасуына ие ... ... ... ... ... мен ... қуалаушылықтың орын басушылығы жүзеге асады. Ол сыртқы орта әсерінен және организмнің ішкі ... ... ... нәтижесінен пайда болады. Өсу мен даму процесінің арасындағы өзара байланыс - бұл организмде онтогенез процесі болып жатқан ... ... және ... ... өзара байланысы. Жануарлардың өсуі мен даму процесінің өзара бөлектелінгені туралы айту ... емес ... ... ... екеуі де бір-бірімен өзара байланысқан және өзара ескертілген. Осыдан біз ... тірі ... ... - өсу деп, ал ... мен ... күрделенуіне әсер ететін, организмге керекті сапалы өзгертулерінің жиналуын - даму деп атаймыз. ... ... және ... ... ... ... ... қатар олардың төлдің жатырдағы даму кезеңі (эмбрионалдық) және төл туғаннан кейінгі өсіп дамуы (постэмбрионалдық) кезеңдерінің даму заңдылықтары да әсер ... ... ... даму ... үш ... ... Ол: ... эмбрионға дейінгі және эмбриондық деп аталады. Ұрықтық кезеңде ұлпалар дамып, дене ... ... ... ... ... ... дене мүшелері одан әрі дамып өсе бастайды. Бұл кезеңнің аяқталуы эмбрионның пайда болуымен ... ... ... өз ... бес ... бөлінеді: жаңа туған, сүтті кезеңі, жыныстық жетілу, өнімділігінің қалыптасуы және қартаю кезеңі. ... ... өсу ... - ... ... ... және ұлпа мен ұлпа ... өлшемдерінің ұлғайып түзілуінің арқасында ұзақ уақытқа созылады. Басқа жастық ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы өсу жылдамдығы өте жоғары. Мал дамуының бір айырмашылық ерекшелігі - ол мүше мен ұлпалардың бөлек бөлімдерімен ғана ... ... ... ... ... дамуының біркелкілі еместігемен сипатталады.
Осыдан, басқа жануарларға қарағанда, құлындар, онтогенетикалық ... ... ... ... Құлынның тірі салмағы шешесінің тірілей салмағынан 10 % құрайды. ... 1-2 ... ... ... ... ... олар ... көмексіз жүре алады. Жаңа туған құлын өзінің дене бітімі бойынша ... ... ... ... ... ... және ... емес кеуде аясында сирақтары ұзын болып көрінеді. Содан 2-3 айға созылатындай ... ана ... ... ... құрылуы басталады. Осы кезеңде құлындар ұзына және еніне қарай тез өседі. Организмның клиникалық және физиологиялық көрсеткіштері ... ... Жаңа ... ... ... температурасымен, дем және жүрек ырғағының жиі қысқартылуымен ... 2-3 ай ... бұл ... ... ... өсу мен ... ... төмендеумен бірге қанның морфологиялық құрамы да ... яғни қан ... ... ... ... ... концентрациясы төмендейді [8].
Тайдың 6-8 айлық жасында жыныстық ... ... ... ... кезеңінде дене бітімінің қарқынды өсуі байқалады, әсіресе кеуде орамының өлшемі мен ... ... Осы ... ... өсу ... төмендеуімен, дем алу және тамыр соғысының сирек болуымен, дене температурасының төмендеуімен және ... ... пен ... ... ... ... [8,9].
Жылқының өсуі - қартаю кезеніне дейін, яғни 4-5 жасқа дейін созылады. Осы кезеңде дене бітімі қалыптасады, физиологиялық ... ... ... ... ... сүт ... тұрақты тіске ауыстырылуы байқалады.
Жас төлдің өсуі мен дамуына әсер ететін факторлар. Жас ... өсуі мен ... ... ... пен ... орта ... өз әсерін тигізеді.
Тұқым қуалаушылық факторлар. Тұқым қуалаушылықпен ... ішкі ... және ... ... қызметі, сонымен қатар жануарлардың дамуын сипаттап беретін ағзаның жеке дамуының заңдылығымен ескертіледі.
Жас ... өсуі мен ... ... жүйе ... әсерін тигізеді. Бұл жүйенің әсері құрсақтағы дамудың ерте сатыларында басталады. Осы кезде ... ана ... ... ... ... етеді. Жылқы төлінің дамуына эндокринді жүйенің әсері тиетіні туралы арнайы зерттеулер жоқ. Бірақ, әйткенмен басқа жануарларда анықталған жалпы ... ... ... ... ... ... береді. Мындағы ең маңызды рөлді гипофиз, қалқанша және жыныс бездері ... ... әр ... ... ерекше әрекет көрсетеді және олардың қызметтері бір-бірімен тығыз байланыста.
Қалқанша без. Бұл без ... ... және су ... ... ... ... ... өсуі мен дамуына себепіші болады. Ол жоғары физиологиялық белсенділігімен айқындалатын құрамындағы йоды бар ... ... ... ... ... тиреоглобулин, трийодтиронин және т.б.). Бұл бездің алып тасаталуы өсу мен дамудын артта қалушылығына және ергежейлікке (карлик) әкеп соқтырады. Қалқанша ... ... ... зат ... бұзылады да, жылу реттегіші төмендейді. Бездің күшейтілген қызметі (гипофункция) ағзаның дамуын тездетеді. ... без ... ... байланысты қан құрамындағы ұшатын май қышқылы мен фосфолипидтармен бірге газ алмасуының салыстырмалы қарқындылығы одан әрі ... ... ... ... ... әсерінен, жануарлардың өсу мен өнімділігінің жақсарылуы байқалады.
Гипофиз ... ... және ... ... ... ішкі секреция бездер жүйесінде орталық орынға ие болады. Гипофизбен ... және ... ... - ... өсу мен ... ... әсерін тигізеді. Ерекше мағынаға өсу (соматотропты), жыныс жетілу (пролан) және ... ... ... ие ... гормондарының әсерінен ақуыз синтезінің ұлғаюы мен ұлпалардың бөлінуі күшейеді.
Жануарлардан өсу гипофизін алып тастаған жағдайда майдың қыртыстануы артады да, жыныс ... ... ... Ерте ... ... алдыңғы бөлігінің қызметінің күшеюі - алыптығы (гигантизмге) әкеп ... ... ... ... ... ... Ол ішкі ... және сирақтар өлшемдерінің ұлғаюымен сипатталады.
Соңғы уақытта өсу гормонына көп назар аударылады. Бұл гормон гипофиздің алдыңғы бөлігінен бөлінген.
Жыныстық ... өсу мен ... ... ... Осы ... жеткілікті болар: бір қалыпты шарттарда өсірілген жас құлындар немесе сәуріктер жас биелерден ірілеу ... ... ... ... даму ... ... ... айырмашылықтары белгілі бола бастайды. Осыдан келе, ... сай ... жас ... гөрі 1-2 ... ... ... келеді. Ерте жасында, яғни 1 жасқа дейін жас ... ... ... келеді.
Жыныстық бездер бұл - сыртқы және ішкі секреция бездері болып саналады. Олар тұлғажасам процесіне үлкен ықпалын тигізеді. Жыныстық бездерін алып ... ... ... ... өсуі ... зат ... ... сонымен қатар ағзада тез арада май құрылуы пайда болады. Бұл бездердің күшейтілген қызметі жыныстың ерте ... және ... тез ... ... әкеп соқтырады. Өмірінің бастапқы кезеңінде эндокринді бездер көп бөлігінің қызметі жоғары деңгейге жетеді де, сақа ... ... тез ... түседі.
Азықтандырудың және басқа да сыртқы орта факторлардың әсері. ... өсу мен ... ... ... орта ... ... ең ... мыналар үлкен әсерін тигізеді: құрамы, ауа температурасының ылғалдылығы, жарық, топырақ, климат, азықтандыру деңгей мен малды күтіп-бағу жағдайы [10].
Зоогигиенада мал ... ... ... ... ... күкіртсутегі және т.б.) организмге патогенді әсері нақты түрде анықталған. Жалпы айтқанда жануарлардың денсаулығының бұзылуының басты себептері қоршаған орта жағдайының зиянды ... ... ... Әсіресе жануарлар арасында аурудың өршуін оларды қанағаттанарсыз ұстау мен азықтандыру тек аурудың өршуімен қатар олардың өнімділігін жоғалтатынын, ... ... ... ... мол, ... ... төл туу ... де төмендетеді. Әрине мал денсаулығын сақтауда қоршаған орта әсерімен қатар тұқымдық факторлардың әсерінен де қалыптасады. Бірақ маңызды шешуші роль ... орта ... ... ... ... ... оның ... бақылау гигиеналық тұрғыдан өте маңызды. Айта кететін жағдай, қоршаған ортаның әсері бір ... ... ауру ... ... ... ... ... мүлдем жоқ болуы мүмкін. Бұл мал организмінің ... ... ... ... алу кезінде ауа құрамында: 20,94% - оттегі, 0,03% - көмірқышқыл газы, 79,03 - азот ... Мал ... ... ауа ... көмір қышқыл газы 0,25%-ке көп және осы малдардың денсаулығы мен өнімділігіне кері әсерін тигізеді. Сонымен қатар малдардың өнімділігіне ауа ... ... және т.б ... кері ... ... Мал ... аммиак негізі зәрден ыдырап көп мөлшерде түзіледі. Ал, топырақта және көң қоймаларында ... ... бар ... ... пайда болады. Амимак мал қораларында еден нашар, желдеткіш пен канализация дұрыс жұмыс істемеген жағдайда ғана өте көп ... ... ... аммиак өте көп жиналмағанымен үздіксіз және ұзақ тұрғандықтан организмнің жалпы жағдайы нашарлайды Мал ... ... ... ... ... үшін мал ... іші таза, ауасы құрғақ және басқа бір зиянды қоспалардан жоқ болуы керек. Ауаның ылғалдылығы орташа келгенде 60-70 % ... ... ... жас ... ... сақа ... гөрі ... Бірақ төменгі температурада өсірілген жас малдардың организі шынықтырылады. Осының арқасында ол кейбір ауруларға төзімді болып, зат алмасуымен өсіп ... ... ... ... ... ... жас ... қалыпты дамуына жағдай жасайды. Сонымен бірге күн сәулесі ауру тудыратын бактерияларға (бактерицидтік ... ... ... ... ... ... әсерінен қанда гемоглобин мен эритроциттер көбейеді, тотықтырушы ферменттердің қабілеттілігі артады және мал ... газ ... ... Ал ... малдардың организімінде D витамині жақсы қалыптасады, бұл кальций мен фосфордың ... ... ... береді. Мал қораларында жарық жетіспеген жағдайда малда қанның аздығы, остеомаляция және т.б. аурулар ... ... мал ... ... ... ... болуын ескерген жөн. Жарықтың малға, әсіресе репродукторлық (көбею) және өсіп келе жатқан жас малға жетіспеуі олардың жыныс бездерінің ... ... ... ... ... күшінің құралуына, денсаулық сақтауына және өнімділігіне өте қатты әсер етіп, орны толмайтын өзгерістерге әкеліп соқтырады. Ал қыс уақытында жас малдарға ... ... ... ... де жас ... өсу мен даму процесінде үлкен мағына береді. Осылай, толық емес азықтандырған жағдайда олардың өсу жылдамдылығы баяулайды, өніміділігі де төмендейді, ал мол ... ... өсуі мен ... ... ... ... ... нәтижесінде және Н.П.Чирвинский жұмыстарының негізінде - өсіп жетілмеген заңдылығын шығарды. Осыдан, олар, ... ... азық ... ... ... әр ... ... мен ұлпалардың толық жетілмеген дәрежесі қарқынды өсуімен тығыз байланысты екенін дәлелдеді. Олар өсіп жетілмеудің үш негізгі түрін анықтады: ... ... және ... ... өсіп жетілмеудің үш түрдің дәрежесі бұларға тәуелді болады: ... ... ... ... сонымен бірге өсуін тежейтін қай ортада өскеніне [11]. Жануарлардың өсіп жетілмеуін болдырмау үшін, ең алдымен оның себебін білу ... Осы ... баяу өсіп ... ... қарқынды өсіп тұрған мүшелер мен ұлпалар азық ... көп ... ... Егер ... ... құлындардың дұрыс азықтандырылмауы қысқа аяқтыққа әкеліп соқтырса, онда постэмбрионалды кезенніңде керісінше, ұзын ... бет ... ... ... ... тыс ... кері процессті тудырады.
Өсу мен даму процесінде өзгерудің екі түрі кездеседі: қайтымды және қайтымсыз. ... ... кезі ... ... азықтандыру шарттарына байланысты малдың өсуі жеткіліксіз болса, онда оны жағдайды жақсартумен дұрыстауға ... ... бұл ... ... ... ғана ... егер ұзақ уақытқа созылса, онда ол қайтымсызға айналады. Осыдан, ұзақ уақытқа созылған кері ... ... ең ... ішкі мүше мен ... дұрыс жетілмеуі байқалады. Ең маңызды ішкі мүшеде болып жатқан сапалы реттің күрделі өзгерістері - қайтымсыз.
Құлындардың өсуі мен ... ... ... да ... ... Ерте ... яғни ... сәуірге дейінгі - бұл жақсы болып келеді. Кеш құлындаған (маусым-тамыз) құлындар қысқы кезеңге дұрыс дайындалмаған болады және ... ... ... дамиды. Сондықтан жылқы шаруашылықтарда құлындауды қыстың соңына не көктемнің басына келсін деп, шағылыстыру компаниясын есеп-қисаппен ... ... ... [12].
Жас төлдің экстерьері мен конституциясы. Ауылшаруашылық малдардың экстерьер туралы оқу бұрынғы уақыттан бері қалыптасқан. Экстерьер ... ең ... ... ... ... Клод ... еңбектерінде (1774 г.) көрініс тапқан.
Осы уақыттан бастап ... ... үшін ... ... ... өзгере бастады.
Экстерьер туралы ілімі кейінгі даму кезенде одан әрі ... Бұл мал ... ... ... жаңа ... ... ... бағалау әдістерінің жетілдірілуіне, олардың өнімділік сапаларының жақсартылуына, зоотехнияның ғылыми ... ... ... еді. Экстерьер туралы ілімнің үнемі дұрыс жолмен жүре бермегенін атап көрсету керек.
Экстерьер (сырт пішіні) - бұл дене ... ... ... мен ... Сырт ... арқылы асыл тұқымды және өндірісте пайдаланылатын малдардың ... мен ... ... ... ... ... дене бітімінің мүшелерін негізгі үш топқа бөледі ... ... ... ... ... ... мынадай: бастары орташа пішінді, жалпақ келген сағағы ... бар, ... ... қиғаштау келеді; желкесі орта ұзындықты, кей кезде қысқа; мойыны мен басқа бұлшық еттері жақсы ... ... ... ... ... ... ... жақсы бұлшық еттелінген; арқасы мен белі түзу, кысқа, берік; сауыры ... ... ... ... ... ... ... ұзын, қисық қойылған; кеудесі жалпақ, терең; қабырғалары ұзын, дөңгеленген; сирақтары ... ... ... ... ... дамыған; тізе сүйектері жақсы дамыған; алақан сүйегі мен толарсақ сүйектері қысқа; тобығы орташа келген; тұяқтары берік, орташа өлшемді. Ат қорада ... ... ... да, ... тұяқ ... ... ... ақаулар сирек кездеседі: мысалға, қоян шеккі сияқты ... ... буын ... ... өзгеруі не жуандауы), жем шеккі (шпат) ( ішкі және сыртқы жағынан ... ... адым ... ұрынып-соғылған тартумен мінезделеді), сары
самқай (сүйек түсу) және сарысу илену.
Негізгі түсі жирен, күрең болып келеді. Жалы ... ... ... де, ... сымбатты.
Қостанай жүйрігі - ірі, сұлу мүсінді, шыдамды және құдіретті.
Қостанай тұқымы үш тұқымішіндік типке бөлінеді, сондықтан да ... ... ... ... болады.
1.Негізгі тип: Бұл типті жылқыға салт мініс-жегін пішінді - ... ... ... дене ... ... шомбал. Олар жергілікті табындық жағдайға қанағаттанарлықтай көнеді. Таза қанды тұқыммен жергілікті тұқым белгілері бірін бірі ... ... ... үйлескен.
2.Мініс типті: салт мініс белгісі анық көрінген. Жылқылардың тұлғасы ... ... ... ұзындығына тең), жеткілікті шомбал. Бұл тип табындық жағдайды нашар көтереді. Бірақ табынды-қора ұстағанда өздерін жақсы сезінеді. Далалық ... ... гөрі салт ... таза ... ... айқын көрінеді.
3.Далалық түрі: Далалық тұқым белгілері айқын көрінеді. Салт мініске қарағанда жегінді ... ... ... Бұл ... жылқылары тығыз, дөрекі тұлғалы, шоқтығының биіктігі алдынғы екі типтен ... ... ... ... ... ... жоғары.
Қазіргі уақытта жылқы конституциясының тұрпаты - организмнің ... ... және ... ... ... ... байланыста қалыптасқан жиынтығы деп санайды. Конституциялық өндірістік типті, негізіне, ата тегінен қабылданған нәсілдік, яғни ... ... ... мен ... орта (азықтандыру, күтіп-бағу, ауа-райы және т.б.) факторлары ... Дене ... типі ... ... формасын, әрбір дене мүшелерінің пропорцияларын, мушелерінің анатомиялық құрылысын айқындайды. Сондықтан да жылқының ... типі ... ... мен ... ... ... бірі болып тадылады. Міне, осы заңдылықтан келіп, асыл тұқымды малдарға селекция жұмысын жүргізгенде олардың конституциялық типіне баса ... ... ... ... өте ... ... [12,13]. ... заманның қостанай тұқымды жылқысы жалпы дене бітімінің типі бойынша - көлемді, ... дала ... ... сипатталатын, өзінде бастапқы тұқымдардан алынған бағалы белгілер жиынтығын үйлесімді байланыстырған.
Қостанай тұқымның темпераменті жігерлі, бірақ жарқын жүзді. Ашулы, мейірімсіз жылқылар ... де ... ... ... ... ... құнды сапамен, яғни - әр түрлі жағдайға үлкен төзімділігімен және солтүстік Қазақстанның қатаң климаттық жағдайына ... ... ... ... өсіру технологиясы.Жылқы зауытындағы төл өсіру тәжірибесі іс жүзінде ерте ... яғни ... ... ... ... ... ... Кеш туған құлындар (шілде-тамыз) жайылымды пайдалану кезеңінде әлсіз өсіп-жетілетіндіктен, қысқа ... ... ... ... ... ... ... күйек науқанын өткізуді мынадай есеппен, яғни төлдеу уақытын қыстың аяғы - көктемнің басына сәйкестендіріп жүргізу ... ... ... ... олардың ата-енесінің тұқым қуалағыштық қасиетіне ғана тәуелді емес, сонымен қатар оларды ... ... да ... ... ... өнім беретін құрамға дұрыс сұрыптау және жұп таңдау жүргізумен қатар, төлді өсіруге қолайлы жағдай туғызылуы керек, себебі ата-енесінің тұқым қуалағыштық ... ... ... көрінуі үшін.
Дені сау, жақсы жетілген төл өсірудің кешенді шараларына, бәрінен бұрын, толық құндылықты азықтандыру, дұрыс ұстау, жақсы күтім, ... ... ... ... ... ... бұрын, құлынға салқын тигізіп алмау, желдің өтінен қорғау жағын ... ... ... ... орын ... және таза болуы керек. Мал иесі алдын-ала қажетті мөлшерде ... ... ... алуы және ... бие ... ... еденіне мол етіп төсеніш салуы қажет, құлынның сыз, салқын жерге жатып қалмауын қадағалап жүруі керек.
Құлынға күтім ... ... ... ... ... өмірге келген сәттен бастау ұсынылады. Жылқышы құлынға неғұрлым зейін қойып және мейіріммен қараса, ол ... ... және ... ... Ал ... ... ... бөліп қараса (айқайлап, ұрып), онда жас биемен жаңа туған құлында қорқыныш сезімі пайда болып, адамнан қашқақтауы немесе теуіп жіберуі мүмкін. ... ... ... ... сәтінен бастап ноқта киюге, бірте-бірте үстін тазартуға, аяғын көтеруге, аяңдап жүруге, одан соң желіске, тоқтауға үйрету ұсынылады. Құлындарда адамға ... және ... ... қалыптастыру қажет. Бұл жұмысты мақсат қойып және тапжылмай отырып жүргізу керек, ... ... ... ... бас ... ... ... Құлын, өмірге келгеннен кейінгі алғашқы айларынан бастап, негізінен анасының ... ... ... денесінің 1 кг өсімі үшін, 10 л мөлшерінде бие сүті қажет. Бірақ, 15 күндік жасынан ... ... ... азықтандыруды қажетсінеді және бірінші кезекте сұлы немесе ... Бұл ... беру үшін ... астаулар қажет, бастапқыда 100-200 г азықтан салуға, кейінірек оның ... ... ... және ... ... ... күніне 2 кг дейін жеткізеді. Шамамен осы уақыттан, құлындар енесімен бірге жайылымда шөп ... ... және ... ... ... ... кезеңінде құлындардың өсуі және дамуы көбінесе енесінің сүттілігіне ... ... ... ... ... неғұрлым ерте, туғаннан кейінгі алғашқы күндерден бастау ұсынылады. Себебі, туғаннан кейінгі алғашқы күндерден ... ... ... ... ... ... ... қимылдар жасамайды, қайта жаттығу орындаудағы үйренгендерін тұрақты сақтап, үйренгіштігін арттырады. Бірнеше жаттығулардан кейін құлындар қарсылықсыз және қорқыныш ... ... ... ... ... ... ... ноқтаға байланған шылбырдан ұстап, басқа жаттығуларға (тазалау, щеткаға үйрету, серуендету) үйрету ұсынылады.
Егерде құлын, қандай да бір ... ... ... қалатын болса немесе енесі сүтсіз бие болатын болса, онда оны сиыр сүтімен ... ... ол үшін ... 1/3 жылы ... ... ... және ... 1 литр сүтке асхана қасығымен 1 қасық қант қосуы керек. Одан соң, 38-40о С дейін қыздырады.
Айыру - ... ... бөлу және ана ... ... ... ... енесінен 6-7 айлық кезінде бөліп-айыру ұсынылады. Төлді бөліп-айыру алдында міндетті түрде таңбалау жүргізілуі қажет.
Жылқы ... ... ... ... ... ... ... ұсынылады. Таңба - негізінен төлдің сол жағына жауырынның ... ... ... Ол ... жеке нөмірін, туған жылын, шаруашылықтың белгісін көрсетеді. Соңғы уақытта таңбалаумен қатар немесе оның орнына чип салу (енгізу) жүргізілуде.
Чип енгізу - ... жеке ... өте ... қарапайым, ауыртпайтын және қауіпсіз әдіс. Бұл әдістің мәні ұсақ сандары бар микрочипті малдың терісінің астына енгізілуінде, ... ол ... ... оның ... ... бойы ... ... Чип бір малды екінші басқа малмен ауыстыруды ... ... оны табу және ... денесінен алып тастау өте күрделі. Микрочип жылқының нақты иелерін бірнеше минут ... ... ... ... ... енесінен бөліп-айырғанда типі, экстерьері және шығу тегі жақсы еркек және ұрғашы құлындарды бөлек топтарға жинақтау ... ... олар ... мал ... ... қажет болады.
Әлсіздерін бөлек ұстайды және қосымша құрама жемдермен азықтандырады. Енесінен бөліп-айырғаннан кейінгі алғашқы ... және ... ... ... ... ... алып қалмас үшін бақылап отыру қажет, төбелесе ... ... ... ... ... керек.
Енесінен бөліп-айырған төлдердің жеткілікті көлемде сапалы азықтармен, әсіресе шөппен қамтылуына баса назар аударып отыру керек, өйткені ас ... ... ... ... азық зор ... ... Құлындар үшін, әсіресе ерте дайындалған шөптер құнды. Енесінен бөліп-айырғаннан кейін төлдерге әртүрлі құрама жемдер берілуі қажет, сонымен қатар ас тұзы және мел, ... ... ... ... ... дұрыс. Енесінен бөліп-айырған құлындарды кебекпен (күніне 0,5-1,0 кг), сәбізбен (күніне 1,0-1,5 кг) ... ... ... ... 1,5-2,0 кг) және басқа да жылқылар үшін ұсынылған азықтармен азықтандырған дұрыс. Барлық азықтандырылатын азық түрлерінің қалыпты ... ... ... қарай арттырылып отырады.
Енесінен бөліп-айырған құлындар мүмкіндігінше көбірек таза ауада, әрі үнемі қозғалыста болғандары ... ... ... бекуіне және дене еттерінің өсуіне өте қажет.
Құлындарды күніне 2-3 рет суарып отыру керек, ол үшін ... ... ... ... ... ... ... жекелеп суарылады.
Құлындар бір-біріне әбден үйреніскеннен кейін, оларды күнде серуендетуге шығарып отырған жөн, себебі олардың таза ауада көбірек ... ... ... төл үшін ... мен жайылымда болудың мәні зор.
Құлындарды енесінен айырғаннан кейін күніне кем дегенде 4 рет азықтандыру керек, әсіресе ... жем 3 рет ... ... азық 1-2 рет, ал шөп 4 рет ... қажет. Ас тұзы астауда тұрақты болуы керек. Түнге ... шөп ... ... ... ... 2-3 рет ... ... керек, ол үшін топпен ішуге арналған астаулар қойылады немесе қолмен жекелеп суарылады. Сонымен қатар, төл ... ... ... ... және ... үшін ашық ... ... болғаны жөн.
Құлындардың өсіп-жетілуін бақылап отыру үшін, олардың дене өлшемдерін алып, жорналына толтырып отыру ... ... ... толық байқап отыру үшін, дене өлшемдерін туғаннан кейін 3 күндігінде, 1, 3, 6, 12, 18 айлығында және 2, 3, 4 ... алып ... ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қостанай жылқы тұқымының негізгі аталық іздерінің генетикалық полиморфизмі14 бет
Қостанай тұқымының қысқаша шығу тарихы10 бет
Жылқы шаруашылығындағы асылдандыру жұмысын ұйымдастыру жайында26 бет
Мал шаруашылығы. Жылқы6 бет
Aлматы маргарин зауытындағы өндірістік іс-тәжірибе есебі20 бет
Қазақстан Ұлы Отан соғысы кезеңінде9 бет
Қорғасын зауыты18 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Мұнай өңдеу және мұнай химия өнеркәсібіндегі зауытының санитарлық нормасы ».13 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь