Ес

1. Ес жөнінде түсінік.
2. Ес теориялары.
3. Ес түрлері.
4. Ес процестері
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет-қылығымыз санамызда біршама уақыт ( ұзақ, қысқа) сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны баршаға мәлім. Осыдан, өткен тәжірибемізден қалған іздерді жадымызда қалдырып, сақтап, кейін бұрын білгендерімізді жойып алмастан, оларды қайта танып, жаңғыртуымен ақпарат топтауымыз ес деп аталады. Сонымен ес- бір-бірімен ұштасқан дара бөлектерден құралған күрделі психикалық процесс. Ес адамға өте қажет жан құбылыс. Оның арқасында субъекті жеке басының өмірлік тәжірибесін жинақтап,сақтап, соңғы пайдасына жаратады.
1.«Дамыта оқыту технологиялары» Б.А.Тұрғанбаева Алматы, 2000ж
2. Ушинский К.Д. Избранные педагогические сочинения. Москва. 1969
3. Психология Жарықбаев
        
        ЕС
Жоспары: 1. Ес жөнінде түсінік.
2. Ес теориялары.
3. Ес түрлері.
4. Ес процестері
1. Ес жөнінде түсінік
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет-қылығымыз ... ... ... ( ... ... ... ... жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны ... ... ... ... ... қалған іздерді жадымызда қалдырып, сақтап, кейін бұрын білгендерімізді жойып алмастан, оларды қайта танып, жаңғыртуымен ақпарат топтауымыз ес деп аталады. ... ес- ... ... дара ... ... ... психикалық процесс. Ес адамға өте қажет жан құбылыс. Оның арқасында ... жеке ... ... ... ... соңғы пайдасына жаратады.
Жантану ғалымы, осыдан, өз алдына келесі мәселелрді шешу міндетін белгілейді: санадағы өткен тәжірибе іздері қаншама уақыт сақталуы ... Есте ... ұзақ не ... ... болуы неліктен? Ес іздері қандай өзгерістерге түсуі мүмкін? Естің адам танымына ықпалы қандай?
Сұрақтарға жауап іздеуде психология өзінің ... ... осы ес ... зертемен байланыстырады. Өткен ғасырдың 80-жылдары немі психологі Г.Эббингауз ойлаумен байланысты ... таза ес ... ... ... әріп ... ... отырып, материалды есте қалдырудың негізгі шектерін белгіледі. Ал ... ... ... тәсілді психикалық ауытқу бар сырқаттардың есте қалдыру (жаттау) әрекетін тексеру үшін қолданады. Адам есінің бекуі және ... ... ... ... ... Г.Э.Мюллер еңбектерінде жария етіледі. Алғашқы кездегі ес зерттеулері көбіне саналы іс-әрекетпен байланыстырылады, ал ХIXғ. аяғы мен ХХ ғ. ... ... ... ... ... ... енді талдау аймағына есте сақтаудың жалпы табиғи, адам да, жануарға да бірдей механизмдері ... ХХ ғ. ... он ... ес ... ... жаңа ... ... еніп, ол И.П. Павлов ашқан шартты рефлекстер ... ... ... ... ... ... жүйелі зерттеулі орыс ғалымы Л.С.выготский есімімен байланысты. Ол 20-жылдар аяғында өз шәкірттерімен бірлікті естің жоғары формаларының ... ... ... ... ... ... ... негізге ие психикалық іс-әрекеттің күрделі түрі екенін алғашқы рет дәлелдеді.
Ес психологиялық зерттеудің біршама нәтижелі болуына қарамастан, естің физиологиялық механизмдері мен ... ... ... дейін сыр болып, философтар мен психологтар есті > деуден ... ... 30 жыл ... ғана бұл ... ... ... ... көрініс берді. П.Линдсей мен Д.Норман естің бір-біріне ұқсамас 3 типі болатынын алға тартады. 1) сезімдік әсердің тікелей, ... ізі; 2) ... ... ес; 3) ұзақ ... ес; ... ... тікелей, нақты ізі. Бұл ес жүйесі біздің сезім мүшеміз қабылдаған дүние көріністерін толық әрі дәл ... ... ... ... ... еске ... қоршаған орта ақпаратты есімізді өте қысқа мерзімге ғана ... 0,1-0,5 сек. ... ... ... ... мерзімді есте жоғарыда баяндалған жуйедегіге қарағанда материал басқаша тұрақтайды. Бұл жағдайда есте қалған бейне сезімдік ... ... ... болмай, оқиғаның қандай да бір шағын баламасына сәйкес келеді.
Ұзақ мерзімді ес. Баршаға белгіледей, осы мезетте болған ... мен атам ... жүз ... ... жағдайларды есте сақтаудың арасында айтарлықтай өзгешелік бар. Осыдан, ұзақ мерзімді ес-жатады сақтау жүйесінің маңызы да әрі ... ... ... ... 2 ес ... ... ... өте шектелген: біріншісі-шағын уақытқа жұмыс істесе, екіншісі-материалдың кіші бір бөлігін ғана ұстап қалуға қабілетті.
Ұзақ мерзімдегі еске ... ... ... ... ... таңдап, қажеттісін таба білу.
2. Ес теориялары
Ес механизмдердің психологиялық зерттеу тарихы басқа психикалық құбылыстарды үйренуден гөрі ертерек бастау алған. Алғашқы, кең етек ... ... етек ... ... ассоциативтіктеориясы. Бұл теорияның мәні: дүние заттары мен құбылыстарының есте орнығуы мен ... ... ... бірі бөлектенген күйде емес, өзара байланысты > (Сеченов) қалыпта жүреді. Осы процеске тәуелді мида есте ... мен ... ... физиологиялық негізгі-уақытша жүйке байланыстары түзіледі. Мұндай байланыстар психологияда ассоциациялар деп аталады. ... бірі ... ... пен ... ... ... яғни жанасу ассоциациясы, екіншісі-олардың ұқсастығынан туған бейнеден, яғни ұқсастық ассоциациясы, ... ... ... ... ассоциациясы, төртіншісі себеп-салдарлы қатынастардан туындайтын каузальдық ассоциация. Бұл бағыттағы теорияны ұсынып, дамытқандар: Аристотель, Юм, Д.Джеймс, Спенсер, И.М.Сеченов, И.П.Павло.
Естің ... ... Адам ... ... көп ... әлі ашылар емес. Ол өте құрылымды. Бұл теорияның негізігі мәні мынада: есте қалдыру мидың ... ... яғни ... ... не ... ... ... да бір жолмен ағзада электр қуатын арттырады. Бқл үшін қолайлы ес іздерін іске қосатын жүйке тізбегі болуы шарт. ... ... орай ... ... ... ... ... жеткізуші) арқылы бір жазушадан екіншісіне беріледі. Аксонның жазушамен тоғысқан жері синапс деп аталады. Синапс негізінен екі түрде қызмет ... ... ... ... ... ... не ұзақ мерзімді естің екеуі де бірдей қозушы немесе тежелуші жүйке элементтерінің бірі-біріне әсерінен ... ... ... ... ес ... ... уақытша элнетірлік белсенділігінен болады да ұзақ мерзімді ес ... ... ... ... ... ... теориясы. Нәсілдік негізде жатқан химиялық процестер ашылуымен ғылымда сол процестің есте ... ... жоқ ... ой ... ... Әр ағза үшін тән ... генетикалық ақпарат ДНҚ (дезоксирибонуклейн қышқыл) молекулаларында шоғырланады, ал оны тасымалдау басқа (РНК) ... ... ... ...
3. Ес ... ... және қайта жаңғарту үшін жұмаслатын әрекеттердің сипатына орай ... әр түрі ... ... үш өлшемге сәйкес болуы шарт: 1) әрекеттегі басымдау болған ... ... ... ... ... ... бейнелі және сөз-логикалы болып бөлінеді; 2) іс-әрекет мақсатына орай ес-ырықты және ырықсыз боуы мүмкін; 3) дүниелік іс-әрекеттегі рөлі мен ... ... ... ... ... ... байланысты-қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді және нақты қызметтік естер ажыратылады.
Қозғалысты ес-әрқилы ... мен ... ... жүйесін есте қалдырып, сақтап және қайта жаңғырту. Кейбір ... осы ес түрі ... көрі ... ... ... ... ... шығарманы дауыспен қайталай алмаса да, бимен көрсетуге шебер. Ал екінші біреулердің қозғалысты есі тіпті шабан. Бұл ес ... ... ... ... ... ... ... жазу әрекеттерінің қалыпқа түсуінде және т.б. маңызы үлкен. ... ес. ... ... бен ... ... ортамен қатынасымыздың қаншалықты тиімді не зиянды, ұнамды не жағымсыз орындалып ... ... ... ... ... есі адам ... мен ... өте үлкен маңызға ие.
Бейнелі ес-елестерге, табиғат көріністеріне, ... ... ... ... негізделген жад іздер. Ол көру, есіту естері, сипай сезу, иістік және дәмдік ... ... Егер ... ... ... ... жете дамыған адамның өмірлік бағыт- бағдарында қалыптасатын болса, онда сезімдік, иістік пен ... ... ... ... ... ...
Сөздік-логикалы (мағыналы) ес мазмұнына біздің ой-өрісіміз кіреді. Ой тілсіз өрнектелмейді, сондықтан ой тек мағыналы ғана болмай, сөзді-логикалы болатыны ... ... ... ... тіл ... ... оны қайта жаңғырту материалдың тек негізгі мазмұнын жеткізумен не ... ... ... ... асуы ... Егер ... ... жадқа алатынымыз мағыналық өңдеуге түспейтін болса, онда оның өзгеріссіз жадталуы ... ... ... ... ...
Іс-әрекет мақсатына байланысты ес-ырықты және ырықсыз болып бөлінеді. ... не ... ... ес ... ... ... келетін 2 деңгейі құралады. Адам өмірі тәжірбиесінің көбі ырықсыз ес ... ... ... арқасында арнайы дайындықсыз-ақ қажетті болған тұр-мыстық біліктеріміздің қоры қалыптасады. Бірақ іс-әрекет барысында адамның өз ... ... алу ... де ... ... Бұл ... іске ырықты ес қосылады да, осыдан бізге керекті болған материалды алға ниет қып ... ... ... еске ... ... қызметтік ес адамның нақты іс-әрекет мезеті мен қажетіне орай қозғалыстар және қимылдарыд орындауына байланысты іске қосылады. ... да бір ... ... ... үшін оны ... ... ... кейін әрекеттің әр бөлігі бойынша нәтижеге келіп, екіншісіне өтеміз. Қызметтік естің жоғары деңгейде, нәтижелі болуы адамның ниетті ... ...
4. Ес ... ... Есте ... бастапқы формасы - ырықсыз, ниеттелмеген мнемикалық әрекет, яғни мақсат болмаған, арнайы тәсілдерді қолданбай-ақ жадта қалдыру. Бұл-болған әсерден ми қабығындағы ... қозу ... ... бекіп қалуы. Ми қабығындағы әрқандай процесс соңында бекімі әр деңгейде болған із қалдырады. Есте қалдыру және материалды қайта ... ... ... ... ... ... ... әрекет деп аталады. Мнемикалық әрекетте адам өзіне ұсынылған материалдан қажетті бөлігін ... оны есте ... ... ... ... және ... есте ... Есте қалдырудың табысты болуы адамның жадында сақтауға қажетті болған ... ... ... ... білуіне тәуелді.
Түсінімді және берік қалдырудың шарттары. Материалды түсініп, ұғу үшін әртүрлі әдістерді қолдануға болады. ... ... ... ой ... ... ... жоспар түрінде өрнектеледі. Мтериалды ұғудың негізгі әдісі пайдалы әдісі-салыстыру, яғни заттар ... мен ... ... ұқсастық пен ерекшелікті тани білу.Материалдың түсінімді болуы оның нақтылығыда. Қайталау уақыты екі әдіспен орындалады: нақты және ... ... ... ... бір отырыста жатталады да, оның қайталануы үздіксіз, бірнеше рет ... Ал ... ... ... әр ... ... ... уақытпен ажыратылады. Бөлшектенген қайталау жинақты қайталаудан тиімделу. Уақыт пен қуат ... ... ... мен ... ... ... болады. Психологияда жаттау әдісінің 3 түрі аталған: тұтастай, шамалап, аралас. Бірінші әдіс-материал мәтіні ... аяқ, ... ... рет, ... ... ... ... бірнеше бөлікке ажыратылады да, әрқайсысы өз алдына бірнеше қайталанып, жатталады. Үшінші ... ... ... ... және ... есте ... материал элементтері біріктіріледі.
Есте сақтау. Адам есінде қалдырғанды біршама уақыт аралығында есте сақтап тұру қабілетіне ие. Есте ... ес ... ... ... ... өз заңдылықтарына бағынады. Есте сақтау динамикалық және статикалық түрде көрінуі мүмкін. Динамикалық есте сақтау мезетті ... есте орын ... ал ... мерзімде есте әректке келеді. Динамикалық есте сақтауда жатталған материал өзгеріске түсе бермейді, ал тұрақты есте, ... ... ... ... ... және қайта жаңғырту. Қандай да нысанда тану сол объекті қабылдау кезінде ... яғни ... ... адамда бұрыннан қалыптасқан ес немесе қиал елестері негізінде іске асырылады.
Ұмыту. Ұмыту процесі еске ... ... ... тану мен ... ... ... қателесуде көрінеді. Ұмытудың физиологиялық негізгі-уақытша жүйке байланыстарын жандандыруға кедергі етуші ми қабығындағы тежелу ... ... ... ... алу мен бүтіндей ұмыту аралығында психологияда деп аталған тану кезеңдері байқалады. Мұндай деңгейлер үшеу. 1) ... ... ес; 2) тану есі; 3) тану мен ... ... ес. ... жеңу үшін оның ... ... келесі заңдылықтарды білу қажет.
* Ұмытудың уақыт ішінде желісі ... ... есте ... ... ... ... қабылдаудың ізін ала болады, ал кейің дейділген ақпарат ұмтыла бермейді.
* Қабылданған материалды қайталап бару жұмыстарын кейінге ысырып қоймай, дер ... ... ... ... ... ізін ала ұмытылған материал бір-қанша уақыт өтуімен қайта еске оралады. Бұл құбылыс психологияда реминисценция деп ...
* ... тез ... оның ... ... жете ене алмағандықтан да болады. Сондықтан әрдайым мұғалім ұсынылған материалдың жеткілікті деңгейде түсінімді болғанын анықтап алғаннан соң ғана оны есте ... ... ... ... ...
* Адамның ұмытшақ болуының үлкен бір себебі-оның айналысқан материалының қызықты болмай, тұрмыстық ... ... ... ... ... да ересек адамдардың көбі өз кәсібіне, өмірлік қызығуларына орай ... ... мен ... ... жадынан шығармайды.
* Ұмыту желісі материал көлемі мен оны игеру қиыншылықтарына тікелей байланысты.
* Ұмыту процесінің кем болуы үшін ... ... ... іс-әрекет алдыңғы жаттауға кедергі болмай, оны қайталауға байланысты жұмыстарымен ұштастыруға ... ... ... Ұмытшақтыққа себепші көп факторлардың ішінде аса ... адам ... ... ... ... ... мен бас ... кездейсоқ соққылар мен жарақттар алуы. Ұмыту қызмет бабымен шаршауға да байланысты.
Естің бұзылуы. Ес қызметіне қажетті деңгейінен кері ауытқуы ... ... ... ... ... ... жағдаяттар жатыр. Мидың психикалық қалпы ең алдымен ес бұзылысынан көрінеді. Мұндай ақыл-ес ... ... ... ... есте ... ... яғни адам жаңа ғана көрген, білгенін қас қағым уақыт өтпей ұмытады, ... ... ... ... ... ... Ес бұзылысы кейде өткендегі оқиғаларды да қайта тіктей алмаудан көрінеді: науқас адам өмірінде не болғанынан түк ... ... ... шатастырады, жыл айларын алмастырады, яғни уақыт пен кеңістік өлшемдерін таразылай алмайтын жағдайға түседі. Кейбір жағдайларда ес өз желісінің ... ... да ... адам ... бір ... ... тәп-тәуір жаттап, материалды қайта жаңғырта алса, қысқа бір ... ... бұл ... ... қалады. Ес бұзылыстарын зерттеу ми сырқаттарының белгілерін дәл танып, болжастырумен бірге адамның өте ... ес ... ... ... және ... ми ... ... сырларды ашуға мүмкіндік береді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге





+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь