«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 Екінші деңгейлі банктердің несиелік тәуекелін басқарудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.1 Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін басқарудың экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Несиелік тәуекелді басқару жүйесін ұйымдастыру ерекшеліктері ... ... ... ... 14
1.3Несиелік тәуекелді минимизациялау арқылы банктің оңтайлы несиелік портфелін құру және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

2 «ЦентрКредит Банкі» АҚ мәліметтері негізінде несиелік тәуекелді басқаруды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.1 «ЦентрКредит Банкі» АҚ несиелік портфелін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.2«La Reviera» ЖШС мысалында «ЦентрКредит Банкі» АҚ заңды тұлғаны несиелеу барысында пайда болатын несиелік тәуекелін бағалау ... ... ... ... ... ... .42

3 Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелді басқару мен оны жою жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
3.1 «ЦентрКредит Банкі» АҚ несиелік тәуекелді басқару жүйесінің құрылымы мен негізгі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
3.2 Екінші деңгейлі банктерде несиелік тәуекелді басқару жүйесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71
Кіріспе

«Қазақстандық банктер өз кезегінде өзінің мақсатын орындауға және нақты экономика секторының несиелік ресурстарға деген қажеттілігін қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ретте қаржылық жүйеге бақылауды әлсіретуге болмайды, банктерді проблемалық несиелерден тазарту және қорландыру мәселелерімен тығыз айналысу қажет» «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты Қазақстан Республикасының Президенті – елбасы Н. Ә. Назарбаев жолдауынан. [1]
Екінші деңгейлі банктердің коммерциялық қызметі тәуекелмен тығыз байланысты болады. Себебі, табыс табуға бағытталған кез келген әрекет тәуекелмен қатар жүреді. Банктердің тәуекелді басқару саясатын қалыптастыру барысында тәуекелдердің ішінде несиелік тәуекелге аса назар аударылады. Себебі, банктік қызметтің көп фунционалды саласында – несиелеу ең табысты операциялардың бірі. Оларды реттеу болашақта мүмкін болатын жоғалтулардың алдын алып, пайда болған. Алған шығындардың орнын толтыруда және банктің қалыпты әрі табысты қызметін қамтамасыз етуде маңызға ие. Ал коммерциялық банктің несиелік тәуекелін реттеудің негізгі зор және ең маңызды тетігі болып несиелік тәуекелді басқару саналады.
Несиелік тәуекел – бұл банктік қарыз бойынша қарыз алушынының төлемдерді мерзімінен кешіктіру немесе төлемеу (қайтармау) ықтималдығынан туындайтын тәуекел болып табылады. Несиелік тәуекел, яғни несиелік келісімде көрсетілген шарттарға сәйкес пайыздық төлемдерді жүзеге асыра алмауы немесе несиенің негізгі қарыз сомасын төлемеу қаупі банктік қызметтің ажырамас бөлігі болып табылады.
Қаржылық қызмет саласындағы, банк саласында заманауи озық инновацияларға қарамастан, несиелік тәуекел, несиелік тәуекелді басқару жүйесін жетілдіру әлі күнге дейін банктің негізгі шешетін мәселесі болып табылады. Банктің баланстық есептері мен тәуекелді басқару саясаты мазмұнының 80%-ы тәуекелді басқарудың осы қырына арналған.
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Екінші деңгейлі банктердің жүзеге асыратын операцияларының арасында несие беру басыңқы үлеске ие. Жыл сайын несиелік өнім түрлерінің әртүрлілігінің артуы, бөлшек несиелерге деген сұраныстың көбеюі несиелік тәуекелді басқару жүйесінің банктік саясаттың маңызды бөлігі екенін айқындай түсті. Несиелік қоржынның құрамындағы үмітсіз несиелер үлесінің жоғары болуы, сәйкесінше туындайтын несиелік тәуекел деңгейінің артуымен банктер үшін несиелік тәуекелді тиімді басқарудың үлгісін жетілдіру мақсатын қойды. Отандық екінші деңгейлі банктер үшін құбылмалы экономикада орын алатын өзгерістерге икемді, халықаралық тәжірибені ескеретін, бір – бірімен тығыз жұмыс істейтін элементтерді кіріктіретін несиелік тәуекелді басқару жүйесін ұйымдастыру міндеті тұр. Сондықтан, қазіргі банктік жүйедегі несиелік тәуекелді басқару жүйесін қарастыру, оның кемшіліктерін анықтау мен басқаруды жетілдіру жолдарын қарастыру өзекті болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты – несиелік тәуекелді басқару жүйесі ұғымын қарастыру, «ЦентрКредит Банкі» АҚ несиелік тәуекелді басқару (credit risk management) моделімен, құрылымы мен ерекшеліктерімен, әдістерімен танысу, несиелік тәуекелді басқару әдістері мен оларға әсер ететін факторларды анықтау, талдау және несиелік тәуекелді басқару жүйесін жетілдіру жолдарын қарастыру.
Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер қойылып отыр:
- несиелік тәуекел экономикалық терминіне айқындау, несиелік тәуекелдің экономикалық мәні мен мазмұнын анықтау;
- несиелік тәуекелді басқару элементтерін, әдістері мен ерекшеліктерін қарастыру;
- екінші деңгейлі банктердің несиелік қоржынының сапасын бағалау және талдау;
- «ЦентрКредит Банкі» АҚ-ның несиелік портфеліне талдау жүргізу;
- Заңды тұлғаға несие беру үдерісі барысында пайда болатын несиелік тәуекелдерді талдау;
- Екінші деңгейлі банктерде несиелік тәуекелді басқару жүйесін жетілдіру жолдарын анықтау.
Диплом жұмысын жазу барысында несиелеу барысында банкте пайда болатын несиелік тәуекелдер мен оларды басқару, субьектісі ретінде – «ЦентрКредит Банкі» АҚ алынды.
Әдістемелік негіз ретінде Қазақстан Республикасының «Банк және банктік қызмет туралы» заңы, отандық және ресейлік авторлардың тәуекел тақырыбында жазылған оқулықтары мен оқу құралдары, «ЦентрКредит Банкі» АҚ несиелік тәуекелді басқару саясаты мен несиелік басқару аясындағы өзге де құжаттамалары, банктік секторды қадағалау органдарының ресми сайттарында жарияланған ақпараттар алынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан 2050 Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты жолдауы, 2012ж
2. Хамитов Н.Н Банк ісі: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2009. – 216 Беркінбаева Н.Т., Сыздыкова К.Т. Банк жүйесінің тәуекелдерін басқару. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, 2009 ж.
3. Керімбекова Н.Н. « Банктік тәуекелдер және оны басқару», 2013 ж. Адматы
4. Жоламанова М.Т. «Ақша, несие, банк», 2012ж. Алматы
5. Банктік қадағалау бойынша Базель комитетінің «Пайыздық тәуекелдерді басқару және бақылау қағидалары» («Principles for the Management and Supervision of Interest Rate Risk»), 2008.
6. Кубышкина И. Ю. Перспективы внедрения международных стандартов по оценке риска ликвидности Базель III в Казахстане // Молодой ученый. — 2013. — №2. — С. 152-157
7. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының тәуекелдерді басқару бойынша ішкі шектерді орнату, есептеу және мониторингтеу бойынша қосымшасы, 2013ж.
8. Бекбенбетова Б. Банк менеджменті. Оқу құралы. – Түркістан. ХҚТУ-нің Тұран баспаханасы, 2009 – 152 б.
9. Базель 2: Капиталды және капитал стандарттарын өлшеудің халықаралық конвергенциясы: Нақтыланған нұсқамалық әдісдер. – Банк международных расчетов, 2009. – 266 с.
10. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының тәуекелдерді басқару бойынша ішкі шектерді орнату, есептеу және мониторингтеу бойынша қосымшасы
11. Грюнинг Х. Ван, Брайович Братанович С. Анализ банковских рисков. Система оценки корпоративного управления и управления финансовым риском / Пер. с англ. – М.:Изд. «Весь мир», 2004. – 304 с
12. Лисак Б. Жүйелі тәсіл негізінде банктің операциондық тәуекелін бағалацужәне басқару. // «Учет и финансы», №6 - 2010
13. Нурсейтова Р.А., Чиркеева Л.А. Несиелік қоржын диверсификациясы – Мақала: Алматы, 2009 ж. .
14. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының ресми сайты – http://www.bcc.kz
15. Смена лидера. Рэнкинг крупнейших банков РК по итогам февраля 2014г.// www.kursiv.kz
16. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау Комитетінің ресми сайты – http://www.afn.kz.
17. Девальвация будет способствовать повышению кредитных рисков в банковском секторе// www.kapital.kz
18. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми сайты – http://www.nationalbank.kz.
19. «ЦентрКредит Банкі» АҚ 2013 жылғы шоғырландырылған қаржылық есептілігі
20. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының 2011-2013 жылдар аралығындағы консолидацияланған қаржылық есептілігі.
21. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының тәуекелдерді анықтау бойынша қосымшасы
22. «Алматы өңірлік қаржы орталығының Рейтингтік агенттігі» Акционерлік Қоғамының «Қазақстанның банктік секторына шолу» бюллетеньдері – 2011–2013 жж.
23. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының тәуекелді басқару саясаты
24. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының тәуекелдерді басқару бойынша ішкі шектерді орнату, есептеу және мониторингтеу бойынша қосымшасы
25. Банктердің несиелік қоржындарының сапасын бағалай және салыстыру әдістемесі. – «Банковский вестник» журналы – Украина:Листопад, 2008 ж.
26. Исахова П.Б. «Дағдарыс жағдайындағы ҚР қаржы нарығындағы тәуекелдер ролі». ҚазҰУхабаршысы. Экономика сериясы 2009 жыл
27. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 б.
28. Бекбенбетова Б. Банк менеджменті. Оқу құралы. – Түркістан. ХҚТУ-нің Тұран баспаханасы, 2007 – 152 б.
29. Беркінбаева Н.Т., Сыздыкова К.Т «Банк жүйесінің тәуекелдерін басқару» Костерина Т.М. Несиелік саясат және несиелік тәуекелдер / Мәскеу қаржы-өндірістік академиясы – М.: МФПА, 2009. - 104 с.
30. Нурсейтова Р.А., Чиркеева Л.А. Несиелік қоржын диверсификациясы – Мақала: Алматы, 2009 ж. .
31. «ЦентрКредит Банкі» Акционерлік Қоғамының Мәселелік несиелермен жұмыс істеу ережесі.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе..........................................................................................................................5
1 Екінші деңгейлі банктердің несиелік тәуекелін басқарудың теориялық негіздері.......................................................................................................................7
1.1 Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқару жүйесін ұйымдастыру ерекшеліктері................14
1.3Несиелік тәуекелді минимизациялау арқылы ... ... ... ... құру және бағалау...................................................................................26
2 АҚ мәліметтері негізінде несиелік тәуекелді басқаруды талдау.....................................................................................................31
2.1 АҚ ... ... ... ЖШС ... АҚ ... ... ... барысында пайда болатын несиелік тәуекелін бағалау.........................42
3 Коммерциялық банктердің несиелік ... ... мен оны жою ... АҚ ... ... басқару жүйесінің құрылымы мен негізгі мәселелері...............................................................................................51
3.2 Екінші деңгейлі банктерде несиелік тәуекелді басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... мемлекеттің жаңа саяси бағыты Қазақстан Республикасының Президенті - ... Н. Ә. ... ... ... деңгейлі банктердің коммерциялық қызметі тәуекелмен тығыз байланысты болады. Себебі, ... ... ... кез ... әрекет тәуекелмен қатар жүреді. Банктердің тәуекелді басқару саясатын қалыптастыру барысында тәуекелдердің ішінде несиелік тәуекелге аса назар аударылады. ... ... ... көп фунционалды саласында - несиелеу ең табысты операциялардың бірі. Оларды реттеу болашақта мүмкін болатын жоғалтулардың алдын алып, пайда ... ... ... ... ... және банктің қалыпты әрі табысты қызметін қамтамасыз етуде маңызға ие. Ал коммерциялық банктің несиелік тәуекелін реттеудің ... зор және ең ... ... ... ... тәуекелді басқару саналады.
Несиелік тәуекел - бұл банктік қарыз бойынша қарыз алушынының төлемдерді мерзімінен кешіктіру немесе төлемеу (қайтармау) ықтималдығынан ... ... ... ... Несиелік тәуекел, яғни несиелік келісімде көрсетілген шарттарға сәйкес пайыздық төлемдерді жүзеге асыра алмауы немесе несиенің негізгі ... ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады.
Қаржылық қызмет саласындағы, банк саласында заманауи озық инновацияларға қарамастан, несиелік тәуекел, несиелік тәуекелді басқару ... ... әлі ... ... ... негізгі шешетін мәселесі болып табылады. Банктің баланстық есептері мен тәуекелді басқару саясаты мазмұнының 80%-ы тәуекелді басқарудың осы қырына арналған.
Диплом жұмысы ... ... ... деңгейлі банктердің жүзеге асыратын операцияларының арасында несие беру басыңқы үлеске ие. Жыл сайын ... өнім ... ... ... ... ... деген сұраныстың көбеюі несиелік тәуекелді басқару жүйесінің ... ... ... ... екенін айқындай түсті. Несиелік қоржынның құрамындағы үмітсіз несиелер үлесінің жоғары болуы, сәйкесінше туындайтын несиелік ... ... ... ... үшін ... ... ... басқарудың үлгісін жетілдіру мақсатын қойды. Отандық екінші деңгейлі банктер үшін ... ... орын ... ... ... ... ... ескеретін, бір - бірімен тығыз жұмыс істейтін элементтерді кіріктіретін несиелік тәуекелді ... ... ... ... тұр. ... ... ... жүйедегі несиелік тәуекелді басқару жүйесін қарастыру, оның кемшіліктерін анықтау мен басқаруды жетілдіру жолдарын қарастыру өзекті болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты - ... ... ... ... ұғымын қарастыру, АҚ несиелік тәуекелді басқару (credit risk ... ... ... мен ... ... ... несиелік тәуекелді басқару әдістері мен оларға әсер ететін факторларды ... ... және ... ... ... ... жетілдіру жолдарын қарастыру.
Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер қойылып отыр:
* несиелік тәуекел экономикалық терминіне айқындау, несиелік ... ... мәні мен ... анықтау;
* несиелік тәуекелді басқару элементтерін, әдістері мен ерекшеліктерін қарастыру;
* екінші деңгейлі банктердің несиелік ... ... ... және ... АҚ-ның несиелік портфеліне талдау жүргізу;
* Заңды тұлғаға несие беру үдерісі ... ... ... несиелік тәуекелдерді талдау;
* Екінші деңгейлі банктерде несиелік ... ... ... ... ... ... жұмысын жазу барысында несиелеу барысында банкте пайда болатын несиелік тәуекелдер мен оларды басқару, ... ... - АҚ ... негіз ретінде Қазақстан Республикасының заңы, отандық және ресейлік авторлардың тәуекел тақырыбында жазылған оқулықтары мен оқу ... АҚ ... ... ... ... мен ... басқару аясындағы өзге де құжаттамалары, банктік секторды қадағалау органдарының ресми сайттарында ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелін басқарудың теориялық негіздері.
1.1 Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін басқарудың ... ... ... және жеке ... несиелеу бойынша қызметі несиелік тәуекелмен тығыз байланысты. Несиелік тәуекел банкпен қарыз ... ... беру ... шешім қабылдаған сәттен бастап туындап, борышкердің банк алдындағы қарызын өтеген мерзімге дейін болады. Несиелік тәуекел ұғымын қарастырмас ... ... ... ұғымына тоқталып кеткен жөн.
Тәуекел - шаруашылық - өндірістік немесе қаржылық қызмет барысында табысты ... алып ... ... жағдайдың пайда болу ықтималдығы. Банктік тәуекел деп - кез ... ... ... ... банктің болжаусыз қолайсыз жағдайлардың салдарынан зиян шегуін сипаттайды.Тәуекел банктің берген ... ... ... ... ... ресурстық базасы жеткіліксіз болғанда, жалпы міндеттемелері бойынша жауап беру мүмкіндігі азайған жағдайларда пайдасынан айырылып қалу ықтималдығын ... ... ... - ... ... ... ... несиесі бойынша қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара ... ... ... зиян шегуін сипаттайды. [2]
Банктердің тәуекелді басқару саясатын қалыптастыру ... ... ... ... тәуекелге аса назар аударылады. Себебі, банктік қызметтің көп фунционалды саласында - несиелеу ең табысты операциялардың бірі. Оларды реттеу ... ... ... жоғалтулардың алдын алып, пайда болған. Алған шығындардың орнын толтыруда және банктің қалыпты әрі ... ... ... ... банк үшін зор ... ие. Ал ... банктің несиелік тәуекелін реттеудің негізгі және ең маңызды тетігі болып несиелік тәуекелді басқару саналады.
Кез-келген банктің ... ... ... берген несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне алып келеді. Несиелік тәуекелді минимизациялау несиелік ... ... ... ... ...
Несиелік тәуекел қарыз алушының банктен алған ... ... ... ... оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды.
Банктің несиелік тәуекелі - ... ... ... ... ... тәуекел және несиелік келісім - шарттың ... ... ... ... ... несиені қайтару бойынша өз міндеттемелерін уақытылы және толық көлемде өтемеуімен байланысты болады. Несиелік тәуекелді болдырмау үшін ... ... ... ... жоғары болуы тиіс, қарыз алушының қаржылық жағдайына, оның несиені қайтару қабілетіне бақылау жасап отыру қажет.Несиелік тәуекел - қарыз ... ... ... ... ... ... немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара ... ... ... зиян шегуін сипаттайды.
АҚ несиелік тәуекелді басқару саясаты құжатында несиелік тәуекелге мынадай анықтама беріледі: ... ... ... да бір ... әсер ету ... ... ... Пайда болу көзіне қарай несиелік тәуекелге әсер ... ... ішкі және ... болып бөлінеді.
Ішкі сипатқа ие факторлар банктің ішкі ортасына байланысты болады. ... ... әсер ... ішкі факторларға жатады:
* Банк стратегиясы;
* Несиелеу үдерісін ... ... пен ... Персонал.
Несиелеу тәуекелдері
Сыртқы(жүйелі)
Ішкі(жүйелі емес)
Мемлекеттік
Саяси
Макроэкономикалық
Инфляциялық
Салалық
Аймақтық
Заңнаманың өзгерісі
Есептік пайыздық (қайта қаржыландыру) ставкасының өзгеруі
Әлеуметтік
Қарыз алушы
Алаяқтық
Ағымдағы қызметінің тиімділігі
Міндеттемелерді орындамау
Қарызды ... ... оның ... ... стратегия
Несиелік саясат
Баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша
Кадрлық
Операциондық
Теріс пайдаланушылық
Құрылымдық
Сурет 1. Несиелік тәуекелдердің жіктелуі
Алынған көзі. Бекбенбетова Б. , 2007ж [28] ... ... ... ... ... үлкен табыс алуға ұмтылыс болып табылады. Бұл орайда, ... ... ... ... ... ... Банк ... тәуекелділік - бұл белгілі бір
оқиға орын алған ... ... ... ... ... барлық банк тәуекелдігін банктің ішкі және сыртқы ортасына қатынасының көрінісі бойынша бөлуге болады. Бұл белгілер банк тәуекелділігінің үлкен ... тән және ... ... ... ... ... бар болуына және банк тәуекелділігінің пайда болуының ішкі себебіне байланысты.
Сыртқы тәуекелділікке банктің және оның клиенттерінің қызметі тікелей байланысты емес ... ... ... ... ... көптеген факторлар әсер етеді - демографиялық, саяси, географиялық, экономикалық, әлеуметтік және т.б.
Ішкі тәуекелділік - бұл ... ... оның ... немесе оның контрагенттерінің қызметтерімен шарттасылған тәуекелділік.Олардың деңгейіне банк басшылығының іскерлік белсенділігі, дұрыс стратегия мен тактиканы таңдауы және т.б әсер ... және ... ... ... тәуелсіз банк тәуекелділігінің барлық түрлерін пайда болу уақыты мен тәуекелділік дәрежесі бойынша болуге болады.
Уақыты бойынша тәуекелділік ретроперспиктивалы, ағымдағы және ... ... ... ... бөлу, ретросперспиктивалы тәуекелдікті сараптап, ағымдағы және перспективалы тәуекелділіктің дәл алдын алу үшін қажет.
Банк тәуекелдігінің дәрежесі, (көлемі) бойынша ... ... және ... деп ... ... тәуекелдігін айқындап және зерттеп, банктер өз қызметінде бір ғана ... ... ... ... болу ... және уақытымен, банк қызметіне өз әсерімен бір-бірінен ерекшеленетін түрлі тәуекелдіктердің барлық ... ... ... есте ... және оларды жиынтықтап қарау керек.
Тәуекелдіктің бір ғана ... ... ... ... тәуекелділік түрлерін өзгертуді туындатады. Мұның барлығы, әрине, нақтылы тәуекелділік ... ... ... таңдауды қиындатады және оны оңтайландыру бойынша шешім қабылдау көптеген басқа тәуекелдік факторларға терең талдау жасауға ... ... ... ... ... ... Валюта
* Құқық
* Әлеуметтік
* Табиғат апатының тәуекелділігі (форс-мажор жағдайы) .
Елдің тәуекелділігі. Шетелдік капиталдың қатысуымен құрылған барлық ... мен ... бар банк ... банк ... осы ... ... Бұл тәуекелдік банктер мен банк мекемелерінің қызметін интернационалдаумен тікелей байланысты,контрагент ... ... ... ... ... ... Негізінен қаржылық жай күйін және шетелдік контрагенттің тұрақтылығын қате бағалауға жол беріледі.
Бұл тәуекелдікті ... ... ... ... - ... және саяси тәуекелдікті қамтитын өте күрделі тәуекелділік сияқты көптеген факторлар назарға алынады.Экономикалық тәуекелдікті бағалау, әдетте, ұлттық статистика ... ... ... ... ... ... белгісі оны есептеу мен сараптаудағы күрделілігінде болып ... ... оны ... үшін ... ... жоғары, икемді және шынайы дерек қорын құру ... ... ... валютаның ұлттық валютаға қатысы бойынша бағамы өзгеруінің, сондай-ақ оларды негізгі валютаға конвертациялау кезінде шет елден алынған табыс құны өзгеруінің қолайсыз ... ... ... ... ... түрлі валюта нарығында бағамдарының сәйкессіздігі немесе уақыттың түрлі монеталарындағы валюта бағамының айырмасы есебінен алып-сатарлық табыс алуға әрекет ететін банктердің яғни, ... ... ... ... ... ... ... жоғары.
Валюта тәукелдігі деңгейін банк мынадай:
* Валюта фьючерстерінің көмегімен хеджирлеу;
* Несие келісімшартына қорғау ... ... ... ... ... ұлттық валютаны таңдау;
* тактикасын пайдалану іс-қимылдарымен төмендете алады.
Құқық банк тәукелдігі банк ... ... ... ... ... ... жағдайда, сондай-ақ белгілі бір банк операцияларының заңнамалық регламенттелуінің жоқтығы кезінде пайда болады.
Әлеуметтік тәуекелдік халық арасындағы табыстың тең бөлінбеуінен, ықтимал ... ... ... жанжалдан туындайды.
Табиғат апатының тәуекелдігі немесе форс-мажор жағдайы деп аталады. Ол дүлей табиғат ... бар ... жоқ ... және оған ... салаларға және мемлекет тарапынан түрлі шектеулерге тәуелді.
Сыртқы тәуекелдік елдің сыртқы борышының ІЖӨ-ге, сыртқы борыштың экспортқа қызмет көрсетуі көлеміне, шетелдік резервтердің ... ... ... ... ... және т.б қолайсыз ара салмағы кезінде пайда болады.
Ішкі тәуекелдікті олардың банк түрі мен ерекшелігіне, оның қызметінің (оның операцияларының) сипатына және банк ... ... мен ... қатысы бойынша бөлуге болады. Негізгі ішкі тәуекелдікті және оларды азайту тәсілдерін қарастырамыз.
Сыртқы сипатқа ие ... ... ... ... ... ... ... Контаргент тәуекелі - қарыз алушымен өзінің міндеттемелерін орындамау ... ... ... - ... ... қолайсыз өзеруі тәуекелі (нарықта пайда болатын валюталық, пайыздық, бағалық ... ... ... - ... ... ... ... пайда болатын тәуекел;
* Аймақтық тәуекелдер - мемлекеттің жеке экономикалық аймақтары деңгейінде ... ... ... ... тәуекелдер (жеке аймақтың экономикалық, саяси, заңнамалық, экономикалық және т.б. тәуекелдерін кіріктіреді);
* Экономикалық тәуекелдер - экономиканың даму деңгейіне, ... ішкі ... ... ... ... мен ... ішкі және ... қарызына байланысты туындайтын тәуекелдер (бизнесті мемлекеттік қолдаудың әлсіреуі, рынок конъюктурасының ... ... ... ... ... ... ... өсу қарқының тоқтауы және т.б.);
* Саяси тәуекелдер - ... ... ие, яғни ... және ... ... сондай - ақ өзге де мемлекеттік құрылымдардан таралатын форс - можорлық, реттелмейтін күштердің нәтижесінде пайда болатын ... ... ... ... ... ... ... іс - қимылдар, төтенше жағдай, тауарларды енгізу мен шығаруды шектеу, т.б.).
* Табиғи тәуекелдер - ... ... ... ... ... ... ... сыртқы факторларға әсер ете алмайды, тек оларды бағалап, төмендету бойынша іс - шараларды қолдана алады.[2]
Несиелік тәуекелдер ... ... ... ... ... тәуекелі) және қоржындық тәуекел (несиелік қоржын тәуекелі) болып бөлінеді. ... ... ... қарыз алушымен банк алдындағы міндеттемесін уақытылы өтемеу ... ... ... ... ... ... ... мен сыйақыны төлемеуі, дефолттың қалыптасуы, қарыз алушының несиелік рейтингінің ... ... ... және ... ... ... ... жағдайда жоғалтылған табыс түріндегі шығындар.
Қоржындық несиелік тәуекелге банктің ссудалық қоржынының құнының төмендеуі және берілген ... ... ... ... ... ... болу ... байланысты тәуекелдері жатады.
Несиелік тәуекелді негізгі үш түрге бөлуге ... ... ... тәуекел;
- корпоративті тәуекел немесе компания тәуекелі;
- зайырлы немесе мемлекеттік тәуекел.
Несиелік тәуекелдерді былай топтастырады:
1) Факторлардың әрекет ету саласына қарай:
- Ішкі несиелік тәуекелдер;
- Сыртқы ... ... ... банк қызметі байланысына қарай:
- банк қызметіне байланысты несиелік тәуекелдер - ... банк ... ... ... болуы ықтимал тәуекелдерді айтамыз, мысалы, банк саласындағы заңнаманың өзгеруі;
- банк қызметіне байланыссыз несиелік тәуекелдер - ... ... ... ... болатын тәуекел, мысалы, үстіміздегі жылы болып өткен девальвация тек банк ... ғана ... ... ... ... әсерін тигізді;
3) Банк қызметіне әкелетін зияндылық дәрежесіне қарай:
-тікелей несиелік тәуекел;
- жанама несиелік тәуекел;
4) Несиелік операциялардың есеп алыну сипатына ... ... ... ... ... тыс ... тәуекелдер;
5) Пайда болу ауқымына қарай:
- іргетастық несиелік тәуекелдер, яғни активті және пассивті басқарумен айналысатын менеджерлердің қабылдайтын шешімдеріне байланысты;
- коммерциялық ... ... яғни банк ... ... ... ... жекеше несиелік тәуекелдер, яғни несиелік өнім, қызмет, операцияларға, қарыз алушыларға немесе өзге де контрагенттерге байланысты.
6) Басқару сипатына қарай:
- тікелей ... ... яғни ... ... қатысты несиелік тәуекел;
- қоржындық несиелік тәуекел, яғни несиелік ... ... ... ... ... ... ... қауіпті салдарынан несиені және өзге де несиелік құралдардың қайтарылу, жүзеге асырылу, қадағалау мен ... ... ... ... ... болып табылады. Несиелік тәуекелді басқаруды жалпы шолу банк тәжірибесі мен саясатын ... ... ... ... ... ... ... қабылдау барысында қарыз алушының берген қаржылық ақпаратының нақтылығын анықтауы ... [4, 233 - 235 ... яғни ... ... ... ... ... өткен, яғни жалпы экономикалық жүйеге әсерін тигізетін тәуекелдер жатады. Ол тәуекелдерді ... банк әсер ете ... тек ... ... пайда болу ықтималдығын анықтай отырып, болашақта сыртқы тәуекелдердің деңгейін азайту бойынша шаралар қолдана алады.
Ішкі (жүйелі емес) тәуекелдерге банк, яғни ... ... ... және ... ... ... ... болатын тәуекелдерді айтамыз. Қарыз алушы тарапынан ағымдағы қызметінің табыстылығының төмендеуі, табыс көзінен айырылу, қарызды қамтамасыз ете алмау тәуекелдері ... банк ... ... ... тиімсіздігі, операциялық және құрылымдық, т.б. тәуекелдер болуы мүмкін.
Сонымен қатар, несиелік тәуекелдерді олардың пайда болу саласы мен қолдану ... ... ... ... ... және ішкі ... тәуекелдер.Тәуекелдің бұл түрлерін жанама әдістерге - мәмілелік және сақтандырушылық - назар аудара отырып, Қазақстанның банк жүйесінің жұмыс ... ... ... отырып сипаттауға болады.
Несиелік тәуекелдің ықтималды салдарының қауіптілігінен несиелерді, аванстарды, кепілдіктерді және ... да ... ... ... әкімшіліктендіру, қарау, бақылау, жүзеге асыру және қайтару ... ... ... жан-жақты талдауын жүргізу маңызды. Несиелік тәуекелдерді басқарудың жалпы шолуы өзіне банк саясаты мен ... ... ... ... талдау несиені беру жөнінде шешім қабылдағанда банкпен қолданылған, қарыз алушыдан алынған қаржылық ақпараттың айқындылығын да ... ... Әр ... бойынша тәуекелдер оларға өзгеру тән болғандықтан мерзімді түрде қайта бағаланудан өтуі тиіс. Несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... басқару жүйесі атқарады. Несиелік тәуекелді басқару жүйесі тәуекелді дұрыс басқару мен бағалаудың басты тетігі ... ... ... ... ... тәуекелді басқару банктің қызметі барысында пайда болатын тәуекелдерді анықтау, талдау, бақылау және азайту бойынша жұмыстарды ұйымдастыру мен ... ... ... және ... ішкі бақылау бөлімінің ұсыныстарын есепке ала отырып, тәуекелдің жеке түрлерін минимизациялау бойынша қосымша даярлайтын ... ... ... (тәуекелді басқару бөлімі) қызметі шеңберінде жүзеге асырылады.
Банктерде несиелік тәуекелді басқарудың негізгі ... ... ... ... ...
* ... ... шығындар мен шығын алып келетін жағдайларды болжамдау және оларды сандық өлшеу;
* тәуекелді қаржыландыру және ... ... ... ... барлық бөлімшелері бойынша тәуекелді бақылап отыру, тәуекелді басқару ... ... ... ... ... несиелік тәуекелді басқару құралдарының екі түрі қолданылуы мүмкін: жеке несие шеңберіндегі несиелік тәуекелді басқару және ... ... ... ... тәуекелді басқару (несиелер жиынтығы). Осы екі топтың әрқайсысы бойынша несиелік тәуекелдің пайда болуының алдын алатын құралдар мен пайда болған ... ... ... құралдарын ажыратады. Соңғысы активті (жоғалтуларды шектеу үшін қолданылады) және пассивті (шығындарды сақтандырумен байланысты) болуы мүмкін.
Активті құралдар ретінде қолданылады:
* Жеке ... ... ... ... ... тәуекелді шектеу (несиелік келісім-шартты бұзу барысында қамтамасыз етуді сату), ... бөлу ... ... орын ... ... тәуекелді бөлу келісім-шартта көрсетілсе және тәуекел мен қамтамасыз етілу сақтандырылса);
* ... ... ... ... ... (қызметтің нақты түрлері бойынша несиелеу шектері), несиелік қоржынды диверсификациялау (салалық белгілері бойынша), үмітсіз несиелерді ... ... ... ... ретінде қолданылады:
* Жеке несиелер бойынша несиелік тәуекелді басқаруда тәуекелді несие бойынша мөлшерлемеге қосады;
* Несиелік қоржынның несиелік тәуекелін басқаруда: ... ... ... ... резервтер құру, меншікті капитал резверін құру және несиелік қоржынның сапасына мониторинг.
Несиелік тәуекел банктердің банкроттығының басты себептерінің бірі болғандықтан, қадағалау органдары ... ... ... ... ... ... Халықаралық қаржылық нарықтарды қорғау мақсатында негізгі стандарттар несиелік тәуекелді басқаруға ұлттық тұжырымдамаларды ... ... ... келісімдерде де көрініс тапқан. Несиелік тәуекелді тиімді басқарудың негізінде несиелік ұйымда пайда болған және әлеуетті тәуекелдерді анықтау жатыр. ... ... ... келу ... бірі - ұйымның несиелік тәуекел бойынша ... ... мен ... тәуекелдерді бақылауға мүмкіндік беретін параметрлерді қолдану. Осы несиелік бақылау несиелік қоржынды жеткілікті диверсификациялауын қамтамасыз ететін саясат арқылы ... ... ... ... ... ... ... тәуекел - бұл несие алу бойынша келісім шарт талаптарына ... ... ... бойынша төлемдерді өтеу мерзімін кешіктіру немесе төлемеу (қайтармау) тәуекелі деп түсінеміз. Несиелік тәуекел, яғни несиелік келісімде көрсетілген шарттарға ... ... ... ... ... алмауы немесе несиенің негізгі қарыз сомасын төлемеу қаупі банктік қызметтің ажырамас бөлігі болып табылады, сондықтан да кез келген коммерциялық банк ... ... осы ... ... ... несиелік тәуекелді басқарудың тиімді жүйесін құру міндеті тұрады.
1.2 Несиелік тәуекелді басқару жүйесін ұйымдастыру ... ... ... ... ... құра отырып, банк несиелеу барысында пайда болуы ықтимал тәуекелдердің деңгейін төмендету мүмкіндігіне ие болады. Себебі, несиелік тәуекел мәнінің өзі кез ... ... ... несиелік тәуекел сипатының болуында.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесін құруда әрбір банк өзінің жеке тәжірибесі мен қызмет ету ... ... ... осы бағыттағы халықаралық тәжірибені де есепке алған жөн. Еуропа ... мен ... ... ... ... ... ... дамуда және несиелік тәуекелді басқару моделін жетілдіру бағытында қомақты қаржы жұмсалуда.
Несиелік тәуекелді басқару - ... ... ... болу ... ... бағытталған кешенді іс-шаралар жиынтығы.
Несиелік тәуекелді басқарудың негізгі міндеттері:
* тәуекелдің ... болу ... ... мүмкін болатын жоғалтулар көлемін бағалау;
* тәуекелді төмендету әдістерін және шығындардың орнын ... ... ... ... басқару шартты түрде келесі кезеңдерді біріктіреді:
* тәуекелді тану (ағымдағы тәуекелді анықтау);
* ... ... ... ... ... бойынша шараларды жүзеге асыру (тәуекелді реттеу);
* тәуекел мониторингі.
Несиелік тәуекелді басқару бойынша жүргізілетін шаралардың ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдің ауытқу себебін табуға және талдауға көмектеседі. Тәуекел мөлшері және көлемі уақыт сайын өзгеріп отыратындықтан ... ... ... ... ... несиелік қабілетінің нашарлауын және бағасын, кепілін анықтауға көмектеседі.
Несиелік тәуекелді басқару -- оны ... ... ... ... 3 ... тұрады, олар өзара байланысты және банк үшін бірінші кезекте тұрады: талдау, болжау, сақтандыру. Несиелік тәуекелді кезең ... ... мына ... ... тәуекел мазмұнын және оның пайда болуын анықтау;
* тәуекел деңгейін бағалауға қажетті ақпараттар ... және ... ... ... ... ... ... әдісін таңдау;
* тәуекелді сақтандыру әдісін дайындау және таңдау;
* тәуекелді басқару нәтижесін талдау.
Несиелік тәуекелді басқару процесінің ... ... ... және талдау. Тәуекелді талдау ақпаратының алғышартының бірі сәйкестендіру. Банк әртүрлі ақпараттар алуға қажетті шығындарға да ... бөле ... ... ... ... тәуекелін анықтауы тиіс.
Тәуекел мөлшерін анықтау. Тәуекелді сәйкестендіру мен тәуекел көлемін өлшеу әдісі тығыз ... ... ... ... ... анықтау нақты тәуекел мөлшерін қалыптастыруға және потенциалды шығындар көлемін бағалауға көмектеседі.
Несиелік тәуекелді басқару. Тәуекел мөлшерін және түрін анықтағаннан кейін оны ... ... мен ... ... ... Бұл ... несиелік тәуекелдің пайда болуын ескертуге және банктің өтімділігі мен ... әсер ... ... ... ... алдын алуға бағытталуы тиіс.
Несиелік тәуекелді басқарудың тиімділігін басқару. Несиелік тәуекелді басқару бойынша жүргізілетін шаралардың нәтижесі әрдайым бақылануы тиіс. ... ... ... ... ... ... табуға және талдауға көмектеседі. Тәуекел мөлшері және көлемі уақыт сайын ... ... ... несиелік қатынас кезеңіндегі клиенттің несиелік қабілетінің нашарлауын және бағасын, кепілін анықтауға көмектеседі. [3]
Екінші деңгейлі коммерциялық банкте ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық:
* Ақпараттық кезең. Ақпарат көздері ретінде бухгалтерлік есептілік, құрылтайшылық құжаттар, ақпараттық агенттіктердің ... ... және ... ... ... ... - ... мен бюджеттер пайдаланылады.
* Несиелік тәуекел факторларын анықтау.
Несиелік тәуекелді бағалау. ... ... ... ... қолданатын несиелік тәуекелді басқаруды бағалаудың негізгі әдістері төмендегідей:
* Орталық банк әдісі. Орталық банк несиені сапасы бойынша бес категорияның біріне қатыстыру ... ... - ақ ... ... құру үшін ... критерийлерді орнатады. Алайда, Орталық банктің нормативтік актілері несиеге қызмет ету мен қаржылық жағдайын бағалау үдерісін толықтай сипаттамайды.
* Ішкі скорингтік ... ... Бұл ... моделі интегралды мән арқылы контрагенттердің сенімділігі анықталатын сыныптар мен санаттарды анықтайтын көрсеткіштер жүйесін білдіреді. Несиелік рейтингтер банк тәжірибесінде кең ... және жиі ... ... ...
* ... ... әдістемесі. Салмақталған тәуекелді бағаларға негізделеді. Рейтингтік бағалаудың стандартталған ... ... ... ... осы ... ... шығындардың көп болуы салдарынан тәжірибеде қолданылмайды. Алайда, рейтингтік агенттіктер жүйесінің дамуымен Базель тұжырымдамасы ... ие ... ... ... ... ... ... комитеті Revised Framework on International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards - Капиталды есептеу стандарттары мен ... ... ... ... ... ... ... II) құжатын шығарды. Берілген сызбада Еуропа елдері үшін ... ... ... үшін негізгі элемент болып табылады. Құжат IRB - Internal Rating Based ... яғни ішкі ... ... құру ... ... үшін несиелік тәуекелді басқару саласындағы жаңа жетістіктерді кіріктіреді. ... II - ... ... ... тиімді жүйесін құруға көмектесетін әдістеме болып табылады.[4]
Базель комитеті әрқайсысы кездейсоқ шама болып табылатын келесідей тәуекел параметрлерін бөліп көрсетеді:
* ... ... ... ықтималдығы (PD - Probably of default) және қарыз алушының рейтингі. PD ... ... яғни ... ... ... білдіреді. Дефолт ықтималдығы әрбір қарыз алушы (корпоративті клиенттер) үшін бөлек және ... ... ... ... есептелінеді. Бар ақпарат бойынша дефолттың орташа жылдық ықтималдығын есептеуің үш моделін бөліп қарастыруға болады: құрылымдық моделдер, қысқартылған форма ... және ... - ... ... ... екі модел нарықтық көрсеткіштерге (акция құны, облигациялар табыстылығы) сүйенеді және қазақстандық банктердің стандартты ... ... көп ... ... ... Осылайша, тәуекелдің осы параметрін анықтауда қолдануға болатын модель - ... - ... ... ... ... нәтижесінде әрбір қарыз алушыға банк алдында қарызын өтеу қабілеті мен қаржылық жағдайын сипаттайтын рейтинг беріледі. Рейтингтік ұпай мүмкін болатын ... ... ... топ деп ... ... ... Сонымен қатар, арнайы калибровка нәтижесінде рейтингтік ұпайға ... ... ... ... Тәуекел экспозициясы (EAD - Exposure at Defolt) тәуекелге ұшырайтын бағалау сомасын, яғни дефолт ... ... ... ... ... Есептеуде келесі факторларды есепке алу қажет: ссуда бойынша қарыз ... ... ... ... ... сондықтан, оның мәнін дефолттың пайда болу уақытында ... ... ... ... ... ... етудің болуы тәуекел экспозициясын төмендетуді қамтамасыз ете алады, себебі оны жүзеге асыру ... ... ... қайтаруға мүмкіндік береді. Алайда, несиенің қалған бөлігін толықтай қайтарып алу мүмкін болмайды.
* ... ... ... жоғалтудың орташа күтілетін үлесі (LGD - Loss Given Dfault) әдетте ... ... (EAD) ... бойынша есептелінеді. LGD дефолт жағдайында қайтарымсыз жоғалуға ұшырайтын несие бөлігінің бағалауын ... ... ... ... ... ... ... үшін кепілзаттың мәні мен қарыз алушының ағымдық қаржы жағдайын, яғни рейтингін ескеру қажет. Тәуекел экспозициясы мен дефолт жағдайында қаражаттарды ... ... ... ... есептеуде қамтамасыз етілудің құны, өтімділігі мен қайтарылу мүмкіндігі толықтай қарастырылуы керек.
Тәуекел параметрлерінің тобына қосымша мынадай маңызды факторларды қосса болады:
* ... шегі (M ... ... ... ... ... тәуекелдер көбейе түседі. Тәуекел шегі жалпы жағдайда несиелік келісім - шарттың ... ... ... Шек ... ... немесе төмен болуы мүмкін.
* GRP (Group) - ... ... ... ... ... Талдау барысында үлестік қатысу немесе басшылық құрамы сияқты біржақты критерийлерді ғана емес, ... және ... ... ... ... ... Аталған факторларды қарастыру қарыз алушылардың нақты топтық құрылымын ... ... ... ... ... ... және ірі байланысты топтардың болуы стрессті жоғалтулардың артуына алып ... ... ... ... барлық мемлекеттерінің банктері коммерциялық банкердің меншікті капиталына әсер еткен және жоғары өтімді активтердің жетіспеушілігіне алып келген дағдарыстан ... ... ... ... ... ... көптеген банктер шығынға батты, кейбіреулері жабылды. Сондықтан, банктік ... ... ... ұйымдардың алдында банктік қызметті бақылауды күшейту және пруденциялдық нормативтерді санау және есептеу бойынша талаптарды қатаңдату міндеті тұрды. Осы ... шешу ... ... ... ... ... комитеті 2010 жылы Сеулде өткен (G20) саммитінде бекітілген Базель III қабылдады.
Комитет ақпаратты ашу бойынша талаптарды, тәуекелді ... ... ... мен ... ... ... ... мәніне талаптарды күшейтті, өтімділік тәуекелін бағалау мен есептеу, оны төмендету бойынша шаралар құжаттарында көрініс ... ... ... ... де ... ... тап болып, қазіргі сәтте қалпына келу кезеңін бастан кешіруде. Осыған орай, 2013 жылдан бастап бірқатар екінші ... ... ... ... III ... стандарттарын енгізу жоспарланған болатын. Алайда, жалпы халықаралық ережелер мен стандарттардың соңына дейін даярланбады және қазақстандық банктердің ... ... ... ... талаптарды орындауға дайын болмағандықтан Базель III стандартын енгізу бойынша біршама қиындықтар ... ... ... ... және ... ... ие, сондықтан Базель III нормативтерін халықаралық банктік жүйелерінде кезеңді енгізу 2012 ... 2019 ... ... ... Эксперттердің айтуы бойынша, аталмыш стандарттарды енгізу көптеген әлем мемлекеттеріне халықаралық банктік операциялардың толық мүшесі ... ... ... ... ... III стандарттарын Қазақстанның банк жүйесіне енгізу 2013 жылдың 1 қаңтарында жоспарланған және ... ... ... даярлануы көптеген еуропа елдерінен алда екені айтылған болатын. ... III ... ... ... ... коммерциялық және мүмкін болатын экономикалық өзгерістерге шұғыл жауап беретін артықышылықтарды береді. [6]
* ... ... ... мәміле мақсаттылығы бойынша басқарушылық шешім қабылдау. Шешім әдетте банктерде құрылған несиелік комитеттермен қабылданады.
* Коммерциялық банктерде несиелік тәуекелді басқару келесілерді ... ... банк ... ... бұл ... тәуекелді бақылау ағымдық және келесі қаржылық жыл шеңберінде жүргізіледі;
* Банктің ішкі аудит қызметі ... ... ... ... ... ... ретінде тәуекелді минимизациялау мен алдын-алу мақсатында қарыз алушы мен қарыз берушінің мүддесін қорғау бойынша экономикалық ... мен ... - ... ... ... айта ... әдісті қолдану - рейтингтік агенттіктер мен несиелік бюродан ... ... ... ... алу. ... ... ... дамытуда ең тиімді әдістердің бірі болып саналады. Себебі, банк саласының басым бөлігі орта және кіші банктер, ал банк ... енді ғана ... - ... ... алға ... ... ... ақпаратқа ие болу банктер алдында пайда болатын тәуекелді айтарлықтай төмендетуге көп ... ... ... ... бойынша қызметтерді шолу келесі жоспар бойынша жүзеге асырылады:
- несиелік қоржынды басқару;
- несиелік қызмет және ... ... ... ... қысқарту бойынша саясат;
- активтерді санаттандыру;
- несиелік жоғалтуларды шектеу бойынша резерв.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің негізгі міндеттеріне жататындар:
* несиелік қызметті ұйымдастыру;
* лимиттер ... ... ... бағалау және қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау;
* ... ... ... байланысты несиелерге рейтинг қою және белгіленген лимиттермен салыстыру;
* несиелер бойынша мүмкін ... ... ... ала ... ... ... анықтау;
* несиелік шешімдерді қабылдау барысында құзіретті бөлу - ... ... ... ... төрт ... элементті кіріктіреді:
Несиелік тәуекелді басқару элементтері
Тәуекелді бағалау
Тәуекелді есептеу
Тәуекелді ... 3. ... ... ... элементтері.
Алынған көзі. Сыздыкова К.Т , 2009ж [29]
Сонымен, несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... математикалық әдіс негізінде пайда болуы мүмкін тәуекелдің шамасын анықтауды ... ... ... ... ... ... сандық мәнде бағалауға қабілетті пайыздық тәуекелді бағалаудың түрлі әдістерін тиімді пайдалану.
Тәуекелді есептеу - несиелік тәуекелдің ... ... ... ... тәуекел қандай шамаға ие, оның деңгейі банкте бекітілген норма дәрежесінен асуын немесе аспауын анықтау.
Тәуекелді бақылау белгілі бір ... ... ... бақыланып отыруы тиіс. Себебі, несиелік тәуекел қайтып келу сипатына ие. ... банк ... ... ... бойынша іс - шаралар жүзеге асырылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... АҚ үшін несиелік тәуекелді басқару жалпы несиелеу процесін ... ... ... болып табылады. Несиелік тәуекелді нақты қарыз алушының ... және ... ... бөлу басқару процесінде әрбір тәуекел түрлерінің ерекшеліктерін есепке алуды білдіреді. Осыған байланысты, тәуекелді басқаруда екі тұжырымдама қолданылады:
* бірінші тәуекелдерді басқару ... ... ... ... ... ... тәуекелін басқару.[8]
Несиелік тәуекелдің осы түрлерінің әрқайсысын басқару өзіндік ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі болады:
Нақты ... ... ... ... ... ... болып банк алдындағы қарыз алушының келісім шарт бойынша міндеттерін орындамау ... ... мен ... ... ... банк ... ... табылады. Нақты қарыз алушының тәуекелін басқару несиелеу процесінің шегінде жүзеге асырылады. Несиелеудің әр кезеңінде несиелік тәуекелді басқарудың ... ... бар. ... ... ... және клиенттермен тікелей жұмыс жасайтын банктің әрбір қызметкері несиелеу барысында пайда болуы мүмкін қателіктер мен ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдерін басқару саясатының баптарын, ұстануы тиіс.
Банктің ... ... ... тәуекелін басқару мақсаты болып
банктің несиелік операцияларды тиімді ұйымдастыруың сипаттайтын көрсеткіштерді ... бір ... ... тұру ... ... тәуекелді басқару тәуекелді төмендету бойынша нақты іс - әрекет топтарын білдіреді. Несиелік тәуекелді басқару процесі ... ... ... ... анықтау;
* тәуекел деңгейін өлшеу және бағалау;
* шешім қабылдау;
* тәуекелді ... ... ... ... ... ... мониторинг жасау және бақылау.
Нақты қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару процесін қарастырайық.
Тәуекелді анықтау кезеңінің мақсаты қарыз алушының келісім шарт бойынша міндеттерін ... ... ... ... болып табылады. Ол себептер ішкі - банкте несиені ұйымдастыру процесіне қатысты болатын және ... - ... ... оның төлем қабілеттілігі мен келісім шарт бойынша ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Тәуекел деңгейін өлшеу және бағалау тәуекел стратегиясын таңдау үшін ... ... ... ... ... бағалау тәуекелді бағалау бойынша эксперттік қорытындыны жасау барысында ... ... ... ... ... міндет - тәуекел мәнін оның жіберілген ... ... ... ... ... басты екі тәсілмен жүзеге асырылады: сандық және сапалық. Сапалық бағалау тәуекелді жүзеге асырудың ықтималдығын бағалау. ... ... ... ... ... өзі міндеттерін орындамау жағдайында жоғалтулардың (шығындар) көлемін анықтауды білдіреді. Сандық және ... ... ... бойынша тәуекелдің ұйғарынды мәні анықталады.
Тәуекелдің деңгейіне байланысты, оны келесі аймақтарға бөлуге болады:
* тәуекелсіз аймақ - операцияларды жүзеге ... ... ... ... және ... ... ие болумен сипатталады;
* ұйғарынды тәуекел аймағы - есепті ... ... ... ... деңгейімен сипатталады;
* жіберілмейтін тәуекел аймағы - есепті табыстың көлемінен артық болатын және операция барысында ... ... ... ... ... алып келуін білдіреді;
* критикалық тәуекел аймағы - көлемі Банктің меншікті қаражаттарына
тең ... ... ... ... ... ... бағалау нәтижелеріне байланысты
мүмкін болатын үш нұсқаның бірі таңдалынып алынады: тәуекелден жалтару - тәуекелмен қатысты іс - ... бас ... ... тәуекелді қабылдау - тәуекел деңгейінің мәні ұйғарынды, яғни тәуекелсіз аймақ пен ұйғарынды тәуекел аймағында екенін ... ... ... ... балама іс - әрекеттерді таңдау - тәуекелден құтылу мүмкін болмаған жағдайда оны төмендетуге ... ... ... ...
АҚ ... бас ... тәуекелді қабылдау немесе тәуекелді төмендету бойынша балама іс - әрекеттерді таңдау бойынша шешім өкілетті несиелік комитеттермен немесе ... ... ... ...
Нақты қарыз алушының несиелік тәуекелін төмендетудің басты құралдарына жатады:
* несиелік қызметті қадағалау бойынша нұсқаулық және әдістемелік құжаттардың болуы;
* несиелік ... ... ... ... эксперттік қорытынды беруге құзіретті өзге де тұлғалардың эксперттік қорытындыны ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдерді бағалау және Банктің нақты процедураларымен анықталатын әдістемелерімен сәйкес қарыз алушының несиелік рейтингін бекіту;
* несиелік шешімдерді ... ... ... берілген несиелердің мониторингі.[8]
Несиелік тәуекелдерді минимизациялау мақсатымен банк несиелік ... ... ... ... ... лимитін тағайындауды, несиелік ұсынысты бағалауды және қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалауды, несиелерді несиелік ... ... ... ... және ... ... салыстыруды, несиелік шешім қабылдау кезіндегі: авторизация, несиелер мониторингі, несиелік портфельді басқару және проблемалы несиелерді қалпына ... ... ... ... ... тәуекелді басқару және оны бағалау екі деңгейден тұрады:
* жекелеген қарыз ... ... ... ... ... несиені басқару келесі процедураларды кезектеп орындаудан тұрады:
* ... ... ... ... ... және болжау;
* несиені талдау және бағалау, мұнда несие ... мен оны өтеу ... ... ... ... ... несие түрін, сомасын, мерзімі мен өтеу әдісін, келісімшартты дайындау үшін ... өзге де ... ... ... Бұл ... ... несиелік тәуекелі бағаланып, минимизацияланады;
* барлық несиелік операцияларды толық құжаттау;
* несие мен кепілдің ... ... ... ... ... Несиелік қоржын - бұл несие саласындағы қарыз ... мен банк ... ... экономикалық қарым-қатынастар. Оған барлық берілген несиелер кіреді.
Қоржынды басқаруға келесідей процедуралар кіреді:
* ... Шын ... бұл ... алушылардың неғұрлым көп категориялары арасында несиелерді бөлу;
* лимиттеу - бұл несиенің максималды сомасын анықтау;
* резервтеу - банк ... ... ... ... ... ... ... шотындағы ақшаның саны;
* секьюритизация. Банк өзінің активтерін несиемен қамтамасыз етілген және ... ... ... ... ... ... күрделі ұғым. Осылайша банк өзінің несиелік тәуекелін инвесторлар, сақтандыру ... мен ... ... ... ... арасында бөледі.
Несиелік тәуекелдерді басқару әдістеріне келесілер жатады:
Диверсификация (әртараптандыру) әдісі несиелік қоржынды бір-бірінен ... ... ... меншік формасы) бойынша да, қызмет түрі (экономика саласы, географиялық аудан) бойынша да ерекшеленетін қарыз алушылардың кең шеңберінде бөлуден ... ... үш ... ... - ... ... және портфельдік.
Несиелік деривативтер (Арнайы своптар - туынды құралын қолдану арқылы ... ... ... ... басқару
Несиелік портфель сапасын бақылау
Несиелеу лимиттерін тағайындау
Несиелер және тәуекелдер портфелінің диверсификациясы
Шартты ... ... ... ... ... ... пассивті
Сақтандыру
Несиелер бойынша мүмкін болатын жоғалтуларға резерв құру
Шартты активті-пассивті
Несиелік ... ... ... ... ... ... сандық бағалау әдістері
Несиелік тәуекелдердің пайда болуын алдын алу әдістері
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау
Несиелік мониторинг
Салалық диверсификация экономиканың түрлі ... ... ... ... клиенттер арасында несиелерді бөлуді білдіреді. Географиялық диверсификацияның мәні ... ... ... ... ... шарттары бір-бірінен ерекшеленетін мемлекеттерде орналасқан қарыз алушылар арасында ... ... ... 4. ... ... ... ... көзі. Бекбенбетова.Б. , 2007ж. [28]
Портфельдік диверсификация қарыз алушылардың ... ... - ірі және ... ... ... бизнес кәсіпорындары, жеке тұлғалар, үкіметтік және қоғамдық ұйымдар, шаруа қожалықтары және т.б. арасында несиелерді орналастыруды білдіреді.
Несиелік деривативтер - ... ... ... несиелік тәуекелдерден қорғау үшін арналған туынды қаржы құралдары. Мәміле шегінде бір тарап ... ... ... бір ... сыйақы үшін базалық несиелік келісімшарт бойынша қарыз алушылардың төлем қабілетсіздігі жағдайында қарыздың сомасын төлеуге келіседі, ал басқа ... ... ... ... ... ... ... алғаны үшін өтемақы) төлеуге міндеттенеді.
Несиелік деривативтер мынадай мүмкіндіктер береді:
* несиелік тәуекелді нарықтың басқа қатысушыларына аудару;
* қорландыру көзі ретінде қатысу;
* ... ... ... ... ... ... талаптарды басқару және төмендету;
* жекелеген контрагенттердің, клиенттердің несиелік лимиттерін азайту және ... көп ... ... ... ... қорлануы себебінен несиелік нота саналады. Несиелік нота - несиелік тәуекелмен байланысты белгілі бір шарттары бар қарапайым нотаның (пайыздық ... ... ... Несиелік нотаның ұстаушысы үшін мәміленің мақсаты - ... ала ... ... ... ... ... ... тәуекелді алуы есебінен неғұрлым жоғары табыстылыққа қол жеткізу.
Несиенің проблеммалылығының қаржылық көріністері қаржылық есептілікті талдауды жүргізгенде, қарыз алушыға ұсынылатын несиелерді түрлендіру ... ... ... Қарыз алушының жағдайының нашарлауын куәландыратын шоттардағы қаражаттар ағынының азаюы, бұған дейін пролонгацияланған ... ... ... ... ұзарту өтініштері (тәжірибе көрсеткендей екінші пролонгациядан кейін несиені мәселелік несиелер қатарына қосу қажет), шотты басқарудағы белсенділіктің өсуі және т.б. ... ... жеке ... алушыға қарыз берген банк үшін жағдайдың нашарлауы дабылдарына: клиенттің шекті деңгейде овердрафтты тұрақты қолдануы; ... ... ... ... ... өтеу ... негізгі қарыз сомасы мен пайыздарды төлеу бойынша кідірістер; қаржылық коэффициенттер өзгерісінің теріс ... ... ... және т.б. ... ... ... ... жатқан несиені байқаған кезде, ол келесідей щараларды қолдануы тиіс:
* қарыз алушының қиындықтарын талдау;
* ... ... ... ... бөлім қызметкерімен немесе басшылықпен ақылдасу;
* банк берілген ... ... тағы ... ... тәуекелге ұшырау мүмкіндігі бойынша ақпарат жинау;
* клиенттің шотын овердрафттың туындауына күнделікті қадағалау жүргізу;
* барлық қаржылық құжаттарды, кепілді, кепілзатты, қамтамасыз ... ... ... түзету шараларының жобасын құру.
Егер де несиені ... ... ... онда ... ... құру қажет. Оларға:
* қарыз құрылымын өзгерту жобасын құру;
* қосымша құжаттар мен кепілдерді алу;
* қосымша қамтамасыз етілімді ұстап қалу;
* ... ... ... ... ... ... серіктестікті ұйымдастырып, капиталды салу;
* проблемаларды анықтау және олардың шешімдерін табу бойынша басшылықпен жұмыс;
* жағдайға байланысты ... да ... ... ... мәні ... тәуекелдерді кеміту немесе жоюда. Мұндай сақтандырудың объектісі болып сатып алушыға ұсынылған коммерциялық несиелер, сатып алушы ... ... ... ... несиелер, несие бойынша міндеттемелер мен кепілгерлік және т.б. табылады. Бұл сақтандыру түрінде банк ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелерін орындай алмауы тәуекелін сақтандыру компаниясына беру арқылы сақтандырады.
Несиелік ... ... ... ... іс - шаралар әдетте нұсқаудың (директива) үш ... ... ... ... - ... ... азайту мен қысқартуға бағытталған нұсқаулар, мысалы, шектеулерді арттыру, банкке қатысы бар ... ... ... ... мен ... ... ... Екінші түрі активтердің классификациясы бойынша директивтерді білдіреді. Бұл нұсқаулыққа банкті несиелік тәуекелге ... ... және ... ... қоса ... несие мен өзге несиелік құралдар қоржынын өтеу ықтималдығын талдау жатады. Нұсқаулықтың үшінші түрі тек несиелік қоржын бойынша ғана ... ... алып ... ... ... ... ... резервтерді білдіреді.
Қорытындылай келсек, несиелік тәуекелді басқару - ... ... ... ... ... іс - ... біріктіретін жүйе болып табылады. Тиімді несиелік тәуекел үлгісін құру екінші деңгейлі банктер үшін жоспарланбаған шығындардың алдын ... ... ... ... тәуекел деңгейін анықтау, оны бағалау, төмендету бойынша іс - шараларды қолдану міндеттерін жүзеге асыра ... банк ... ... ... ... асырады.
ҚР екінші деңгейлі банктерінде несиелік тәуекелді басқару арнайы қабылданған құжат негізінде ұйымдастырылады. Сол құжаттың басты тармақтарын негізге ала отырып, несиелік ... ... ... шешімдер қолданылады.
1.3 Несиелік тәуекелді минимизациялау арқылы банктің оңтайлы несиелік қоржынын құру және бағалау
Банктің несиелік портфелін қысқа мерзімді, ұзақ ... және ... ... ... бойынша баланстық шоттардағы қаражаттардың қалдықтары құрайды. Бұл ... ... ... кең көлемді сипаттамалары. Сапалық сипаттамалар банктің несиелер қайтарымдылығын қамтамасыз етуін бағалау және несиелік тәуекел деңгейін, яғни несие ... ... ... ... және ол ... пайыздардың қайтарылмауын азайту үшін қолданылады.
Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету нақты ... ... ... ... қарыздарды беру және қайтару тәртібінің сақталуына, есептілік кезінде қарыздарды, әсіресе пролонгацияланған және мерзімі өткен қарыздардың бейнелену дұрыстығына, банктің ... ... және ... классификациялау дұрыстығына, қарыздар бойынша шығындарды өтеуге арналған резервтер көлеміне, банкаралық ... және ... ... ... берілген несиелер бойынша операциялардың заңдылығына тәуелді.
Банктік қадағалаудың міндетттері болып банк қызметінің ... ... ... және ... бекіту танылады.
Қарыздарды беру және өтеу тәртіптерін сақтауды тексеру ... ... ... алу үшін ... ... тыс есепке алуды жүргізу дұрыстығын тексеруден құралады. Оның негізгі деректемелері болып келесілер ... ... түсу ... ... ... аты және мекен-жайы, сомасы, бағыты, мерзімі, пайыздық қойылымы, қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... ... комитетке өткен уақыты және нәтижесі, несие беруден бас ... ... оны ... ... көрсетіледі.
Келесі кезең болып несиелік құжаттар жинағының жүргізу мен рәсімдеудің дұрыстығын, атының, ашылу мерзімінің, сақтау мерзімінің (жинақтары), ... ... ... беру ... келіп түсуі бойынша тігілуі тиіс құжаттар тізімін тексеру болып табылады. Ал несиені ... өтеу ... - ... ... және ... ... ... заң бөліміне берілуі туралы анықтама. Барлық құжаттар дұрыс рәсімделіп, құрамында барлық қажетті деректемелер, сілтемелер және қолдар болуы қажет. Несие сомасына ... ... ... ... ... тіркеу кезіндегі нотариалды төлем немесе кепілдік сомасы енгізілмеуі тиіс.
Келесі кезең - қарыз шотын ... ... және ... ... ... ... ... мерзімді қарыздың әрбір түріне ашылған жеке шоттардың болуын және шотқа шифр және номер беру дұрыстығын тексеру.
Қарыз шотын ашудың негізділігі ішкі ... ... ... ... ... және ... қолы ... операциялық бөлімге берілген жарлығымен (мұнда несие сомасы мерзімі, пайыздық қойылымы және несие беру ... ... ... ... ... несие өтеу мерзімін, клиенттің қолымен және мөрімен расталған несиені уақытында өтеу міндеттемесін біріктіретін несиені уақытында өтеу міндеттемесімен, қарыз шотын ашу ... ... ... ... анықтамасымен бекітіледі.
Одан соң операциялардың бухгалтерлік есепте көрініс табуының дұрыстығы тексеріледі.
Сонымен қатар банктің мерзімі өткен қарызды жою үшін ... ... ... ... ... ... хат алмасуды, бизнес-жоспар құруды, шығысқа шығаруды, несиелік тәуекелдерден ... ... ... үшін ... шот ... шығысқа шығаруды қарастырып, олардың тиімділігін бағалаған жөн.
Маңызды кезең болып берілген банктің қарыз көлемі мен бағыты; ... ... ... ... ... ... ... сапасы) немесе кепілдік түрі не полис берген сақтандыру компаниясының төлем қабілеттілігі; пайыз қойылымы; ... ... ... жағдайы, қарыз алушы туралы ақпарат, банктің қарыз алушымен қарым-қатынасы; ... беру және өтеу ... ... және несиелік құжаттар жинағын рәсімдеу; пролонгациялау және мерзімінен кешіктіру фактілері ... ... ... ... ... ... ... табылады.[10].
Бухгалтерлік есептіліктің бұрмалануынан және клиенттің банкроттығынан немесе банкпен қате ... ... ... ... ... бас ... болған үмітсіз несиелік қарыздарды пролонгациялау фактілерін анықтау үшін несиелік құжаттама бойынша банкпен пролонгацияланған қарыздарды рәсімдеудің ... мен ... ... ... айтылған тексеріс нәтижесінде аудитор банктің несиелік портфелінің сапасын және банктің ... ... ... ... ... ... тек қарыз алушының кесірінен оның төлем қабілетсіздігі немесе жауапсыздығы ... ... ... және ол ... ... ... ... мүмкінсіздігімен ғана емес, сондай-ақ несиенің бағытымен, меншік формасы бойынша қарыз алушы түрімен (мемлекеттік кәсіпорын, жеке ... ... ... ... және т.б.), ... ... несиелер бойынша кепілдіктердің бар болуы және олардың түрімен және гаранттардың өздеріне байланысты сенімділігімен, банк несиелері бойынша бұған дейінгі берілген ... ... ... қарыз алушының болашақтағы даму перспективаларымен де байланысты ... ... ... ... беру ... банктің берген әрбір қарызы бойынша және әрбір есепті ... жеке ... ... қарыз - бұл нақты құны несиелік қарыздың сомасына тең немесе одан асатын өтімді ... ... ... ... бар ... ... етілген қарыз - бұл ішінара қамтамасыз етілген қарыз (құны қарыз сомасының 60%-нан кем емес).
Қамтамасыз етілмеген ... - бұл ... ... жоқ ... ... нақты құны қарыз сомасының 60%-нан кем болатын қарыз.
деп аталатын тәуекелдің бірінші тобына екі ... көп емес ... ... бойынша пролонгацияланған ссудаларды қоса алғандағы, негізгі қарыз сомасы толық көлемде және өз уақытында өтелетін, сондай-ақ мерзімі 30 ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын тәуекелдің үшінші тобына мерзімі 30 ... ... ... ... ... ссудалар, мерзімі 30 күннен 60 күнге дейін кешіктірілген жеткіліксіз қамтамасыз етілген ... ... ... 60 ... 180 ... дейін кешіктірілген қамтамасыз етілген ссудалар жатады. Коммерциялық банктер күмәнді несиелер ... ... ... ... ... ... 30% ... резерв құруға міндетті.
деп аталатын тәуекелдің бесінші тобына мерзімі 60 күннен 180 күнге дейін кешіктірілген қамтамасыз ... ... және ... 180 ... көп ... барлық ссудалар жатады. Коммерциялық банктер үмітсіз несиелер бойынша мүмкін болатын жоғалтуларға берілген ссудалардың 100% көлемінде резерв құруға міндетті.
Берілген әдістемеде ... ... ... ... бағалау келесідей төрт көрсеткіш негізінде жүзеге асады:
* таза ... ... ... ... ... таза ... құрылған резервтердің есепке ала отырып банктер мен клиенттерге берілген мәселелік ... ... таза ... ... ... ... ... құрылған резерв және клиенттер мен банктерге берілген мәселелік несиелердің қатынасы.
Қолданылатын ... ... ... сапасын жалпы актив ретінде бағалайды. Ол келесідей элементтерден құралады:
* несиелік қоржының сапасын бағалау үшін арналған ... ... ... ... ... бағалау көрсеткіштерінің мәндерін баллдарға аудару алгоритмі;
* несиелік қоржын сапасын бағалаудың баллдық көрсеткіштерінің мәндері үшін маңыздылық коэффициенттерінің жиынтығы;
* несиелік ... ... ... үшін ... ... ... ... несиелік қоржынының сапасын бағалау үшін келесідей көрсеткіштерді қолдану ұсынылады:
* Банктің ... ... ... ... ... үлесі (П1):
П1 = Кмәселе.Порт. ай , ... ... - ... ... көлемі;
Порт.ай - соңғы 12 айдағы банктің орташа айлық пайдасы.
П1 көрсеткіші банктің шығындарының көлемінің оның ... ... ... ... ... Бұл ... ... көп болса, банк үшін өзіне қабылдаған несиелік тәуекелдер заттанған кезде соншалықты салдар ... ... ... көрсеткіш, бір жағынан, несиелік қоржынның сапасын несиелік ... ... ... ... бойынша сипаттаса, басқа жағынан - несиелік қоржын ... ... ... ... Бұл ... ... ... мәселелік несиелер көлемінің көрсеткішін анықтауға қарағанда, екі несиелік қоржынды салыстыру үшін көбірек қажет.
* Ресурстардың күрт ... ... ... ... ... + БАНтарт.А5 күнгедейін , ... - ... ... депозиттерінің көлемі;
БАНтарт. - тартылған банкаралық несиелердің көлемі;
А5 күнге дейін - 5 күн ішінде ақша қаражаттарына айналдырылуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың кері ағымымен еріп жүретін салымшылар арасындағы үрейлі көңіл-күйге дайындық деңгейін сипаттайды. Активтер үшін 5 ... ... ... ... жоқ - ол ... ... ... көрсеткіш несиелік қоржын сапасын өтімділік критерийі бойынша сипаттайды. Оның мәні қаншалықты жоғары болса, соншалықты банк дағдарыс жағдайларына дайын емес ... ... ... активтер диверсификациясы (П3):
П3=i=1nДixOii=1nOi, ... - ... ... қоржынындағы i-ші салаға (экономика секторына) берілген несиелер бойынша қарыз үлесі;
Оi - i-ші салаға (экономика секторына) берілген несиелер бойынша ... ... - сала ... ... ... көрсеткіші несиелік қоржынның әртараптандырылуын сипаттайды. Оның мәні қаншалықты кем болса, соншалықты ... ... ... болып табылады.
Несиелік портфельді бағалағаннан кейін банк шығындарының орнын толтыру үшін арналған резервтік қорларының жеткіліктілігі, оларды есептеу және жұмсауды дұрыстығын анықтауға ... ... ... ... ... резерві банктің мақсатты резерві болып табылады және қарыз алушының несие бойынша негізгі ... мен ол ... ... ... ... үшін қолданылады.
Резервтерден қарызды есептен шығару тек арбитраждың ұйғарымы бойынша және банк басшылығының тиісті шешімдерді қабалдауы кезінде ғана жүзеге асады.Егер де ... ... ... ... сома ... онда ол банк ... ... бағытталады.Аудитор жоспарланған несиелік тәуекел деңгейінің көлемінде құрылған резервтің жеткіліктілігін тексеруі тиіс. Егер ол жеткіліксіз болса, оны құрудың көздерін қарастырып, банкке олар ... ... ... ... ... портфелінің сапасын мақұлдағаннан кейін аудитор несиелік құжаттаманы рәсімдеуді дұрыстығы, төлем қабілеттілікті анықтау, қарыз алушы банктің өтімділігі мен ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі, пролонгация фактілері мен олардың себебеін анықтау, мерзімі өткен қарыздардың болуы мен оларды жасыру, ... ... ... ... ... ұсынылатын банкаралық несиелер көлемін талдауы тиіс. Көп көңіл несиені мақсатты қолдануға, оның мерзімі және маржа көлемінің (3%) сақталуына, сонымен ... ... ... ... дұрыстығына бөлінеді.
Банктің несиелік портфелін бағалау нәтижелері бойынша банктің несие портфелінің сапасын, оның көлемін, несиелерді жіктеудің (классификациялаудың) ... және ... ... жоғалтулар резервінің жоспарлануын, нақты құрылған резервтер жеткіліктілігін, пролонгацияланған және ... ... ... ... мен санын, банктің клиент еместеріне берілген несиелерін, қарыздарды беру және ... ... ... ... және ... шарттарын рәсімдеуді, кепілхаттарды растаумен немесе растамаумен, сонымен қатар банктің ... ... ... ... ... ... хат ... бөлімді қорытындылай келгенде, несиелік тәуекел - яғни қарыз алушының несиелік келісімде көрсетілген шарттарға сәйкес пайыздық ... ... ... ... ... асыра алмауы немесе несиенің негізгі қарыз сомасын ... ... ... ... ... ... ажырамас бөлігі болып табылады. Несиелік тәуекелді басқару үшін ... ... ... ... ... ерекшеліктерді ескеретін жүйе қолданылады.
Кез келген коммерциялық банктегі тәуекелді басқару үдерісі басқарма ... ... ... ... оның ... ... нарықтық және өтімділік тәуекелдерін, заңнамалық, операциялық, сондай - ақ қызметкерлер мен банк беделімен ... ... ... ... ... ... төмен түсетін, қызметтер мен міндеттерден тұратын жүйеленген құрылымға негізделген несиелік тәуекелді басқару ... ... ... ... ... басқару жүйесін құруда әрбір банк өзінің жеке тәжірибесі мен қызмет ету ерекшеліктеріне сүйенеді. Себебі, несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... болуы ықтимал тәуекел деңгейін біршама төмендетуге көмектеседі.
2 АҚ мәліметтері негізінде несиелік тәуекелді басқаруды талдау
2.1 АҚ несиелік портфелін ... ... ... ... бөлігі болып табылатын несиелік нарық қаржы дағдарысы кезіндегідей емес, тұрақты түрде дамуда. 2014 жылдың 11 ақпанда орын ... ... ... ... құны ... ... алу ... түсетін болды. Бірақ мұның басты себебі тек ... ... ... бір ... ... ғана емес (ірі және орта ... институттарда резервтік қорларда мол ақша қаражаттары шоғырланған), қарыз алушыда сапалы кепілдіктердің болмауымен, сондай-ақ қарыз ... ... және ... ... ... тәуелсіздігінің болмауымен байланысты.
Алайда елде несиелік ресурстардың бар екендігінің өзі жақсы белгі болып ... ... құны ... ... несиелер, көрші мемлекеттермен салыстырғанда тиімді болып табылады. Бизнес-несиелер бойынша ставкалар 13 пайыздан басталады. ... мен өзге де ... ... ... бизнес үшін берілетін қарыздың құны мемлекеттік жобалар бойынша 14 пайыз және банктердің ... ... ... 22,5 ... құрайды. Бұл көрші Ресейдегіден жақсырақ болып саналады, себебі мемлекеттік жобалар бойынша жеңілдетілген бизнес-несиелердің өзі жылдық 25 пайыздан ... ... ... одан ары ... ... қаржылық реттегіштердің жаңалықтары да жақсы болып саналады. Бұған дейін 6 пайызды ... ... ... ... қазіргі кезде 5,5 пайызды құрап отыр, бұл инфляция деңгейінің төмендеуімен байланысты. Алайда ақпан айында болған девольвация ... ... ... 1,5 ... ... бұл ... азық - түлік тағамдарына деген ... ... ... ... отыр.
Негізінде соңғы жылдардағы банктермен ұсынылатын несиелік өнімдердің ішінде сұраныс тұтыну несиелеріне түсіп отыр. Тұтыну несиесі тұрмыстық заттарды, пәтерлерді ... оқу ... мен ... жолдамаларды төлеу үшін беріледі. Сұраныстың жоғары болуын ... алу ... ... түсіндіре аламыз[12].
Несиелік қоржын құрылымын қарастыратын болсақ, несиелік нарықтың басыңқы бағыттары ... ... ... қатар, корпоративтік секторғады, бизнес-несиелеуге ауысып отыр. Бизнес серіктестерді несиелеу бойынша АҚ басты орындардың бірін алатыны белгілі.
... ... ... ... ... ... ... Қазақстан банктерінің алғашқы ондығында нық орнықты. 1988 жылғы 19 ... ... және ... ... ... ... бірі болып табылатын АҚ 2014 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша 20 филиал, 186әмбебап қосысша үй-жайлар жұмыс істейді.
... ... ... ... ... жоқтығы;
* барлық ірі аймақтық орталықтарда орналасқан филиалдар, банкоматтар желісі, пластикалық карталар ... ... ... кәсіпқойлығы;
* үздік, ақпараттық технологиялары;
* бизнес жобаларды қаржыландыруы;
* корпортавитік ... ... ... ... өтімді активтердің болуы;
* несиелік тәуекелді басқарудың өзара жүйесінің болуы;
* несиелеу базасының ... ... ... капиталдануы;
* активтердің жоғары мөлшері.
Банктің миссиясы -- клиенттер алдыларына қойған мақсаттарына мол табыспен жетулері үшін оларға қазіргі ... ... ... ... ... ұсынуда, дәстүрлі құндылықтарды дәріптейтін танымал көшбасшы банк болу.
АҚ - активтер ... ... ... ... банк ... ... ... иемденеді. Ірі, шағын және орта бизнеске қызмет көрсетуге маманданған. Банк ... ... ... ету, ... активтерді басқару қызметтерін көрсететін компанияларға иелік етеді. Меншіктің құрылымы - ашық.
Капиталдың ... ... ... ... база ... ... бойынша әртараптанғанымен, клиенттер бойынша шоғырландырылған. Шетелдік қаржыландыруға тәуелділік деңгейі төмен. Активтердің сапасы - қанағаттанарлық. Жоғары табысты. Өтімділігі ... ... ... ... ... - ... ... жылы шоғырландырылған қаржылық есептілікке сәйкес, АҚ ... ... ... 1 093 млрд ... ... жетті. Активтерді арттыру қосымша акцияларды шығару есебінен толтырылды. Қазақстанның банк жүйесінің жиынтық активтеріндегі АҚ ... ... ... жылмен салыстырғанда 0,8%-ға төмендеп, 6,9% құрады. Бұл ретте АҚ активтерінің мөлшері бойынша 4-ші ... ... ... (кесте 6).
Кесте 4. АҚ активтерінің көлемі
Жылдар
01.01.2011
01.01.2012
Өзгеріс, ... ... ... (млрд.теңге)
1082
1088
0,5
1093
0,46
Алынған көзі. АҚ 2013 жылғы шоғырландырылған қаржылық есептілігі[20]
4 - кестеден көріп отырғанымыздай, активтер үлесінің өсуінің оң ... ... 2011 жылы АҚ ... көлемі 1082 млрд.тенге болса, 2012 жылы ол 1088 ... ... 2013 жылы ... ... 0,46% өсті.Өсім айтарлықтай болмаса да, оң көрсеткіштер банктік қызметтің тиімділігін, банк саясаты ... ... ...
Сурет 7. Несиелік қоржын көлемі (млрд.теңге)
Ескерту. Кесте 4 ... ... ... ...
Міндеттемелердің құрылымында АҚ жеке тұлғаларының салымдары,соған қоса ағымдағы есепшоттары мен карт-шоттары 2013 жылы ... ... 339,9 млрд ... ... Жеке ... салымдары нарығындағы АҚ үлесі бір жыл ішінде 11,5%-дан 8,6%-ға ... ... Бұл ... ... ... нарығындағы ақша қаражаттарының банктен тыс қозғалуына байланысты болып табылады.
Әйтсе де, бұл сегмент бойынша АҚ үш жыл бойы нарықта ... ... ... келе ... ... заңды тұлғаларының салымдары, соған қоса ағымдағы есепшоттары мен карт-шоттары 2013 жылы 22,8%-ға артып, 444,4 млрд теңгені құрады.Шоғырландырылған ... ... ... 2013 жылы банк ... ... ... 2014 ... 01 қаңтарда 86,9 млрд теңгені құрады.
Есепті кезең ішінде АҚ несие қоржыны 883,5 млрд теңгені құрады, яғни бір жыл ... ... ... ... портфелдің өсуі ең бастысы корпоративті заңды тұлғалардың жобаларын ... ... ... ... жылы АҚ ірі ... берілген қарыздары несие қоржынының негізгі үлесінің бірін алып, 36% құрады, шағын және орта ... ... ... ... ... 27%-ын ... ... АҚ 2013 жылы бөлшекті несие беру көлемін 8,3%-ға арттырды, несие портфеліндегі бөлшекті несиелердің үлес салмағы 37% құрады. Қазіргі күні ... ... ... елеулі сұраныс байқалып отырғандықтан, 2014 жылы бөлшекті бизнес сегментін нығайтуды жоспарлап отыр.2013 жыл ішінде 0,6%-ға өсіп, 1 007 млрд ... ... АҚ ... ... 2013 жыл ... 5,6%-ға немесе 52 млрд теңгеге өсіп, жыл соңында 973 млрд теңгені құрады. Бұл ретте портфельдің құрылымы елеулі өзгерістерге ... жоқ. ... ... 2014 жылғы 01 қаңтарда 197,2 млрд теңгені немесе 20,3% құрады, NPL деңгейі 188,6 млрд теңгені немесе 19,4% ... 5. АҚ ... ... көлемі
Жылдар
01.01.2011ж.
01.01.2012ж.
Өзгеріс, %
01.01.2013ж.
Өзгеріс, %
Несиелік қоржынның көлемі (млн.теңге)
880,035
920,891
4,64
972866
5,64
Алынған көзі. АҚ 2013 жылғы шоғырландырылған қаржылық ... ... АҚ ... ... ... 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 4,64% - ға артты. 2013 жылы несиелік қоржын көлемі 972 866 ... ... ... әр түрлі секторларын несиелеу кезінде АҚ негізгі мақсаты салалық тәуекелдіктің банк ... ... ... ... ... ... ұстану болды.
Экономика салаларын несиелеуде деп таныды.
Кесте 8. АҚ рейтингі
Fitch Ratings
Moody's Investor service
Standard&Poor's
Ұзақ мерзімді рейтингі: B ... ... ... ... ... ... В+
Қысқа мерзімді рейтингі: В
B Қысқа мерзімді рейтингі: NP
Қысқа мерзімді рейтингі: В
Қолдау рейтингі: 5
Тұрақтылық рейтингі: b+
Қаржылық тұрақтылық рей-
тингі: E ... ... ... ұзақ
мерзімді рейтингі: В1.kz
Қазақстандық ұлттық шкала
бойынша рейтингі: kzBBB
Болжам: тұрақты
Болжам: тұрақты
Болжам: тұрақты
Алынған ... АҚ 2013 ... ... ... ... ... ... портфелінің көлемі бойынша еліміздегі екінші деңгейдегі банктердің арасында төртінші орынды иеленеді. 2013 ... ... АҚ ... ... ... нарықтық үлесі 8,8% құрады.
2013 жылы жеке тұлғалардың ... ... ... 865 млн ... ... ... ... 56 077 млн теңгені құрады.
2013 жылы PIN PAD жобасы іске қосылды. Аталмыш жоба банк клиенттеріне
бүкіл ... ... ... кез ... бөлімшесінде ашылған өз есепшоттары бойынша кіріс және шығыс операцияларын жүргізуге мүмкіндік беретін.
Банк Қазақстандағы шағын және орта ... ... ... орындарға ие. Несие саясатындағы басымдықтарды өзгерту көзделмеген және 2014 жылы ... ... ... ... ... ... 9. АҚ несиелеу

жылдар
31.12.2011ж
млн.тг
31.12.2012ж
млн.тг
Өзгеріс, %-бен
31.12.2013ж
млн.тг
Өзгеріс, %-бен
9 - кестенің жалғасы
Несиелеу ... ... ... ... көзі. Акционерлік Қоғамының 2011-2013 жылдар аралығындағы консолидацияланған қаржылық есептілігі [14].
Кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, ипотекалық несиелеу ... ... ... ... Егер 2011 жылы ипотекалық несие көлемі 130,58 млн.тенге құраса, 2013 жылы 167,17 млн.тенгеге ... ... ... 2012 жылы 106,38 млн.тенге құрап, 2013 жылы 113,98 млн.тенгеге дейін ұлғайды. Бинесті ... ... ... ... де 2013 жылы 2012 ... салыстырғанда 22,69%-ға ұлғайды. Автонесилеу 2012 жылы 4,89 ... ... 2013 жылы 7,81 ... ... ... ... несие қоржындағы қомақты үлесті - шамамен 25%-ды ... осы ... ... ... ... ... ... төмендеуі байқалатын болса, экономиканың сауда және қызмет сияқты салаларында банк белсенділігін сақтады.
Сурет 9. ... ... ... ... ... 9 ... ... автор құрастырған [20]
АҚ корпоративтік бизнес субъектілеріне 60 ай ... ... ... ... және 84 ай ... ... ... қаржыландыруға несиелерді ұсынады, сонымен қатар әрбір клиент үшін жеке пайыздық қойылым қарастырылған. Осы аталған артықшылықтар АҚ-ның несиелік қоржынын ... ... ... ... ... ... ... экономика секторыныңбарлық салаларын несиелендіруді қарқынды түрде дамытыпп жатқан банктердің бірі ... ... Бұл ... ... үрдісінің артуы, ел экономикасының, тұрғындардың табысының артуында аса маңызды роль атқарады.
Кесте 10. ... ... ... ... (мың ... ... санаттағы күмәнділер
2 санаттағы күмәнділер
3 санаттағы күмәнділер
4 санаттағы күмәнділер
5 санаттағы күмәнділер
01.01.2011
25 704 342
11 729 948
9 118 064
21 618 504
12 876 842 ... 743 502
1 451 997
27 677 191
3 376 221
36 155 127 ... 123 643
4 340 197
25 605 322
7 861 810
29 745 361 ... ... АҚ 2013 ... ... ... есептілігі [13].
2013 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша АҚ-ның несие портфеліндегі стандартты несиелердің үлесі ... ... ... едәуір төмендегені байқалуда. Оның басты себебі жоғарыда айтылған 2012 жылдың 17 қарашасында шығарылған құны 150 млн. АҚШ доллары тұратын бесжылдық ... ... ... бар ресурстардың кемуі нәтижесінде несиелер ұсынысын азайту. Сол кезеңдегі жағдай бойынша үмітсіз несиелердің көлемі жылдан жылға ... ... ... ... 2013 жылы 2012 ... салыстырғанда 62128 122 мың теңгеге үмітсіз несиелер көлемінің жоғарылауы жүрді. Мұның келесідей себептері болды: корпоративтік бизнес пен шағын және орта ... ... ... ... ... жиі орын алуы мен төлем қабілетті қарыз алушылар санының азаюы, ипотекалық несиелеу саласында кепілге ... ... ... жүзеге асыру барысында оның нарықтық құнының төмендеп, негізгі қарыз сомасын толық жаба алмауы және тұтыну несиелері саласында ... ... ... ... ... өсуі ... ... 7. АҚ-ның күмәнді несиедарын жіктеу
Ескерту. 10 кесте негізінде автор құрастырған
Күмәнді несиелер көлемінде банк үшін ... ... ... жоқ, ... ... ... құрамындағы займдардың кейбір санаттары үмітсіз несиелер қатарына өтіп, 2013 жылы үмітсіз несиелердің өсуінің тағы бір себепшісі болды.
Кесте 11. Құрылған провизиялар ... ... ... ... санаттағы күмәнділер
3 санаттағы күмәнділер
4 санаттағы күмәнділер
5 санаттағы күмәнділер
Үмітсіздер
01.01.2011
1074714
1172994
1156066
5 404 ... 438 ... 408 690 ... ... 251 ... 555 ... 046 949
1 899 832
14 650 032
71 553 092
Алынған көзі. АҚ 2013 ... ... ... ... [13]
Берілген кестеде күмәнді несиелердің 5 санаты бойынша ... ... ... ... ... 1 ... ... несиелердің үлесі жалпы күмәнді несиелердегі үлесі кезең сайын төмендеуде екенін аңғаруға болады. Жалпы алғанда күмәнді несиелердің ... ... ... ... ірі ... ... тек қарыз алушылардың бір санаттан басқа санаттарға өтуі ғана байқалады.
Жоғары капитализацияны ... ала ... банк ... ... ... ... ... несиелік қоржынын оптимизациялауды жүзеге асырады. Бұл соңғы кезеңдердегі қаржылық көрсеткіштерде көрініс табары анық. Мұндай қадам банктің несиелік ... ... ... қаншалықты қатаң екенін бейнелейді.
Банктің несиелік қоржыны құрамындағы 5 санаттағы күмәнді несиелер мен үмітсіз ... көп ... ... бойынша ірі провизиялардың құрылып, банктің активтер көлемінің төмендеуіне алып келеді. Бұл жаңа несиелер ұсынысының төмендеуіне алып келетін тағы бір ... ... ...
Кесте 12. АҚ несиелік ресурстарының рейтинг бойынша орналасуы
Есепті кезең
Жоғары рейтинг
Стандартты
Стандарттыдан төмен
Мерзімі өткен ... жеке ... 238 ... 167 ... 288 ... 052 ... 746 737
01.01.2012
3 973 851
39 952 048
1 397 988
202 768 ... 674 ... 982 ... 500 ... 609 211
165 307 168
271 399 736
Алынған көзі. АҚ 2013 ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін тәуекелдерді мақсатты басқаруды, сонымен қатар әртүрлі қызмет ... ... ... және ... ... ... ... деңгейін анықтауды қамтамасыз етеді.
Берілген талдау бойынша қорытынды шығаратын ... ... ... ... ... үлесі зор, алайда банк өзінің саясатын сыртқы міндеттемелерден құтылуға бағыттап, өзінің несиелік потенциалын жоғалтқанына ... ірі ... ... ... ... жалғастыруда. KZ Rating рейтингтік агенттіктің жасаған болжамы бойынша банк тұрақты деңгейде.
2.2 ЖШС мысалында АҚ ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін бағалау
АҚ несиелік тәуекелді басқару процесінің кезеңдерінің бірі болып несиелік ... ... және ... болып табылады. Банктің ішкі құжаттарына сәйкес, әлеуетті қарыз алушының несие алуға берген өтінімін талдау - тәуекелді ашып ... ... ... ... ... ... қорытындыны несиелік аналитик немесе несиелік офицерлер даярлайды. Талдау ретінде, АҚ айналым қорларын толтыру мақсатында несие алуға өтінім ... ... ... ... мен ... тәуекелдерді анықтау сипатталған эксперттік қорытындыны қарастырамыз.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің қаржы жағдайы, оны бағалау және банк операцияларын басқару (АҚ «Нурбанк» Алматы қ.мысалында)69 бет
Қаржы тәуекелдірі : оларды бағалау және төмендету жолдары78 бет
Коммерциялық банктердің жеке тұлғаларды несиелеу ерекшеліктері48 бет
"Банк Центркредит" АҚ-ы мысалының негізінде проблемалық несиелерді талдау және оларды ҚР-да шешу жолдары73 бет
.«Банк Центркредит» АҚ қызметін ұйымдастыру24 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы25 бет
«Банк ЦентрКредит» АҚ90 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь