Қаржылық менеджментте тәуекелді анықтау және талдау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТЕГІ ТӘУЕКЕЛДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Қаржылық менеджмент теориясындағы тәуекел: түсінігі, мазмұны 8
1.2 Тәуекелді басқарудың экономикалық маңызы және ерекшелігі ... ... 16
1.3 Қаржылық менеджментте тәуекелді анықтау мен бағалаудың әдістемелік егіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

24

2. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТЕ ТӘУЕКЕЛДІ АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ («ВТБ» (Қазақстан) АҚ мысалында)
2.1 Қазақстан Республикасы банк саласындағы тәуекелді талдау ... ... .. 33
2.2. «ВТБ» (Қазақстан) АҚ.ның қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... 44
2.3 «ВТБ» (Қазақстан) АҚ.ның қызметіндегі тәуекелдерді талдау ... ... 52

3. КОМПАНИЯНЫҢ ТӘУЕКЕЛ.МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Тәуекелдің алдын алу және оны төмендету олдары ... ... ... ... ... ... ... .. 64
3.2 «ВТБ» (Қазақстан) АҚ.ның тәуекел.менеджментті жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
73

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 85

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 88

Қосымшалар
Зерттеудің өзектілігі. Қаржы менеджменті ғылымында тәуекел және оны басқару саласы маңызды орын алады. Кез келген кәсіпорын үшін тәуекелдің алдын алу мәселесі оның болашақ қаржылық тұрақтылығын нығайтудың негізі болып табылады. Осы мәселелерге байланысты әр компанияда тәуекелдерді басқарумен тікелей айналысатын құрылым қалыптастыру қажеттілігі туындады. Сондықтан тәуекелді басқару құрылымын жоғарылату мен дамыту кез келген кәсіпорынның қаржылық менеджментіндегі өте қажетті элементі болып табылады.
Тәуекелді басқарудың бірлескен жүйесін ендіру және жетілдіру компанияның стратегиялық, операциялық мақсаттары табысының қажетті талабы, есептердің нақтылығы және заңнамалар мен нормативті актілердің сақталуы болып табылады.
Есептердің нақтылығын және заңнамалар мен нормативті актілердің сақталуын қамтамасыз етуге қатысты мақсаттардың табысы Қоғамның бақылау шегінде ғана болады, сондақтан тәуекелді басқару жүйесі мақсаттарының бірі олардың табыстарының кепілдігін қамтамасыз ету болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайларында табысты өмір сүру үшін компания техникалық жаңалықтарды енгізуге және таптаурын емес әрекеттер бойынша шешім қабылдауы қажет. Тәуекелдерді басқару процестерін автоматтандыруда тәжірибе жинау, сондай-ақ тәуекелдер мониторингі жүйесін жетілдіру, тәуекелдің пайда болуына және дамуына, тәуекелдерді барынша азайту жөніндегі жұмыстарға жедел ден қоюда да аталған тәуекелдерді басқарудың автоматтандырылған жүйесін егізу қажет .
Тәуекелді басқару функцияларының мәні пәндік сипатты иеленбейтіндіктен, ол коммерциялық кәсіпорындардың интегралдық құндылықтарын сақтауға бағытталғандықтан, бұл функцияларды орындау фирма бөлімшелерінің және тәуекелді басқару қызметкерлерінің біріккен күштерімен жүзеге асырылады.
Нарықтық экономика жағдайында Қазақстан Республикасындағы шаруашлық субъектілерінде, соның ішінде екінші деңгейдегі банктерде тәуекел-менеджментін дамыту мен олардың жай-күйі жөніндегі қазіргі теориялық және практикалық ережелерді зерттеу тақырыпты таңдауға негіз болды.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Күні кешегіге дейін тәуекелдерді басқару ілімі қаржы менеджменті саласына енетін және оған өзіне лайық болатындай мән берілмей келді. Тәуекелдерді басқару, дәлірек айтсақ, тәуекел-менеджментін ұйымдастыру проблемаларына отандық, сондай-ақ шетелдік экономист-ғалымдардың және практик-мамандардың да көптеген еңбектері арналды. Олардың қатарында ең елеулілері П.С. Роуздың, О.И. Лаврушинның, М.Е. Озиустің, Б.Х. Путнамның, Д.Ф. Синкидің, Е.П. Жаровскийдің,
И.М. Балабановтың, В.В. Ковалевтің, Б.И. Лисактың, А.Д. Шелекбайдың,
Р.Г. Ольховойдың, В.С. Пашковскийдің және т.б. еңбектерін жатқызуға болады
Пайдаланған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасы Президентінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан - 2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы
2. Бригхем Ю., Эрхардт М. Финансовый менеджмент. – 10-е изд. / Пер. С англ. Под ред Е.А.Дорофеева. - СПб.: Питер, 2009. – 960 с.
3. Ченг. Ф. Ли, Джозеф И. Финнерти. Финансы корпорации: теория, методы и практика. – М.: Инфра – М., 2000. – 686 с.
4. Ковалев В.В. Курс финансового менеджмента : учебное пособие / В. В. Ковалев. - 2-е изд. - М. : Проспект, 2010. - 480 с.
5. Шелекбай Ә.Д. Банк ісіндегі тәуекел-менеджмент: теориясы, әлемдік практика, Қазақстан тәжірибесі : Оқу құралы / Ә. Д. Шелекбай. - Алматы : Экономика, 2007. - 208 ШапкинА.С., ШапкинВ.А., Теория риска и моделирование рисковых ситуаций, Москва, 2005.
6. Лаврушин О.И. Банковское дело: современная система кредитования : учебное пособие. - М. : КНОРУС, 2008. - 264 с.Э. Э. Михель, Р. А. Əмірханов, Г. А. Жолмырзаева, Ж. С. Мұхаметжанова Корпоративтік қаржы: Оқулық. – Алматы. 2012. – 316 б.
7. Бочаров В.В. Современный финансовый менеджмент / В. В. Бочаров. - СПб. : Питер, 2006. - 464 с. - (Академия финансов)
8. Бланк, И. А. Основы финансового менеджмента : научное издание. т.2 / И. А. Бланк. - 3-е изд., испр. и доп. - М. : Омега-Л, 2011. - 674 с
9. Финансовый менеджмент: теория и практика : учебник / Ин-т финансового менеджмента ; ред. Е. С. Стоянова. - 6-е изд. - М. : Перспектива, 2009. - 656
10. Лобанова А.А., Чугунова А.В., Энциклопедия финансового риск-менеджмента,Москва, 2003.
11. Шапкин А.С., Экономические и финансовые риски: Оценка, управление,портфель инвестиции,Москва, 2003.
12. Құлпыбаев С., Ынтықбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / – Алматы. Экономика, 2011– 540 бет
13. Тұрғұлова, А. Қ. Қаржылық менеджменттің Қазақстан экономикасындағы дамуы: теориясы, практикасы және императивтері: монография / А. Қ. Тұрғұлова. - Алматы : LEM, 2010. - 242 б К.Рэдхэд., С.Хьюс Управление финансовыми рисками,Москва, 2006.
14. Сапарова Б. Финансовый менеджмент: Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2008. -848 с.
15. Аленичева Е.Е.Қаржы менеджменті /Оқу құралы – Қарағанды, 2011-274 б
16. Есенгельдин Б.С., Ақбаев Е.Т. Қаржылық менеджмент: Оқулық. – Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2011. – 298 бет
17. Ф.Х.Найт., Риск, неопределнность и прибыль, Москва, 2003.
18. К.В.Балдин., Риск-Менеджмент, Москва, 2006.
19. Кеннет Л.Грант., Управление рисками в трейдинге: Как повысить прибыльность с помощью контроля над рисками, Москва «МИР» 2005.
20. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің «Қаржылық тұрақтылық туралы есеп»
21. Отчет о результатах финансово-хозяйственной деятельности АО «ВТБ Банк» за 2010 - 2011 годы.
22. Финансовая отчётность Дочерняя организация Акционерное Общество Банк ВТБ (Казахстан) Год, закончившийся 31 декабря 2012 года с Отчётом независимых аудиторов
23. Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2005 жылғы 30 қыркүйектегі № 359 Қаулысы (2011.31.01. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен)
24. Бланк И.А. Финансовый менеджмент. Учебный курс – 2-е изд. – Киев: Эльга, Ника-Центр, 2004. – 656 с
25. Өсербайұлы С., Қалымбекова Ж. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. –Алматы, 2009 ж. – 93 бет
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...........................................................................................................
5
1. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТЕГІ ТӘУЕКЕЛДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қаржылық менеджмент теориясындағы тәуекел: түсінігі, мазмұны
8
1.2 Тәуекелді басқарудың экономикалық ... және ... ... менеджментте тәуекелді анықтау мен бағалаудың әдістемелік егіздері.........................................................................................
24
2. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТЕ ТӘУЕКЕЛДІ АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ... ( ... АҚ ... ... Республикасы банк саласындағы тәуекелді талдау ..........
33
2.2. (Қазақстан) АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау...................
44
2.3 (Қазақстан) АҚ-ның ... ... ... ... ... ТӘУЕКЕЛ-МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Тәуекелдің алдын алу және оны төмендету олдары..............................
64
3.2 (Қазақстан) АҚ-ның ... ... ... ... ... өзектілігі. Қаржы менеджменті ғылымында тәуекел және оны басқару саласы маңызды орын алады. Кез ... ... үшін ... алдын алу мәселесі оның болашақ қаржылық тұрақтылығын нығайтудың негізі ... ... Осы ... ... әр ... тәуекелдерді басқарумен тікелей айналысатын құрылым қалыптастыру қажеттілігі туындады. Сондықтан тәуекелді басқару құрылымын ... мен ... кез ... ... ... менеджментіндегі өте қажетті элементі болып табылады.
Тәуекелді басқарудың бірлескен жүйесін ендіру және жетілдіру компанияның стратегиялық, операциялық мақсаттары табысының ... ... ... ... және ... мен ... ... сақталуы болып табылады.
Есептердің нақтылығын және заңнамалар мен нормативті актілердің сақталуын қамтамасыз етуге қатысты мақсаттардың табысы Қоғамның бақылау шегінде ғана болады, ... ... ... ... ... бірі ... табыстарының кепілдігін қамтамасыз ету болып табылады.
Нарықтық экономика ... ... өмір сүру үшін ... техникалық жаңалықтарды енгізуге және таптаурын емес әрекеттер бойынша шешім қабылдауы қажет. Тәуекелдерді басқару процестерін автоматтандыруда ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдің пайда болуына және дамуына, тәуекелдерді барынша азайту жөніндегі жұмыстарға жедел ден қоюда да ... ... ... автоматтандырылған жүйесін егізу қажет .
Тәуекелді басқару функцияларының мәні пәндік сипатты иеленбейтіндіктен, ол коммерциялық ... ... ... ... ... бұл ... орындау фирма бөлімшелерінің және тәуекелді басқару қызметкерлерінің біріккен күштерімен жүзеге асырылады.
Нарықтық экономика жағдайында Қазақстан ... ... ... соның ішінде екінші деңгейдегі банктерде тәуекел-менеджментін дамыту мен ... ... ... ... ... және ... ... зерттеу тақырыпты таңдауға негіз болды.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Күні ... ... ... ... ... ... ... саласына енетін және оған өзіне лайық болатындай мән берілмей келді. Тәуекелдерді басқару, дәлірек айтсақ, тәуекел-менеджментін ұйымдастыру проблемаларына отандық, ... ... ... және ... да көптеген еңбектері арналды. Олардың қатарында ең ... П.С. ... О.И. ... М.Е. ... Б.Х. Путнамның, Д.Ф. Синкидің, Е.П. Жаровскийдің, И.М. Балабановтың, В.В. Ковалевтің, Б.И. Лисактың, А.Д. Шелекбайдың, Р.Г. Ольховойдың, В.С. Пашковскийдің және т.б. ... ... ... ... Республикасында тәуекел-менеджменті туралы ілімнің дамуы - ның қайнар ... ... ... А.Д. Шелекбай, Л.Н. Корнилова, Ғ.С. Сейітқасымов, Н.Н. Хамитов, С.Т. Міржақыпова, Б.И. Лисак және ... ... және ... ғалымдардың көптеген еңбектері тәуекелді басқару мәселелерін баяндайды, тәуекелдердің түрлері, ... ... алу және ... ... ... әрі ... қаралады, алайда, олардың қатарында банк қызметінде тәуекел-менеджментін ұйымдастыруды зерттеу мен қарастыру жөніндегі еңбектердің саны мардымсыз. Банк қызметінде тәуекел-менеджментін дұрыс ... ... ... ... ... бола тұра, сол еңбектерде тәуекел-менеджмент құрылымының қызметін оңтайландыру, оның жұмысының негізгі принциптерін енгізу жөнінде практикалық ұсыныстар жоқтың қасы, ... ... мен ... ... ... та ... Тәуекел-менеджменті банк қызметіндегі банктің өзі үшін ғана емес, банк қызметін пайдаланушылардың көпшілігі үшін де маңызы зор. Тәуекел-менеджементінің ... ... ... ... жүргізуге мүдделі адамдардың саны ойлағаннан неғұрлым көп. Жарияланымдардың айтарлықтай санына қарамастан, тәуекел-менеджментінің банк қызметіндегі қазіргі жай-күйі тым ... ... ... банк ... осы саласы жеткіліксіз жетілдірілген және тиімділігін жоғарылату ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты қаржылық менеджменттегі тәуекелдердің тео - риялық негіздерін қарастыру, банк саласындағы тәуекелдерді талдау негізінде тәуекел-менеджменті жүйесін ... ... ... ... ... келесідей міндеттерді шешу арқылы жүзеге асырылады:
* тәуекел ... ... ... ...
* ... ... экономикалық маңыздылығын анықтау;
* екінші деңгейлі банктерде тәуекелді ... ... ... ...
* ... ... банктердегі тәуекелдерді талдау және бағалау;
* тәуекел-менеджменті жүйесін жетілдіру жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісі Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктері және ... ... ... ... табылады.
Зерттеу пәні қаржылық менеджменттегі тәуекелдер және ... ... ... ... ғылыми жаңалығы қаржылық менеджмент саласындағы тәуекелдердің маңыздылығын қарастыру, екінші деңгейлі банктердегі тәуекелдерді талдау және бағалау, тәуекел менеджменті жүйесін жетілдіру, бағыттары, ... ... ... ... ... ... арттыруға бағытталған міндеттер болып табылады.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы. Дипломдық жұмыста зерттеу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... алдын алу процесінің сапасы мен тиімділігін арттыруға септігін тигізеді, сондай-ақ жалпы банк жүйесінің тұрақтылығын нығайтуға ықпал етеді. Дипломдық жұмыстың ... және ... ... ... оқу орындарының оқу үдерісін ұйымдастыру барысында қолдануға болады.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізін қалайтын отандық және шетелдік экономистердің еңбектері, халықаралық ... ... ... ... ... ... ... заңнама актілері, Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ... ... және ... ... ... ... ... қолданылды.
Қаржы менеджментіндегі тәуекел мәселелері бойынша отындық ... және ... атап ... ... Л.Н.Корнилова, Ғ.С.Сейітқасымов, Н.Н.Хамитов, С.Т.Міржақыпова, Б.И.Лисак, Б.Сапарова, Е.Е.Аленичева, Б.С.Есенгельдин, Е.Т.Ақбаев, Э.С.Мадиярова, С.Н.Суйеубаева, Н.Н.Кадерова, С.Өсербайұлы, Э.Э.Михель, Р. ... Г. ... Ж. ... және басқалар еңбектері арналды.
Зерттеу жұмысында ... ... ... ... және ... ақпарат құралдарының жарияланымдары пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен ... ... ... үш ... қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады, сонымен бірге кесте, ... ... ... ... ... тарауында қаржылық менеджмент теориясындағы тәуекел: түсінігі, мазмұны, тәуекелді басқарудың экономикалық маңызы және ерекшелігі, қаржылық менеджментте тәуекелді анықтау мен ... ... ... ... ... ... Республикасы банк саласындағы тәуекелді талдау, (Қазақстан) АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау, ал үшінші тарауында тәуекелдің алдын алу және оны ... ... ... АҚ-ның тәуекел-менеджментті жетілдіру бағыттары қарастырылған.
1. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТЕГІ ТӘУЕКЕЛДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қаржылық менеджмент теориясындағы тәуекел: ... ... ... ... табиғаттың түрлі құбылыстары және қоғамның қызмет түрлерінің ерекшелігінен ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Экономикалық категория ретінде тәуекел өзімен бірге болуы мүмкін немесе болмауы да мүмкін жағдайларды ұсынады. Мұндай ... ... ... ... үш ... ... болуы мүмкін: жағымсыз (ұтылыс, зиян, шығын), нольдік, жағымды (ұтыс, пайда, табыс).
Тәуекел күрделі және көп ... ... ... ... ... жүзеге асыру оның қандай түрінде болсын тәуекелділікпен байланысты ... бұл ... ... және ... деп ... ... ... дамуында экономикалық орта әр түрлі өзгерістерге ұшырайды, яғни ... ... ... ... ... сенімсіздік және түсініксіздік пайда болады. Бұл құбылыс тәуекел деп аталады.
Тәуекелсіз кәсіпкерлік болмайды. Ең көп табысты жоғары ... ... ... ... ... ... жерде шек болуы керек. Тәуекел міндетті түрде ... ... ... дейін есептелуі тиіс.
Өз нарықтық қызметте қате жіберуден қорықпау өте ... ... ... ... ... ең ... қайталамау. Менеджер міндетті түрде нарықта тік бұрылыстарды жұмсарту үшін қосымша ... ... ала ... ... Менеджменттің басты мақсаты, әсіресе Қазақстанның бүгінгі жағдайында, ең қиын ... ... тек аз ғана ... болуы мүмкін, бірақ банкрот туралы сөз болмауы тиіс. Сондықтан әрқашан тәуекелді басқаруды әрқашан жетілдіруге екрекше ... ... яғни ... ... ... - қолайлы нәтиже болар деген үмітпен шешім қабылдау барысында пайда болатын шығындар немесе болжанған ... ... қол ... - бұл ... ... ... ... ретінде бұл белгілі бір құбылыстың болмауы немесе болуы. Нәтижесінде үш экономикалық нәтиже алынуы мүмкін: қолайлы (ұтылыс, шығын,); нөлдік; оңтайлы ... ... ... ... ... яғни ... ... шаралардан бас тарту. Бірақ кәсіпкерлердің тәуекелділіктен кетуі экономикалық ортада пайдадан алшақтау деп қарастырылады. [2]
Көптеген ... ... ... мен жұмыс істеуіне тұрлаусыздықтың элементтері тән. Бұл бір ... ... емес ... ... ... тән. түсініктемесін бірнеше міндеттемелердің орындалу барысындағы қызметтер бойынша сипаттауға болады. Егер кез ... ... ... анықтауда сандық және сапалы ықтималдық болса, онда бұл тәуекелділік жағдайы деп аталады.
Тәуекел жағдайына үш шарт әсер етеді:
* тұрлаусыздықтың болуы;
* ... ... ... ... ... ... барысында бас тарту);
- альтернативті таңдау барысында ықтималдықты бағалау мүмкіншілігі.
Тәуекел жағдайын тұрлаусыздық жағдайынан ажыратқан жөн. Тұрлаусыздық ... ... ... мен ... ... ... болу ... алдын ала көрсетілмейді немесе белгісіз болады. Тәуекелділік жағдайын тұрлаусыздықтың бір түрі деп қарастыруға болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... болуы алдын ала белгілі болуы тиіс және бағалануы мүмкін.
Тәуекел жағдайды талдау кезінде ... ... ... және оны ... ... Бұл ... немесе деп аталады.
Сонымен, тәуекел белгілі болатын құбылыс ретінде кеңінен таңдау сипаты және баламалы ... ... ... ықтималдық қасиетіне ие бола алады. Ықтималдық - ... ... ... ... пайда болуы мүмкіншілігін сипаттайтын математикалық белгі.
Жоғарыда қарастырылғандардың нәтижесінде тәуекелділікке ... ... ... ... - ... ... мазмұнынына қатысты ықтималдықты бағалау мүмкіншілігі кезінде нәтижесі анықталмаған жағдайда шешім қабылдау. Нәтижесінде оңтайлы әрі қолайлы шығын зардаптары ... ... [3]
... ... ... бар. Тұтастай алғанда, тәуекел - болжамдаған нұсқамен салыстырғанда залалдардың пайда ... ... ... ... алу мүмкіндігі. Кең мағынада тәуекелді басқару дегеніміз оларды жоюға немесе ... ... ... ... және ... ... қабылдау барысында екі негізгі факторлар ескерілуге тиісті: тәуекел және табыстылық. Ешкім де қайсыбір қаржылық немесе инвестициялық операциялардың нәтижесін болжамдай ... Әр ... ... ... ... ... ықтималдығын көрсетеді. Күтілген табысты бағалау үшін келесі өлшемдер пайдаланады: капиталдың қайтымдылығы мен ... ... ... ... ... айналымының шапшаңдығы пайда көлемінің жұмсалған капиталға қатысы ретінде есептеліп, айналым санын көрсетеді. Капиталдың тиімділігі немесе табыстылығының нормасы ... ... ... ... Егер ... ... ... белгілі табыстылық ықтималдығынан төмен болса, ықтималдықтарды үлестіру өлшем ... деп ... ... ... ... ... ... түрлері көптеген тәуекелмен тығыз байланысты болады. Оның ыкпал ету дәрежесі нарықтық экономикаға байланысты ... ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты категориялардың ішінде ең күрделілерінің бірі болып табылады.
Тәуекел - ұйым ... ... ... алу ... ... ... ... еместігін туындататын жағдайлардың пайда болуы, материалдық шығындарға әкелу ықтималдығы.
Тәуекел - бұл бір жағынан, барынша мумкінді қауіптілік, ресурстардан айырылу ... ... ... ... ... алынатын табысты толық, алмау, басқа жағынан, тәуекелдің арқасында қосымша пайда табу мумкіндігі.
Тәуекелге бару арқылы кәсіпорын табыс ... да ... ... ... оның ... ... да кепілдік бермейді. Сондықтан да қаржы менеджменті табыс алу мумкіндігін ылғи да тәуекелмен байланыстырады. Тәуекел және ... - ... ... ... категориялар. ... деп ... да бір ... ... ... ... ... да бір қызмет түрінің ерекшелігінен туындайтын шығындалу кауіптілігімен түсіндіріледі. Осы ... ... ... үшін ... - бұл ... нәтиже ықтималдылығы. Әртүрлі инвестициялық жобалардың тәуекелдік деңгейі әртүрлі болады, салымдар салудың ең жоғары табысты вариантының тәуекелі тым жоғары болуы мүмкін. ... - бұл ... ... ... ... ... ол болуы да мүмкін, болмауы да мүмкін оқиғаны білдіреді. ... ... ... ... ... келесідей негізгі белгілер тән:
- Экономикальқ табиғаты бойынша тәуекел кәсіпорынның экономикалыққызметінің сферасында көрініс табады, оның табыстарын қалыптастырументікелей байланысты жэне каржыльщ қызметті ... ... ... ... ... ұшырау мүмкіндігімен сипатталады.Өзінің көрініс табуының аталған экономикалық формаларын ескере отырып,тәуекел экономикалық категория ретінде ... ... ... ... байланысты экономикалық категориялар жүйесінде белгілі бір орын алады.
- Көрініс табу объективтілігі бойынша тәуекел кез келген кәспорынның ... ... ... ... ... ... ол кәсіпорынның қаржылық қызметінің барлық дерлік бағыттарымен және қаржылық операциялардың барлық түрлерімен бірге қабаттаса жүреді. Тәуекелдердің параметрлерінің ... ... ... ... ... ... оның ... табуының объективті табиғаты өзгермей қала береді.
- Жүзеге асыру ықтималдылығы бойынша тәуекел ... ... ... ... ... жүзеге асыру процесінде тәуекелді жағдай болу мүмкіндігімен де, болмау мүмкіндігімен де айқындалады. Бұл ықтималдылықтың дәрежесі ... де, ... де ... ... бірақ тәуекелдің ықтималдылық табиғаты оның тұрақты белгісі болып табылады.
- Салдарлардың белгізсіздігі бойынша тәуекелдің бұл белгісі оның ... ... ... ... жүзеге асырылатын қаржылық операциялардың табыстылық деңгейінің толық айқындылықпен ... ... ... операциялардың нәтижелігінің күтілмеген деңгейі тәуекелдің түрі мен деңгейіне байланысты айтарлықтай кең ... ... ... ... сөзбен айтқанда, тәуекел кәсіпорын үшін айтарлықтай қаржылық залалдар да әкелуі мүмкін, ... ... үшін ... ... да қалыптастыруы мүмкін.
- Салдарлардың күтпеген қолайсыздығы бойынша жоғарыда тәуекелдердің көрініс табуының салдарлары қаржылық қызметтің негативті де, ... де ... ... ... деп ... бұл ... ... тәжірибеде мүмкін болатын қолайсыз салдарлардың деңгейімен сипатталады және өлшенеді. Бұл тәуекелдің тым негативті ... тек қана ... ғана ... сондай-ақ, кәсіпорынның капитал құнының да жоғалуына әкелу ... ... ал бұл ... ... ұшырауына (яғни кәсіпорынның қызметінің қайтып оралмас негативті салдарларына) әкеледі.
- Тәуекел деңгейінің өзгерушілігі бойынша кәсіпорынның қаржылық қызметінің белгілі бір ... ... ... да бір ... ... тән ... деңгейі тұрақты болып табылмайды. Ең алдымен, ол уақыт бойынша ... ... ... яғни ... ... ... ... ұзактылығына байланысты болады, өйткені уақыт факторы тәуекел деңгейіне ықпал етеді (бұл салынатын қаржылық қаражаттардың өттімділік деңгейі арқылы, қаржы ... ... ... ... ... ... белгісіздігі және тағы басқалар арқылы көрініс табады). Сонымен қатар, тәуекел деңгейінің көрсеткіштері үнемі ... ... ... ... ... ... және субъективті факторлардың ықпалынан да айтарлықтай ауытқып отырады.
- Бағалау субъективілігі бойынша экономикалық құбылыс ... ... ... ... ... оның ... бағалану көрсеткіші - тәуекел деңгейі субъективті сипатқа ие. Бұл ... яғни осы ... ... ... бір ... ... акпараттық базаның толықтылығы мен ақиқаттылық деңгейінің әртүрлігімен, қаржы менеджерлерінің мамандану дәрежесімен, олардың тәуекелдерді басқару сферасындағы тәжірибесімен және тағы басқа да ... ... ... ... ... ... ... оны келесідей етіп тусіндіруге мумкіндік береді: Кәсіпорынның тәуекелі деп оның ... ... ... ... ... белгісіздігі жағдайында табыстар жоғалту немесе капитал жоғалту формасында жағымсыз қаржылық салдарлардың пайда болу ықтималдылығы түсіндіріледі.
Әрине, тәуекелден ... яғни ... ... ... бас тартуға болады. Бірақ, кәсіпкер үшін тәуекелден қашу көбінесе мүмкінді пайдадан бас тартуды білдіреді.
Ғылыми әдебиетте тәуекелдің көп ... ... бұл ... жиі ... ... ... ... және талдауға тырысатын объект болып табылады.
Тәуекелді басқаруға болады, яғни ... ... ... ... қандай да бір дәрежеде болжауға мүмкіндік беретін әртурлі ... ... және ... ... ... шаралар қабылдауға болады. Тәуекелді басқаруды ұйымдастыру тиімділігі көпшілік жағдайда тәуекелдің сыныпталуымен анықталады.
Тәуекелдердің ... деп ... бір ... жету үшін қандай да бір белгілер бойынша тәуекелдерді жеке топтарға бөлуді түсінуге болады. Тәуекелдердің ғылыми негізделген сыныпталуы әрбір тәуекел ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Тәуекелдердің сыныпталуы тәуекелдерді басқарудың сәйкес тәсілдері мен әдістерін тиімді пайдалануға мүмкіндік тудырады. ... ... ... ... басқарудың өз тәсілі сәйкес келеді. [6]
Тәуекелдерді сыныптау жүйесі өзіне тәуекелдердің категорияларын, топтарын және ... ... ... ... ... тәуекелдерді екі үлкен топқа бөлуге болады: таза және спекулятивті тәуекелдер.
Таза тәуекелдер теріс ... ... ... алу ... білдіреді. Мұндай тәуекелдерге табиғи, экологиялық, саяси, транспорттық және коммерциялық тәуекелдердің кейбір түрлері (мүліктік, өндірістік және сауда тәуекелі) жатады.
Спекулятивті тәуекелдер оң ... де, ... ... ... де алу ... ... ... коммерциялық тәуекелдердің бір бөлігі болып табылатын қаржылық тәуекелдер жатады.
Кез келген шаруашылық қызметте шаруашылық жұмыстар ... ... ... ... шараларының түрлері кездеседі. Мұндай қауіп қатердің пайда болуы коммерциялық тәуекелділік деп аталады. Коммерциялық тәуекелділік болжанған нәтижеге осы шаруашылық қызметте сенімділіктің ... ... ... - ... ... ... ақша және қаржылық операциялармен, тауарларды өндіру және қызмет түрлерін көрсетуде пайда болатын кез келген шаруашылық түрінде кездесетін тәуекелділік.
Тәуекел ... ... және ... емес болып жіктеледі.
Жүйелік тәуекелдер сыртқы жағдайлармен анықталады, субъектіге тәуелсіз және ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар тәуекелі. ... ... ... ... ... ... байланысты. Ол сыртқыэкономикалық қызметтің барлық қатысушылары үшін өзекті және елдердің саяси-экономикалық тұрақтылығына тәуелді. Берілген тәуекел экономикалық және саяси ... ... ... ... ... ... жағымсыз өзгерістердің мүмкіндігінен туындауы мүмкін. Белгілі елде жұмыс істеуге тілегі бар ... ... ... инвесторларымен есепке алынатын экономикалық тәуекелдің негізгі факторлары келесі: экономиканың масштабтары; экономикалық өсудің нақты қарқындары; салық салу ... ... ... ... ... төлем балансы; қайта қаржыландыру ставкасы; адам басына ... ... ... ... ... ... ... салдарымен байланысты. Саяси тәуекелге жатқызылады: мемлекеттің экономикалық саясатының түсініксіздігі және алдын ала ... ... ... ... ... геополитикалық тәуекелдер; әлеуметтік тәуекелдер.
Көрініп тұрғандай, берілген тәуекелдер тығыз қатысты болып табылады және өзара байланыста ... ... ... ... ... табиғи апаттардың жобаны жүзеге асыру барысына әсер ету қауіптілігін анықтайды.
Жүйелі емес тәуекел түрлері жеке ... ... және ... ... байланысады. Себебі бұл тәуекел түрлерінің әсерінен жеке бағалы қағаздар өзгеріске ұшырайды. Бұл тәуекел түрлерін деп ... яғни бір банк ... оған ... ... қағаздар және қаржылық құралдар өзгеріске ұшырайды. Олардың қатарына мыналар жатқызылады: өтімділікті жоғалту тәуекелдігі; қаржылық тәуекел; міндеттемелерді орындамау тәуекелділігі.
Өтімділікті жоғалту ... - ... бір ... ... ... қағаздар және олардың түрлеріне сұраныстың азаюы немесе жоғалуы.
Қаржылық тәуекел - белгілі ақша ағымдарының болмай қалуы және ... ақша ... ... қол ... алмауы. Коммерциялық банк акциясының бағасы басқарма жүргізетін қаржылық ... ... ... Мысалы, басқарма жетекшілері банк қызметін қаржыландыруда корпоративті ұзақ мерзімді міндеттемелерге мән берсе, онда қаржылық ... ... ... ... ... тәуекелділігі - әр түрлі себептерге байланысты (мысалы, банкротқа ұшыраған кезде) эмитенттің бағалы қағаздар ... ... өз ... ... ... ... емес тәуекел түрлерін ең төменгі деңгейде қалыптастыру үшін әртараптандыру (диверсификация) әдісі қолданылады. Ол әдісті қолдану мақсатында инвестициялық қоржын ... ... ... ... ... инвестор әр түрлі эмитенттердің қаржылық құралдардының жиынтығын таңдайды. Қаржылық құралдардың табыстылығының өзгеруінің нәтижесінде инвестор ... ... ... тырысады. Бұл жерде инвестициялық қоржында бағалы қағаз аз болса, ... ... ... ... ... ... емес тәуекел түрлерін ең төменгі деңгейде қалыптастыруда әртараптандыру әдісі инвестициялық қоржын күрделі және ... ... ... ... ... қарастырылды.
Жүйелі тәуекел дегеніміз - нарықтық ортада пайда болатын барлық эмитенттерді толық қамтитын тәуекел түрі.
Сонымен қатар ол немесе ... ... ... деп ... ... ... тәуекелдер, кредиттік тәуекел, өтімділік тәуекелі) - қайта сақтандыру процесінде және ұйымның инвестициялық қызметі ... ... ... тәуекелдердің әр түрлері:
Нарықтық тәуекелдер -- қаржы нарықтарының жағымсыз қозғалыстарына (қаржы құралдарының ... ... ... ставкаларының, шетел валюта бағамдарының, қымбат металдардың нарықтық құнының өзгеруі салдарына) байланысты шығындар ... ... ... валюталық, баға және пайыздық тәуекелдері кіреді.
Валюта тәуекелі -- шетелдік ... ... ... ... ... шығындар пайда болуы тәуекелі.
Пайыздық тәуекел - пайыз ставкаларының ауытқулары кезінде пайда болатын тәуекел түрі. Ол ұйымның активтері, пассивтері бойынша пайыздық ... ... ... ... қаржы шығыстарының (шығындарының) пайда болу тәуекелі. Мысалы; ол ұзақ мерзімді міндеттеме (облигациялар) иелері үшін маңызды. [9] ... ... - ... бағамының ауытқулары кезінде пайда болатын тәуекел түрі. Бағалы қағаздарға салынған инвестициялар бойынша шетелдік эмитенттерге қатысты қолданылады.
Инфляциялық тәуекел - инфляция деңгейінің ... ... ... ... ... түрі. Оның нәтижесі эмитенттердің қызметіне әсер етеді де ... ... ... пайда болады.
Баға тәуекелi - қаржы құралдарының рыноктық құнына әсер ететiн қаржы рыноктарының жағдайы ... ... ... болатын қаржы құралдары портфельдерi құнының өзгеруi салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi. ... ... - ... ... ... ... ... облигациялар эмитенттерінің және басқа делдалдардың кредиттік рейтингтерінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... - нарықтық факторлардың ықпалымен қаржы құралдарының және туынды қаржы құралдарының нарықтық құнының жағымсыз өзгеруі салдарынан ... ... ... тәуекелі;
Көрініп тұрғандай, жоғарыда айтылған тәуекелдер өзара байланыста орналасқан, олардың біреуіндегі өзгеріс ... ... ... әсер ... Осының бәрі тәуекелдерді есепке алу және талдаудың қыжеттілігін және маңыздылығын білдіреді.
Келесі жіктеу белгісі келтірілетін залал дәрежесі ... ... Оған ... ... тәуекелдерді келесілерге бөледі:
* бөлшекті - жоспарланған көрсеткіштер, әрекеттер, нәтижелер жартылай, бірақ ... ... ... жіберілетін - жоспарланған көрсеткіштер, әрекеттер, нәтижелер орындалмаған, бірақ жоғалтулар жоқ;
* критикалық - ... ... ... ... ... және ... жоғалтулар бар;
* апатты - жоспарланған нәтиженің орындалмауы субъектінің (жобаның, кәспорынның) күйзелісіне алып ... болу ... ... тәуекелдер ретроспективалық, ағымды және перспективті болып бөлінеді. Ретроспективті тәуекелдерді, олардың ... және ... ... талдау ағымды және перспективті тәуекелдерді дәл болжауға мүмкіндік ... ... ... процесінде жіктеу белгілері зерттеудің мақсаттары мен міндеттеріне ... ... және ... мүмкін.
Нақты өмірде түтынушылар өзінің тандауының салдарын анықталғандықпен алдын ала көре алмайды. ... ... бір ... ... ... алуга қалауы алынатын табысқа, сонымен бірге оның тэуекелге баруға ... ... ... тәуекелге бейімсіз. Таңдауға ие бола отырып, олар айдан айга кездейсоқ тербелістерге ұшырайтын жоғары табысқа ... ... ай ... ... ... Оған қарамастан, көптеген адамдар жинақтарды толығымен немесе жартылай акцияға, облигацияға жэне ... ... ... басқа активтерге салады.
Батыс экономистері бағалы қағаздарға салынатын инвестициялардың жиынтық тәуекелін қү-райтын тәуекелдердің бірнеше түрін ажыратады.
Пайыздық ... ... ... Бұл тәуекел мемлекеттік және банктік несиелік ставкалардың өзгеруі салдарынан кезең ішінде таза пайданың қысқаруы есебінен жоғалтулар мүмкіндігін білдіреді. Осы ... ... ... ... ... ... ... түрақты өзгеруімен байланысты облигацияларға нарықтық бағалардың өзгеруіне ... Осы ... ... ... капиталы бағасының көтерілуі, яғни жана депозиттер, мемлекеттік және жеке ... ... жаңа ... ... пайдалылық нормаларының көтерілуімен ертерек шығарылған тұрақты табысы бар активтердің шығарылымы тиімсіз жағдайда болады, яғни бағалы ... осы ескі ... ... үшін ... ескі ... табыстарды төлейді.
Жалпы нарықтық бағалардың түсу тәуекелі. Күтілетін табысты соңына дейін ала алмаудың осы ... ... ... барлык бағалы қағаздарға бір уақытта бағалардың түеуімен байланысты.
Қазіргі кезде көптеген жаңадан құрылған кәсіпорындардың өмірлік циклының ерте ... ... ... ... мен ... ... ... менталитетін ескере отырып, олардың қызметінде кездесетін тәуекелдердің түрлері өте көп екенін айта кету жөн.
Көптеген қаржылық операциялар (венчурлық ... ... ... алу, ... ... және тағы ... айтарлықтай тәуекелмен байланысты. Олар тәуекел дәрежесін бағалауды және оның ... ... ... ... ... басқарудың экономикалық маңызы және ерекшелігі
Тәуекелділік бойынша барлық шараларды ... ... ... мен ... арасындағы жүйелік қатынастардан көруге болады.
Басқару жүйесі - бұл табыс табу ... және оған қол ... ... ... ... ... ... объектісіне әсер ету механизмі. Сондықтан тәуекелділікті басқару екі жүйе ... ... ... ... және ... субъектісінен.
Тәуекелділікті басқару жүйесінде объектіні басқарудың қатарына кенеттен пайда болатын ... ... яғни ... ... экономикалық субъектілердің арасында кездесетін тәуекелділік түрі.
Тәуекелділікті басқару жүйесінде субъектіні басқарудың қатарына әр түрлі әдістер мен тәсілдердің көмегімен басқару ... әсер ... ... ... ... тобы ... қаржылық менеджер, тәуекелділік бойынша менеджерлер және тағы басқалар) жатқызылады.
Тәуекелді басқару жүйесіне сыртқы және ішкі факторлар әсер етеді. ... ... ... ... ... ... ... нормативті база (нормативтер, әдістемеліктер, ұсыныстар, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... шетелдік тәжірибелер.
Сыртқы факторлардың негізгі айрықша белгілері: серпінділік, көпжақтылық және біріктіру болып табылады.
Серпінділік - ... ... тез ... ... Негізгі міндеті - бейімделген тәуекелділікті басқару ... ... яғни ... ортаның әсеріне күш көрсетпейтін және бірге өзгеретін қасиеті бар белгі.
Көпжақтылық. Қазіргі жүйе талабындағы ұйым, мекеме және ... әр ... ... тығыз байланыста араласады. Олардың қатарына акционерлер, клиенттер, Орталық банк, басқару органдары және бәсекеге түсушілер жатады. Бұл көпжақтылықтың ... ... ... бір ... ... яғни ... ақпараттық, саяси, әкімшілік тұрғыдан бір біріне әрқашан ықпал етеді. Бұдан ... ... - ... ... ... ... кәсіпорындардың объектілермен байланысы барлық ортада әр түрлі өзгерістерді тудырады.
Ішкі факторлардың қатарына төмендегілер жатқызылады:
* кәсіпорынның ... ... және ... ... ... персоналдың мамандықтары.
Ішкі факторлардың негізгі айрықша белгілері: ... ... ... ортаға бейімделудегі тұрақты өзгерістері және дамуы, барлық тәуекелділікке қатысты жетілдіру ... ... ... ... және ... нақтырақ айтқанда, осы басқару процессінде туындайтын қаржылық қатынастарды басқару жүйесі болып табылады.
Тәуекел менеджменті басқару жүйесі ретінде екі ішікі ... ... ... ... ... объектісі) және басқаратын ішкі жүйе (басқару субъектісі).
Жүргізілген ... ... ... келесі жүйеге біріктіру тәсілдемесін жасауға және әрбір элемент шектерінде топтардан тәуекел-менеджмент құралдарын жеке ... ... ... ... ... 1):
Кесте 1
Тәуекелдерді басқару жүйесі
Тәуекелдерді басқару жүйесінің элементтері
Операция жүргізуден ішінара немесе толықтай бас тарту
Тәуекелдерді болжау
Ысырапты материалдық өтеу
1. Сенімсіз ... ... ... ... жоғары операция - лардан бас тарту.
3. Қисынсыз ысырапқа жол бермеу.
1. Ықтимал ... ... көп ... және ... аз ... ... ала ...
2. Ысыраптың ықтималды - ғын анықтау.
3. Ықтимал ысыраптың уа - қытын есептеу.
1. Сақтандыру.
2. Хеджерлеу
3. Ішкі бақылауды күшейту.
4. Тәуекелдер мониторингін енгізу
Тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекел
4. Инвестициялық тәуекел
1. Өтімділік тәуекелі
2. Операциялық тәуекел
1. Пайыздық тәуекел
2. Қор тәуекелі.
3. Валюталық тәуекел.
4. Несиелік тәуекел.
5. Инвестициялық
тәуекел ... ... И. А. ... ... ... : ... ... т.2 / И. А. Бланк. - 3-е изд., испр. и доп. - М. : Омега-Л, 2011. - 674 ... ... ... объектісі болып капиталдың тәуекелді салымы және тәуекелді өткізу процессінде шаруашылық жүргізуші субъектілері арасындағы ... ... ... Бұл ... қатынастарға сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы, несие алушы мен несие беруші, кәсіпкерлер (серіктестер, бәсекелестер) ... ... ... және ... менеджментінің басқару субъектісі - түрлі басқарушылық істің әдістері мен тәсілдері арқылы басқару объектінің мақсаттылық бағытты қызмет етуін ... ... ... ... тобы ... ... сақтандыру маманы, аквизитор, актуарий, андеррайтер және т.б.).
Субъектінің басқару объектісіне әсер еті процессі, яғни басқару процессі басқаратын және басқарылатын ... ... ... бір ... ... жағдайында жүзеге асырылады. Басқару процессі оның нақты мазмұнынан тәуелсіз ақпараттарды алу, беру және ... ... ... ... ... ... сенімді және жеткілікті ақпараттарды алу маңызды орын алады, себебі тәуекел жағдайында қызмет ету ... ... ... ... ... ... менеджментінің қызмет етуінде ақпараттық қамтамасыз ету ақпараттың түрлі ... ... ... ... коммерциялық, қаржылық және т.б. [11]
Бұл ақпарат белгілі бір ықтималдылық туралы сақтық жағдайдың тауарларға және капиталға ... ... және ... ... ... клиенттері, серіктестері, бәсекелестерінің қаржылық тұрақтылығы және төлемқабілеттілігі,бағалар, бағамдар және тарифтер, сонымен қатар сақтандырушылар шарттары жөнініде, дивидендтер және пайыздар туралы ... ... ... ... ... ... Ақпараттың сапасы өте маңызды. Ақпарат қаншалықты аутқыған болса, соншалықты ... ... емес ... ... ... оны ... кезде бағалануы тиіс. Ақпарат жылдам ескіреді, сондықтан ол жедел қолданылуы ... ... ... бір ... ... ... ... екі типі бар:
* басқару объектісінің қызметтері;
* басқару субъектісінің қызметтері.
Тәуекел менеджментінде басқару объектісінің қызметтеріне келесілерді ұйымдастыру жатады:
- ... ... ... ... ... ... ... төмендету бойынша жұмыстарын;
* тәуекелді сақтандыруды; шаруашылық процесс субъектілері арасында экономикалық ... мен ... ... ... ... қызметтеріне келесілер жатады:
- болжамдау;
- ұйымдастыру;
- координациялау;
- ынталандыру;
- бақылау.
Тәуекел менеджментіндегі болжамдау объектінің толықтай ... оның ... ... ... ... өзгерістерін қалыптастырумен түсіндіріледі. Болжамдау - ... ... ... ала көру.
Болжамдау жасалған болжамдарды тәжірибеде бұлжытпай жүзеге асыру міндетті емес. Болжамдау ерекшелігі бағыталған ... ... ... объектісінің қаржылық жағдайын дамуының түрлерін анықтайтын ... ... ... ... (альтернативтілік) болып табылады. Тәуекел динамикасында болжамдау өзгеріс беталысын эксперттік бағалау есебімен өткенді болашаққа ... ... де, ... ... ... көру ... де ... асырылуы мүмкін. Бұл өзгерістер күтпеген кезде болуы мүмкін. Бұл өзгерістерді алдын ала ... көру ... ... ... ... ... бойынша сезгіштік болуын және жедел шешім қолдануды талап етеді.
Банк үшін тәуекелдерді басқару өте маңызды болып келеді. ... ... ... сипатталатын банк қызметтерінің түрлерінде банк табысқа ие болу үшін шешім қабылдаудың ерекше механизмін дамытады. Банктер тәуекелдің мүмкін болатын ... ... оның ... ... ... ... есептейді. Осының негізінде банк тәуекелдерді анықтауға өзгертуге, бақылауға, деңгейін төмендетуге байланысты іс-шараларды дайындап ... ... ... тәуекелдерді басқару жүйесі төмендегі суретте көрсетілген элементтерден тұрады (Сурет 1).[12]
217170086360Активтерді және ... ... ... және пассивтерді басқару
422910086360 Нормативтер мен лимиттерді белгілеу
00 ... мен ... ... Ақпараттық аналитикалық қызмет
00 ... ... ... мен өнімдерге баға белгілеу
00 Қызметтер мен өнімдерге баға белгілеу
42291001654810Қаржылық талдау мен ішкі ... ... ... ... мен ішкі басқармашылық есептің жүйесі
02683510Аудит
00Аудит
02112010Моноторинг
00Моноторинг
297180011620500
0127000Жеке салаларға байланысты ... ... ... ... бөлу
00Жеке салаларға байланысты шешім қабылдау уақтысында уәкілділікті бөлу
2171700194945Тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
00 Тәуекелді басқару ... ... ... және есеп ... байланысты талаптарды белгілеу
00Құжат айналымына және есеп беруге байланысты талаптарды белгілеу
2171700183515 Несиелік саясатты ... және ... ... ... саясатты жасау және жүзеге асыру
2286003175Қауіпсіздік қызметі
00Қауіпсіздік қызметі
Сурет 1 - Банктердегі тәуекелдерді басқару ... ... көзі ... ... ... ... ... нақты шаралар арқылы жүзеге асады. Ондай шаралар стратегиялық басқару деңгейінде немесе ұйымдастырушылық деңгейінде ... асуы ... ... тәуекелдерді басқаруға байланысты банктер тарапынан көптеген жалпы және арнайы ... ... ... жиі кездесетіндер: диверсификация; нәтижелер туралы қосымша ақпараттарды алу; лимиттеу; ... ... ... басқару.
Тәуекелдерді кешенді басқару жүйесі ықтимал ысырапты толықтай болдырмайтын қорғаныс ... ... ол ... ... ... ... мөлшерден тыс ысырапқа әкеп соқтырмайды деп айтуға негіз береді. Осы жүйе банк бизнесінің ... ... ... және ... ... ... ... ысырапты барынша төмендетуге мүмкіндік береді (Сурет 2).[13]
7620041910Директорлар ... ... ... қызметінің принциптері:
- тәуекел құнын бағалау принципі;
- тәуекелді өлшеу принципі;
- операцияның табыстылығына сенімді болу ... ... салу ... принципі;
- тәуекелді жабу принципі.
Ішкі аудитті және ішкі бақылауды ұйымдастыру
Тәуекел-менеджменттің ... ... ... тәуекелдер мониторингі;
- тәуекелдердің бэк-тестингі;
- тәуекелді жағдайларды
стресс-тестинг.
00Директорлар кеңесі
Басқарма
Тәуекел- менеджмент бөлімі
Тәуекел-менеджмент ... ...
- ... ... ... ... тәуекелді өлшеу принципі;
- операцияның табыстылығына сенімді болу принципі;
- ресурс салу баламалығының принципі;
- ... жабу ... ... ... және ішкі ... ... ... тәуекелдерді басқару;
- тәуекелдер мониторингі;
- тәуекелдердің бэк-тестингі;
- тәуекелді ... ... ... 3 - ... ... ұйымдастыру сызбасы
Ескерту: Тұрғұлова, А. Қ. Қаржылық менеджменттің Қазақстан экономикасындағы дамуы: теориясы, практикасы және ... ... - ... : LEM, 2010. - 242 б ... ең ірі корпорацияларының тәжірибесін зерттеу негізінде әзірленген сызбадан тәуекел-менеджменті бөлімі банк Басқармасымен бір деңгейде қарастырылғаны ... Бұл ... ... ... ... банк ... бірдей екенін растайды. Егер банк Басқармасы бүкіл банк жұмысын ағымдағы және жедел басқару үшін жауап берсе, онда тәуекел-менеджмент бөлімі тәуекелдерді ... мен ... ... ... ... тиіс. Тәуекел-менеджмент бөлімінің жұмысын ұйымдастырудың ұсынылып отырған ... ... - ... ... ... ... ... және бөлімшелерімен өзара тығыз байланысты біртұтас жүйе, сондықтан ол ... ... ... банк ... ... ... болып табылады. Осы сызбаға сәйкес тәуекел-менеджменті бөлімінің негізгі міндетіне банк басшылығын банктің бизнес-жайғасымы жөнінде объективті және толық ... ... ету, ... ... ... ... ... факторлардың ықпалын төмендетуге бағытталған тиімді шешімдер әзірлеу жатады.
Тәуекел менеджментінде ұйымдастыру белгілі бір ережелер мен процедуралардың негізінде тәуекелді капитал ... ... ... ... ... ... Бұл ... мен процедураларға басқару органдарын құру, басқару аппаратының ... ... ... ... арасында арабайланысты бекіту, нормалар, нормативтер, әдістемелерді жасау және т.с.с.[14]
Тәуекел менеджментінде реттеу арқылы берілген параметрлерден ауытқу жағдайында басқару ... ... ... жету іске ... ... ең ... туындаған ауытқуларды жою бойынша жасалып жатқан шараларды қамтиды.
Тәуекел менеджментінде координациялау тәуекелді басқару жүйесінің ... ... ... ... және ... барлығының жұмысының келусішілігімен түсіндіріледі.
Координациялау басқару объектісінің, басқару субъектісінің, басқару аппаратының және бөлек жұмысшының ... ... ... менеджментінде ынталандыру қаржы менеджерлерін, басқа мамандарды өз еңбектерінің нәтижесіне қызығушылықпен түсіндіріледі.
Тәуекел ... ... ... ... төмендету бойынша жұмысты ұйымдастыруды тексерумен түсіндіріледі. Бақылау арқылы ... ... ... ... ... мен ... арақатынасы туралы, қызмет етудің бағытталған бағдарламасын іске асыру ... ... ... жиналады. Осы ақпарат негізінде қаржылық бағдарламаларға, қаржылық ... ... ... ... ұйымдастыруда өзгерістер енгізіледі.
Тәуекелді басқаруда тәуекел деңгейін анықтау және талдау маңызды орын
Банк қызметін ... ... ... ... ... ... - делген. Банктер актив және пассив операцияларын жүргізе отырып, тәуекел - дердің қосымша факторларымен бетпе-бет ... ... ... ... ... ... ... өзекті міндеттерінің қатарына кіреді. Банктің басқарушылық функцияларының табысы ... мен ... ... мен ... оны ... ... ... [5, 25 бет]
Екінші деңгейдегі банктерде осы процесті сапалы ұйымдастыру үшін арнайы маман - дан - ... ... ... ... ... оның ... ... принциптер мен ережелерге негізделеді, ал оларды бұзу жекелеген операциялар мен жалпы банк ... ... әкеп ... ... Тәуекел-менеджменті бөлімін ұйымдастыру үшін айрықша жағ - ... ... ... ... ... жасай алатын және қаржы нарығындағы жағдайды қадағалап отыратын білікті мамандарды іріктеу қажет.
Кесте 2
Тәуекелді басқарудағы өмірлік кезең
Тәуекелдік ... тууы ... ... ... ... тууының белгілері
Тәуекелдік жағдайлардың дамуы
Тәуекелдік жағдайлардың шешімі
Тәуекелді идентификациялау
Тәуекелді бағалау
Тәуекелді басқару бойынша шараларды құрау
Тәуекелді басқару бойынша шараларды ... ... және оның ... ... көзі ... жасалды
Екінші деңгейлі банк үшін тәуекелдерді басқару жүйесінің мақсаты мыналар болып табылады:
банк мен оның ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін саясаттың, практиканың және рәсімдердің болуы;
банк мен оның еншілес ұйымдары душар болған ... ... ... ... ... ... және қарауды жүзеге асыру;
тәуекелдерді басқару жүйесінің тұтастығын және функционалдылығын мына жолдармен қамтамасыз ету:
банк стратегиясын жүзеге асыру;
жол берілген тәуекелдерді және ... ... ... ... ... ... ... айқындайтын саясатты жетілдіру;
банк стратегиясы мен жол берілген тәуекелдер арасындағы өзара байланысты және сәйкестілікті қамтамасыз ету;
аталған жүйелердің уақтылылық, анықтық және ... ... ... келуіне ықпал ететін басқару ақпараттар жүйесін жетілдіру және функционалдылығын қамтамасыз ету.
Екінші деңгейлі банк тәуекелдерін ... ... ... ... үш негізгі элемент бар:
тәуекелдерді басқару саясаты;
ұйымдық құрылым;
тәуекелдерді басқару рәсімдері.
Тәуекелдерді басқару саясаты мыналарды көздейді: ... ... ... ... және функционалдық міндеттерін реттейтін, оның ішінде операциялар жасаудың дұрыстығын тексеруді қамтамасыз етуді және онымен байланысты тәуекелді бақылауды көздейтін ... банк ... ... мақсаттары; тәуекелдермен жұмыс істеу кезінде пайдаланылатын Екінші деңгейлі банкнің негізгі принциптері мен ... ... ... ... мониторингі рәсімдері. [15]
Тәуекелдерді басқарудың ұйымдық құрылымы банк ішіндегі тәуекелдерді басқару жүйесіне қөзқарасын білдіруді, басқарудың әр түрлі деңгейлеріндегі тәуекелдер бойынша ... ... ... ... ... басқару бөлімшесінің құрылымын анықтауды көздейді.
Екінші деңгейлі банкнің ұйымдық және функционалдық құрылымы банкінің ішкі ... ... ... ... ... стратегиясы банк қызметінің ауқымына өлшемдес және:
бизнес қызметінің бағыттарын ескереді;
өтімділіктегі мұқтаждықтарын, банк үшін ғана, не ... ... ... не екі ... да ... кезде тән болуы мүмкін өтімділіктің жеткіліксіздігі кезеңдерінде өтімділік үшін салдарын ескереді;
Директорлар кеңесі ... ... ... басшылықтарын, ішкі ережелерін, рәсімдерін, механизмдерін әзірлеуі арқылы іске асыруды қамтамасыз етеді;
Басқарма ... және ... ... ... ... жұмыс тәжірибесінің, банктегі өтімділік тәуекелінің барлық дереккөздерін өлшеуге, мониторинг және бақылау жасауға арналған процесстер мен жүйенің ... ... ... ... ... ... есептерін қарайды.
Басқарма:
еншілес ұйымдарды ескерумен өтімділік тәуекелін басқаруға және өтімділік позицияларының ... ... ... жасаудың құрылымын, міндеттері мен механизмдерін анықтайтын өтімділікті басқару саясатын әзірлейді;
өтімділік ... шешу үшін ... ақша ... ... ... нормативтік құқықтық және операциялық шектеулерді ескереді;
егер банк, банк конгломератының бас ұйымы болып табылатын жағдайда банк конгломераты бойынша өтімділік тәуекелінің мониторингін ... ... ... активтерге деген барлық ірі мұқтаждықтарын анықтау, мониторинг жасау және ... ден қою ... ... және бар ... ... ... және қажет болған кезде олар туралы Директорлар кеңесіне хабарлайды;
өтімділікпен стресстік жағдайларды тудыруы мүмкін нарықтағы ағымдық үрдістерді және ықтимал ... ... ... ... ... және ... белгілейді, Директорлар кеңесіне саясаттарды (лимиттерді) бұзған жағдайларды жою үшін қабылдау ... ... ... хабарлайды;
жүргізілетін стресс-тестердің, кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайларға арналаған жоспардың, сондай-ақ өтімділік резервінің банк қызметінің ауқымына сәйкестігін ... ... ... ... қызметкерлеріне өтімділік тәуекелін басқару стратегиясын, стратегияны іске асыру үшін қажет ... ішкі ... ... өтімділік тәуекелін басқару құрылымын мәлімет үшін жеткізеді;
Директорлар кеңесіне, сондай-ақ уәкілетті органға өтімділіктің ағымдық немесе ықтимал проблемалары туралы уақтылы ... Банк ішкі ... ... ... ... оның ішінде (олармен шектелмей) мыналарды жатқызады: қаржыландыру алшақтығын ... ... ... ... ... ... ... белгіленген лимиттерді жүйелі бұзу, ауыртпалық салынбаған, жоғары өтімді активтер резервтерін немесе болашақ проблемалардың дереккөздері болуы мүмкін сыртқы нарықтардағы жағдайлардың ... ... ... ... ... ... Директорлар кеңесі Басқарманың осы проблемаларды шешу үшін тиісті шараларды орындауына бақылау ... ... ... банктегі өтімділік тәуекелін басқару процесінің тиімділігіне кепілдік ... ... ... ... ішкі механизмдердің болуын қамтамасыз етеді.
Тәуекелдерді басқару рәсімдері әр жеке тәуекелге деген тәсілді сипаттайды және тәуекелдерді басқару саласындағы ... ... ... ...
Тәуекелдерді басқару рәсімдерінің мақсаты әрбір тәуекел түрінің жарамдылығын анықтау және бағалау жүйесін әзірлеу және оларды бақылауды барабар шараларымен қамтамасыз ету. ... ... ... мыналарды жүзеге асырады:
* тәуекелдерді басқару стратегиясын әзірлеу;
* тәуекелдерді басқару стратегиясын іске асыруды қамтамасыз ету;
* тәуекелдерге баға беру ... ... ... ... ... және ішкі ... ... бекітілген әдістемелер негізінде тәуекелдерге баға беру;
* ағымдағы тәуекелдерді және жаңа тәуекелдер мониторингін есепке алу;
* компания тәуекелдері бойынша ... ... және ... ... ... ... ... және оларды қадағалау мониторингі;
* банк бөлімшелеріндегі тәуекелдерді басқару мониторингі;
* банк душар болған тәуекелдер туралы, сондай-ақ банк ... әсер етуі ... ... ... банк ... мәліметтерді талдау.
1.3 Қаржылық менеджментте тәуекелді анықтау мен бағалаудың әдістемелік негіздері
Кәсіпорынның тәуекелдерін бағалаудың негізгі әдістері болып статистикалық әдістер есептеледі. ... ... ... әдіс ... ... ... ... (факторлық жүйе моделін қолдану) болып табылады. Бұл ретте, ... ... ... инвестиция объектісінің даму бағыт-бағдары бар-жоқтығы бойынша, бәсекелестік деңгейі, тапсырыстар саны, ... ... саны ... ... ... ... бағалаудың басқа да аналитикалық әдістері кеңінен қолданылады. Онда іскерлік белсенділік, қаржылық тұрақтылық коэффициенттері есептеледі, ... ... ... ... ... ... даму деңгейі талданады.
Тәуекелді бағалаудың перспективалы әдісін ... ... Бұл ... негізг қиындығы нақты жағдайларға байланысты модельді дұрыс таңдауда. Модельдер қаржылық тәуекел ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
1537970173990
Тәуекелді талдау
00 ... ... ... ... ... ... ... тәуекелге ықпал ету әдістерін таңдау
00Тиімділіктерін салыстыру кезіндегі ... ... ету ... таңдау
289242517272000
1757045149225Қабылданған шешімдер
00 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3. ... ... ... А.А., Чугунова А.В., Энциклопедия финансового риск-менеджмента,Москва, 2003.[11]
Іс-тәжірбиеде тәуекелдерді бағалауда аналогиялар әдісі қолданылалы. Қаржы менеджерлері, мамандар түрлі нәтижелер немесе басқа кәсіпорындар ... ... ... бір ... ... ... ... алу ықтималдылығын, қаржылық тәуекел деңгейін анықтайды. Осы әдіс ... ... ... тактикасы мен стратегиясы құрылады. Бірақ әр кәсіпорындардың ... ... ... ... және ... ... ... бар екенін ескеру қажет.
Тәуекелді бағалаудың негізгі әдісі кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... оның ... ... пен ... ... талдау болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын экспресс-талдау кеңінен қолданылады. Оның мақсаты кәсіпорынның балансы мен қаржылық нәтижелер және оларды қолдану туралы есеп ... ... ... ... динамикасын бағалау. Мұнда қаражаттарды (активтерді) орналастыру мен қолдануына, олардың кіріс ... ... ... мен ... яғни ... ... ... жағдай тұрақтылығының баланстық моделі кеңінен танымал. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... қаржылық тұрақтылық деңгейі талданады.
Қаржылық тәуекелді бағалау үшін қаржылық тәуекел ықтималдылығын сипаттауға мүмкіндік беретін коэффициенттерді (мультипликаторлар) есептеуге негізделетін ... ... ... ... ... ... (коэффициенттерді) есептеу - есеп берудің белгілі баптары арасындағы қатынасын анықтауда негізделеді.
Кәсіпорынның қаржылық тәуекелін анықтауда ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді бағалау бойынша дайын бағдарламалық өнімдер жиынтығы жасалған. Әр кәсіпорынның қаржылық тәуекелді жекеше модельдеу ... ... ... болжамдау қаржылық тәуекел ықтималдылығын анықтауға, болашақта кәсіпорынның даму бағытын айқындауға ... ... ... ... ... ... ... мен жоспарлауға сүйенеді.
Қаржы тәуекелінің сыртқы белгілерін міндеттемелерді орындамау, төлемдерді ... ... ... мерзімдерінің кешіктірілуі, өндірістік, коммерциялық дәстүрлі байланыстардың бұзылуы құрайды. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың қызметтен босатылуы, мерзімі өтіп кеткен кредиторлық қарыздың жоғары үлесі, қаржы-шаруашылық қызмет нәтижелерінің төмен көрсеткіштері, қаржыландыру көздері ретінде ... ... ... ... жоғарылылығы болып табылады.[16]
Кәсіпорынның тәуекелін бағалау үшін рейтингілік әдіс қолданылуы мүмкін. Оның мәні. Негізгі көрсеткіштер корреляциялық-регрессиялық талдау көмегімен ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің орта салмақты рейтинг мәні (орны) ретінде есептелетін интегралды рейтингі анықталады. Келесі кезеңде кәсіпорындардың талданатын топтарындағы ... ... ... әр ... ... рейтинг мәні есептеледі. Рейтингте бірінші орынды экономикалық потенциалы жоғары және ... ... ... ... алады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметінің тәуекелін сапалы бағалау аясы төмендегілерді қамтиды:
- тәуекел факторларын анықтау;
- тәуекел ... ... ... ... ... ... анықтау.
Әр кәсіпорында тәуекелдің мүмкін болатын саласын анықтау ... ... ... ... ... шаруашылығының құрылымдық қайта құру жағдайындағы салалық жағдай өзгерісі, өндірістің мерзімдік сипаты, капитал айналымдылығының жылдамдығы, өндірілетін өнімнің диверсификация мүмкіндігі, клиенттер мен ... ... сала ... ... ... сипаты, капитал айналымдылығының жылдамдығы, өндірілетін өнім диверсификация мүмкіндігі, клиенттер мен жабдықтаушылар ... ... ... шығу ... әсер ... ... тәуекелдерін ескеру қажет. Тәуекелдің келесі салалары бар: тәуекелсіз аймақ; минималды тәуекел саласы; ... ... ... ... ... ... ... болмайтын тәуекел саласы.
Тәуекелділікті сандық және сапалы талдауда ақпарат ерекше орын алады.
Сапалы талдаудың көмегімен: тәуекелділіктің пайда болу ... және ... ... мен ... жұмыстары, тәуекелділіктің зардаптары мен тәуекелділіктің жағымды жақтары ескеріледі. Сапалы талдаудың ... ... ... ... ... ақпарат болып табылады.
Сандық талдаудың көмегімен тәуекелділіктің жеке түрлері және жалпы тәуекелділік сипаты анықталады. Осы кезеңде ... ... ... ... ... ... және ... зардаптары беріледі. Сонымен қатар тәуекелділік деңгейінде сандық бағалау мен тәуекелділіктің ... ... ... ... мен пассивтерін күрделі басқару бұл банк қызметінің барлық бағыттарында табыстылықты көздейтін, тәуекелді ... ... ... ... ... білдіреді. Күрделі басқару капиталдың жеткілікті шамасын белгілеу, өтімділік пен сезімтал ... ... ... несиелік тәуекелді бақылауда ұстау, банктің активтерінің сапарын бақылау сияқты шараларды ... ... ... артықшылығы, яғни ол бәсекелестік стратегияға сәйкес келеді және банктің қабілетін барынша көрсете біледі.
Несиелік тәуекелдің несиелік операциялардың кірістілігіне ықпалын бағалау үшін ... ... ... ... ұсынылады .
Активтер рентабельділігі коэффициенті жылдық мәндегі бөлінбеген таза кірістің (орны ... ... ... ... ... ... ретінде мынадай формула бойынша есептеледі:
БТК (ОТШ)(n)
ROA(n) = ---------------- ,
Аорт(n)
мұнда: БТК (0ТШ)(n) - тиісті қаржы жылының басынан ... ... ... ... ... ... алынған, бөлінбеген таза кіріс (орны толтырылмаған шығын);
Аорт(n) - белгілі бір қарастырылатын кезеңдегі активтердің орташа шамасы;
Активтердің ... ... ... ... ... ... ... мөлшері сомасының тиісті жылдың өткен айларының санына қатынасы ретінде мынадай формула бойынша есептеледі:
А(0) + А(1) + ... + ... = ... - ... бір ... ... ... орташа шамасы;
А (0, 1....n) - белгілі бір айдың ... ... ... ... - ... қаржы жылының басынан бастап өткен айлар саны;
Ағымдағы өтімділік көрсеткіші келесі формуламен есептеледі:
Ағымдағы өтімділік көрсеткіші= ағымдағы активтер/ ... ... ... ... ... мәндегі банктің таза пайыздық кірісінің (сыйақы төлеуге байланысты шығыстарды шегергенде, сыйақы алуға байланысты кірістер) олар бойынша ... ... ... ... ... шамасына қатынасы ретінде мынадай формула бойынша есептеледі:
ТК(n)
ТПМ%(n) = ----------- ... - таза ... ... - ... ... бойынша есептелетін таза кіріс:
ТК(n) = Кс%(n) - Шс%(n),
мұнда:
Кс%(n) - тиісті қаржы жылының басынан бастап қарастырылатын айдың ... ... ... ... ... ... ... - тиісті қаржы жылының басынан бастап қарастырылатын айдың ... ... ... ... ... ... шығыстар;
Аорт(n) - белгілі бір қарастырылатын кезеңдегі активтердің орташа шамасы;
Сыйақы алуға байланысты кірістерге мыналар кіреді:
корреспонденттік шоттар бойынша сыйақы алуға ... ... ... ... ... ... салымдар бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер;
табыс немесе шығын арқылы әділ құны бойынша ескерілетін бағалы қағаздар бойынша сыйақы алуға ... ... ... орналастырылған салымдар бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер (металл шоттарда орналастырылған тазартылған ... ... ... сыйақы алуға байланысты кірістерді, басқа банктерде орналастырылған мерзімді салымның құнын оң түзету түріндегі кірістерді, басқа ... ... ... салымның құнын оң түзету түріндегі кірістерді, басқа банктерден тартылған мерзімді ... ... ... түзету түріндегі кірістерді, басқа банктерден тартылған шартты салымның құнын теріс ... ... ... ... банктерге берілген қарыздар бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер (басқа банктерге берілген қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... оң түзету түріндегі кірістерді, басқа банктерден алынған қарыздың құнын теріс түзету түріндегі кірістерді қоспағанда);
банк операцияларының ... ... ... ... ... ... немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан алынған қарыздар және қаржы лизингі бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер (банк ... ... ... ... ... ұйымдарға берілген қарыздың құнын оң түзету түріндегі кірістерді, банк операцияларының жекелеген ... ... ... ... ... ... құнын теріс түзету түріндегі кірістерді, шетелдік филиалдармен есеп айырысулар бойынша кірістерді ... ... ... ... ... алуға байланысты кірістер (клиенттерге берілген қарыздың құнын оң түзету түріндегі кірістерді, Қазақстан Республикасының Үкіметінен, Қазақстан Республикасының жергілікті атқарушы органдарынан және ... ... ... ... ... ... теріс түзету түріндегі кірістерді, клиенттерден тартылған мерзімді салымның құнын теріс ... ... ... ... тартылған шартты салымның құнын теріс түзету түріндегі кірістерді, сенімгерлік (траст) ... ... ... ... бойынша сыйақы алуға байланысты кірістерді қоспағанда);
сату үшін ... бар ... ... бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер (айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйлықақы амортизациясы жөніндегі кірістерді, айналысқа ... ... ... ... сыйлықақы амортизациясы жөніндегі кірістерді қоспағанда);
бағалы қағаздармен жасалатын операциялары бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер;
капиталға және ... ... ... ... ... ... байланысты кірістер;
өтеуге дейін ұстап қалынатын бағалы қағаздар бойынша сыйақы ... ... ... ... өзге ... ... ... сыйақы алуға байланысты кірістер.[18]
Банк спрэды жылдық мәндегі сыйақы алуға байланысты кірістердің кіріс келтіретін орташа активтерге қатынасының және жылдық ... ... ... ... ... ... әкеп соқтыратын орташа міндеттемелерге қатынасының арасындағы айырма ретінде мынадай ... ... ... ... = ... - ------------ ,
КА(орт)(n) ШМ(орт)(n)
мұнда:
Кс%(n) - ... ... ... басынан бастап қарастырылатын айдың соңына дейінгі кезеңдегі сыйақы алуға ... ... - ... ... ... басынан бастап қарастырылатын айдың соңына дейінгі кезеңдегі сыйақы төлеуге ... ... ... - ... ... ... ... белгілі бір қарастырылатын кезеңдегі шығыстарға әкеп соқтыратын міндеттемелердің орташа шамасы:
ШМ(0) + ШМ(1) +...+ШМ(n)
ШМорт(n) = -------------------------------------,
N+1
ШМ(0, 1....n) - ... бір ... ... қарай шығыстарға әкеп соқтыратын міндеттемелер;
n - тиісті қаржы жылының басынан бастап өткен айлар саны.
Кіріс келтіретін активтерге (КА) ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкіне қойылатын талаптар;
табыс немесе шығын арқылы әділ құны бойынша ескерілетін бағалы қағаздар;
басқа банктерде орналастырылған салымдар;
басқа банктерге ... ... ... жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға берілген қарыздар және қаржы лизингі;
клиенттерге қойылатын талаптар;
сату үшін қолда бар бағалы қағаздар;
бағалы ... ... ... және ... ... ... ... қалынатын бағалы қағаздар;
санатындағы өзге борыштық құралдар.
Кіріс келтіретін активтер халықаралық қаржылық ... ... (IFRS) ... ... ... ... отырып, сондай-ақ дисконттар (сыйлықақылар) мен оң (теріс) түзетулер ескеріле отырып есепке алынады. [19]
Шығыстарға әкеп соқтыратын міндеттемелерге (ШМ) ... ... ... банктердің талап етуге дейінгі салымдары;
Қазақстан Республикасының Үкіметінен, Қазақстан Республикасының жергілікті атқарушы органдарынан және ... ... ... ... қарыздар;
халықаралық қаржы ұйымдарынан алынған қарыздар;
басқа банктерден және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан алынған қарыздар;
овернайт қарыздары;
мерзімді салымдар;
клиенттер ... ... ... ... ... ... ... борыштар.
Шығыстарға әкеп соқтыратын міндеттемелер бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстарға мыналар кіреді:
корреспонденттік шоттар бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар;
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... атқарушы органдарынан және ұлттық басқарушы холдингтен алынған қарыздар бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар (Қазақстан Республикасының Үкіметінен және Қазақстан ... ... ... ... алынған қарыздың құнын оң түзету түріндегі шығыстарды қоспағанда);
халықаралық қаржы ұйымдарынан ... ... ... ... ... ... шығыстар (халықаралық қаржы ұйымдарынан алынған қарыздың құнын оң түзету түріндегі шығыстарды ... ... ... қарыздар бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар (басқа банктерден алынған қарыздың құнын оң түзету түріндегі шығыстарды, басқа банктерге берілген ... ... ... ... түріндегі шығыстарды қоспағанда);
банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан алынған қарыздар ... ... ... байланысты шығыстар (банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан алынған қарыздың ... оң ... ... шығыстарды, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға берілген қарыздың құнын теріс түзету түріндегі ... ... ... ... ... ... төлеуге байланысты шығыстар;
овернайт қарыздары бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар;
басқа банктердің салымдары бойынша ... ... ... ... ... банктерде орналастырылған мерзімді салымның құнын теріс түзету түріндегі шығыстарды, басқа банктерде орналастырылған шартты салымның құнын теріс түзету түріндегі ... ... ... ... ... ... құнын оң түзету түріндегі шығыстарды, басқа банктерден тартылған шартты салымның ... оң ... ... шығыстарды қоспағанда);
клиенттердің талаптары бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар (сенімгерлік басқаруға ... ... ... ... ... ... байланысты шығыстарды, клиенттермен өзге операциялар бойынша мерзімі өткен берешек бойынша ... ... ... шығыстарды, алынған қаржы лизингі бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстарды, мерзімінде орындалмаған нұсқаулар ... ... ... ... ... ... салымдар бойынша комиссиялық сыйақыны, клиенттерге берілген қарыздың құнын теріс түзету түріндегі шығыстарды, есепке алынған вексельдер бойынша сыйлықақы ... ... ... ... ... қарыздар бойынша сыйлықақы амортизациясы жөніндегі шығыстарды қоспағанда);
бағалы қағаздармен операциялары бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар;
бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... (табыс немесе шығын арқылы әділ құны бойынша ескерілетін сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйлықақы амортизациясы жөніндегі шығыстарды, сату үшін ... бар ... ... ... ... ... сыйлықақы амортизациясы жөніндегі шығыстарды, өтеуге дейін ұстап қалынатын сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйлықақы амортизациясы жөніндегі шығыстарды, санатындағы өзге ... ... ... ... ... ... шығыстарды қоспағанда);
реттелген борыш бойынша сыйақы төлеуге байланысты шығыстар;
Операциялық ... (ОПШ) ... ... ақы ... және ... ... ... шығыстар;
жалпы шаруашылық шығыстар ( акционерлік қоғамына міндетті күнтізбелік, қосымша және төтенше жарналарды аударым жасау шығыстарын ... ... ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер;
амортизациялық аударымдар;
негізгі құрал-жабдықтар мен материалдық емес активтерді өтеусіз беруден және тауарлық-материалдық қорларды сатудан, өзге инвестициялардан болған ... ... ... өсімпұл);
жалдау шығыстары.
Сонымен, кәсіпорынның тәуекелін талдау барысында оның қаржылық ... ... ... ... ... ТӘУЕКЕЛДІ АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ( (Қазақстан) АҚ мысалында)
2.1 Қазақстан ... банк ... ... ... ... экономикасының тұрақтылығы көбінесе банк қызметінің тұрақтылығына байланысты. Республиканың банк жүйесі өзінің қарқынды дамуын әлі де жалғастыруда, ... банк ... ... ... ... ... ... жетілдірілуде, сондай-ақ жаңа операциялар, қызметтер мен технологиялар енгізілуде. Сондықтан банк жүйесінің алдында жаңа міндеттер мен ... да ... тұр. ... портфелінің төмен сапасының проблемалары жəне қорландырудың əртараптандырылмаған базасы банктерді кірістіліктің қолайлы деңгейін алу мақсатында басым түрде анағұрлым жəне кірісті ... ... ... ... ... Көрсетілген проблемалар негізінен қаржы қ ызметтерінің нарығында анағұрлым агрессивті жəне икемді стратегияны жүргізуге ... ... ... бар банктерге қарағанда, белсенді емес кредиттік қызмет кезінде кірістіліктің қажетті деңгейін қолдау ... ... ... аса ірі, ... ... ... ... бар.
Банктік стрестің композиттік индикаторының (БСКИ) динамикасы 2012ж 9 айы ... ... ... банк ... ... ... төмендегенін көрсетеді (Сурет 4).
Сурет 4. Қаржы нарығы стресінің жəне банктік стрестің композиттік индикаторлары
Ескерту: ҚР Ұлттық Банкі жылдық ... ... ... бұл ... ... ... ... өсуіне, сыртқы ортаға қатынасы бойынша таза позицияның жақсаруына, сондай-ақ экономиканың ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде макроқаржы тəуекелдері туралы белгі беретін жəне 15 айлық уақытша ... ... ... ... ... ... бар қаржы нарығы стресінің композитті киндикаторы ... ... ... үшін тəуекелдердің бұдан əрі төмендеуін болжайды. Бұл үрдіс ағымдағы ... оң ... ... ... жəне ... ЖІӨ өсуінің ықпалымен қалыптасты. Əлемдік экономикадағы ахуалдың бұдан əрі ... ... ... 2013ж. ... ... ... даму ... əсерін тигізеді. Алайда, трендтің ықтимал өзгеруіне қарамастан, тəуекелдер қаржы нарығы үшін қолайлы деңгейде ... ... ... жəне ... əрі, банк қызметтері нарығының ағымдағы өлшемдерін талдау мақсатында банктер төмендегі топтарға бөлшді:
* топ - портфелінің құрылымы, даму стратегиясы, банк ... ... ... ... ... ... сипаттамалары ұқсас 4 ірі банк ( АҚ, АҚ, АҚ, ... топ - ... ... бар ірі жəне орта ... ( АҚ, АҚ, АҚ, АҚ ЕБ, АҚ ЕҰ, ЕБ ... топ - ... орта банктер, оның ішінде отандық капиталы бар ( АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, АҚ).
* топ - ... ... ... ... жоқ: ... құрылымдау барысында тұрған АҚ, қызметі ерекше банктер ретінде АҚ жəне ... ... ... ... стресінің композиттік индикаторы (ҚНСКИ) 5 индекс базасында құрылды: ақша ... ... ... ... ... ... ... кері көрсеткіші, нақты пайыздық мөлшерлеме, пайыздық мөлшерлеменің дифференциалы жəне ағымдағы шоттың ЖІӨ-ге қатынасы.
Банк жүйесінде ... ... ... ... ... ... композиттік индикаторы (БСКИ) 6 индекс базасында құрылды: банктердің шетелдік міндеттемелерінің шетелдік активтерге қатынасы, ... ... жəне ... банк ... сомасының кредиттердің жалпы сомасына қатынасы, банккредиттерінің өсу қарқыны, банктердің нақты пайыздық мөлшерлемесі, банктердің кірістілігі, банккредиттерінің ЖІӨ-ге қатынасы жəне ақша ... ... ... ... қатынасы.
Тəуекелдердің төмендеуінің жалпы тренді орын алған бəсекелестік басымдықтарға, сондай-ақ ағымдағы қаржы жағдайына байланысты банктердің стратегиясында əртүрлі болып көрінеді. Банктердің əр ... ... ... ... осалдылықтың жəне сезімталдықтың ерекше факторларымен белгілі бір тəуекел-профиль тəн.
Банктердің топтары арасындағы даму стратегиясының айырмашылығы. 1-ші топтағы ... ... ... ... ... портфелінің ағымдағы деңгейін ұстап тұруға жəне ол бойынша қосымша əлеуетті шығындарды ... ... ... ... ... ... орналастырылған кредиттер үлесінің қысқаруы (несие портфелі 2012ж. 9 ... ... ... ... жұмыс істемейтін кредиттер көлемінің ұлғаюы (Сурет 5), бірінші кезекте несие портфелінің төмен сапасына байланысты ... ... ... ... ... ... көлемі (Сурет 5), сондай-ақ анағұрлым төмен кірістілік 1-ші топтағы банктердің осалдылық факторлары болып табылады жəне олардың банк қызметінің нарығында ... өсу ... ... 5. Банктердің топтары бойынша алғанда 2012ж. 9 айдағы несие портфелінің және жұмыс істемейтін кредиттер көлемінің өзгеруі
Ескерту: ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ірі қаржы институттарының жинақталған проблемалары аясында басым ... ірі ... атап ... ... ... ... өсіру есебінен Қазақстанның банк қызметі нарығында өзінің қатысуын кеңейтуге бағытталған белсенді кредит саясатын жүргізуде. Орын алған бəсекелестік басымдықтар, атап ... ... ... жақсы сапасы, төмен операциялық шығыстар, қорландырудың қымбат емес көздерінің ... ... ... ... жəне осы топ ... ... басқа банктерге елеулі бəсекелестік қысымды көрсетуге жəне тұрақты жоғары қаржы нəтижелерін алуға мүмкіндік береді.
3-ші ... ... ... ... ... атап ... жөн, оның ... топтың несие портфелі 2012ж. 9 айы ішінде 17,4%-ға ұлғайды. Оған қоса, осы топ ... ... ... ... түрде бөлшек кредиттеу секторына бағытталған, оның өсуін ең алдымен жоғары тəуекелді жəне қамтамасыз ... ... ... қамтамасыз етеді. Көрсетілген саясат жұмыс істейтін активтердің бір бірлігіне 2-ші топтағы шетелдік банктердің маржасымен теңдей пайыздық маржаны алуға мүмкіндік ... ... ... несие портфелінің сапасы төмен, акционерлері ретінде ірі шетелдік қаржы институттары жоқ банктер негізгі қаржы операциялары бойынша салыстырмалы кірістілікті қолдауға қабілетті, ... ... ... ... ... ... пайда алуға бағытталған.
4-ші топтағы банктерге өздерінің кредит операцияларын ұлғайтуға ғана емес, сол сияқты олар бойынша жоғары кірістілікті ... ... ... ... ... тəн, оған ... портфелінің елеулі ұлғаюы (01.01.2012ж. өсім - 51,9%), сондай-ақ кірісті көбейтетін (9,5%) активтердің бір бірлігі үшін алынған жоғары ... ... куə. Оған ... ... кредиттік операциялар аясындағы маржаның жоғары деңгейі жəне ... ... жүйе ... ... елеулі жұмыс істемейтін кредиттердің өсуі осы банктердің портфелінде тəуекел мен кірістіліктің анағұрлым жоғары арақатынасы бар активтердің бар екендігін ... бұл ... ... ... ... ... айтуға мүмкіндік береді.
Несие портфелінің сапасы банк қызметтерінің нарығында негізгі бəсекелестік басымдықтардың бірі болып отыр, өйткені ... ... ... жұмыс істемейтін кредиттердің шамалы үлесі орналастырылған активтердің бір ... үшін көп ... ... ... қаржы өнімдерінің бағасын қалыптастыруға анағұрлым икемді тұрғыдан қарауға, сондай-ақ провизияларды қалыптастыруға жəне ... ... ... ... шығыстарды барынша азайтуға мүмкіндік береді.
Сурет 6. Топтар бойынша алғанда ... ... ... ... және портфель бойынша қалыптастырылған провизиялардың үлесі
Ескерту: ҚР ... ... ... ... ... ... ... енген қайта құрылымдаған банктердің несие портфеліндегі жұмыс істемейтін кредиттердің үлесі 01.10.2012ж. - 46,7%-ды, стандартты кредиттердің ... - ... ... 3-ші ... ... ... ... несие портфеліндегі жұмыс істемейтін кредиттердің үлесі - 14,6%-ды, стандартты кредиттердің үлесі - ... ... ... банктердің 1-ші тобының жағдайы анағұрлым осал болып табылады, өйткені олар кірісті ұлғайтатын кредиттердің анағұрлым төмен үлесіне ие, бұл ... ... ... ... ... шығыстардың жоғары деңгейімен бірге осы банктердің кірістілігіне жəне бұдан əрі ... ... ... ... ... 7. ... топтары бойынша кірістер мен шығыстардың құрылымы
Ескерту: ҚР Ұлттық Банкі жылдық есебі ... ... ... ... ірі кредит алушыларды тартуға бағытталған таңдаулы кредиттік ... ... ... ең ... ... ... ... провизиялар қалыптастыруға шығыстар көлемі бөлігінде объективті бəсекелестік басымдыққа ие. ... ... ... кредиттерінің 74,9%-ды, кредитттік портфельдегі жұмыс істемейтін кредиттердің үлесі 5,4%-ды құрады. Бұл ретте 2012ж. 9 айы ішінде провизияларды қалыптастыру ... ... ... ... ... құрады, бұл банктердің басқа топтарымен салыстырғанда анағұрлым төмен көрсеткіш болып табылады.
4-ші топ банктерінің бөлшек кредиттеу секторындағы кредиттік өктемдігінің ... ... ... ... ... ... ... əсер етеді.
Жоғары суреттегі талдауда:
1) Пайыздық емес кірістердің құрамында провизияларды қалпына келтіруден түскен кірістер ескерілмеген;
2) Пайыздық емес шығыстардың құрамында ... ... ... ... ... база ретінде депозиттердің рөлі орта-жəне ұзақ мерзімді қорландырудың балама көздерінің əлеуетін пайдалану аясында ... оған ... ... құрылымындағы салымдардың жоғары үлесі куə.
Депозиттік база 2012ж. 9 айы ішінде 7,8%-ға өсті, бұл ретте салымы депозиттердің ... ... ... 3-ші ... банктері клиенттерді тартуда анағұрлым белсенді болды. Бұл өсім осы топтағы банктердің салымдар бойынша анағұрлым жоғары мөлшерлемелерді ... ... ... етілді, бұл олар тартқан қаражаттың құнынан байқалды. Сыйақы төлеуге байланысты міндеттемелерге пайыздық шығыстардың ... ... ... ... ... ... 8. Топтар бойынша банктер міндеттемелерінің құрылымы, %
Ескерту: ҚР Ұлттық Банкі жылдық есебі мәліметтерінен алынды
1-ші топтағы банктердің қосымша қаржыландыруды тарту ... ... ... ... біріншіден, провизияларды қалыптастыруға елеулі шығыстар жəне дағдарысқа дейінгі кезеңде жинақталған елеулі борыштық ... ... олар ... депозиттер бойынша жоғары мөлшерлемені ұсынуға ниеті жоқ. Екіншіден, бұл топтағы банктердің ағымдағы жай-күйі ... ... ... ... ... ... күшейту аясында оларды институционалдық инвесторлар үшін, сол сияқты корпоративтік клиенттер үшін онша тартымды етпейді. Мəселен, осы топтың депозиттік базасы 2012ж. 9 айы ... ... ... ... топтағы банктер міндеттемелерінің құрылымында депозиттік базаның елеулі үлесіне қарамастан, олардың қаржыландыру көздерінің құны басқа топтармен салыстырғанда ... ... ... ... бұл бір ... ірі клиенттерді қызмет көрсетуге тарту жəне орын алған тұрақты нарықтық позиция жəне бəсекелестік басымдықтар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігімен түсіндіріледі. Екінші жағынан, осы топтың депозиттік базасының құрылымында талап етуге дейінгі салымдар жəне мерзімді салымдарға қарағанда сыйақы ... ... ... ағымдағы шоттары (барлық тартылған депозиттердің 47,6%-ы) басым. Оған қоса, 2-ші ... ... ... ... ... ... ... компаниялар тарапынан қаржыландыруды алуы мүмкін, алайда, қазіргі міндеттемелердің құрылымын ескере ... ... осы ... ... - бас ... тарапынан тікелей қаржыландыру басымдығы пайдаланылған жоқ.
Банктердің барлық топтарының депозиттік базасының ... ... ... ... ... ... ... ету бойынша жəне мерзімі 1 жылға дейінгі салымдар басым екендігін атап
Бұл ретте ресурстық ... ... ... бірінші кезекте, банктік кредиттердің депозиттерге қатынасының көлемі жоғары болған (LTD көрсеткіш) банктер үшін осалдылық ... бірі ... ... LTD ... ... деңгейі 1-ші жəне 3-ші топтардағыбанктерде (Сурет 9) байқалды, бұл осы банктердің кредит операцияларының депозиттік базадан ... ... ... ... атап айтқанда жинақталған сыртқы берешек есебінен қаржыландырылғанын көрсетеді. Алайда, дағдарысқа дейінгі кезеңде тартылған қарыз ... ... ... ... қосымша көздеріне деген қажеттілікті басым түрде 1-топтағы банктер ... ... ... 3-ші ... ... үшін ... өсуінің ағымдағы қарқынын сақтау кезінде қорландырудың қосымша көздерін ... ... ... емес.
Осылайша, 1-ші жəне 3-ші топтағы банктердің кредиттік мүмкіндігі бір ... ... ... ... ... ... ... қабілетімен, екінші жағынан несие портфелін сауықтыру жəне мерзімі өткен ... ... алу ... ... ... ... ... қатысты олардың кредиттік белсенділігі тəуекелдерді азайту қағидаттарына негізделген деп қорытынды жасауға болады, яғни кредиттеуді ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі жəне шектеледі. Бұл ретте LTD 1-ден төмен деңгейде сақтау өтелетін ... ... ... ... ... ... ... көрінетін осы банктердің кредиттік базасының жоғары айналымдылығы деңгейін көрсетеді.
Сурет 9. ... ... ... ... ... бойынша құрылымы
Ескерту: ҚР Ұлттық Банкі жылдық есебі мәліметтерінен ... ... ... ... ... ... кредиттік белсенділігінің артуы байқалады. Кредиттеуді өсіру жұмыс істемейтін кредиттер өсімі қарқынының төмендеуімен қатар жүрді, бұл банктердің ( АҚ-ын есептемегенде) несие ... ... ... ... ... жақсаруынан көрінеді (Сурет 9).
Сурет 9. Жұмыс істемейтін кредиттердің банктердің жиынтық несие портфеліндегі үлесі
Ескерту: ҚР ... ... ... есебі мәліметтерінен алынды
Жиынтық кредиттік портфельдегі жұмыс істемейтін кредиттер ... ... ... ( ... ... абсолюттік көрсетуде жұмыс істемейтін кредиттердің мөлшері басым түрде корпоративтік сектордың кəсіпорындарына берілген кредиттер сапасының бұдан əрі нашарлауы есебінен ... ... ... секторға берілген жұмыс істемейтін кредиттердің мөлшері 01.10.2011ж. бастап ... ... бұл ... ... ... тұлғаларға берілген кредиттердегі үлесі 01.10.2012ж. өткенж. осындай кезеңінің деңгейінде қалды - ... ... ... ... ... ... Оған қоса, тұтынушылық кредиттеудің өсуінің үдемелі қарқындарының корпоративтік секторды кредиттеудің өсуінің төмен қарқынымен жиынтықта сақталуы банк жүйесі үшін ... ... ... ... ... қызметтің түрлері бойынша кредиттік портфельдің құрылымы кредиттік тəуекелдің жоғары шоғырлану аймағын жəне корпоративтік сектор ... ... ... ... ... ... береді. Банктердің несие портфеліндегі анағұрлым көп үлесті құрылыс жəне оған байланысты салаларға берілген кредиттер алады (Сурет 10). ... 10. ... ... ... ... ... салалық құрылымы-190515354300
Ескерту: ҚР Ұлттық Банкі жылдық есебі мәліметтерінен алынды
Бұл ретте 01.10.2012ж. экономиканың осы ... ... ... кредиттердің 33,4%-ы жұмыс істемейтін болып табылады. Құрылыс саласының несие портфеліндегі кредиттерінің жоғары шоғырлануы банктер алдында берешегі бар осы саладағы кəсіпорындардың ... емес ... ... ... ... ... дейінгі кезеңде тарихи қаржыландырған басым түрде 1-ші топтағы банктердегі осалдылықтың негізгі факторларының бірі болып табылады. Осылайша, құрылыс ... ... - ... ... ... ... жақсарту осы топтағы банктердің өзінің несие портфелін сауықтыру бойынша əлеуетті мүмкіндігін айқындайтын болады.
Құрылыс саласының кредиттерімен қатар сауда ... ... ... ... де ... - ... ... 18,6%-ын құрайды. Осы саладағы жұмыс істемейтін кредиттердің деңгейі 26,9%-ды ... ... ... ... ... ... үлес қазіргі кезде кредиттік тəуекелдің шоғырлануы шамалы болып отырған (несие порфеліндегі тұтыну мақсаттарына берілген жұмыс істемейтін кредиттердің үлесі 1,7%-ды ... ... ... ... Алайда, бұдан əрі тұтыну кредиттері өсуінің жоғары қарқынының сақталуы басым түрде 3-ші топтағы ... үшін ... ... аймағы болуы мүмкін, өйткені тұтыну кредиттерінің анағұрлым көп шоғырлануы осы банктердің несие портфелінде байқалады - ... - 30,8% ... ... жəне 4-ші ... ... ... əртараптандырылған портфелі бар, бұл 1-ші жəне 3-ші топтармен салыстырғанда кредиттік тəуекелді іске асырудың анағұрлым ... ... ... ... ... ... сектордың ірі жəне орта жағдайымен байланысты тəуекелдер Ірі жəне орта ... ... ... ... істемейтін берешектер көлемінің ұлғаюын банктік кредиттеу нарығында анағұрлым белсенді ... ... ... ... олардыңкорпоративтік сектордағы активтер бойынша үлесі 13,4%-ды құрайды. Кəсіпорындардың осы тобының іскерлік белсенділіктің баяулауы жəне алынатын жалпы ... өсу ... ... ... қарызқаражатынан жоғары тəуелділігі міндеттемелеріне қабілеттілігін төмендетеді жəне проблемалық берешектің сапасын ... ... ... шектейді.
Осы кəсіпорындардың кредиттілігінің жоғары дəрежесі 2012ж. 2-тоқсанының нəтижелері бойынша 3,8-ды құраған міндеттемелер мен меншік капиталының елеулі арақатынасымен, сондай-ақ банктер алдындағы ... ... ... ... ... ... міндеттемелерінің 71,2%) расталады. Осы іріктеуге енбеген корпоративтік сектордың қалған кəсіпорындары бойынша левередждің шамасы банктің берешегінің жоғары емес ... ... 1,3 ... (осы ... ... ... активтердің құрылымында ҚРҰБ-дағы жəне басқа банктердегі корреспонденттік ... ... ... ... ... ... ... активтерге МБҚ-дан қайта бөлінді. Жалпы жүйе бойынша 2012ж. 9 айда ... қол ақша жəне ... ... ... ... ... ... шоттар мен салымдар -14,4%-ға, басқа банктердегі корреспонденттік шоттар мен салымдар -3,1%-ға өскен. Осы кезеңде МБҚ көлемі 31,7%-ға қысқарды.
ҚРҰБ-дан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... банктердің əлеуетін шектейтін факторлардың бірі банктер портфеліндегі МБҚ ... ... ... ... ҚРҰБ ... кері РЕПО ... тек МБҚ жəне ... дейін шығарылған жəне банктер бастапқы нарықта сатып алған ҰƏҚ>> АҚ-ның облигацияларын кепілге ала отырып қана ... ... ... ... ету ... ... шектеулі болып табылады.
Жекелеген секторлар кəсіпорындарының төмен қаржылық орнықтылығы мен жоғары тəуекелдерін атап өту қажет, бұл банк секторы үшін ... ... ... ... айқындайды.
Осылайша, айтарлықтай күйзеліс жағдайында банктердің активтері құрылымында ... ... ... ... ... өтімділікті беру операцияларын жүргізген кезде ҚРҰБ үшін қолайлы кепілдік қамтамасыз ету тізбесін кеңейту мүмкіндігі туралы мəселе өзекті ... ... ҰƏҚ>> АҚ жəне ... ... ... ... салынбаған бағалы қағаздарының, шетелдік эмитенттердің сапалы бағалы қағаздарының үлесі азын-аулақ болып ... ... ... ... жататын талаптардың белгілі əлеуеті болуы мүмкін, бірақ Қазақстанда осы активтердің нарығы жоқ, сондықтан оларға баға ... жəне одан əрі ... ... ... мүмкін емес.
Активтер мен міндеттемелерді өтеу мерзімдеріндегі алшақтығының банктердің кредиттік саясатына ықпалы. Ұлттық жəне шетел валютасындағы активтердің міндеттемелерді жабудың 2012ж. ... ... ... ... болды. Біріншіден, ұзақ мерзімді міндеттемелерге қарағанда, ұзақ мерзімді активтердің айтарлықтай басым болуы теңгеде де, шетел валютасында да ұзақ ... ... ... ... байланысты болды. Екіншіден, қысқа мерзімді ... ... ... банктерді сыртқы қаржы нарықтарында сақталып отырған тұрақсыздыққа байланысты өтімділік тəуекелін ... ... үшін ... ... ... ... ... ұстап тұруға мəжбүрлейді. Үшіншіден, ұлттық валютадағы жабудың орташа жəне ұзақ ... ... ... етел ... табысы жоқ клиенттерді кредиттеу бойынша банктерге шектеу талабы жəне клиенттердің өздерінің кредитті ... алу ... ... ...
Сонымен бірге, банктер жəне отандық институционалдық инвесторлар үшін белгіленген реттеушілік талаптар банктер үшін ... жəне ұзақ ... ... ... ... ... факторы болып табылады. Институционалдық инвесторлардың қаражатын банктердің бағалы қағаздарына инвестициялау бойынша жекелеген реттеушілік талаптарды қайта ... ... ішкі ... ... қаржы құралдарын шығару арқылы қосымша орташа мерзімді қорландыруды тартуға, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының жəне сақтандыру ұйымдарының қаражатын инвестициялау үшін ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау
Банк ВТБ (Қазақстан) Акционерлік қоғамының еншілес ұйымы Қазақстан Республикасының заңына сәйкес 2008 жылдың 19 қыркүйегінде құрылған. Банк өзінің ... ... ... ... ... және ... ұйымдарды реттеу және қадағалау Агенттігімен берілген №11259 банктік қызметті жүзеге асыруға берілген бас лицензия негізінде қызмет атқарады. ... ВТБ ... ... қоғамы еншілес ұйымы - ресейлік ірі Банк ВТБ ... 100% ... ...
Банк ВТБ мен оның еншілес компаниялары өз қызметін ресейлік және шетел нарықтарында жүргізетін халықаралық қаржылық топты құрайды.
ВТБ Тобы - ТМД, ... Азия мен ... 19 ... ... ... банк пен қаржылық компаниялар.
ВТБ соңғы бақылаушы тарапы Ресей Федерациясының Үкіметі ... ... ... Тобы жеке және корпоративтік клиенттерге банктік қызмет көрсетуді, лизинг, факторинг, сақтандыру және зейнетақылық қамтамасыз ету ... ... және ... қаржылық қызметтерді қоса алғанда, толық қаржылық қызметтер кешенін ұсынады.
Қазақстан Республикасында Банк ВТБ заңды және жеке тұлғаларға ... ... және ... сай ... түрлі қызметтер көрсетіп, банк өнімдерін ұсынады.
Банк ВТБ (Қазақстан) филиалдық ... ... 17 ... 24 сату нүктелері арқылы қызмет атқарады.
Банктің қаржылық жағдайын талдау үшін оның есептілігі негізге алынады. Қаржылық есептiлiк дара ... ... ... ... жағдайы, қызметiнiң нәтижелерi және қаржылық жағдайындағы өзгерiстер туралы ақпаратты бiлдiредi. Қаржылық есептiлiктi жасау тәртiбi және оған қойылатын қосымша ... ... ... және ... ... ... есеп пен қаржылық есептiлiк туралы заңнамасының талаптарына сәйкес белгiленедi.
Қаржылық ... ... ... ... баланс;
2) табыстар мен шығыстар туралы есеп;
3) ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп;
4) капиталдағы өзгерiстер туралы есеп ... ... ... міндеті, кәсіпорынның қаржылық күйінің, оның кірісі мен ... ... мен ... ... ... ... мен ... есептесуінің объективті және дәл көрінісін беретін, өзекті параметрлердің біршама мөлшерін алу болып ... ... ... ... ... ... бір ... байланысқан жиынтығын шешу нәтижесінді жүзеге асады. Талдамалық міндеттер - ... ... ... ... ... және әдістемелік мүмкіндіктерін ескерумен, талдау мақсатын нақтылауды көрсетеді. Қаржылық талдау ... ... есеп ... негізгі оқылу ережелерін (талдау әдістемесін) әзірледі, оның негізінде келесідей ... ... ...
- ... ... - есеп - қисаптың әрбір жайғасымын ... ... ... ... ... - есеп - ... ... жайғасымының жалпы нәтижелерге ықпалын анықтаумен қорытынды қаржалық ... ... ... ... ... талдауы - есеп берудің жеке жайғасымдары ... есеп - ... ... ... ... ... ... есептеу, көрсеткіштердің өзара байланысын анықтау;
* Салыстырмалы талдау - бұл ... ... ... ... бөлімшелердің жеке көрсеткіштері бойынша есеп - қисаптың жиынтық көрсеткіштерінің ішкі шаруашылықты талдауы да ... және ... ... ... ... ... таудауыда кіреді;
Тек қана бухгалтерлік есеп - ... ... ... ... талдау, кәсіпорыннан тыс жерде оның ... ... ... ... ... ... ... сыртқы талдау сипатын алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ашуға мүмкіндік бермейді.
Қаржылық талдауды қаржылық есеп - қисаптың мәліметтері ... ... ... әдісі деп атайды. Ішкі шаруашылықты қаржылық талдауды ақпарат көзі ретінде қолданады. Ішкі ... ... ... ... ... ... оптималдау (үйлестіру) үшін маңызы бар басқада аспектілермен ... ... ... ... ... тиімділігін талдау, шығынның, айналымның және пайданың өзара байланысын талдау ... ... ... әдістердің бірінің көмегімен баланс бойынша жүргізіледі:
- баланстық статьялар құрамы алдын - ала ... ... ... ... ... ... ... статьялар элементтерінің кейбір біртекті құрамы бойынша біріктіру жолымен тығыздалған салыстырмалы талдамалы баланс ... ... ... ... ары ... ... ... инфляция индексіне баланстың қосымша түзетулері жүргізіледі.
Талдамалы баланс талдаушының баланспен танысу кезінде жүргізетін есептеулерін жүйелендіруімен және бір ... ... ... баланстың сұлбасымен ұйымның қаржылық күйінің статикасы мен динамикасын сипаттайтын көптеген маңызды көрсеткіштер ... ... АҚ -ның ... ... жылдар аралығында бухгалтерлік баланс мәліметтері негізінде активтерін салыстырмалы тік талдау келесі кесте ... ... ... 3 ).
Кесте 3
(Қазақстан) АҚ -ның 2010-2012 жылдар аралығында активтерін салыстырмалы тік талдау
Көрсеткіштер
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
Мың ... ... ... ... және ... ... арналған бағалы қағаздар
4857731
22,42
1030906
1,65
315293
0,33
Несие ұйымдарындағы қаражаттар
11057
0,02
79971
0,08
Клиенттерге берілген несиелер
10325701
47,65
45669980
73,11
80830443
83,69
Өтеуге дейінгі ұсталынған инвестициялық бағалы қағаздар
697389
0,72
Негізгі құралдар
774308
3,57
1588717
2,54
1766528
1,83
Материалдық емес активтер
119165
0,55
213403
0,34
477861
0,49
Ағымдық табыс салығы бойынша активтер
31007
0,14
31007
0,05
34745
0,04
Кейінге қалдырылған ... ... ... ... ... да ... барлығы
21671295
100
62470550
100
96588827
100
Ескерту: (Қазақстан) АҚ -ның жылдық қаржылық ... ... ... жасалған.
(Қазақстан) АҚ -ның АҚ-ының барлық активтер құрамында клиенттерге ... ... ... 2010 жылы яғни ... ... ал 2011 жылы 73,11% - ды, 2012 жылы 83,69 ... құрап отыр. Ал ақша қаражаттары және оның баламаларының барлық активтер құрамында үлесі ... ... ... яғни ол 2010 жылы 24,4 ... болса, 2010 жылы 20,74 пайызды, 2011 жылы 11,55 пайызды көрсеткен. Ал ... ... ... қағаздардың активтер құрамында үлесінің жылдан жылға кемігенін байқауға болады, 2010 жылы яғни ... ... ал 2011 жылы 20,74% - ды, 2012 жылы 11,55 ... құрап отыр.
(Қазақстан) АҚ -ның 2010-2012 ... ... ... ... көлденең талдау тқмендегі кесте берілген (Кесте 4 ).
Кестеде ... ... АҚ -ның ... ... ... ... ... көлденең талдауы бойынша жылдар ішінде елеулі ауытқулар орны алған.
Кесте 4
... АҚ -ның ... ... аралығында активтерін салыстырмалы көлденең талдау
Көрсеткіштер
2010 жыл
2011 жыл
2012 ... , ... ... ... ... ... ... тг
Мың тг
Мың тг
Мың тг
%
Мың тг
%
Ақша қаражаттары және олардың баламалары
5287152
12956682
11160774
7669530
145,1
-1795908
-13,9
Саудаға ... ... ... ... ... берілген несиелер
10325701
45669980
80830443
35344279
342,3
35160463
77,0
Өтеуге дейінгі ұсталынған инвестициялық бағалы қағаздар
697389
0
697389
100
Негізгі құралдар
774308
1588717
1766528
814409
105,2
177811
11,2
Материалдық емес ... ... ... ... ... ... корпоративтік табыс салығы бойынша активтер
154825
585302
672761
430477
278,0
87459
14,9
Басқа да активтер
121406
383496
553062
262090
215,9
169566
44,2
Активтер барлығы
21671295
62470550
96588827
40799255
188,3
34118277
54,6
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық қаржылық есептілігі негізінде автормен жасалған.
Тек несие ұйымдарындағы ... ... ... ... ... байқауға болады. Несие ұйымдарындағы қаражаттар 2011 жылы 2010 ... ... 11057 мың ... (100%) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 68914 мың теңгеге (623 %) артып, 79971 мың теңгені құрады. Сонымен қатар, өтеуге дейінгі ұсталынған инвестициялық бағалы қағаздар 2012 жылы 697389 мың ... ... ... ... бағалы қағаздар жылдан жылға төмендеп отырған.
Ақша қаражаттары және олардың баламалары 2011 жылы 2010 жылмен ... 7669530 мың ... (145,1 %) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 1795908 мың ... (13,9 %) кеміп, 11160774 мың теңгені құрады.
(Қазақстан) АҚ -ның ... ... ... міндеттемелер мен капиталын салыстырмалы тік талдау төмендегі кесте берілген.
(Қазақстан) АҚ -ның 2010 жылы ... ... ... 61,22 ... ... 2011 жылы 71,83 ... 2012 жылы 82,28 ... болған.
Кесте 5
(Қазақстан) АҚ -ның 2010-2012 жылдар аралығында міндеттемелер мен капиталын салыстырмалы тік талдау
Көрсеткіштер
2010 жыл
2011 жыл
2012 ... ... ... тг
%
Міндеттемелер
Несие ұйымдарының қаражаттары
90144
0,42
973380
1,56
11400735
11,80
Клиенттер қаражаттары
9071036
41,86
30047061
48,10
52006464
53,84
Шығарылған қарыздық бағалы қағаздар
3986824
18,40
13212821
21,15
15329541
15,87
басқа міндеттемелер
118130
0,55
639314
1,02
740877
0,77
Міндеттемелер барлығы
13266134
61,22
44872576
71,83
79477617
82,28
Капитал
Жарғылық ... ... ... мен ... ... ... АҚ -ның ... қаржылық есептілігі негізінде автормен жасалған.
Оның ішінде елеулі ... 2010 жылы 41,86 ... ... ... ... 2011 жылы 48,10 ... 2012 жылы 53,84 ... құрады. Ал шығарылған қарыздық бағалы қағаздардың жалпы пассив бөліміндегі үлесі бойынша 2010 жылы 18,4 пайызды клиенттер қаражаттары құраса, 2011 жылы 21,15 ... 2012 жылы 15,87 ... ... ... АҚ -ның 2010 жылы ... барлық пассивтің 38,78 пайызын құраса, 2011 жылы 28,17 пайызын, 2012 жылы 17,72 пайыз болған.
Осы тік ... ... үшін ... мен ... ... ... ... (Кесте 6).
Кесте бойынша банктің міндеттемелері мен капитал бөлімінің құрылымдарында да елеулі өзгерістер болғанын байқауға болады.
Кесте 6
... АҚ -ның ... ... ... ... ... көлденең талдау
Көрсеткіштер
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
Ауытқу , +/-
2011 ж-дан
2010 ж.
2012 ж-дан
2011 ж
Мың тг
Мың тг
Мың тг
Мың тг
%
Мың тг
%
Міндеттемелер
Несие ұйымдарының қаражаттары
90144
973380
11400735
883236
979,8
10427355
1071
Клиенттер ... ... ... ... ... барлығы
13266134
44872576
79477617
31606442
238,2
34605041
77,1
Капитал
Жарғылық капитал
9000000
20000000
20000000
11000000
122,2
0
0,0
Жинақталған дефицит
-594839
-2402026
-2888790
-1807187
303,8
-486764
20,3
Капитал барлығы
8405161
17597974
17111210
9192813
109,4
-486764
-2,8
Капатал мен міндеттемелер барлығы
21671295
62470550
96588827
40799255
188,3
34118277
54,6
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық қаржылық ... ... ... ... (Қазақстан) АҚ-ның міндеттемелері 2011 жылы 2010 жылғы 13266134 мың теңгемен салыстырғанда 31606442 мың теңгеге (238 %) артса, ал 2012 жылы 2011 ... ... 34605041 мың ... (77,1 %) ... 79477617 мың ... ... Оның ... клиенттердің қаражаттары 2011 жылы 2010 жылғы 9071036 мың теңгемен салыстырғанда 20976025 мың теңгеге (231 %) артса, ал 2012 жылы 2011 ... ... 34605041 мың ... (73,1 %) ... 79477617 мың ... ... Сонымен қатар, несие ұйымдарының қаражаттары 2011 жылы 2010 жылғы 90144 мың ... ... 20976025 мың ... (979,8 %) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 883236 мың теңгеге (1071 %) артып, 11400735 мың теңгені құрады.
... АҚ -ның ... ... аралығында жылдық табыстарын салыстырмалы талдауы төмендегі кестеде берілген (Кесте ... 7
... АҚ -ның ... ... ... жылдық табыстарын салыстырмалы талдау
Көрсеткіштер
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
Ауытқу , +/-
2011 ж-дан
2010 ... ... ... ... тг
Мың тг
Мың тг
Мың тг
%
Мың тг
%
Пайыздық табыстар
569062
2806180
8248218
2237118
393,1
5442038
193,9
Пайыздык шығыстар
40519
983032
2956673
942513
2326
1973641
200,7
Құнсызданғанға дейінгі таза пайыздык табыс
528543
1823148
5291545
1294605
244,9
3468397
190,2
Құнсызданған резервтен кейінгі таза пайыздық ... ... ... ... табыс салығы бойынша шығысқа дейінгі кіріс (шығын)
-651297
-2237664
-574223
-1586367
243,5
1663441
-74,34
Корпоративтік табыс салыгы бойынша женілдік
131445
430477
87459
299032
227,5
-343018
-79,68
Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстан кейінгі таза ... ... ... ... ... қаржылық есептілігі негізінде автормен жасалған.
(Қазақстан) АҚ - ның пайыздық табыстары 2011 жылы 2010 ... 569062 мың ... ... 2237118 мың ... (393,1 %) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 5442038 мың теңгеге (193,9 %) артып, 8248218 мың теңгені құрады.
Ал банктің пайыздық шығыстары 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 942513 мың ... (2326,1 %) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 1973641 мың ... (200 %) ... 2956673 мың ... құрады.
(Қазақстан) АҚ - ның пайызсыз табыстары 2011 жылы 2010 жылғы 200224 мың теңгемен салыстырғанда 312268 мың ... (155,9 %) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 1009291 мың ... (196,9 %) артып, 1521783 мың теңгені құрады.
Ал банктің пайызсыз шығыстары 2011 жылы 2010 ... ... 2774537 мың ... (201,6%) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 2002608 мың теңгеге (48,25 %) артып, 6153236 мың теңгені құрады.
(Қазақстан) АҚ -ның 2010-2012 ... ... ... ... ... ... кестеде көрсетілген.
Кесте 8
(Қазақстан) АҚ -ның 2010-2012 жылдар аралығында пайыздық табыстарын талдау
Көрсеткіштер
2010 ж.
2011 ж
2012 ж
Ауытқу , +/-
Мың ... ... ... ж-дан 2010 ж.
2012 ж-дан 2011 ж
Мың теңге
%
Мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Клиентгерге берілген карыздар
443385
77,9
2650723
94,4
8135880
98,64
2207338
497,8
5485157
206,9
Несие ұйымдарындағы қаражаттар
2413
0,42
20453
0,73
13270
0,16
18040
747,6
-7183
-35,12
Инвестициялық бағалы қағаздар
0,00
0,00
33114
0,40
0
33114
100,00
Саудадағы бағалы қағаздар
123264
21,6
135004
4,81
65954
0,80
11740
9,52
-69050
-51,15
Пайыздық ... ... ... ... ... ... ... автормен жасалған.
Банктің несие мекемелерінің каражаттары 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 16614 мың теңгені құрады (609,9) артты, ал 2012 жылы 2011 ... ... 400899 мың ... (207,3) ... ... 420237 мың ... ... жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша клиенттердің қаражаттарының ішінде 10 ірі клиенттерге 22731874 мың теңге немесе 43,7 пайызы тиесілі. Ал 2011 жылы бұл ... 20863357 мың ... ... 69,4 ... ...
Кесте 9
(Қазақстан) АҚ -ның 2010-2012 жылдар аралығында пайыздық шығыстарын талдау
Көрсеткіштер
2010 ж.
2011 ж
2012 ж
Ауытқу , +/-
Мың теңге
%
Мың ... ... ... 2010 ... ... 2011 ж
Мың теңге
%
Мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Несие мекемелерінің каражаттары
2724
6,72
19338
1,97
420237
14,21
16614
609,9
400899
207,3
Клиенттердін каражаттары
32557
80,3
679590
69,1
1668428
56,43
647033
1987
988838
145,5
Шығарылған борышкорлық бағалы қағаздар
5238
12,9
284104
28,9
868008
29,36
278866
5323,
583904
205,5
Пайыздык шығыстар
40519
100
983032
100
2956673
100
942513
2326
1973641
200,7
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының ... ... ... ... ... ... ... 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 647033 мың ... ... (1987) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 988838 мың ... (145,5) ... жалпы 1668428 мың теңгені құрады.
Шығарылған борышкорлық бағалы қағаздар 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 278866 мың ... ... (5323) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 583904 мың теңгеге (205,5) артып, жалпы 868008 мың теңгені құрады.
Пайыздык ... 2011 жылы 2010 ... ... 278866 мың ... құрады (5323) артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 942513 мың теңгеге (2326) артып, жалпы 2956673 мың теңгені ... ... ... ... ... ...
Кассадағы ақша қаражаттары 2011 жылы 1292775 мың теңгені құрады, ал 2012 жылы 1790729 мың ... ... ... ... ... сәйкес банктің міндеттемелерінен пайыз ретінде есептелтін белгілі бір ... ... ... ... ... ҚР ҰБ ... ... немесе жиынтық ақша қаражаттары қалдығының орташа көлемі ретінде нақты ақша түрінде ұстауы міндетті. 2011 жылы міндетті резервтер 1349300 мың теңге ... 2012 жылы 976672 мың ... ... жылы ... ... талаптар төмендеуі ҚР ҰБ ұзақ мерзімді ішкі міндеттемелердің бойынша мөлшерлеменің 2011 жылғы 2,5 пайздан 2012 жылға нолге дейін ... ... ... ... де ҚР ҰБ қысқа мерзімді міндеттемеелердің бойынша мөлшерлеменің 2011 жылғы 4,5 пайыздан 2012 жылға 6 пайызға жоғарылады.
Сурет 11. Ақша ... және ... ... мың ... (Қазақстан) АҚ-ының жылдық қаржылық есептілігі негізінде автормен жасалған
Суреттен кассадағы ақша ... ... ... ҰБ ... ... 2012 жылы ... көреміз.Несие ұйымдарындағы ағымдық шоттары 2630170 болды алдынғы жылға қарағанда артқанын байқаймыз. 90 күнге дейін орналастырылған ... ... ... ... жылы 2224700 ... 90 күнге дейін орналастырылған ҚР ҰБ-дегі мерзімдік депозиттері 2012 жылы 2500069 ... ... ... ... 2011 жылы 2010 ... салыстырғанда 28630971 мың теңгені құрады (373,1) артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен ... 18662109 мың ... (51,4) ... ... 2012 жылы 54966932 мың ... құрады.
Кесте 10
(Қазақстан) АҚ-ының 2012 жыл ішінде клиенттерге несиелерінің құрылымы
Көрсеткіш-тер
2010 ж.
2011 ж
2012 ж
Ауытқу , +/-
Мың теңге
%
Мың теңге
%
Мың теңге
%
2011 ... 2010 ... ... 2011 ... ... ... ... бизнесті несиелеу
2225873
21,5
4027959
8,7
9332859
11,3
1802086
81,0
5304900
131,7
Тұтыну несиелері
429949
4,2
5763940
12,5
14576594
17,7
5333991
1240
8812654
152,9
Ипотекалық несие
0,0
0,0
3616080
4,4
3616080
100,0
барлығы
10329674
100
46096722
100
82492465
100
35767048
346,3
36395743
79,0
Алу: құнсыздану резерві
-3973
-426742
-1662022
-422769
1064
-1235280
289,5
Клиенттерге несиелер жиыны
10325701
45669980
80830443
35344279
342,3
35160463
77,0
Ескерту: ... ... ... ... ... негізінде автормен жасалған
Шағын бизнесті несиелеу каражаттары 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 1802086 мың теңгені құрады (81,0) ... ал 2012 жылы 2011 ... ... 5304900 мың теңгеге (131,7) артып, жалпы 2012 жылы 9332859 мың теңгені құрады.
Тұтыну ... 2011 жылы 2010 ... ... 5333991 мың ... ... (81,0) артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 5304900 мың теңгеге (131,7) ... ... 2012 жылы 9332859 мың ... ... ... 2012 жылы 3616080 мың ... құрады.
Құнсыздану негізінде жеке негізде бағаланған несиелер 2011 жыл соңында 89967 мың теңге болса, 2012 жылдың соңында 240515 мың ... ... ҚР ҰБ ... ... кредиттерді құнсыздануға жіберу Директорлар Кеңесінің шешімімен, кейбір жағдйларда сот ... ... ... ... ... 11
... ... 2012 жыл ішінде клиенттерге несиелерінің құнсыздану резервтері
Көрсеткіштер
Тұтыну несиелері
Шағын бизнесті несиелеу
Коммерция-лық несиелеу
Барлығы
2012 жылдың 1 ... ... ... ... ... 31 ... негізде құнсыздану
892638
892638
Жиынтық негізде құнсыздану
361557
36578
304229
769384
Барлығы
361557
36578
1196867
1662022
Жеке негізде бағаланған құнсызданған кредиттер соммасы
1776098
1776098
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық қаржылық есептілігі негізінде жасалған
2012 жылы ... ... ... ... ... ... 361557 мың ... болды, ал шағын бизнесті несиелеу құнсыздануы 36578 мың теңгені құрады. ... ... ... ... 1196867 мың ... болды, барлық құнсыздану көрсеткіштері 1662022 мың теңгені ... 12
... ... 2011 жыл ... ... ... құнсыздану резервтері
Мың теңге
Көрсеткіштер
Тұтыну несиелері
Шағын бизнесті несиелеу
Коммерция-лық несиелеу
Барлығы
2011 жылдың 1 қаңтарына
3973
3973
Жыл ... ... ... жылдың 31 желтоқсанына
104234
129
322379
426742
Жеке негізде құнсыздану
322379
322379
Жиынтық негізде құнсыздану
104234
129
104363
Барлығы
104234
129
322379
426742
Жеке негізде бағаланған құнсызданған ... ... ... ... ... ... ... негізінде жасалған
2011 жылы курстық айырма бойынша тұтыну несиелік құнсыздану 104234 мың теңге болды, ал шағын бизнесті несиелеу ... 129 мың ... ... Коммерциялық несиелеу бойынша құнсыздану 322379 мың теңге болды, барлық құнсыздану көрсеткіштері 426742 мың теңгені құрады. Ал 2010 жылға 3973 мың ... ... ... ... ... несиелері негізінде қалыптасқан.
Кесте 13
(Қазақстан) АҚ-ының 2010-2012 жылдар аралығында клиенттерге берілген несиелерін талдау
Көрсеткіш-тер
2010 ж.
2011 ж
2012 ж
Ауытқу , ... ... ... ... ... 2010 ... ж-дан 2011 ж
Мың теңге
%
Мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Жеке компания-лар
9899725
95,8
40332782
87,5
64299791
77,9
30433057
3,1
23967009
0,6
Жеке тұлғалар
429949
4,2
5763940
12,5
18192674
22,1
5333991
12,4
12428734
2,2
Клиенттерге несиелер
10329674
100
46096722
100
82492465
100
35767048
3,5
36395743
0,8
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық қаржылық есептілігі ... ... ... ... ... 2011 жылы 2010 ... ... 30433057 мың теңгені құрады (3,1) артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 23967009 мың теңгеге (0,6) артып, жалпы 2012 жылы 64299791 мың ... ... ... ... 2011 жылы 2010 ... ... 5333991 мың теңгені құрады (12,4) артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 12428734 мың теңгеге (2,2) артып, жалпы 2012 жылы 18192674 мың ... ... ... 2011 жылы 2010 ... ... 35767048 мың ... құрады (3,5) артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 36395743 мың ... (0,8) ... ... 2012 жылы 82492465мың теңгені құрады.
Банкпен 2012 жылдың 31 желтоқсаны бойынша жиынтық несиелер ... 21837021 мың ... яғни 26,5 ... 10 ірі ... ... ... Ал 2011 жыл бойынша сәйкесінше 18881778 мың ... ... 41,3 ... Бұл ... бойынша құнсыздану резерві 2011 жылы нөл болса, 2012 жылы 124899 мың теңге болды.
2012 жылдың 31 ... ... ... дейінгі ұсталатын инвестициялық бағалы қағаздар 2019 жылы өтеу мерзімімен және 6 ... ... ... бар ... құны 697389 мың ... ... корпоративтік облигацияларды қамтиды.. бұл көрсеткіш 2011 жылы нолге тең.
Сурет 12. (Қазақстан) АҚ-ымен берілген несеиелердің экономика ... ... ... ... АҚ-ының жылдық қаржылық есептілігі негізінде автормен жасалған
(Қазақстан) АҚ-ымен берілген несиелердің экономика секторлары бойынша құрылымы: көтерме ... - 25,68 %, ... және ... жабдықтар өндірісі - 7,46 %, бөлшек сауда - 5,77 %, энергетика - 4,73 %, ... ... ... - 3,77 %, жол және ... ... - 2,70%, ... өндірісі -1,7%, құрылыс материалдар өндірісі -1,28%, қонақ үй және мейрамхана бизнесі - 0,82 %, жекетұлғалар -22,05%, транспорт -6,29 %, ... -5,27%, ... үй ... - 3,97%, ... ... -3,97%, мұнай-газ өндірісі -2,65%, жеңіл өнеркәсіп - 1,68%, ауыл шаруашылығы - 1,26% құрап отыр.
Кесте 15
... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын талдау
Көрсеткіш-тер
2010 ж.
2011 ж
2012 ж
Ауытқу , +/-
Мың теңге
%
Мың теңге
%
Мың теңге
%
2011 ж-дан 2010 ... ... 2011 ... ... ... салымдар мен депозиттер
0,0
646589
66,4
11338837
99,5
646589
100,0
10692248
1653,
Ағымдық шоттар
90144
100
326791
33,6
61898
0,5
236647
262,5
-264893
-81,1
Барлығы
90144
100
973380
100
11400735
100
883236
979,8
10427355
1071,
Ескерту: (Қазақстан) ... ... ... есептілігі негізінде автормен жасалған
Мерзімді салымдар мен депозиттер 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 646589 мың теңгені құрады (100,0) артты, ал 2012 жылы 2011 ... ... 10692248 мың ... (1653,) артып, жалпы 2012 жылы 11338837 мың теңгені құрады.
Ағымдық шоттар 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 236647 мың ... ... (979,8) ... ал 2012 жылы 2011 ... салыстырғанда -264893 мың теңгеге (1071,) артып, жалпы 2012 жылы 61898 мың ... ... 16
... ... ... жылдар аралығында клиенттердің қаражаттарын талдау
Көрсеткіш-тер
2010 ж.
2011 ж
2012 ж
Ауытқу , ... ... ... ... ж-дан 2010 ж.
2012 ж-дан 2011 ж
Мың теңге
%
Мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Мерзімді салымдар
7899591
87,1
21094114
70,2
36365584
69,9
13194523
178
15271470
72,4
Ағымдық шоттар
1171445
12,9
8952947
29,8
15640880
30,1
7781502
664,3
6687933
74,7
Барлығы
9071036
100
30047061
100
52006464
100
20976025
231,2
21959403
73,1
Ескерту: (Қазақстан) ... ... ... ... ... ... ... салымдар 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 13194523 мың ... ... (178 ... артты, ал 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 15271470 мың ... (72,4) ... ... 2012 жылы 36365584 мың ... құрады.
Ағымдық шоттар 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 7781502 мың теңгені құрады (664,3) артты, ал 2012 жылы 2011 ... ... 6687933 мың ... (73,1) ... ... 2012 жылы 15640880 мың теңгені құрады.
... ... 2012 ... ... ... ... ... құрамы төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 17
(Қазақстан) АҚ-ының 2012 жылғы қаржылық активтерінің құнсыздануы бойынша анықтау
Көрсеткіштер
Мерзімі өтпеген және құнсыздан-баған
Мерзімі ... ... ... ... ... ... қаражаттар
79971
79971
Клиенттерге берілген несиелер
Коммерциялық несиелеу
53190834
1776098
54966932
Шағын бизнесті несиелеу
9218026
114833
9322859
Тұтыну несиелері
13949165
627429
14576594
Ипотекалық несие
3395796
220284
3616080
өтеуге дейінгі ұсталынған инвестициялық ... ... да ... ... ... ... ... қаржылық есептілігі негізінде автормен жасалған
2012 жылы мерзімі өтпеген және құнсызданбаған ақша қаражаттары 9370045 мың ... ... ... ... ... 79971, ... несиелеу 54966932, тұтыну несиелері 14576594, ипотекалық несие 3616080, өтеуге дейінгі ұсталынған инвестициялық бағалы ... 697389, ... да ... ... 196176 мың ... құрады.
Кесте 18
(Қазақстан) АҚ-ының 2012 жылғы қаржылық активтерінің құнсыздануы бойынша ... ... және ... ... бірақ құнсыздан-баған
Жеке құнсыздан-ған
Барлығы
Ақша қаражаттары
11663907
11663907
Несие ұйымдарындағы қаражаттар
11057
11057
Клиенттерге берілген несиелер
Коммерциялық несиелеу
35213294
113041
978488
36304823
Шағын бизнесті несиелеу
4027959
4027959
Тұтыну несиелері
5638380
125560
5763940
Барлығы
56554597
238601
978488
57771686
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық ... ... ... ... ... жылы ... ... және құнсызданбаған ақша қаражаттары 11663907 мың теңге құрады. Несие ұйымдарындағы қаражаттары 11057, коммерциялық несиелеу 36304823, тұтыну несиелері 5638380 мың ... ... ... жылы қаржылық активтерінің мерзімі өтпеген және құнсызданбаған несиелердің барлығы 56478598 мың теңге ... оның ... ақша ... 11663907 мың ... ... несиелері 5638380 мың теңге, шағын бизнесті несиелеу 3951960 мың теңге ... ... ... бірақ құнсызданбаған несиелердің барлығы 238601 мың теңге болса, оның ... ... ... 113041 мың ... ал тұтыну несиелері 125560 мың теңге болған.
(Қазақстан) АҚ-ының 2012 ... ... ... ... ... ... мерзімдік көрінісі тқмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 19
(Қазақстан) АҚ-ының 2012 ... ... ... ... ... ... ... көрінісі
Көрсеткіштер
30 күннен кем
31-60 күн
61-90 күн
90 күннен артық
Барлығы
Клиенттерге берілген несиелер
Шағын бизнесті несиелеу
21104
40572
20155
33002
114833
Тұтыну несиелері
212781
116727
51049
246872
627429
Ипотекалық несие
32978
10943
7478
168885
220284
Барлығы
266863
168242
78682
448759
962546
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық ... ... ... ... ... жылы ... ... берілген несиелер 30 күнге жетпейтін несиелердің барлығы 266863 мың теңге болса, оның ішіндегі шағын бизнесті несиелеу 21104 мың ... ... ... 212781 мың ... ... ... 32978 мың теңге болған. Өтелу мерзімі 31-60 күн аралығын құрайтын несиелердің барлығы 168242 мың ... ... оның ... ... ... ... 40572 мың ... тұтыну несиелері 116727 мың теңге,ал ипотекалық несие 10943 мың ... ... ... ... 2011 ... ... активтерінің клиент түрлері бойынша мерзімдік көрінісі төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 20
(Қазақстан) АҚ-ының 2011 жылғы ... ... ... ... ... мерзімдік көрінісі
Көрсеткіштер
30 күннен кем
31-60 күн
61-90 күн
90 күннен артық
Барлығы
Клиенттерге берілген несиелер
Коммерциялық несиелеу
113041
113041
Тұтыну несиелері
39940
20236
12519
52865
125560
Барлығы
152981
20236
12519
52865
238601
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық ... ... ... ... ... жылы ... ... берілген несиелер 30 күнге жетпейтін несиелердің барлығы 152981 мың теңге ... оның ... ... ... 113041 мың ... ал ... ... 39940 мың теңге болған. Өтелу мерзімі 31-60 күн аралығын құрайтын несиелердің барлығы 20236 мың ... ... оның ... тұтыну несиелері 20236 мың теңге болды.
... ... 2011 ... ... ... ... ... төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 21
(Қазақстан) АҚ-ының 2011 жылғы қаржылық ... ... ...
3 ... ... ай ... -5 жыл аралығы
5 жылдан аса
барлығы
Несие ұйымдарының қаражаттары
339782
551670
119409
-
1010861
Клиенттер қаражаттары
9814124
19071562
2302887
9810
31198383
Шығарылған қарыздық бағалы қағаздар
-
894950
14574900
-
15469850
Басқа міндеттемелер
24029
54701
--
-
78730
Барлығы
10177935
20572883
16997196
9.810
47757824
Ескерту: ... ... ... ... есептілігі негізінде автормен жасалған
2011 жылы банкте өтелу мерзімі 3 айға жетпейтін ... ... 10177935 мың ... болса, оның ішіндегі клиенттер қаражаттары 9814124 мың теңге, ал несие ұйымдарының қаражаттары 339782 мың теңге болған. Өтелу мерзімі 3-12 ай ... ... ... ... 20572883 мың ... болса, оның ішіндегі клиенттер қаражаттары 19071562 мың теңге, ал несие ұйымдарының қаражаттары 551670 мың теңге болды. Бұл кестеден байқағанымыз банктің өтеу ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелерден артық екенін байқаймыз.
Ал банктің 2012 жылғы қаржылық міндеттемелерінің мерзімдік бөлінуі төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 22
... ... 2012 ... ... ... мерзімдік көрінісі
Финансовые обязательства
3 айдан кем
3-12 ай аралығы
1 -5 жыл аралығы
5 жылдан ... ... ... ... ... ... ...
1050.000
16050000
-
17.100000
Басқа міндеттемелер
64369
-
-
-
64369
Барлығы
19872905
19406297
46329051
285837
85894090
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық қаржылық есептілігі негізінде ... ... жылы ... өтелу мерзімі 3 айға жетпейтін депозиттердің барлығы 19872905 мың ... ... оның ... ... ... 19473702 мың ... ал ... ұйымдарының қаражаттары 334834 мың теңге болған. Өтелу мерзімі 3-12 ай ... ... ... ... 19406297 мың теңге болса, оның ішіндегі клиенттер ... 12147444 мың ... ал ... ... ... 6208853 мың ... болды. Бұл кестеден байқағанымыз банктің өтеу мерзімі жеткен қаражаттарының ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... 23
Банк қаржылық жағдайының көрсеткіштері
Көрсеткіш атауы
2010ж
2011ж
2012ж
1
2
3
4
Капитал жеткіліктілік көрсеткіші Меншікті ... ... ... ... ... жалғасы
1
2
3
4
Ағымдық өтімділік көрсеткіші
0,86%
0,82%
0,74%
Таза пайыздық маржа
30,98%
36,67%
68,22%
Несиелік маржа (Таза пайыздық кірістің несиелік салым - дарға қатынасы)
5,83%
6,07%
10,17%
Ескерту: (Қазақстан) АҚ-ының жылдық ... ... ... автормен жасалған
Капитал жеткіліктілік көрсеткіші 2010 жылы 21,53%, 2011жылы 39,22%, 2012 жылы 63,36% ... ... ... көрсеткіші 2010 жылы 0,86%, 2011 жылы 0,82%, 2012 жылы 0,74% құрады. Бұл ... ... ... ... ... ... мұның себебі банктің қарастырылып отырған жылдардағы жылдық табысының болмауы, яғни зерттеліп отырған жылдарда шығынды болуы.
Сонымен, банктің қаржылық ... және ... ... барысында келесідей қорытындылар шығарамыз:
* банктің өтімділік қабілеттілігі төмен;
* банктің өтеуге мерзімі ... ... ... ... ... қаражаттардың төмен болуы;
* банк бойынша берілген несиелердің өз уақытында өтелмеуі және мерзімі өткен несиелердің жылдан жылға артуын байқаймыз.
Осыларды ескере ... ... ... пайыздық тәуекелінің жоғары екенін анықтаймыз. Бұл мәселелердің шешу жолдарын (Қазақстан) АҚ-ының тәуекелдерін тиімді басқару жолдарын ... ... ... ... ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Тәуекелдің алдын алу және оны төмендету жолдары
Қаржы тәуекелдері түрлі әдістер мен ... ... ... ... ... тәуекелді ұстап қалу, тәуекелді беріп жіберу, тәуекел деңгейін төмендету сияқты жұмыстар қаржы ... шешу ... ... ... қашу ... байланысты шарадан жай ауытқумен түсіндіріледі. Алайда кәсіпкер үшін көбінесе тәуекелден қашу пайда алу мүмкіндігін қолданбауды ... ... ... қалу - ... ... ... ... Сонымен инвестар венчурлік капиталды сала отырып, венчурлік ... ... ... ... меншікті қаражаттары есебінен өтей алатынын алдын ала ескереді. Тәуекелді беріп жіберу инвестор тәуекел ... ... ... ... ... қоғамына беріп жіберумен түсіндіріледі. Бұл жағдайда тәуекелді беріп жіберу қаржы тәуекелін сақтандыру жолымен ... ... ... ... - ... ықтималдылығын және көлемін қысқарту деген сөз.
Қаржы тәуекелін шешуде нақты құралдарды таңдауда ... ... ... сүйенуі тиіс:
- меншікті капитал мүмкіндігінше ғана тәуекел етуге болады;
- тәуекелдің соңғы нәтижесін ойлау керек;
- аз ... ... көп ... ... болмайды.
Бірінші қағидаға сүйенуде инвестор капитал салымын жасаудан бұрын төмендегілерді ескеруі тиіс:
- берілген ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
- оларды (шығындарды) капитал салымы көлемімен салыстыру;
- оларды ... ... ... ... ... ... инвесторды банкроттыққа әкелмей ме деген сұраққа жауап іздеу.
Капитал салымы бойынша шығындар көлемі капитал көлеміне тең, не одан ... не ... ... ... ... ... яғни екінші рет нарықта сақтауға болатын бағалы қағаздарды ... ... ... ... көлемі әдетте шығынданатын капитал көлемінен аз. Инвестордың өзіндік қаржылық ... ... және ... ... болатын шығыстар көлемінің арақатынасы банкроттыққа апаратын тәуекел деңгейін құрайды.
Екінші қағидаға сүйену, ... ... ... мүмкін болатын көлемін біле отырып, оның тәуекел ықтималдылығы қандай екенін анықтауды және ... бас ... ... өз ... алу ... ... ... тұлғаның жауаптылығына беру шешімін қабылдауды талап етеді.[20]
Үшінші қағиданың қызмет ... ... ... ... беріп жіберуде көрінеді. Бұл жағдайда инвестор сақтандыру сомасы мен сақтандыру сыйақысының өзіне жағымды ... ... ... ... ... ... ... жарнасы - бұл сақтаушының сақтандырушыға сақтандыру тәуекелі үшін берілеті төлемі. ... ... - ... ... ( немесе сақтаушының азаматтық жауапкершілігі, өмірі және денсаулығы) ... ақша ... Егер ... ... ... ... үнемдеумен салыстырғанды үлкен болса, онда тәуекел ұсталынып қалуы тиіс емес. Себебі инвестор тәуекелді ... ... ... ... мәні мен ... ... кәсіпкерліктің негізгі мақсатына - ... ... ... ... - тәуекелді анықтауға сәйкес келеді.
Төмен табыс табу немесе шығынға ұшырау ықтималдылығы қаншалықты жоғары ... ... ... ... ... ... ... салу мүмкін нұсқауларды таңдау кезінде " бұл жобаның тәуекелі төменірек сияқты" дегендей жиі абстрактілік пайымдаулармен шектеледі. ... ... ... ... ... анықтауға болады, сонымен қатар осы тәуекелге сәйкес келетін ұсынылатын жобаның табыстылық ... де ... ... ... ... ... отырып, салымшы оған тиімді ақша салымын таңдай ... ... ... ... болатын тәуекел деңгейін де төмендете алады.
Корпорациялық тәуекел деңгейін төмендету үшін төмендегідей түрлі әдістер қолданылады:
- әртараптандыру;
- таңдау және ... ... ... ... алу;
- шектеу;
- сақтандыру және т.б.
Әртараптандыру - өздерінің арасында тығыз байланысты түрлі салым объектілері ... ... ... ... ... ... қағидасында клиенттерге өз акцияларын сататын, ал алған ... ... ... ... және ... ... табыс әкелетін түрлі бағалы қағаздарға салатын инвестициялық қорлардың қызметіне негізделеді. Әртараптандыру түрлі қызметтер арасында, капиталды орналастыру ... ... ... ... ... ... ... инвестордың бір акционерлік қоғам орнына бірнеше түрлі акционерлік қоғамның N акцияларын сатып алуы, табыс ықтималдылығын N ... ... және ... ... деңгейін N есе төмендетеді.[22]
Кейде инвестор нәтижелері ... ... және ... ... ... шешім қабылдайды. Әрине, егер инвесторда толық ақпарат болса, онда ол сапалы болжам жасап, тәуекел деңгейін төмендете ... еді. Бұл ... ... тауар ретінде көрсетеді. Ақпарат - бағалы тауар, ол үшін ... ... ақша ... қашанда дайын болады. Олай болса, ақпаратқа бағытталған капитал ... ... бір аясы ... ... ақпарат құны толық ақпаратқа бір нәрсенің есептелген сатып алудағы болжанған құны мен ақпарат толық емес жағдайындағы ... құн ... ... ретінде есептеледі.
Шектеу-шығыстар, сатулар, несиелер және тағы басқалардың шекті сомасын бекіту. Шектеу тәуекел деңгейін төмендетудің ... ... ... ... және ... ... қарыз беруде, овердрафт келсімшартына отырғанда; шаруашылық жүргізуші субъектілері ... ... ... ... ... жол ... және ... бойынша сату, инвесторлар капитал салымы сомасын анықтау кезінде қолданады.
Сақтандыру мәні - ... қашу үшін ... ... ... бас тартуға, яғни тәуекел деңгейін нөлге дейін төмендету үшін төлеуге дайын. Егер сақтандыру құны мүмкін болатын ... тең ... онда ... ... инвестор басынан кешу мүмкін кез келген қаржылық шығындарды ... ... ... ететіндей сақтана алады. Қаржы тәуекелдерін сақтандыру оның деңгейін төмендету әдістерінің ең кеңінен тараған түрі болып табылады. Сақтандыру - бұл ... ... ... Бұл ... үшін ... ... ... мен сақтаушы екі жақ болуы қажет:
Сақтандырушы сақтанушы төлемдері есебінен ақша қорын (сақтандыру немесе резервтік қор) құрады.[23]
Сақтандыру үшін ... ... ақша ... мақсатына бағыттылық сипат тән. Оның ресурстарын тек алдын ала келісілген ... ... ( ... ... ... ... ... сипаты, сәйкес жағдай болатын себебі, оның төлеміне бағытталуы.
Сақтандыру қорын құруда қатысушылар арасында қаражаттарды қайта бөлу жүргізіледі: бір ... ... ... ... өтеу шығындарды барлығына бөлу жолымен жүргізіледі. ... бір ... ... ... ... саны өтем ... сақтанушылар санынан артық болады.
Банктердің бір мезгілде капиталдың ... ... ... жетуді жəне оның құралдарының сапасын қатаңдатуды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... жаңа ... біртіндеп енгізудің қажеттілігіне негізделген. Банктер əзірлеген жəне олармен келісілген жаңа талаптарды ... екі ... ... ... жойылып тасталатын құралдардың орнын толтыру не ... ... ... үшін ... бір ... ... комитеті белгілеген Базель III стандарттарын енгізу мерзімін ескеріп, жаңа талаптарды енгізудің мынадай кезеңдік графигі белгіленген
2008ж. ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ банктер капиталының жеткіліктілігіне қойылатын талаптарға жаңа тəсілдерді іске асыру қажеттілігін негіздеді. Базель комитеті 2010ж. желтоқсанда банктердің капиталына жаңа ... - ... III ... ... ... ... қаржы жəне экономикалық стресс нəтижесінде туындайтын күйзелістерді банктердің сіңіру мүмкіндігін ... ... жəне (1) ... ... мен ... қатаңдатумен, (2) капитал деңгейіне барынша аз мəндерді жоғарылатумен, сондай-ақ реттеудің циклдігін барынша төмендетумен сипатталады.
Базель III стандарттарына сəйкес капитал құрылымы капиталдың екі ... жəне ... ... ... контрциклдық жəне жүйелік). Бұл ретте Бірінші деңгейдегі капитал Негізгі капиталды жəне ... ... ... Сондай-ақ, Бірінші деңгейдегі капитал банкке жақын келешекте қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік бере ... ... ... ... ... ... Өз ... Екінші деңгейдегі капитал капиталы болып табылады, шығындарға ұшырау нəтижесінде ол бойынша міндеттемелерді орындамау банктің төлем қабілетсіздігіне əкеліп ... жəне оны ... ... болуы мүмкін.[24]
Базель II стандарттарына қарағанда, капитал деңгейлерінің ерекшелігін ескеріп, жаңа ... оның ... ... ... ... көзделген: Бірінші деңгейдегі капитал ең аз дегенде 75%-ын құрауы тиіс жəне Екінші деңгейдегі ... 25%-ға ... ... Өз ... ... ... ... құрамында Негізгі капитал 75%-дан кем болмауы тиіс. Қалған бөлігі Қосымша капиталдың құралдарын қамтиды.
Базель III капиталдың құрамына ... ... ... барынша қатаң талаптарды белгілейді. Атап айтқанда, Негізгі капитал жай акциялардан, бөлінбеген пайдадан жəне резервтерден құралуы ... ... ... ... ... жəне ... деңгейдегі капиталдың құрамына сəйкес келгенде ғана кіретін құралдардың критерийлері белгіленді. Құралдар Базель III критерийлеріне ... ... ... олар ... ... алып тасталуы тиіс.
Базель III банктің Негізгі капиталының барынша төмен мəніне қоятын талапты тəуекел активтердің 4,5%-ы, Бірінші деңгейдегі капиталға ... ... жəне ... ... деңгейіне 8%-дан аспайтын деңгейінде белгіледі.
Базель III сəйкес капитал буферін қалыптастыру Негізгі капиталдың құралдары есебінен жүзеге асырылуы тиіс. ... ... ... ... 2,5%-на талаптарды өсіріп, Негізгі капиталдың құрамын кеңейтеді жəне ... ... ... тұрақты болуы мақсатында қалыптастырылады. Егер банк консервациялық буфер бойынша талаптарды орындамаған жағдайда, онда ... ... ... ... банк ... ... ... байланысты банкке таза пайдасын бөлу бойынша шектеу қойылады.
Келешекте кредиттеудің артық өсімі (дүмпуі) кезінде жүйелік тəуекелді ұлғайту ... ... ... болатын əлеуетті шығындардан қорғау құру мақсатында, Базель комитеті контрциклды буферді белгілеуді ұсынады. ... ... ... ... консервациялық буферді кеңейту арқылы қолданылуы жəне банктің тəуекел активтерінің 0-ден 2,5%-ға дейінгі мөлшерінде белгіленуі мүмкін. Консервациялық буфер жағдайындағы сияқты контрциклды ... ... ... ... ... ... қолдануға шектеу қоюға əкеліп соғады.
Сондай-ақ, Базель стандарттарында жүйе құраушы банктер үшін қосымша буферді белгілеу көзделген, оның ... əр ... ... ... ... жеке, тəуекел активтердің 1-ден 2,5%-ға дейінгі диапазонында айқындалады.
Қаржыландыру стратегиясы мыналарды:
қолда бар ... ... ... ... және ұзақ мерзімді перспективада әртараптандыруды. Әртараптандыру бағыттары қаржыландырудың орташа және ұзақ мерзімді жоспарларына кіргізілген және бюджетті жасау және ... ... ... ... ... бір ... дереккөзі бойынша шоғырландыруды шектеу жөніндегі шараларды;
бір дереккөзінен қаржыландыруға мейлінше аз ... ... ету ... ... ... дереккөздерін әртараптандыру жөніндегі шараларды көздейді.
Басқарма өтімді активтерді тарту дереккөздеріне (ішкі және сыртқы дереккөздер) әртараптандыру және олар тартылатын операциялар түрлері ... ... ... және ... ... ... ... және әртараптандырылуына талдау жасауды жүйелі түрде жүргізеді;
банкаралық немесе қор ... ішкі ... ... жағдайларды ескере отырып, қаржыландыру стратегиясын жүйелі түрде қайта қарайды.
Өтімділік тәуекелін басқару саясаты өтімділік ... ... ... жұмысты ұйымдастыруға қойылатын талаптар жүйесін, оның ішінде:
өтімділік тәуекелін басқару үшін жауапты бөлімшені;
банктің органдары мен бөлімшелері арасында өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі ... мен ... ... ... (тапшылығын) және өтімділік артықтығының (тапшылығының) шекті рұқсат етілген мәндерін белгілеуді қосқанда банктің өтімді қаражатқа ... ... ... ... ... ауқымына сәйкес келетін өтімділік резервін оңай сатылатын активтер түрінде қолдау жөніндегі талапты;
өтімділік тәуекелін басқару тұрғысынан активтер мен ... ... ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді болжамын жасау тәртібін;
нарықтың ... не ... ... ... ... қосымша өтімділікке деген мұқтаждығына әсер ететін өзге жағдайлармен байланысты ... банк үшін ... ... ... пайдаланумен өтімділіктің жай-күйіне талдау жүргізу тәртібін;
банктің өтімділігін қалпына келтіру ... оның ... ... ... жұмылдыру жөніндегі шешімдерді қабылдау, өтімділіктің тапшылығы туындаған жағдайға қосымша ресурстарды тарту ... және ... ... ... ... ... ... ақпаратты жинау және талдау үшін ақпараттық жүйенің міндетті түрде болуын белгілейтін ережелерді;
банктің өтімділік тәуекелін басқару үшін жауапты ... ... ... ... және міндеттемелердің құрылымы мен өтеу мерзімдері, қаржыландыру дерек көздерінің ... мен ... ... ... өтімділікті басқару әдістері сияқты өтімділікті басқару жөніндегі ішкі ережелер мен рәсімдерді реттейді;
өтімділік тәуекелі деңгейінің түрлі ... және ... ... ... басқару саясаты:
стресс жағдайларында қосымша өтімділікті тарту үшін пайдалануға болатын ауыртпалық салынбаған, өтімді активтер резервтерінің мөлшерін;
резервтерді ... ... оның ... ... ақша ... ... шамасы туралы жорамалдарды, стресстік оқиғаларды, стресс жағдайларында банктің кепіл ретінде пайдалануы мүмкін активтер құнын (яғни, ... ... ... ... ... ... етілген түрлері бойынша кепіл ретінде пайдаланған жағдайда банктің алуы мүмкін ... ... ... ... ... өте күрделі стресс сценарийлерінен қауіпсіздендіру үшін қолма-қол ақша және жоғары сапалы мемлекеттік облигациялар немесе осыған ұқсас ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың дерек көздерін;
банктің өтімді активтердің қажет мөлшерін қалыптастыру қабілетіне әсер ететін ақпаратқа мониторинг және талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... тарту үшін сатуға немесе кепілге салуға болатын ... ... ... активтер резервтерінің динамикасына талдау жүргізеді.Банктің өтімділік тәуекелін анықтау, өлшеу, ... және ... ... ішкі ... ... ... (шартты) мұқтаждықтардың дерек көздерін анықтау;
міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге, оның ішінде баланстан тыс міндеттемелермен байланысты, өтімділіктің ... бір ... ... ... алып ... мүмкін оқиғалардың болуын анықтау немесе басталуын болжау;
егер банк, банк конгломератының бас ұйымы болып табылған жағдайда барлық ... ... тән ... ... ... және анықтау;
әрбір ірі баланстық және баланстан тыс бапты, оның ішінде банктің қаржыландыру дерек көздерінде және оның осы ... ... ... ... опциондардың және басқа шартты міндеттемелердің әсерін бағалау;
банктің қаржыландыру тәуекеліне душар болуы мен нарықтың ... ... ... ... қарым-қатынастарға талдау жасау;
өтімділік тәуекелінің және банк душар болатын тәуекелдің басқа түрлері арасындағы өзара байланысқа талдау жасау;
өтімділік тәуекелін, оның ... ... ... атап ... өтімділікке деген мұқтаждықтың және бір күн ішіне ... ... ... ... ... өтімділікке деген күн сайынғы мұқтаждықты және бір жылға дейінгі қысқа және орта мерзімді ... ... ... қабілетін; бір жылдан астам мерзімге өтімділікке деген ұзақ мерзімді мұқтаждықты; банктің қорларды жұмылдырудың ішкі қабілетіне күшті салмақ салуы мүмкін оқиғаларға, ... және ... ... ... ... басқару әдістері.
Өтімділікті өлшеу әдістері кезеңді түрде, бірақ кемінде айына бір рет:
Банктің ақша қаражатының түсіміне бағалау (ақша қаражатының жылыстауымен салыстырғанда);
түрлі уақыт ... (3 ай, 6 ай, 1 жыл және 3 жыл), оның ... ... ... ... ескере отырып, активтер, міндеттемелер, баланстан тыс міндеттемелер және ... ... ... ... ақша қаражатының болашақ ағынын өлшеуді және болжам жасауды жүргізуді көздейді.Басқарма секьюритилендіру ... ... ... ... үшін ... ... ... компаниялары бойынша өтімдік позицияларын кезеңді түрде, бірақ тоқсанда кемінде бір рет бақылап отырады;
стресс-тестілеу ... ... ... ... ... және ... өзіндік болжам жасау аясында арнайы мақсаттағы ұйымдардың түсімі (өтеу мерзімі жақындаған активтер) мен (өтеу мерзімі жақындаған міндеттемелер) жылыстауын ай ... ... ... ... ұйымда өтімділіктің қажетті деңгейі болмауының (болмаған жағдайда) банктің өтімділігіне ықпалына талдау жасайды;
арнайы мақсаттағы еншілес ұйымдарын өтімділікпен толықтыруға ақша жылыстауды ... ... ... ... ... ... үшін құрылған арнайы қаржы компаниясы активтерді қаржыландырудың ... көзі ... ... ... банк міндеттемелерінің көлемін ұлғайтатын жағдайлардың басталуымен байланысты өтімділікке деген мұқтаждықтарға талдау жасайды.
Банктің өтімділік ... ... ... ішкі ... ... ... мыналар кіретін ертерек алдын алудың көрсеткіштерін (сапалық немесе сандық) көздейді:
әлеуетті құбылмалы міндеттемелердің есебінен қаржыландырылатын қысқа ... ... ... ... тез өсуі;
активтер немесе міндеттемелер бойынша өсетін шоғырлану;
валютаның тура келмеулерінің ұлғаюы;
активтер мен міндеттемелер өтелгенге дейін орташа ... ... ... ... ... сызық бойынша жағымсыз үрдістер немесе жоғары тәуекел (мәселен, мерзімі өткен төлемдердің ұлғаймалы көлемі);
банк кірістерінің, активтер ... ... ... ... ... алу ... ... немесе кредиттік дефолт своптары жөніндегі спредтің ұлғаюы;
көтерме немесе бөлшек қаржыландырудың өсетін құны;
бөлшек ... ... ... ... ... қол ... ... мерзімді міндеттемелерді орналастырумен қиындықтар.
Банктің ішкі құжаттарымен кейбір ... ... іске қосу ... жақындап келе жатқан бұзушылықтары туралы немесе шартты тәуекелдердің басталу ықтималдығы туралы белгі беретін ертерек алдын ... ... ... бұл ... осы ... ... ... қолдауды ұсынуға немесе активтерді балансқа аударуға мәжбүр ететін еді.
Өтімділік тәуекелін басқару саясаты:
шоғырландырылған негіздегі өтімділік тәуекелі туралы көрініс алу үшін ... ... ... ... жекелеген банк, сондай-ақ еншілес, оның ішінде шетелдік ұйымдар ескерілген деңгейінде өтімділік тәуекеліне мониторинг және бақылау жасауды, ... және оның ... ... ... ... ... шектеулерін анықтау рәсімдерін жүргізуді;
банк жұмыс істейтін әрбір ел ... ... ... ... әсер ететін құқықтық және реттеуіш режимдердің қажетті білімдерінің ... ... ... ... ауыстыру қаншалықты заңмен рұқсат етілгенін ескерумен өтімділікті және ілеспе ресурстарды орналастыру үшін жұмыс рәсімдерінің болуын;
өтімділіктің топ ішілік ... ішкі ... ... ... ... ... ... белгілеуді;
қаражаттың және кепілдің орын ауыстыруына қатысты жорамалдарды (әлеуетті сценарийлерді) көздейді. Банктің жорамалдарында өтімділіктің және кепілдің тиімді ... үшін ... ... ... ... ... және ішкі шектеулер, қаражатты және кепілді топ мүшелерінің арасында аударым жасау үшін қажет операциялық шаралар, ... осы ... ... осындай аударым жасауды жүргізу үшін қажет уақыт толығымен ескеріледі.
Басқарма өтімділік тәуекелін ... ... оған ... ... ... ... оның ішінде:
Директорлар кеңесі бекіткен өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі саясатқа сәйкес ... ... ... ... ... өтімділік жөніндегі күн сайынғы міндеттемелерін, оның ішінде банктің ішіндегі не жалпы нарықтағы проблемалардан туындаған өтімділіктің жетіспеу кезеңінде орындауын ... ... ... және ... тыс операцияларының мерзімділігімен, оның активтері мен міндеттемелерінің өтімділігімен өлшемдес өтімділіктің жеткілікті резервін қолдауды (ауыртпалық салынбаған активтер түрінде) қамтамасыз етеді. ... мен ... ... ... ... берілген займдарды қамтамасыз ету ретінде кепілге тез беру үшін өтімді активтердің қажетті деңгейін анықтайды және қолдайды;
активтердің сатылуы және банк үшін ... ... ... ... ... ... қол ... туралы жеткілікті дәрежеде қалыпты жорамалдарды қолданады.
Банктің күн сайынғы өтімділікті басқару жөніндегі стратегиясына тіпті болмаса төрт операциялық элемент кіреді:
біріншіден, оларды ... ... және ... бар ... ... отырып, өтімділіктің күндік позицияларын бақылап отыру, қосымша күндік өтімділікті тартуға ... ... ... ... үшін ... ... ... мүмкіндік беретін негізгі позицияларға бір күн ішінде мониторингті жүзеге ... ... ... ... жету үшін ... ... ... көлемін сатып алу;
үшіншіден, күндік заем қаражатын (қорларды) алу қажеттілігі жағдайында кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін ... ... ... ... ... ... жету үшін ... болатын күндік өтімділіктің көлемін тарту үшін пайдалануға болатын жеткілікті кепіл бар;
төртіншіден, күндік өтімділік ағыны күтпеген кезде бұзылған жағдайда үзіліссіз қызметті ... ету ... ... ... ... ... ... стратегиясына сәйкес капиталдың нарықтарға белсенді қатысуын қолдайды;
қысқа және ұзақ мерзімді қаржыландыру нарықтарына қол ... ... ... ... ... ... өтімділік жетіспеушілігінің проблемаларын шешу қабілетін көтеретін қаржыландырудың баламалы дерек көздерін анықтайды.
Банктің ағымдағы қаржы жағдайы туралы ақпарат ... және олар ... ... ... есебінің белгілі бір нысандары түрінде стандартталған, оның ішінде кредит, процент тәуекелдері, ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендіреді және өлшейді, сондай-ақ тәуекелдерге ұшырау дәрежесі, белгіленген лимиттер шегінде олардың сақталуы айқындалады; Банктің директорлар кеңесіне және басқармаға ұсынылатын ... ... ... ... ... мен ... тәуекелдерді басқару жөніндегі өзінің функционалдық міндеттерін тиісті түрде орындауы үшін жеткілікті болуы керек.
Тәуекелдерді басқару жағдайында меншікті капиталдың жеткіліктілігінше, мынадай ... ... мен ... ... ... ... керек: мұнайға бағаның төмендеуі; Қазақстан Республикасының тәуелсіз рейтингінің үш айда бір деңгейге және бір жылда екі деңгейге ... ... ... ... ... және ... Республикасына банктер беретін заемдар бойынша мерзімдерді қысқартты; теңгенің құнсыздануы.
Есеп және есеп беру жөніндегі банк саясаты сонымен бірге банк ... ... ... ... ... ... ... баланстарды өңдеудің дұрыстығы;
банктің есеп саясатының қаржы есебінің халықаралық стандарттарына сәйкестігі;
қаржы есептерімен бухгалтерлік негізсіз айла әрекет жасау фактілерінің болуы; жіктелген активтер және ... ... ... ... ... ... ... есеп саясатында белгіленген талаптарға есеп және есеп беруді жасау әдістерінің сәйкестігі;
жылдық есептегі банктің және оның еншілес ұйымдарының құрылымы мен тәуекелдер ... ... ... мен дұрыстығы.
3.2 (Қазақстан) АҚ-ның тәуекел-менеджментті жетілдіру бағыттары
Банкте тәуекел-менеджмент жүйесін құру тәуекел болуы мүмкін операциялардың ... мен ... ... ... ... етуі ... Банктердің басым көпшілігі клиенттердің (салымшылардың) қаражатымен жұмыс істейтіндіктен, ішкі тәуекел-менеджмент жүйесінің болуы ... ... ... ... ... және тиісінше банктің залалдарын қысқартуға ықпал етуге тиіс деп ойлаймыз.
Банктің қаржылық жағдайының нашарлауына ықпал ететін ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттерінің төмендеуі;
2) таза жіктелген қарыздардың меншікті капиталға арақатынасының өсуі;
3) жеке тұлғаларға қарыздардың негізгі борышының жиынтық көлеміндегі жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға қарыздардың негізгі борышының жиынтық көлеміндегі заңды тұлғаларға жіктелген қарыздардың өтелмеген негізгі борышы үлесінің өсуі;
5) жеке және заңды ... - ... ... негізгі борышының жиынтық көлеміндегі (банктерге және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға берілген ... және ... ... ... негізгі бағыты (бағыттары) (саласы (салалары)) бойынша жіктелген қарыздардың өтелмеген негізгі борышы үлесінің өсуі;
6) жеке және ... ... - ... ... ... ... жиынтық көлеміндегі (банктерге және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ... ... ... және ... ... ... және тұрғын жылжымайтын мүлікті сатып алу мен салуға берілген қарыздардың және ипотекалық тұрғын үй ... ... ... борышы үлесінің өсуі;
7) жеке тұлғалар үшін кредиттер бойынша негізгі борыш және ... ... ... ... күнтізбелік алпыс күннен астам және (немесе) заңды тұлғалар үшін күнтізбелік отыз күннен астам мерзімі өткен берешегі бар қарыздардың ... ... ... портфелінің жалпы көлеміндегі негізгі борыш және (немесе) есептелген сыйақы бойынша күнтізбелік тоқсан күннен астам мерзімі өткен берешегі бар қарыздардың ... олар ... ... ... ... ... негізгі борыш және (немесе) есептелген сыйақы бойынша күнтізбелік тоқсан күннен астам мерзімі ... ... бар ... ол ... қалыптастырылған провизияларды (резервтерді) ескермегенде банктің несие портфелінің жалпы көлеміне қатынасының асып кетуі;
10) ол бойынша қалыптастырылған провизияларды (резервтерді) ... ... ... берешектегі ол бойынша қалыптастырылған провизияларды (резервтерді) ескермегенде жіктелген дебиторлық берешек үлесінің өсуі;
11) жиынтық активтердегі кіріс келтіретін активтер үлесінің азаюы;
12) банк ... ... жеке және ... тұлғалардан тартылған салымдар үлесінің төмендеуі;
13) активтер рентабельділігі коэффициентінің азаюы;
14) таза пайыздық маржаның азаюы;
15) спрэдтың төмендеуі;
16) операциялық шығыстардың кірістердің ... ... ... ... өтімділік коэффициенттерінің төмендеуі.
Қазіргі уақытта банктердегі тәуекел-менеджмент бөлімінің функция - лары айтарлықтай кеңейгенін атап өту қажет. Мысалы, кейбір банктерде тәуекел-менеджменті ... ... ... ... ... - ... яғни заңды және жеке тұлғалардың сондай-ақ банк сатып алуға ниет білдіретін вексельдердің эмитенттерінің, индоссанттардың және авалистердің қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... мен ... ... талдау жүргізумен байланысты техникалық жұмысан босату мақсатында тәуекел-менеджмент бөлімінің ... ... ... ... бірге актив операциялар жүргізетін құрылымдық бөлімшелердің қызметкерлері өздеріне қажетті ақпаратты оны ... ... ... ... кейін алады.
Тәуекел-менеджментті талдауда төмендегі факторлар назарға алынады:
- банк басшылығы біліктілігін, басшылық жасау және әкімшілік ету қабілетін ... ...
- ... ... заңнаманы және белгіленген ішкі ережелерді, ҚРҰБ-тің және ҚҚА-тің, сондай-ақ ішкі және ... ... ... сақтауға;
- банк басшылығы экономикалық ахуалдың өзгеруіне, банк орта - сының өзгеруіне бейімделуін (тактика мен стратегияның оралым - дылығағын) ... ...
- ... ... ... ішкі жұмыс ережелерінің әзірленуі және олардың орындалуы үшін толықтай жауап беруге;
- ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етумақсатында қызметкерлерді оқытуға;
- банк басшылығы пайдакүнем іс-әрекеттердің кез келген көрінісі, әсіресе банкпен ерекше ... ... ... ... ... беруге қатысты сынға ұшырайды.
Қазіргі заманғы экономика мен ... ... ... ... ... ... тұтастай толыққанды дами алмайды, ал Қазақстанның қаржы нарығы негізінен ... ... ... ... ... ... ... бір және соңғы рет қалыптасып қатып қалған құрылым емес. Сондықтан тек жаңа қаржы өнімдері мен қызметтердің пайда болуы ғана ... ... ... ... ... және ... сақтап қалуға көмектеседі.
Инновациялардың пайда болуын ынталандыратын жағдайлар банк жүйесіне ықпал етеді, сондай-ақ айтарлықтай ... әкеп ... ... ... ... ... болсақ банк мекемелерінің инновациялық қызметінің басты бағыты (тренд) валюталық-несиелік және қаржы құралдары мен операцияларының жаңа формалары мен ... құру және ... ... ... ... тәуекелдерін басқару саясаты банктің жалпы қаржы стратегия - ... ... ... табылады, ол түрлі қаржы операцияларын жүзеге асырумен байланысты тәуекелдердің қаржылық салдарын ырықтандыру жөніндегі ... ... ... ... соңғы уақытта тәуекелдерді басқару саласында жаңа үрдістер пайда болды: тәуекелдер айқынырақ, тәуекелді мөлшерін анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... өлшене бастады, жаңа әдістемелер мен ұйымдас - тырушылық технологиялар пайда болды. Осының барлығы менеджмент ... да, ... ... басқару проблемаларына меншік иелері тарапынан да баса назар ... ... ... ... банк тәуекелдерін басқаруда ең бастысы сол немесе басқа операциялар жасағанда тәуекелдің мүмкіндігін дұрыс бағалап, оны барынша төмен деңгейге ... ... Банк ... ең ... ... ... ... тәуекелдігі мен сенімділігінің арасындағы оңтайлы арақатынасты табу. Ал осыған банктің негізгі тәуекелдерін ... яғни ... ... ... арқылы қол жеткізуге болады.
Пайыздық тәуекелді басқару міндетіне осы ... ... ... мен ... ... ... төмендету кіреді. Коммерциялық банктер пайыздық тәуекелге жол бермеу ... ... ақша ... жаңа ... бейімделу ережесін (несиелік шарттарда) пайдалануға;
2) баланстың құрылымын өзгертуге бағдарланған саясат жүргізуге;
3) пайыздық тәуекелдің өтемақысын ... ... ... менеджері; өнім маманы
00 ... ... өнім ... есептеу ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме
74866596139000Нарықтық нәтиже
Сауда нәтижесі
Альтернативтік мөлшерлеме
Таза коммисиялық кіріс
Факт
Өтімділік шығындар
Факт
Жоспарлы шығыстар
Нарықтық нәтиже
Кредиттер бойынша шығындар
Факт
Жоспарланған мөлшерлеме
74866529908500Кредиттік тәуекелді басқару
Шығындар шығыстары
Факт
Жоспарланған мөлшерлеме
Операциялық ... ... ... мен ... жөніндегі комитет
00 Активтер мен пассивтер жөніндегі комитет
6388103872865 ... ... ... ... ... ... есеп менеджері
00 Кредит департаменті; есеп менеджері
Сурет 11.Банкінің кірісі
Ескерту
Қазақстан банктерінің тәуекелдерін жекелеген банктің микродеңгейде төмендету мәселесін ... ... мына ... ... ... ұсынуға болады:
- банк бөлімшесінің құрылымын өкілеттіктерді қатаң шектеу принципіне сәйкес құру. Аталмыш тәжірибені негізінен шетел ... ... ... ... ғана ...
- ... стратегиясын маркетингтік зерттеулер мен банктің алдына қойылған мақсаттардың негізінде әзірлеу;
- банкті аудиторлық компаниялар тарапынан ... ... ... ... - банк ... бақылау тәуекелі де аз болады). Осы тәжірибені қазақстандық банктер енгізе бастады. Мәселен, Каспийский банкі 1997 жылы ... ... ... ... ... ... фирмасымен келісім жасады;
- банктің өтімділігі бірнеше клиентке немесе нарықтың жекелеген сегментіне тәуелді болмас үшін банктің пассивтері мен активтерін ... ... осы ... ... көптеп құруға және көбірек клиент тартуға тырысуға тиіс;
- экономиканың нақты секторын несиелеуге ойластырылған тәртіптеменің болуы. Мұның өзінде несиеленетін ... - ... ең ... мына екі ... жауап беруі, яғни несие бойынша пайыздық ставканы жабатын деңгейдегі пайдалылығы және нарықтарда жылдам ... ... бар ... кепілзаты болуы тиіс;
- нарықтағы әлі бос орынды жаулап алу мақсатында практикаға жаңа құралдар мен қызметтер енгізу;
- ... ... мен ... ... ... ... қаржы және валюта нарығында негізгі операцияларды міндетті түрде лимиттеу. Атап айтқанда банк тәуекелдерін шектеу ... ... ... бірі ... ашық ... ... ... лимиттерді және залал лимиттерін қолдану ұсынылады;
- банк қызметкерлерін тұрақты оқыту және қайта даярлау негізінде банк ұйымын ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерде ұйымдастырылған тәуекел-менеджмент бөлімі жұмыстың тиімділігін арттыру ... ... ... негізделуге тиіс, біз оларды сондықтан практикаға енгізуді ...
- ... ... ... ... яғни банк ... сәтте бас тігетін жиынтық тәуекел банктің меншік капиталының мөлшерінен аспауға тиіс;
- тәуекелдің салмақтылық ... яғни ... үшін ... ... ... болмайды, сондықтан банк мамандары тәуекелдің салдарын барынша есептеп, болжауға тиіс;
- операцияның табыстылығына сенімді болу принципі, яғни ... - ... ... жағымды шешім қабылдануға тиіс (егер сенімсіздік 50%-ды және одан астамды құраса, онда осы операция бойынша жағымсыз ... ... ... );
- ... ... ... принципі, яғни кірістілік деңгейі бойынша ұқсас қаражат салатын бағыт әркезде табылады оны да қарап талдау, салмақтау және ресурстар бастапқы ... ... ... ...
- ... жабу ... яғни ... сәтсіз болған жағдайда банк оның есебінен ысырапты әркезде ... ... ... тиіс.
Тәуекел-менеджментті ұйымдастырудың жаңа меха - низмі жаңа тәсілдемелерді талап етеді, олардың біреуі - ... ... ... ... теорияларының, жүйелерді, ақпараттық және ұйымдастыруды модельдеу теориялары ... ... ... ... ... ... табылады.
Контроллинг - тәуекел-менеджменттің аса маңызды элементтерінің бірі болып табылады, сонымен бірге ол барлық ... ішкі және ... ... ... талданып және басқарушылық шешім қабылдайтын тұлғаларға жіберілетін жағдайды қамтамасыз етеді .
Жалпы айтқанда контроллинг - жағдайды меңгеру, ... ... әрі ... ... оған ... ... Біздің жағдайда конроллинг банк тәуекелдерін бақылауды, олардың математикалық есептеуді, сондай-ақ тәуекелділіктің қажеттілігін және түпкілікті нәтижесін анықтауды қамтамасыз етуге тиіс. ... ... ... ... жүргізуін қоса алғанда, активтердің сапасын жақсартудың құралдарын пайдалану əлеуеті ағымдағы кезде ... ... ... ... деңгейіне олардың əсері тұрғысынан алғанда іс жүзінде толығымен пайдаланылды. Жалпы жүйе бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... ... іске асырылған кезде) қарамастан, нысаналы топ банктерінің көпшілігі жұмыс істемейтін кредиттер үлесінің ағымдағы деңгейін баланста 2013ж. да сақтап қалады. Осыған ... ... қол ... ... ... айқындаумен, оның ішінде банктердің несиелік портфельдеріндегі жұмыс істемейтін кредиттердің шекті мəндерін белгілеуді ... ... ... ... ... ендіру арқылы айқындаумен қатар жүру керек.
Банктер қорландырудың құрылымында қысқа мерзімді міндеттемелердің айтарлықтай ... ... ... ... ... ... оның ішінде ҚРҰБ-дан кредит алу үшін кепілдердің шектеулі болуы себебінен еріксіз өтімділіктің жоғары деңгейін сақтап ... ... ... ... ... өтеу ... ұзақ мерзімді қорландырудың орнын басудың болмауы экономиканы ұзақ мерзімді кредиттеудің əлеуетін тарылтады. Осы жағдайда ... ... жəне ұзақ ... қорландыруды бере алатын əлеуетті инвесторлар ретінде жинақтаушы зейнетақы қорлары мен ... ... бола ... III талаптарын ескере отырып, мерзімсіз қаржы құралдары (оның ішінде артықшылық берілген акциялар), сондай-ақ банктердің реттелген борышы капиталдың ... ... үшін ... ... ... ... ... кезде қолданыстағы талаптар бойынша банктердің реттеу капиталында ескерілетін құралдар ... ... ... ... ... алынып тасталатын құралдардың шамаланған көлемі қазіргі кезде тəуекел активтердің 3,6%-на жуық ... ... ... құрылымында осындай құралдары бар банктер капиталының Жалпы деңгейінің 24% құрайды. Банктер бұл құралдарды жою ... ... ... ... ... ... ... үшін қосымша капиталдандыруды қажет етеді. Егер банк жойылған құралдардың орнына ... III ... ... ... жаңа ... шығармаса, банктер үшін капиталдандырудың балама жəне барынша қол жетімді көзі өзінің кірісі болады.
Жүйе құраушы банктер үшін ... ... ... ... көзі ретінде капиталдың шартты құралдары да қаралады (сошіпёепІ сарііаі)41. Мысалы, шартты түрде айырбасталатын облигациялар (сошіпёепІ сопуеітіЫе ... ... ... талаптарында міндетті түрде оларды есептен шығару мүмкіндігін не тиісті оқиға басталған кезде жай акцияларға ... ... ... ... банк ... мəнін реттеу минимумына жақын деңгейге дейін төмендету триггер ... ... яғни банк ... ... ... ... ... дейін шартты құралдарды есептен шығару не айырбастау жүргізіледі.
Әрбір тәуекел түрі бойынша банктің алдын алу шаралары мынадай ... ... ... ... тәуекел бойынша анықтауы қажет:
жүйелі үш айдың ішінде кредиттік портфель сапасының біртіндеп нашарлауы, оның ... ... ... және ... ... сыйақы бойынша өтеу мерзімі 90 (тоқсан) күннен астамына өткен берілген заемдар көлемінің жүйелі үш ай ішінде айына үш және одан көп ... өсу ... ... үш ай ... ... ... ... үлесінің айына үш және одан көп пайызға өсу үрдісінің болуы;
провизиялар көлемінің 5 (бесінші) ... ... және ... ... ретінде жіктелген кредиттер сомасына арақатынасының және бірыңғай кредиттер бойынша провизиялардің 0,05 пайыздық тармаққа жүйелі төмендеуі;
құрылысқа және жылжымайтын мүлікті сатып ... ... ... ... ... портфеліне арақатынасының жүйелі үш ай ішінде айына үш және одан көп пайызға өсуі;
портфелде тәуекелдің шоғырлануының (экономика секторлары бойынша, бір ... ... ... ... тобы ... және бір ... ... агент) бойынша) өсу үрдісінің болуы;
кредит бойынша кепілдіктің немесе кепілдеменің кредиттің (кепілдеменің) құнының отыз ... ... ... және ... ... ... сценарийлері басталған кездегі сатылуы;
және банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге факторлар;
2) нарықтық тәуекел бойынша анықтауы қажет:
бағалы қағаздардың инвестициялық ... ... ... ... ... жағдайына және қаржы құралдары нарықтық бағаларының жалпы құбылуына байланысты факторлардың ықпалымен жүйелі үш ай ... ... екі ... астамына нашарлау үрдісінің болуы;
активтер мен пайыздық ставкаларға сезімтал (пайыздық гэпті талдау) міндеттемелерінің арасындағы алшақтығының өсуі; ... ... ... сезімтал міндеттемелердің меншікті капиталға қатынасының (пайыздық позиция) өсуі;
активтер мен шетел валютасындағы міндеттемелерінің мөлшерлері сәйкессіздіктерінің ... ... ... қаржы құралдарының тобы бойынша көтеріңкі тәуекел (мысалы, борыштық бағалы қағаздар, банкаралық кредиттер бойынша төлемдердің өтеу мерзімін өткізу көлемінің ... ... ... ... ... ... шекті деңгейінен асуы;
және банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге факторлар;
3) ... ... ... бойынша анықтауы қажет:
жүйелі үш ай ішінде жүйелі түрде меншікті капитал жеткіліктілігі коэффициентінің 0,03 немесе одан көп тармаққа төмендеуі;
жүйелі үш ай ... ... ... ... ... 0,03 немесе одан көп тармаққа төмендеуі;
жүйелі үш ай ішінде жүйелі түрде активтер сомасындағы өтімді активтер ... бес және одан көп ... ... ... ... ... арнайы қаржы компаниялардың салымдарын қоспағандағы заңды және жеке тұлғалардың тартылған мерзімді салымдары үлесінің бес және одан көп ... ... ... үш ай ... ... берілген заемдар көлемінің еншілес арнайы қаржы компаниялардың салымдарын қоспағандағы заңды және жеке тұлғалардың тартылған депозиттеріне ара ... жеті және одан көп ... ... ... өтеу мерзімі бір жылға дейінгі міндеттемелері мен активтерінің арақатынасының (банктің теріс гэп позициясы) он бес және одан көп ... ... ... қол ... варианттарын елеулі (елу және одан көп пайызын) немесе толығымен жоғалту;
банктің активтерді сату немесе секьюритилендіру қабілетіне ықпалын тигізе алатын стресстік ... ... ... ... мен міндеттемелер жағдайының жағымсыз өзгеруі;
өтімділік шоғырлануының (бір немесе бірнеше қаржыландыру көздері бойынша) біртіндеп өсу үрдісінің болуы;
және банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге ... ... ... ... ... қажет:
ақпараттық жүйелер мен технологиялардың (бағдарламалардың немесе деректер базасының, ақпаратты беру жүйелерінің, сондай-ақ банктің күнделікті ... ... үшін ... өзге ... ... істеуіндегі іркілістері мен тоқтап қалуы салдарынан болған шығындардың мөлшерін анықтау және бағалау;
банк басшылығының және қызметкерлерінің клиенттік базаның азаюына, клиенттердің және ... ... ... ... немесе теріс қабылдауына әкелген теріс әрекеттері салдарынан болған шығындардың мөлшерін анықтау және бағалау;
банктің ... ... ... ... ... ... ету факторларының салдарынан болған шығындардың мөлшерін анықтау және бағалау;
банктің ішкі ... ... өзге ... ... ... жағдайға арналған жоспардың шұғыл іс-шаралары стресстік жағдайлардың салдарын жоюға бағытталады және оның ішінде осылармен шектелмей мыналарды қамтиды: ... ... ... жағдайларда олар үшін қол жетімді болатын кредиттік қаржыландыру желісін алу ... ... ... ... ... ... болатын кепілдікті;
банктің қарауындағы төтенше жағдайда әлеуетті қаржыландыру көздерінің тізбесін, сондай-ақ банктің есептеуі бойынша осы ... ... ... қаражат мөлшерін анықтау;
күнделікті төлемдерді жүзеге асыру бойынша ықтимал шаралары. Маңызды іркілістер болған жағдайда банктің күнделікті өтімділіктің ... ... ... оның ... ... ... ... болатын қосымша активтерді анықтау және мобилизациялау арқылы алу мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... банктің дұрыс жұмыс істеуін қалпына келтіру үшін қажетті іс-шаралардың тізбесі;
қызмет ... тез ... ... ... ... ... ... оның ішінде сыртқы қызмет көрсетулерді жеткізушілерден немесе өзге үшінші тұлғалардан) анықтау;
банктің ішкі ... ... ... ... ... анықтау.
Тәуекел-менеджментті талдауда төмендегі факторлар назарға алынады:
- банк басшылығы біліктілігін, басшылық жасау және әкімшілік ету қабілетін ... ...
- ... ... ... және ... ішкі ережелерді, ҚРҰБ-тің және ҚҚА-тің, сондай-ақ ішкі және сыртқы аудиторлардың ұсыныстарын сақтауға;
- банк басшылығы экономикалық ахуалдың өзгеруіне, банк орта - ... ... ... ... мен стратегияның оралым - дылығағын) көрсетуге тиіс;
- ... ... ... ішкі жұмыс ережелерінің әзірленуі және олардың орындалуы үшін толықтай жауап беруге;
- банк басшылығы тәуекелдерді басқарудың ... ... ... етумақсатында қызметкерлерді оқытуға;
- банк басшылығы пайдакүнем іс-әрекеттердің кез келген көрінісі, әсіресе банкпен ерекше қатынастар байланысты тұлғаларға жеңілдікпен ... ... ... ... ... ... ... құруды - коммерциялық банктердің кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... ден қою ретінде қарастыру қажет. Оның белең алуына бизнестің ғаламдануы, бәсекенің шиеленісуі, сонымен бірге ... ... және ... дел - ... операцияларына (лизинг, факторинг, форфейтинг) сұраныстың күшеюі ықпал етті. Қазіргі замандағы іскерлік орта ... ... ... іс-әрекет жасауды пысықтау, сондай-ақ тіршілік ету жолдарын анықтап, тұрақты өсіп-өркендеу негізін қалау ... ... ... оны ... ... ... ... бірге тәуекел-менеджменті теориясы мен оны ұйымдастырып жүргізу әдістемесін әзірлеудің де ... арта ... ... әр ... ... ... және ... жасалатын операцияларда ықтимал тәуекелден қорғауға ықпал ететін тәуекел-менеджментін қауіпсіздік деңгейіне жетуге қажетті іс-әрекеттердің жиынтық ... ... ... ... ... ... алу және ... одан қорғау әдістемесі тұрғысынан алып қарағанда тәуекел-менеджменті коммерциялық банктер қызметінің негізгі бағыттарының бірі ... ... ... және т.б. ... қатар) болып табылады. Қазіргі заманғы банк нарығын тәуекелсіз елестету мүмкін емес. Тәуекел кез келген операцияда болады, тек ... ... ... ... ... ... мүмкін, сондықтан оны бағалау және мүмкіндігінше барынша төмендету қажет.
Банк жүйесі кез ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Сонымен бірге Банк жүйесі өзі ... ... ... принциптер айтарлықтай бұзылған жағдайда өзі де экономикалық тұрақсыздық көзіне айналуы мүмкін. Банктер жүргізетін барлық ... ... ... ... Банк ... тәуекелдер өзінің атқарар қызметі бойынша экономика саласына жатады, алайда шаруашылық субъектілердің қызметіндегі тәуекелдермен салыстырғанда ... ... ... бар. ... сәтсіз операциялар немесе нашар менеджмент салдарынан шеккен шығындар оның қаржылық ... ғана ... ... ... оның ... мен ... нұқсан келтіреді, сондай-ақ оның бизнестегі әріптестерінің мүдделеріне де кесірін ... ... ... ... сан ... ... қорғанудың түрлі тәсілдерін пайдаланады
Банк үшін тәуекелді басқару ең маңызды мәселелердің бірі болып келетінін айтып кеткен жөн. Өйткені кез-келген ... ... ... ... бүкіл қызмет ету уақтысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей байланысты болып келеді. Сондықтан банктің болашақта банкроттыққа ұшырауы немесе ұшырамауы ... ... ... ... ... ... деп ... табысы мен капиталына кері әсер ететін оқиғалардың болу ықтималдығын айтамыз. Тәуекел жағымсыз оқиғаның болу ықтималдығымен ... Бұл ... ... ... ... ... берілген несиелердің қайтарылмауына байланысты шығындардың пайда болуы, базалық ресурстардың азаюы, баланстан тыс операциялар бойынша ... ... және тағы ... ... ... деңгейі қаншалықты төмен болса, жоғары табыс алу ... да ... ... ... ... кез-келген банк өзінің қаражаттарын табысы жоғары және тәуекел деңгейі төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.
Банк жүйесінің дағдарысы тәуекелдерді басқарудағы елеулі кемшіліктерді ... ... ... ... ... ... ... басқаларында - осы функцияның тәуелсіздігі қамтамасыз етілмеген, үшіншілерде - ... ... ... туын - ... ... жөніндегі ескертулеріне құлақ аспаған. Банк жүйесінің жаңа даму кезеңінде басшылық ... ... ... ... құру үшін ... ... салуға тиіс.
Кредиттік тәуекел Банк банктік қызметті жүзеге асыру барысында жүктенетін тәуекелдер арасындағы ең ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару келесі негізгі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
кредиттік тәуекелді шектеу мақсатымен операцияларды жүзеге асыруға шектеулер белгілеу;
кредиттік ... ... және ... ... ... ... ... көрсеткішті шектеулерді белгілеу;
кредиттік испаттағы операциялар бойынша қамтамасыз етуді қалыптастыру;
өткізілетін операциялар бойынша төлемді ескере отырып, өздері бойынша құндық шарттар ... ... ... ... ... ... ... және кредиттік комитетке, Банк басқармасына және мүдделі бөлімшелерге арнап сәйкес ... ... ... ... ... жүргізетін операциялар бойынша жүктенген тәуекелдерді өтеу үшін қажетті реттеуші және экономикалық ... ... оның ... болуын қамтамасыз ету;
хедждеуші операцияларды жүзеге асыру;
Банк бөлімшелерінің операциялардың жүзеге асырылуының тәртібі мен ... ... және ... ... ... ... ... орындауының тәуелсіз бөлімше тарапынан тұрақты ішкі бақылауы.
Банк жүктенетін кредиттік тәуекелді басқару келесілерді қамтиды:
жүйелік әдісті Банктің жалпы ... ... де, ... ... ... ... ... тобымен) жасалатын жеке операциялардың да тәуекелдерін басқару үшін пайдалану;
Банкте кредиттік тәуекелді тану және ... ... ... бағалау үшін бірыңғай және жүзеге асырылатын операциялардың сипаты мен масштабтарына сәйкес әдістемені қолдану;
кредиттік ... ... ... ... ... асыру барысында орталықтандырылған және орталықсыздандырылған шешімдер қабылдауды есті түрде үйлестіру.
Банк жүктенетін кредиттік тәуекелді шектеу мен бақылаудың негізгі құралы болып кредиттік ... ... ... Кредиттік тәуекелдің келесідей шектеулері белгіленеді:
контрагенттер үшін белгіленетін шектеулер; ... ... ... ... ... ... тәуекелдің ішкі шектеуімен қоса ҚҚА қарызгер/өзара байланысты ... ... ... ... ... ірі кредиттердің көлеміне қатысты белгілеген талаптарына сәйкес белгіленген міндетті нормативтерді ұстанады.
Банк жүктенетін кредиттік тәуекелді ... ... ең ... ... ... ... сипаттағы операциялар бойынша қамтамасыз етуді қалыптастыру табылады. Банктің бұл саладағы саясаты Банк жүктенетін кредиттік тәуекелді өтеуге жеткілікті ... ... ... және ... ... ... ... негізделген. Сонымен қатар, бұл жайт қарызгердің қаржылық-шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... ... шығармайды және контрагенттің төлем және кредиттік қабілеттерінің ... мен оның ... ... ... болмауының орнын баспайды. Сонымен, (Қазақстан) акционерлік қоғамын тәуекел менеджменті ... ... ... ... ... ... болады:
* банктің дағдарыс ықпалын төмендетіп, банк ... ... ету ... ... ... ... ... істеп, актив сапасының дәрежесін бүгінгі күнге сай қамтамасыз ету;
* тәуекелділіктерді басқару жүйесін ... ... ... ... отырып, банк проблемалық клиенттермен жұмыс істеуді күшейту;
* әрбір клиентпен жеке ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ету мақсатында клиенттердің бизнесін сауықтыру;
* банк ішкі ... ... ... ... ... ... корпоративті депозиттік базаны құру;
* бөлшек депозиттер бойынша нарықтағы үлесті ұстап тұру шараларын қолға алу.
* шығысты төмен дәрежеде сақтап ... ...
... ... ... бар. Тұтастай алғанда, тәуекел - болжамдаған нұсқамен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі. Кең мағынада тәуекелді басқару дегеніміз оларды жоюға немесе азайтуға бағытталған қызмет ... бару ... ... табыс табуы да мүмкін, сонымен қатар оның шығынға ұшырамайтынына да ... ... ... да ... ... ... алу мумкіндігін ылғи да тәуекелмен байланыстырады. Тәуекел және ... - ... ... ... ... басқару жүйесінде субъектіні басқарудың қатарына әр түрлі әдістер мен тәсілдердің көмегімен басқару объектісіне әсер ... ... ... ... тобы ... қаржылық менеджер, тәуекелділік бойынша менеджерлер және тағы басқалар) жатқызылады.
Тәуекел-менеджменті тәуекелді басқару және экономикалық, нақтырақ айтқанда, осы басқару ... ... ... ... басқару жүйесі болып табылады.
Банк үшін тәуекелдерді басқару өте маңызды болып келеді. Тәуекелдің жоғары ... ... банк ... ... банк ... ие болу үшін ... ... ерекше механизмін дамытады. Банктер тәуекелдің мүмкін болатын деңгейін анықтап, оның табысты қандай дәрежеде ақтайтынын есептейді. Осының негізінде банк ... ... ... бақылауға, деңгейін төмендетуге байланысты іс-шараларды дайындап жүзеге асырады.
Тәуекелді басқаруда тәуекел деңгейін анықтау және талдау маңызды орын ... Банк ... ... ... ... ... ... негіз - делген. Банктер актив және пассив ... ... ... ... - дердің қосымша факторларымен бетпе-бет келеді. Сондықтан тәуекелдерді басқару банкті стратегиялық басқарудың өзекті міндеттерінің қатарына кіреді. Банктің басқарушылық функцияларының ... ... мен ... ... мен стратегиясына, оны ұйымдастыру жүйесіне байланысты.
Тәуекелдерді басқару ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерін және функционалдық міндеттерін реттейтін, оның ішінде операциялар жасаудың ... ... ... ... және ... байланысты тәуекелді бақылауды көздейтін ережелер; банк тәуекелдерді басқарудағы мақсаттары; тәуекелдермен жұмыс істеу кезінде пайдаланылатын ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық қызмет мониторингі рәсімдері.
Қазақстан экономикасының тұрақтылығы көбінесе банк қызметінің тұрақтылығына байланысты. Республиканың банк жүйесі өзінің қарқынды дамуын әлі де ... ... банк ... ... ... процесі жылдан-жылға кеңейіп, жетілдірілуде, сондай-ақ жаңа операциялар, қызметтер мен ... ... ... банк ... ... жаңа ... мен ... да мақсаттар тұр.
Несие портфелінің төмен сапасының проблемалары жəне қорландырудың ... ... ... ... қолайлы деңгейін алу мақсатында басым түрде анағұрлым жəне ... ... ... кредиттеуді өсіруге мəжбүрлейді. Көрсетілген проблемалар негізінен қаржы қ ызметтерінің нарығында анағұрлым агрессивті жəне икемді стратегияны ... ... ... қатысуы бар банктерге қарағанда, белсенді емес кредиттік қызмет кезінде ... ... ... ... ... ... ... аса ірі, басым түрде отандық банктерде бар.
Қаржылық талдаудың негізгі ... ... ... ... оның ... мен залалының, активтері мен пассивтері құрылымындағы өзгерістерінің, дебиторлар мен несиегерлермен есептесуінің объективті және дәл ... ... ... ... ... мөлшерін алу болып табылады.
Сонымен, банктің қаржылық жағдайын және ... ... ... ... ... шығарамыз:
* банктің өтімділік қабілеттілігі төмен;
* банктің өтеуге мерзімі жеткен міндеттемелерінен банкке келіп түсетін қаражаттардың төмен болуы;
* банк бойынша берілген ... өз ... ... және ... ... ... ... жылға артуын байқаймыз.
Банктің ішкі құжаттарымен кейбір өнімдердегі орнатылған іске қосу механизмдерінің ... келе ... ... ... ... ... тәуекелдердің басталу ықтималдығы туралы белгі беретін ертерек алдын алудың көрсеткіштері белгіленген, бұл банкті осы ... ... ... ... ұсынуға немесе активтерді балансқа аударуға мәжбүр ететін еді.
Өтімділік тәуекелін басқару саясаты:
шоғырландырылған негіздегі өтімділік тәуекелі туралы көрініс алу үшін ақпарат ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде шетелдік ұйымдар ескерілген деңгейінде өтімділік тәуекеліне мониторинг және бақылау ... ... және оның ... ... арасында өтімділікті тапсыру шектеулерін анықтау рәсімдерін жүргізуді;
банк жұмыс істейтін әрбір ел бойынша, өтімділік тәуекелін басқаруға әсер ететін ... және ... ... ... ... ... ... қаражатты осылай ауыстыру қаншалықты заңмен рұқсат етілгенін ... ... және ... ... ... үшін жұмыс рәсімдерінің болуын;
өтімділіктің топ ішілік тәуекеліне ішкі лимиттерді, банктің еншілес ұйымдары деңгейіндегі лимиттерді белгілеуді;
қаражаттың және кепілдің орын ауыстыруына ... ... ... ... көздейді. Банктің жорамалдарында өтімділіктің және кепілдің тиімді қозғалысы үшін реттеуіш, құқықтық, бухгалтерлік, кредиттік, салықтық және ішкі ... ... және ... топ мүшелерінің арасында аударым жасау үшін қажет операциялық шаралар, сондай-ақ осы шаралар аясында осындай аударым жасауды жүргізу үшін қажет уақыт ... ... ... ... ... ... ... жеткіліктілігінше, мынадай факторлардың тиімділігі мен өтімділігіне әсерді болжау жасалуы керек: мұнайға бағаның төмендеуі; Қазақстан Республикасының тәуелсіз рейтингінің үш айда бір ... және бір ... екі ... ... ... банктері ставкаларын көтерді және Қазақстан Республикасына банктер беретін заемдар бойынша мерзімдерді қысқартты; теңгенің ... және есеп беру ... банк ... ... ... банк ... барысында мынадай мәселелерді қарастыру қажет:
күн сайынғы баланстарды өңдеудің дұрыстығы;
банктің есеп ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік негізсіз айла әрекет жасау фактілерінің болуы; жіктелген активтер және ... ... ... ... (резервтер) қалыптастырудың дұрыстығы;
банктің есеп саясатында белгіленген талаптарға есеп және есеп ... ... ... ... ... ... және оның ... ұйымдарының құрылымы мен тәуекелдер мөлшерін ашудың толықтығы мен дұрыстығы.
Банк жүйесі кез келген мемлекеттің шаруашылық ... ... ... ... істеуін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Сонымен бірге Банк жүйесі өзі жұмыс істейтін негізгі принциптер айтарлықтай бұзылған жағдайда өзі де ... ... ... ... мүмкін. Банктер жүргізетін барлық дерлік операциялар тәуекелмен байланысты. Банк қызметіндегі тәуекелдер өзінің атқарар қызметі бойынша ... ... ... алайда шаруашылық субъектілердің қызметіндегі тәуекелдермен салыстырғанда олардың айрықша ерекшеліктері бар. Банктер сәтсіз операциялар немесе нашар менеджмент ... ... ... оның ... ... ғана ... ... бірге оның абыройы мен беделіне нұқсан келтіреді, сондай-ақ оның бизнестегі әріптестерінің мүдделеріне де кесірін ... ... ... ... сан ... ... қорғанудың түрлі тәсілдерін пайдаланады
Банк жүктенетін кредиттік тәуекелді барынша ... ең ... ... ... кредиттік сипаттағы операциялар бойынша қамтамасыз етуді қалыптастыру табылады. Банктің бұл саладағы саясаты Банк жүктенетін кредиттік тәуекелді өтеуге жеткілікті қамтамасыз ... ... және ... ... қалыптастыру ұстанымына негізделген.
Пайдаланған әдебиеттер
* Қазақстан Республикасы Президентінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы ... ... ... жаңа ... ... атты ... халқына Жолдауы
* Бригхем Ю., Эрхардт М. Финансовый менеджмент. - 10-е изд. / Пер. С англ. Под ред ... - СПб.: ... 2009. - 960 ... ... Ф. Ли, ... И. ... ... корпорации: теория, методы и практика. - М.: ... - М., 2000. - 686 ... ... В.В. Курс финансового менеджмента : учебное пособие / В. В. Ковалев. - 2-е изд. - М. : ... 2010. - 480 ... ... Ә.Д. Банк ... ... ... әлемдік практика, Қазақстан тәжірибесі : Оқу құралы / Ә. Д. Шелекбай. - Алматы : ... 2007. - 208 ... ... ... риска и моделирование рисковых ситуаций, Москва, 2005.
* Лаврушин О.И. Банковское ... ... ... ... : ... ... - М. : ... 2008. - 264 с.Э. Э. Михель, Р. А. Əмірханов, Г. А. Жолмырзаева, Ж. С. Мұхаметжанова Корпоративтік қаржы: Оқулық. - ... 2012. - 316 б.
* ... В.В. ... ... ... / В. В. ... - СПб. : ... 2006. - 464 с. - (Академия финансов)
* Бланк, И. А. Основы финансового менеджмента : ... ... т.2 / И. А. ... - 3-е изд., ... и доп. - М. : ... 2011. - 674 с
* ... ... теория и практика : учебник / Ин-т финансового менеджмента ; ред. Е. С. Стоянова. - 6-е изд. - М. : ... 2009. - 656
* ... А.А., ... А.В., ... ... ... ... Шапкин А.С., Экономические и финансовые риски: Оценка, управление,портфель инвестиции,Москва, 2003.
* Құлпыбаев С., Ынтықбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - ... ... 2011 - 540 ... ... А. Қ. ... менеджменттің Қазақстан экономикасындағы дамуы: теориясы, практикасы және императивтері: монография / А. Қ. Тұрғұлова. - Алматы : LEM, 2010. - 242 б ... ... ... ... ... ... ... Б. Финансовый менеджмент: Учебное пособие. - Алматы: Экономика, 2008. -848 ... ... ... ... /Оқу ... - Қарағанды, 2011-274 б
* Есенгельдин Б.С., Ақбаев Е.Т. Қаржылық менеджмент: Оқулық. - Алматы: ЖШС РПБК , 2011. - 298 ... ... ... неопределнность и прибыль, Москва, 2003.
* К.В.Балдин., Риск-Менеджмент, Москва, 2006.
* Кеннет Л.Грант., Управление рисками в ... Как ... ... с ... контроля над рисками, Москва 2005.
* Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
* Отчет о результатах финансово-хозяйственной деятельности АО за 2010 - 2011 ... ... ... ... ... ... ... Банк ВТБ (Казахстан) Год, закончившийся 31 декабря 2012 года с Отчётом независимых аудиторов
* ... ... ... ... ... және ішкі ... ... болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... 2005 ... 30 ... № 359 Қаулысы (2011.31.01. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен)
* Бланк И.А. Финансовый менеджмент. Учебный курс - 2-е изд. - ... ... ... 2004. - 656 с
* ... С., Қалымбекова Ж. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. - Алматы, 2009 ж. - 93 бет
Қосымша ... ... ... үшiн ... ... ... есеп айырысудың нормативтiк мәнi мен әдiстемесi туралы нұсқаулық ... ... ... ... дәрежесi бойынша сараланған банк активтерiнiң кестесi

Баптар атауы
Тәуекел дәрежесi
процентпен
I топ
1
Қолма-қол теңге
0
2
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан кем емес ... ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингiнен кем емес рейтингi бар елдiң шетелдiк қолма-қол валютасы
0
3
Тазартылған ... ... ... ... берiлген заемдар
0
5
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан кем емес тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг ... ... ... ... ... рейтингiнен кем емес рейтингi бар елдердiң орталық үкiметтерiне берiлген заемдар
0
6
Ұлттық Банкке берiлген заемдар
0
7
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан кем емес тәуелсiз ... бар ... ... рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингiнен кем емес рейтингi бар елдердiң ... ... ... ... & Poor's ... -дан кем емес ... ... бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар халықаралық ... ... ... ... ... салымдар
0
10
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан кем емес тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг ... ... ... ... ... ... кем емес рейтингi бар елдердiң орталық банктеріндегі салымдар
0
11
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан кем емес борышты рейтингi бар ... ... ... ... ... ... ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар халықаралық қаржы ұйымдарындағы ... ... ... ... ... Республикасының жергілікті билік органдарының бюджетке салықтары мен басқа төлемдер туралы дебиторлық берешегi
0
14
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ... Банк ... ... ... ... ... ... ұлттық әл-ауқат қоры>> акционерлік қоғамы шығарған бағалы қағаздар
15
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан кем емес тәуелсiз ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар шет мемлекеттердiң орталық үкiметтерi шығарған мемлекеттік мәртебесi бар ... ... & Poor's ... -дан кем емес ... рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар халықаралық қаржы ұйымдары шығарған бағалы қағаздар
0
17
І-тәуекел тобына ... ... ... есептелген сыйақы
0
II топ
18
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар және тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ елдердiң шетелдiк ... ... & Poor's ... +дан ... ... рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық үкіметтерiне ... ... & Poor's ... +дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық банктерiне берiлген заемдар
20
21
StaNdard & Poor's ... +дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейiндегі ... бар ... ... ... берiлген заемдар
20
22
Қазақстан Республикасының жергiлiктi билiк органдарына берiлген заемдар
20
23
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң кем емес тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... бар елдердiң жергiлiктi билiк органдарына берiлген заемдар
20
24
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң кем емес борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг ... ... ... ... ... рейтингi бар ұйымдарға берiлген заемдар
20
25
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан дейiнгi тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ... ... ... бар ... ... ... салымдар
20
26
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң ... ... ... ... бар ... ... ұйымдарындағы салымдар
20
27
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң кем емес ... ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар ұйымдардағы салымдар
20
28
І-тәуекел тобына жатқызылған дебиторлық берешектен ... ... ... ... ... органдарының дебиторлық берешегi
20
29
StaNdard & Poor's агенттiгінiң кем емес борышты рейтингi бар немесе ... ... ... ... ... ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар ұйымдардың дебиторлық берешегi
20
30
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан дейiнгi тәуелсiз ... бар ... ... ... ... ... осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық үкіметтерi ... ... ... бар ... ... & Poor's агенттiгінiң +дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас ... ... бар ... ... ... шығарған бағалы қағаздар
20
32
Қазақстан Республикасының жергiлiктi билiк органдары шығарған бағалы қағаздар
20
33
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң кем емес ... ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар ... ... ... ... ... ... қағаздар
20
34
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң кем емес борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар ... ... ... қағаздар
20
34-1
Банкпен баланста ұсталынатын және Standard & Poor's агенттiгiнің -дан - дейiнгі кредиттік рейтингi немесе ... ... ... ... ... ұқсас деңгейіндегi рейтингi немесе Standard & Poor's ұлттық шәкілі бойынша -дан -ға дейінгі рейтингтік бағасы немесе басқа рейтинг агенттіктерінің ... ... ... ... осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингі бар секьюритилендіру позициялар
20
35
акционерлік қоғамы шығарған борыштық бағалық қағаздар
20
36
II-тәуекел тобына ... ... ... ... ... ... ... & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг ... ... ... ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық үкiметтерiне берiлген заемдар
50
39
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi тәуелсiз рейтингi бар ... ... ... ... ... осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық банктерiне берiлген ... & Poor's ... -дан ... ... ... бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар халықаралық қаржы ұйымдарына берiлген заемдар
50
41
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан ... ... ... бар ... ... ... ... бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң жергiлiктi билiк органдарына берiлген заемдар
50
42
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан ... ... ... бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар ұйымдарға ... ... ... ... ... ... тұрғын үй заемдары: берілген ипотекалық тұрғын үй заемы ... ... ... ара ... кепіл құнының 50%-нен қоса алғанда аспайды
50
43
Мына шартқа сәйкес келетін ипотекалық тұрғын үй заемдары: берілген ... ... үй ... сомасының кепіл құнына ара қатынасы кепіл құнының 51%-нен 60% қоса алғандағы шекте болады
75
44
Басқа ипотекалық тұрғын үй заемдары
100
45
StaNdard & Poor's ... -дан ... ... ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық банктеріндегі салымдар
50
46
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi ... ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар халықаралық қаржы ұйымдарындағы салымдар
50
47
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан ... ... ... бар ... ... рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар ұйымдардағы салымдар
50
48
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң +дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе ... ... ... ... ... ... ... рейтингi бар ұйымдардың дебиторлық берешегі
50
49
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа ... ... ... ... ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар елдердiң орталық үкiметтерi шығарған мемлекеттік мәртебесi бар бағалы қағаздар
50
50
StaNdard & Poor's ... -дан ... ... рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар халықаралық қаржы ұйымдары шығарған бағалы ... & Poor's ... +дан ... ... ... бар ... ... рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингі бар ... ... ... ... ... ... ... & Poor's агенттiгiнiң +дан дейiнгі борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас ... ... бар ... ... ... қағаздар
50
52-1
Банкпен баланста ұсталынатын және Standard & Poor's агенттiгiнің -дан - дейiнгі ... ... ... ... рейтинг агенттiктерінiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегi рейтингi немесе Standard & Poor's агенттiгiнің ... ... ... -дан ... ... ... ... басқа рейтинг агенттіктерінің бірінің ұлттық шәкілі бойынша осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингі бар секьюритилендіру позициялары
50
53
III-тәуекел ... ... ... ... ... сыйақы
50
IV-топ
54
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі ... бар және ... ... ... жоқ ... ... ... берген заемдар
100
55
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi тәуелсiз рейтингi бар немесе ... ... ... бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар және тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ елдердiң орталық банктерiне берiлген ... & Poor's ... -дан ... ... ... бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас ... ... бар және ... ... ... жоқ халықаралық қаржы ұйымдарына берiлген заемдар
100
57
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң ... ... ... рейтингi бар және тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ елдердiң жергiлiктi билiк органдарына берiлген заемдар
100
58
StaNdard & Poor's ... дан ... ... рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі ... бар, ... ... бағасы жоқ резидент ұйымдарға және Sta№dard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе басқа ... ... ... ... ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар резидент емес ұйымдарға берiлген заемдар Sta№dard & Poor's агенттігінің төмен борыштық рейтингі ... ... ... ... ... ... деңгейлі рейтингі бар банктің еншілес резидент емес банктеріне және сәйкес рейтингтік бағасы жоқ банктің еншілес резидент емес ... және V ... ... ... ... жеке ... берiлген заемдар оның ішінде тұтынушылық кредиттер
100
60
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа ... ... ... ... ... ... рейтингi бар және тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ елдердiң орталық ... ... & Poor's ... -дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейiндегі рейтингi бар және ... ... ... жоқ ... ... ... ... & Poor's агенттiгiнiң дан төмен борышты рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар, тиiстi ... ... жоқ ... ... және StaNdard & Poor's ... -дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг ... ... ... ... ... ... бар ... емес ұйымдардағы салымдар StaNdard & Poor's агенттігінің ... ... ... немесе басқа рейтинг агенттіктерінің бірінің осындай деңгейлі ... бар ... ... ... емес банктерінде және сәйкес рейтингтік бағасы жоқ банктің ... ... емес ... & Poor's агенттiгiнiң дан төмен борышты рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингi бар, ... ... ... жоқ ... ... және StaNdard & Poor's ... -дан ... борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар резидент емес ұйымдарды дебиторлық ... StaNdard & Poor's ... ... ... ... ... ... рейтинг агенттіктерінің бірінің осындай деңгейлі рейтингі бар банктің еншілес резидент емес банктерін және сәйкес рейтингтік бағасы жоқ банктің еншілес ... емес ... ... ... ... & Poor's ... -дан ... тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң ... ... ... ... ... бар және тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ елдердiң орталық үкiметтерi шығарған мемлекеттік мәртебесi бар бағалы қағаздар
100
66
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан ... ... ... бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ... ... ... бар және ... ... ... жоқ елдердiң жергілікті билік органдары шығарған бағалы қағаздар
100
67
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан дейiнгi борыштық рейтингi бар немесе басқа ... ... ... ... ұқсас деңгейдегi рейтингi бар және тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ халықаралық қаржы ұйымдарының халықаралық қаржы ... ... ... қағаздар
100
68
StaNdard & Poor's агенттiгінiң дан төмен борышты рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң ... ... ... деңгейдегi рейтингi бар, тиiстi рейтингтiк бағасы жоқ резидент ұйымдардың және StaNdard & Poor's агенттiгiнiң -дан ... ... ... бар ... емес ұйымдардың немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас ... ... бар ... ... шығарған бағалы қағаздар StaNdard & Poor's агенттігінің төмен борыштық рейтингі немесе басқа ... ... ... ... ... ... бар банктің еншілес резидент емес банктерімен және сәйкес рейтингтік бағасы жоқ банктің еншілес резидент емес ... ... ... және Standard & Poor's ... -дан ... ... рейтингi немесе басқа рейтинг агенттiктерінiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейіндегi рейтингi немесе Standard & Poor's агенттiгiнің ... ... ... -дан ... ... ... немесе басқа рейтинг агенттіктерінің бірінің ұлттық шәкілі бойынша осыған ұқсас ... ... бар ... ... ... ... ... арнайы қаржы компаниясымен шығарылған бағалы қағаздар
100
69
IV-тәуекел тобына енгiзiлген активтер бойынша есептелген сыйақы
100
70
Төлемдер бойынша ... ... ... және ... ... алдын-ала төлемi
100
V-топ
74
Заңды тұлғалардың банктiң инвестициясынан басқа акциялар бөлiгіндегі (жарғы капиталындағы қатысу үлесi) және реттелген борышқа салған салымдардағы әдiл құн ... ... ... ... ... ... үшiн ... алынған және 38 халықаралық қаржылық есеп беру ... ... ... лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз eту
100
76
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан төмен тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас ... ... бар ... ... ... ... заемдар
150
77
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан төмен тәуелсiз рейтингi бар ... ... ... ... ... осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар елдердiң орталық банктерiне берiлген заемдар
150
78
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан ... ... ... бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар елдердiң халықаралық қаржы ұйымдарына берiлген ... & Poor's ... дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар ... ... ... ... берiлген заемдар
150
80
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан төмен борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас ... ... бар және ... ... бағасы жоқ резидент емес ұйымдарға (банктің еншілес резидент емес банктеріне берілген заемдардан басқа) берiлген заемдар
150
80-3
Төменде көрсетілген шетел мемлекеттерінің
аумағында ... ... ... немесе олардың азаматтары болып табылатын Қазақстан Республикасының резидент еместеріне берілген заемдар:
1) Андорра Княздығы;
2) Антигуа және Барбуда Мемлекеті;
3) Багам аралдары ... ... ... ... Мемлекеті;
6) Белиз Мемлекеті;
7) Бруней Даруссалам Мемлекеті;
8) Вануату Республикасы;
9) ... ... ... Мемлекеті;
11) Джибути Республикасы;
12) Доминика Республикасы;
13) Индонезия Республикасы;
14) Испания ... ... ... ... ... Кипр Республикасы;
16) Қытай Халық Республикасы (Аомынь (Макао) және Сянган (Гонконг) арнайы әкімшілік ... ... ... ... Ислам Федеральдық Республикасы Комор аралдары;
18) Коста-Рика Республикасы;
19) Малайзия ... ... ... бөлігінде ғана);
20) Либерия Республикасы;
21) Лихтенштейн Княздығы;
22) Маврикий Республикасы;
23) Португалия ... ... ... ... ... ... Республикасы;
25) Мальта Республикасы;
26) Маршалл аралдары Республикасы;
27) Монако Княздығы;
28) Мьянма Одағы;
29) Науру Республикасы;
30) Нидерланды (Аруба аралының аумағы және ... ... ... ... бөлігінде ғана);
31) Нигерия Федеративтік Республикасы;
32) Жаңа Зеландия (Кук және Ниуэ ... ... ... ... ... Араб ... (Дубай қаласының аумағы бөлігінде ғана);
34) Палау Республикасы;
35) Панама Республикасы;
36) Самоа Тәуелсіз Мемлекеті;
37) Сейшель аралдары Республикасы;
38) Сент-Винсент және Гренадины ... ... және ... ... ... ... мен Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі (мынадай аумақтары ... ... ... ... ... аралдары;
Гибралтар;
Кайман аралдары;
Монтсеррат аралы;
Теркс және Кайкос аралдары;
Мэн аралы;
Норманд аралдары ... ... ... ... ... ... Құрама Штаттары (Американдық Виргин аралдарының, Гуам аралының және Пуэрто-Рико Достастығы аумақтары бөлігінде ғана);
43) Тонга Корольдігі;
44) ... ... ... ... ... & Poor's ... дан ... тәуелсiз рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттіктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар елдердiң орталық банктеріндегі салымдар
150
82
StaNdard & Poor's ... дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар халықаралық қаржы ұйымдарындағы салымдар
150
83
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан ... ... ... бар ... басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар және тиiстi рейтинг бағасы жоқ резидент емес ұйымдардағы (банктің еншілес ... емес ... ... ... ... ... көрсетілген шетел мемлекеттерінің аумағында тіркелген Қазақстан Республикасының резидент емес-ұйымдарындағы салымдар:
1) Андорра Княздығы;
2) Антигуа және Барбуда Мемлекеті;
3) Багам аралдары ... ... ... ... ... Белиз Мемлекеті;
7) Бруней Даруссалам Мемлекеті;
8) Вануату Республикасы;
9) ... ... ... ... ... Республикасы;
12) Доминика Республикасы;
13) Индонезия Республикасы;
14) Испания (Канар аралдарының ... ... ... Кипр ... ... Халық Республикасы (Аомынь (Макао) және Сянган (Гонконг) арнайы әкімшілік аудандарының аумақтары бөлігінде ғана);
17) Ислам Федеральдық Республикасы Комор аралдары;
18) Коста-Рика ... ... ... ... аумағы бөлігінде ғана);
20) Либерия Республикасы;
21) Лихтенштейн Княздығы;
22) Маврикий Республикасы;
23) Португалия (Мадейра аралдарының аумағы бөлігінде ғана);
24) Мальдив Республикасы;
25) Мальта Республикасы;
26) ... ... ... ... ... Мьянма Одағы;
29) Науру Республикасы;
30) Нидерланды (Аруба аралының аумағы және Антиль аралдарының тәуелді аумақтары бөлігінде ғана);
31) Нигерия Федеративтік Республикасы;
32) Жаңа Зеландия (Кук және Ниуэ ... ... ... ... ... Араб ... ... қаласының аумағы бөлігінде ғана);
34) Палау Республикасы;
35) Панама Республикасы;
36) Самоа Тәуелсіз Мемлекеті;
37) Сейшель ... ... ... және ... Мемлекеті;
39) Сент-Китс және Невис Федерациясы;
40) Сент-Люсия Мемлекеті;
41) Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі ... ... ... ... ... ... Виргин аралдары;
Гибралтар;
Кайман аралдары;
Монтсеррат аралы;
Теркс және Кайкос аралдары;
Мэн аралы;
Норманд аралдары (Гернси, ... ... ... аралдары);
42) Америка Құрама Штаттары (Американдық Виргин аралдарының, Гуам аралының және Пуэрто-Рико Достастығы аумақтары бөлігінде ғана);
43) Тонга ... ... ... ... ... Республикасы
200
84
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан төмен борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар және ... ... ... жоқ ... емес ұйымдардың (банктің еншілес резидент емес банктерінің дебиторлық берешегінен басқа) дебиторлық берешегi
150
84-1
Төменде көрсетілген шетел мемлекеттерінің аумағында тіркелген Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Андорра Княздығы;
2) Антигуа және Барбуда Мемлекеті;
3) Багам аралдары Достастығы;
4) Барбадос ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеті;
8) Вануату Республикасы;
9) Гватемала Республикасы;
10) Гренада Мемлекеті;
11) Джибути Республикасы;
12) Доминика Республикасы;
13) Индонезия Республикасы;
14) Испания (Канар аралдарының аумағы бөлігінде ғана);
15) Кипр ... ... ... Республикасы (Аомынь (Макао) және Сянган (Гонконг) арнайы әкімшілік аудандарының аумақтары бөлігінде ғана);
17) Ислам Федеральдық Республикасы Комор аралдары;
18) ... ... ... ... ... ... ... ғана);
20) Либерия Республикасы;
21) Лихтенштейн Княздығы;
22) Маврикий Республикасы;
23) Португалия (Мадейра аралдарының аумағы бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... Республикасы;
27) Монако Княздығы;
28) Мьянма Одағы;
29) Науру Республикасы;
30) Нидерланды (Аруба ... ... және ... ... ... аумақтары бөлігінде ғана);
31) Нигерия Федеративтік Республикасы;
32) Жаңа Зеландия (Кук және Ниуэ ... ... ... ... Біріккен Араб Әмірлігі (Дубай қаласының аумағы бөлігінде ғана);
34) Палау Республикасы;
35) Панама Республикасы;
36) Самоа Тәуелсіз Мемлекеті;
37) Сейшель аралдары Республикасы;
38) Сент-Винсент және ... ... ... және ... ... ... Мемлекеті;
41) Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі (мынадай ... ... ... ... ... ... аралдары;
Гибралтар;
Кайман аралдары;
Монтсеррат аралы;
Теркс және Кайкос аралдары;
Мэн аралы;
Норманд аралдары (Гернси, Джерси, Сарк, Олдерни аралдары);
42) Америка Құрама Штаттары ... ... ... Гуам ... және Пуэрто-Рико Достастығы аумақтары бөлігінде ғана);
43) Тонга Корольдігі;
44) Филиппин Республикасы;
45) Шри-Ланка Демократиялық Республикасы
200
85
StaNdard & Poor's ... дан ... ... ... бар ... ... ... агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар елдердiң орталық үкіметтерi шығарған бағалы қағаздар
150
86
StaNdard & Poor's агенттiгiнiң дан ... ... ... бар ... ... ... ... бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар елдердiң жергiлiктi билiк органдары шығарған бағалы қағаздар
150
87
StaNdard & Poor's ... дан ... ... ... бар ... ... рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi рейтингi бар ... ... ... ... бағалы қағаздар
150
88
StaNdard & Poor's агенттiгінiң дан төмен борыштық рейтингi бар немесе басқа рейтинг агенттiктерiнiң бірiнiң осыған ұқсас деңгейдегi ... бар және ... ... ... жоқ ... емес ... (банктің еншілес резидент емес банктері шығарғандардан басқа) шығарған ... ... ... ... мемлекеттерінің
аумағында тіркелген Қазақстан Республикасының резидент емес-ұйымдары шығарған бағалы қағаздар:
1) Андорра Княздығы;
2) ... және ... ... ... аралдары Достастығы;
4) Барбадос Мемлекеті;
5) Бахрейн Мемлекеті;
6) Белиз Мемлекеті;
7) Бруней Даруссалам Мемлекеті;
8) Вануату Республикасы;
9) ... ... ... ... ... Республикасы;
12) Доминика Республикасы;
13) Индонезия Республикасы;
14) Испания (Канар аралдарының аумағы бөлігінде ғана);
15) Кипр ... ... ... ... ... (Макао) және Сянган (Гонконг) арнайы әкімшілік аудандарының аумақтары бөлігінде ... ... ... Республикасы Комор аралдары;
18) Коста-Рика Республикасы;
19) Малайзия (Лабуан анклавының аумағы бөлігінде ғана);
20) Либерия Республикасы;
21) Лихтенштейн Княздыгы;
22) Маврикий Республикасы;
23) ... ... ... ... бөлігінде ғана);
24) Мальдив Республикасы;
25) Мальта Республикасы;
26) Маршалл аралдары Республикасы;
27) Монако Княздығы;
28) Мьянма ... ... ... ... ... аралының аумағы және Антиль аралдарының тәуелді аумақтары ... ... ... ... ... Жаңа ... (Кук және Ниуэ аралдарының аумақтары бөлігінде ғана);
33) Біріккен Араб Әмірлігі (Дубай қаласының аумағы ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз Мемлекеті;
37) Сейшель аралдары Республикасы;
38) Сент-Винсент және Гренадины ... ... және ... ... Сент-Люсия Мемлекеті;
41) Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның Біріккен ... ... ... ... ... ... аралдары;
Британдық Виргин аралдары;
Гибралтар;
Кайман аралдары;
Монтсеррат аралы;
Теркс және Кайкос аралдары;
Мэн аралы;
Норманд аралдары (Гернси, ... ... ... аралдары);
42) Америка Құрама Штаттары (Американдық Виргин аралдарының, Гуам аралының және Пуэрто-Рико Достастығы аумақтары бөлігінде ғана);
43) Тонга Корольдігі;
44) Филиппин Республикасы;
45) ... ... ... ... ұсталынатын және Standard & Poor's агенттiгiнің -дан дейiнгі кредиттік рейтингi немесе ... ... ... ... ... ... ... рейтингi немесе Standard & Poor's агенттiгiнің ұлттық шәкілі бойынша -дан ... ... ... ... ... ... агенттіктерінің бірінің ұлттық шәкілі бойынша осыған ұқсас деңгейіндегі рейтингі бар секьюритилендіру позициялары
350
89
V-тәуекел ... ... ... ... ... ... 3
Банктердің өтімділіктің пруденциалдық нормативтерін орындауы
Қосымша 3
Банктердің топтары бойынша алғанда маржа және спрэд
Ескерту:
1) Кредиттер ... ... ... - ... ... ... кредиттер бойынша пайыздық кірістер сомасының кредиттер бойынша орташа ... ... ... ... ... ... - ... салымдар бойынша пайыздық шығыстардың депозиттер бойынша орташа позицияға қатынасы;
3) Кредиттер және депозиттер бойынша орташа позиция - ... ... және ... ... ... ... және аяғындағы позициялардың орташа мәні;
4) Әлемдік спрэд - Шығыс Еуропаның, Оңтүстік Шығыс Азияның, Латын ... ... ... (21 ел) ... мен ... ... анықтамалық мөлшермелер арасындағы орташа мән.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан кәсіпорындарындағы инновациялық даму стратегиясы және «Атырау - нан» ЖШС-нің инновациялық-инвестициялық жоба капитал салымдары мен экономикалық тиімділігін анықтау64 бет
Құрылыс материалдар өндірісінен шаң,газ тастамаларды тазалау технологиясын және қоршаған ортаға тастамаларды нормалау79 бет
Басқарушылық қызметтегі (Менеджменттегі) келіспеушіліктер4 бет
«ТемірБанк» қызметіндегі тәуекелділік32 бет
«Қаржылық тәуекелділік және оның фирма қызметіне әсер етуі»6 бет
Астық-түйірді сақтау кезінде тәуекелді басқару3 бет
Аудиторлық тәуекелділік16 бет
Аудиторлық тәуекелділік туралы18 бет
Ақпараттық менеджменттегі ақпараттық технологиялар курсынан: Бизнестегі эксперттік жүйелер12 бет
Банк тәуекелдіктерді тиімді басқару жүйесі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь