Қой шаруашылығы және Қазақстандағы жағдайы

Қой бұдан 10-11 мың жыл, ешкі 11-12 мың жыл бұрын қолға үйретілген. Қойдың жабайы арғы тегі - жабайы қой муфлон және арқар таулы алқаптарда таралған.
Қойдың алғаш қолға үйретілген орталықтарын Жерорта теңізінің маңы, Орта Азия, Қазақстан, Орталық Азия, Оңтүстік Африка.
Қой шаруашылығы - мал шаруашылығының басты саласының бірі. Қойдан күнделікті тұрмысқа қажетті жүн, тері, елтірі және тағамдық өнімдер - ет, май, сүт алынады. Халық шаруашылығында қой жүнінің алатын орны ерекше.
Ертеде кең тараған қойдың қолтұқымдары етті- майлы бағытта өсірілген. Тарихи деректер бойынша Қазақстанның әрбір табиғи аймақтарын бейімделіп, қолтұқымдар өсірілген.
Халықтық сұрыптау арқылы шығарылған қолтұқымдарға - еділбай, баданалы, ырғыз, сарысу, қарқаралы қойлары жатады. Еділбай қойы Бөкей ордасында өсірілген. Денесі ірі және салмақты. Жетісу мен Шу өңірінде кетпен құйрықты қоңыр қой өсірілді.
Әрбір аймақтық табиғи жағдайына бейімделген қолтұқымдарын халық ғасырлар бойы іріктеп, сақтап отырған. Моңғолиядағы Баян-Өлгей аймағында VI ғасырдан әйгілі болған қолтұқым - қазақы қызылқой. Басқа мал шыдамайтын қыстың қатаң аязына бейімделген. Оны жергілікті халық өте жоғары бағалап, әлі күнге дейін сақтап, өсіріп келеді.
Қойдың Еділбай нәсілі – ұлттық селекцияның өкілі болып табылады. Ол 200 жыл бұрын ендірілген.
Бұл дара нәсіл етті-майлы өнімді бағытта Қазақстанның батыс аймағында астрахандық қылшық жүнді қойлар мен қазақтың құйрықты қойларымен шағыстыру нәтижесінде табылған. Селекция процесінде көшпенді қой шаруашылығының табиғи-климаттық жағдайға қолайлы қойлар таңдап алынған.
Сонымен бірге өзінің морфофизиологиялық қасиетіне қарай қойлар өрістің жұпыны жемтігімен қоретенсе де май жинайды. Еділбай тұқымының өкілдерінің мұндай өзгешеліктері Қазақстанда революцияға дейінгі қойларды бағу жүйесімен байланысты, онда маусымдық жайылым кеңінен таралған кезең еді.
Етті - майлы бағыттағы қойлардың арасында еділбай тұқымның қойларын оның жүн жабынының ең жақсы болып саналатындығынан асырайды. Ірі қойдан 2,5-3,5 кг жүн, жас малдан – 0,3-0,5 кг, ал ұрғашыдан – 2-3 кг жүн алынады. Бұл қойлардың жүні 52-56% құрайды. Негізінен жүнді кілем дайындауда қолданады.
1 Научно-производственный журнал «Овцы, козы и шерстное дело» №2-2012 . В.В. Абонеев, А.А. Омаров Ставропольский НИИЖК «Результаты скрещивания северокавказских маток с баранами разного направления продуктивности» 21-24 стр.
2 Научно-производственный журнал «Овцы, козы и шерстное дело» №3-2012 Ю.А. Колосов, Н.В. Широкова Донской государственный аграрный университет «Мясные качества чистопородных и помесных баранчиков разного происхождения» 39-40 стр.
3 Научно-производственный журнал «Овцы, козы и шерстное дело» №2-2012 Ю.Д. Квитко, А. В. Скокова, С.Ф. Силки на Ставропольский НИИЖК «Мясная продуктивность и качество мяса молодняка овец разного происхождения» 39-40 стр.
        
        Қой шаруашылығы және Қазақстандағы жағдайы
Қой бұдан 10-11 мың жыл, ешкі 11-12 мың жыл ... ... ... ... ... арғы тегі - ... қой муфлон және арқар таулы алқаптарда таралған.
Қойдың алғаш қолға үйретілген орталықтарын Жерорта теңізінің маңы, Орта Азия, Қазақстан, Орталық Азия, ... ... ... - мал шаруашылығының басты саласының бірі. Қойдан күнделікті тұрмысқа қажетті жүн, тері, елтірі және тағамдық өнімдер - ет, май, сүт ... ... ... қой ... ... орны ... кең тараған қойдың қолтұқымдары етті- майлы бағытта өсірілген. Тарихи деректер бойынша ... ... ... ... ... ... ... сұрыптау арқылы шығарылған қолтұқымдарға - еділбай, баданалы, ырғыз, сарысу, қарқаралы қойлары ... ... қойы ... ... ... Денесі ірі және салмақты. Жетісу мен Шу өңірінде кетпен құйрықты қоңыр қой өсірілді.
Әрбір ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойы іріктеп, сақтап отырған. Моңғолиядағы Баян-Өлгей аймағында VI ғасырдан әйгілі болған қолтұқым - қазақы қызылқой. Басқа мал шыдамайтын қыстың ... ... ... Оны ... ... өте ... ... әлі күнге дейін сақтап, өсіріп келеді.
Қойдың Еділбай ... - ... ... ... ... ... Ол 200 жыл ... ендірілген.
Бұл дара нәсіл етті-майлы өнімді бағытта Қазақстанның батыс аймағында ... ... ... ... мен ... ... қойларымен шағыстыру нәтижесінде табылған. Селекция процесінде көшпенді қой шаруашылығының табиғи-климаттық жағдайға қолайлы қойлар ... ... ... ... ... морфофизиологиялық қасиетіне қарай қойлар өрістің жұпыны жемтігімен қоретенсе де май жинайды. Еділбай тұқымының ... ... ... ... ... ... қойларды бағу жүйесімен байланысты, онда маусымдық жайылым кеңінен таралған кезең еді. ... - ... ... ... ... ... тұқымның қойларын оның жүн жабынының ең жақсы болып саналатындығынан асырайды. Ірі ... 2,5-3,5 кг жүн, жас ... - 0,3-0,5 кг, ал ... - 2-3 кг жүн ... Бұл қойлардың жүні 52-56% құрайды. Негізінен жүнді кілем ... ... ... ... басты өнімі еті мен құйрық майы жатады. Оның жоғарғы азықтылығына айтылмыш тұқымы қойының дұрыс және ірі ... болу ... 75-84 см ... ... ... салмағы 110-120 кг береді. Кейбірі 150-160 кг ... ... ... ... малы ... ... 65-70 кг ... ал кейбірі - 90-100 кг болады.Еділбай тұқымының қойларының тез өсетіндігімен берекелді. Жас төлде бірінші жүз ... ... 195 г ... ... кей ... бұл ... 250 г құрайды. Соғымдық шыға берістің бөлігі (майы және еті) 50-55% тірі елден келеді. Баптап ... ... - ... таза салмағы 40-45 кг, құйрық майы 12-14 кг болады.
Бұл қойдың тұқымын баққанда ... ... ... ... малы аласалау ұрықтылыққа - 110-120% иеленеді. Бірақ сүт өнімінің көрсеткіші жоғары - 150-155 кг ... бір ... ... Сүттен ірімшік, май, айран дайындайды. Сүтінің майлылығы жоғары (3 - 9%) ... сүт ... ... өте ... ... тұқымының қойлары еті және майымен ғана елге танымал емес. Қойдың сол тұқымы өте көнбіс, жайлаудың ең суық аудандарындағы ауа райында ... өмір ... ... ... ... ... суық қыстарды ғана емес, ыстық жазды көтеріп өтеді. Олар ұзақ өткелдерге өте ... ... ... ... ... ... өрістің жұпыны жемтігімен қоретенсе де май жинайды.
Әдіс-айла және ... ... ... және ... ... ... болады. Еталдыру табиғи жайылымдарда ең таралған және концентраттармен қосымшаланады. Қойдың еталдыруында ... ... ... 2-2,4 кг, ... 7-8 кг ... ортақ алғаумен 1,4-1,6 жемтік көр.қөректенеді, бұл ... ... ... ... ... ірі қой күндігіне б- 7 кг шөп жейді.
Арқар, меринос қолтұқымы. Арқар, меринос қолтұқымы таулы аймақтың табиғатына төзімді. Қазіргі ... ... ... ... Қазақстан аймақтарында өсіріледі. Қазақтың биязы жүнді қойы - 1934-1946 жылдар аралығында қазақстандық белгілі ғалым В. А. Бальмонттың ... ... ... ... өңірлерінде өсіріледі. Оңтүстік қазақ меринос қойы - Жамбыл менОңтүстік Қазақстанда өсірілетін жүнді-етті ... ... ... ... ... қойы Павлодар, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстанда өсіруге бейімделген. Жартылай биязы жүнді қолтұқымдар Қазақстанда бұл ... ... ... ... ... және кроссбред қолтұқымдары өсіріледі. Дегерес қойы - етті-жүнді, әрі етті-майлы (құйрықты) бағытта шөл-шөлейтті ... ... ... Ол Орталық және Оңтүстік Қазақстан өңірінде де өсірілуде.
Ұяң жүнді құйрықты қолтұқымдар Қазақстанда бұл бағытта қарғалы және саралжын қолтұқымдары ... ... қойы ... ... ... ... ... еділбай, дегерес қойларының қошқарларымен жұптастыру арқылы шығарылған. Ол әрі етті, әрі жүнді мол береді. Қарағанды өңірінде өсіріледі.
Саралжын қойы ертеде ... ... ... нәтижесінде шығарылған. Жүнінің түсі ақ, жібек тәрізді талшықтары біркелкі, кілем тоқуға өте ... ... ... ... ... өсіріледі.
дейтін біздің халқымыз төрт түліктің ішінде қойды да ерекше бағалаған. ... бұл ... еті мен ... жүні мен ... қаракөлі елтірісі де талай ғасырлардан бері біздің ата-бабаларымыздың тұрмысында тұтынатын ең бағалы өнімі ... ... ... ... қасиеті бүгінгі кезде де артпаса, кемімейтіндігі анық. Қазақстандық мал шаруашылығы үшін ... ... ... жаңа ... жол ... Осы жылы ... және ... облыстары қой шаруашылықтары қой еттерінің алғашқы партияларын Бахрейн Әмірлігіне ... ... ... Етті Иран мен ... ... ... өз шешімін таппақ.
Қылшық жүнді құйрықты қол тұқымдары Қылшық жүнді құйрықты қол тұқымдары ... бұл ... ... ... ... ... және ... қойлары өсірілуде. Еділбай қойы еліміздің батыс аймағында ертеден өсіріліп келеді. Еті дәмді, жүні мол, ... ... ... ірі ... ... ... ... қойы Атырау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Қарағанды өңірінде өсірілуде. Қазақтың құйрықты қылшық жүнді қойы - ... ... келе ... ... Ол ... ... өсіруге ыңғайлы, еділбай қойынан кішілеу. Ақмола,Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарында өсіріледі.
Қой шаруашылығы ... ... ... мал ... ... ... ертеден келе жатқан дәстүрлі бірден-бір жетекші сала болып табылады. Қой тұқымдарының ... ... ет ... ... ... кейінгі үлесті жүн, елітірі, май, сүт өнімдері алады.
Қазіргі жағдай елімізде қой шаруашылығы өнімдерін өндіруді дамытып, қой өнімдерін өңдеу ... ... мәні зор ... ... Қой ... ... заманына экономикалық жағынан тиімді етіп өсірудің кілті, ғылым мен озық тәжірибенің ... ... ... ... дүние жүзінде ауыл шаруашылық ғылымдарының қатарыда қой жөніндегі ғылым да сан алуан жаңалықтармен, жаңа технологиялармен, селекция ... ... ... ... қой ... қазіргі таңдағы жетістіктерін әрі қарай жетілдіріу мақсатында жас мамандарға тәжірибелік жұмыстар жүргізіп өз білімдерін жетілдіру мәселесі алда тұр. ... ... ... бағытындағы және биязы, жартылай биязы жүн бағытындағы болып бөлінеді. Ет-жүн бағытындағы қой шаруашылығы ылғалы жеткілікті және климаты біршама ... ... ал ... ... қой ... ... ... аудандарда таралған. Дүниежүзі бойынша қой саны 1,2 млрд ... ... ... ... шаруашылығының ет-жүн бағытындағы тауарлы өндірісі Солтүстік және Оңтүстік Американың, Аустралия мен ... ... ... және Орта ... ... ... ... және субтропиктік белдеулерінің құрғақ аудандарында жақсы дамыған. Биязы жүнді қойлар өте сапалы жүн ... ол жүн ... ... кілем тоқу мен тері-былғары өнеркәсібінде қолданылады. Алдыңғы Азия, Орта Азия және Оңтүстік Африка елдерінде қаракөл елтірісін дайындау ... ... ... қойы ең көп ел -- ... (130 млн ... одан ... ... (112 млн-нан астам). Ал Қазақстандағы қойдың саны 2008 жылы 16 млн-нан сәл ғана ... Жүн ... ... ... ... ... ... Жаңа Зеландия, Уругвай және Ресей жатады.
Өкінішке орай, қазіргі таңда біздің ... ... қой ... ... жоқ: ол ... тұтынушыға арналған. Жоғарғы сапа үшін жоғарғы құн төлеуге қабілетті тұтынушының сұранысын қамтамасыз ете алатын отандық жоғары ... ет ... жоқ, ... ... импорттық өнімге сүйенуге мәжбүр.
Қой етінің сапасын ескере отырып қойылатын баға дифференциалдығының жоқтығы қойларды күйлеу және бордақылау жұмыстарымен айналысатын ауыл ... ... бар ... ... ... ... сапасы ескерілмейтін, бағасы келісімді болған нарық үстем етіп отыр.
Қой етіне қарапайым сапалық ... ... ... бұл ... ... ... және ... салмағы бойынша бағалаудың жеткіліксіз екендігі сөзсіз. Қой етінің нақты сапалық сипаттамасының көрсеткіштерін әлдеқайда толығырақ қарастыру қажет. [3].
Әлемдегі әр түрлі өнімділік ... 629 қой ... ... тек 15 ... ... ... Олардың ішінде биязы немесе биязылау жүнді құйрықты қой тұқымдары жоқ.
Сондықтан да ... ... ... жүнді құйрықты қойларын жай қана қайта тудырмай, сонымен қатар бұл қойларды жұмсақ, ... ақ жүн бере ... ... ... ал өздері жақсы етті-майлы белгілерімен ерекшеленіп және жартылай шөлдің қатаң ... ... ... да ... туғызу қажет. [4].
Шамасы, қой өсірудің климаттық, табиғи және ... ... ... ... ... ... ... қазақстанға тиесілі. Осыдан бағып-күту және азықтандыру шарттарына бейімделген және әлемдік стандарттарға дес ... ... жаңа ... мен ... жасау қажет.
Біз алған, бәсекеге қабілетті қой - комбинирленген (аралас) өнімділігімен ерекшеленуі қажет, яғни бойынан ... ... ... мен қасиеттерінің табылуы шарт: жақсы еттілік пен жүнділігі, жоғарғы өнімділігі мен өсімталдығы, егіз туылған қозылар және бір ... бір рет ... ... ... жиі ... ұйымдастыру, жоғарғы бордақыланғандығы сияқты қасиеттерге ие және де таралған ареалдың шарттарына жақсы бейімделген болуы керек.
Қой төлінен алынатын қой еті ... ... - ... ... ... және саланың экономикалық тиімділігін жоғарлатудың маңызды резерві болып табылады.
Осы мақсаттарға жету үшін тек отандық генетикалық ... ... ... ... ... ... ... қолданған жөн.
Мал шаруашылығы ауыл шаруашылығының маңызды саласы, ол ... ... ... ... ... ... ... мен қамтамасыз етеді. Ет, сүт, жұмыртқа және олардан өңделген өнімдер калориялығы жағынан жоғары биологиялық аса құнды азық болып ерекшеленеді. Жүн, ... ... ... ... аяқ киім және т.б. ... тауарларын дайындауға қажетті шикізат көзі болып табылады.
Малдың ... мен ... ... ... ... ... ... бұйымдар, сувенирлер, түймелер, клей және т.б. заттар жасайды. Кейбір өнімдерінен (ішкі мүшелері мен ... дәрі ... мен ... ... ... ... ... мал азығы (тартылған сүт, ет-сүйек ұны, сүйек ұны) үшін қолданылады. Малдың қиы бағалы мүшейкалық тыңайтқыш ... ... ... да, ... және ... ... ... қамту негізінде қой шаруашылығында ет өнімдерін өндірудің тиімді технологиясын жасап шығару - басты экономикалық және әлеуметтік ... ... ... шағылыстыру нұсқаларынан жергілікті ұрпақтың өнімділік сапасын оқып-білу және өзіндік құнын төмендете отырып жоғары сапалы қой еті өндірісін максималды жоғарлататын аса ... ... ... ... ... және етті-жүнді қойлардың жаңа өсімтал түрін шығару әдістемесінің жетілдірілуі үшін зор маңызға ие. [5]. ... қой ... ... мал шаруашылықтарының ішінде ерекше орын алады. Оған басты ... ... бұл ... ... жайылымдардың кеңдігі және басқа да азық-түлік қорының молдығы болып есептеледі.
Айталық, 223 млн. гектар ауыл-шаруашылығына бөлінген 180 млн. гектары таулы, ... ... мал ... жайылым болып келеді. Онымен қоса қой шаруашылығынан халықтың мұқтажына керекті ең ... ... ... ... жүн, ... ет, сүт, елтірі, май, сүйек тағы басқалар. ... ... ... ең керектісі, бағалысы жүн өнімі. Себебі жүннен неше түрлі ... да ... ... ... ... да адам өміріне керекті әр түрлі заттар бұйымдар жасайды.
Қаракөл қозыларының ... тек ... елде емес ... шет ... ... ... ... бағаланады. Соңғы кезде қой терісінен жасалатын неше түрлі сәнді тондарға баға жоқ. Қой ... ... ... өнімдердің ішінде қой еті де жеке орын алады.
Орта Азия республикаларында Қазақстанда қой етінің ... ... ... 29-31 % -ке ... ... ... 50 %-ке дейін барады. Қазақстан жалпы қой басынан, жүн және ет ... ... ... ... Одағында екінші орын алады. Бірінші орында-Ресей.
Ерте кезде Қазақстанда негізінен қылшық жүнді етті-майлы қой тұқымдары өссе, кейін айталық біздің республикада ... ... ... ... етті ... жүнді қой тұқымдары пайда болды. 30 Меринос ... ... келу ... ХІХ ... соңғы кезі. Бұл кезде Ресейден оңтүстік аймағынан, Кавказдың солтүстігінен ірі-ірі помещиктер жер ауған, сол ... ... ... ... ... ... ... тұқымын ала келген болатын.
Бұларды таза тұқым күйінде өсіруге ауа райының қиындығына байланысты ... ... ... ... ... ... ... қылшық жүнді қойларды биязы жүнді қойлардың қошқарларымен шағылыстыру қажет болды.
Осы ... ... ... ... ... ... ... Жалпы қойды жаппай будандастыру үшін Қазақстанға рамбулье, прекос, вюртенбург, аргентин мериносы, Совет мериностарының тұқымдарын алғызды. Қойдың шығу тегі мен ... ... Қой малы ... үй ... ... қолға ерте үйренген.
Олардың шығу тегіне келетін болсақ жалпы биология ғылымының негізін қалаушы Ч. Дарвин ғылыми дәлелді тұжырымдардың жеткіліксіздігінен қой ... ... ... ... ... ... бас ... Қазіргі кезде Ю. Кюк, Нерины, Паллас, Келлер және басқа да ғалымдардың зерттеулерінің ... ... ... ... ... үй қойларының арғы шығу тегіне қазіргі уақытта кездесетін муфлон, арқар, аргали және жалы бар жабайы ... ... ... тау муфлоны және дала муфлоны болып екіге бөлінеді. Тау муфлонынан роман, шотланд ж. б. қысқа құйрықты қой тұқымдары тараған. Дала ... ... ... ұзын ... құйрықты және ұзын майлы құйрықты, қой тұқымдарын арғы тегі деп есептелінеді.
Дала муфлоны тау муфлонына қарағанда ірілеу, ... ... ... ... ... ... ... өседі.
Түр-түсі біртегіс қызғылт қошқыл болады. Аргали-құйрықты қойлардың арғы тегі қазіргі жабайы қой түрлерінің ең ірісі. Тірілей салмағы 180-200 кг. ... 240 кг. ... ... ... қой мен үй ... тағы бір ... айырмашылығы жүнінің түрінде.
Жабайы қойларда жүннің түрі қорғаныс қасиетіне қарай қара көк, қоңыр т. б. ... ... Ал үй ... бұл ... ... жойылған. Онымен қоса жабайы қойларда жүннің қылшығы өте ірі ұзын, түбіті ұзарып, әрі тығыз, жүн қылшықтары жіңішке, қысқалау болады. ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің бірі бас сүйектерінің бейнесі. Қойдың басы сүйір, жақ сүйектері ұзын, тұмсығы үшкір, еріндері ... тез ... ... ... ұсақ ... ... қасиет қойдың жерден шөпті тез тауып жеуіне қолайлы және ыңғайлы. Бұған қосымша қой басқа үй хайуандарына қарағанда ... 544 ... ... ... ... ... ішінде басқа ауыл шаруашылық малдары жемейтін арам шөптерді де олар ... жей ... ... ... жем- шөпті қорыту қабілеті де басқа малдардан жоғары. Осыған орай, қой ... ... ... ... 30 есе ... ал ірі қараның ішегі 20-22 есе ғана ұзын.
Организмде қабылданған қоректік заттың ең көбі малдың жас кезінде пайдаға асады. Бұл ... қой ... ет ... ал 2-3 жасында ең көп жүн және ет беретіндігі тәжірибе жүргізу арқылы ... ... бұл ... ... ... ... селекция жұмысын жүргізуі 31 үшін өте үлкен ... бар. ... ... ... салыстыра отырып, лоардың биологиялық ерекшеліктерін еске алу жолында ... аса бір ... ... ... ... ерекшеліктері.
Қой ең өсімтал түліктің қатарына жатады. Қой өсімталдығы жағынан қоян мен шошқадан қалып, ал ірі қара, ... түйе ... ... ... 100 саулықтан орта есеппен алғанда 140-150 қозы алуға болады.
Елімізде қой шаруашылығы саласында ерен ... ... ... ... ... ... ... Атақты шопан қой шаруашылығын дамытуға қосқан еңбегі үшін екі рет ... Ері ... ... ... ... ... - ... қой шаруашылығын ғылыми негізде өркендетуге зор үлес қосып жүрген академик.
Ғалымның тікелей басшылығымен Қазақстанның түрлі табиғи жағдайларына бейімделген қойдың бірнеше жаңа ... ... ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан мен Италия арасындағы іскерлік туризм18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь