Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І.Бөлім Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру
1.1 Экологиялық білім мазмұны және тәрбие берудің принциптері
мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Кала жағдайында экололгиялық біліммен тәрбие берудің мазмұнын анықтаушы
факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Қоршаған табиғи ортаны зерттеу қорғауға қажетті іскерліктер және
дағдылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4 Мектеп оқушыларына экологиялық тәрбие
беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.5 Шет елдердегі экологиялық білім
беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.6 ТМД елдеріндегі
экологиялық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.61 Ресейдегі экологиялықбілім
беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.6.2 Өбекстан Республикасындағы экологиялық білім мен тәрбие
беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.6.3 Қазақстан Республикасындағы экологиялық білім мен тәрбие
беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ

XXI ғасырға адамзат экологиялық қауіппен еніп отыр, яғни планетаның өмір сүруінің езіне қауіп теніп отыр. Сондықтан жастарда экологиялық мәдениетті қалыптастыру өте маңызды, осы жастардың алдына болашақ әлемнің экологиялық қауіпсіздігінің негізін қалау мәселесі қойылып отыр.
Қазір экологиялық білім мен тәрбие беру приоритетті маңызға ие болып отыр. Қазақстан Республикасында үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие берудің біртүтас ұлттық жүйесі жасалуда.
Қазақ ССР-нің қоршаған ортаны қорғау туралы задына (12 белім, 63-65 бап), "Табиғи және техногенді төтенше жағдайлар туралы" заңына, "Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздік концепциясына", "ҚР жоғары білім беру туралы" заңдарына (3 бап) негізделе отырып экологиялық білім мен тәрбие бсруді дамытудың ұлттық стратегиясы жасалды /1,2, 3/.
Қазір Қазақстан Рсспубликасының экологиялық саясаты мсн экологиялық дамуындағы негізгі құжаттар - "Тұрақты даму үшін қоршаған ортаны қорғаудың ұлттық жұмыс жоспары", "XI ғасырдың ұлттық күн тәртібі" және т.б. әзірленді.
Экологиялық дағдарыстың негізгі себебі тек тиімсіз технолопіялар, табиғат қорғау қызметінің және заңдарының жеткіліксіздігі ғана емес сонымен қатар адамдардың мәдениетінің төмендеуінде болып табылады.
Экологиялық мәдениет дегеніміз - бұл экологиялық білімділік, табиғатқа саналы көзқарас және Лабиғатты пайдалануға іс жүзінде
Экологиялық тәрбие үш жақты міндет түрінде қарастырылуы тиіс:
1) Адамның табиғатпен қарым-қатынасын анықтау;
2) Қазіргі және болашақ ұрпақ алдында табиғаттың сақталуы үшін азаматтық жауапкершілік сезімін қалыптастыру;
3) Табиғат ресурстарын тиімді пандалану мәселелерін дұрыс шешуге
үйрету.
Экологиялық тәрбие беру жаңа адамды тәрбиелеудің бөлінбес құрам бөлігі болуы қажет. Халыққа экологиялық білім беру орталықтары ретінде мәдениет орындары, кітапханалар, ботаникалық бақтар, зообақтар, ерекше қорғауға алынған территорияларды тиімді пайдаланудың комплексті іс-шараларын жасау қажеттілігі туып отыр.
Экологнялық білім берудің базалық білім берудің бөлінбес бөлігі екендігін түсіну қажет. Экологиялық білім беру процесі адамның бүкіл өмірі барысында, мектепте және одан тыс барлық азаматтарға білім оерудің барлық түрлері мен деңгейлерінде жүзеге асырылуы тиіс.
Мына сызба бойынша нақты координацияны жүзеге асыру керек: отбасы - бала бақша - мектеп - жоғары білім беру - мамандарды қайта дайындау - халыққа жаппай экологиялық білім беру.
Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін жасаудың мақсаты -экологиялық білімдсрдің біртүтастығы, табиғатқа оң эмоционалды -бағалылық қатынас жонс қоршаған табиғи ортадағы нақты қызмсттің нсгізіндс эколоғпялық модсниетті калыптастыру болып табылады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы үдіксіз білім бсру жүйесіне жаңа экологиялық ойлауды, емір сүрудің жаңа стилін қалыптастырудың негізінде қарап, әлеуметтік және зкологиялық тұрақты даму, сондай-ақ түбегейлі жаңа технологиялық саясатты қалыптастырудың негізі ретінде қоғамның интеллектуалды потеншіалын арттыру құралы ретінде қарау қажет/4/.
Қазақастан Республикасының презйденті Н.Ә. Назарбаев өзінің "Қазақстан - 2030" жолдауынді/ халықтың денсаулығын көтеру стратегиясын міндетті түрде - таза (сау) қоршаған табиғи ортамен байланыстырады. Үлттың болашағы болып табылатын спортпен айналасатын, есірткі заттар, ішімдік, темекі өнімдерін пайдаланбайтын, салауатты өмір сүруді жақтайтын және сау табиғи ортада емір сүретін жас ұрпаққа үміт артады.Сондықтан, ең көп халықты қамтитын білім беру сатысы -жалпы білім беретін мектептің міндеті-дүниедө қауіпсіз және бақытты өмір сүріп , жержегі барлық тіршілік түрлері үшін жауапты физикалық және адамгершілік тұрғысынан сау адамды, Респуьликаның , планетаның толық қанды азаматын тәрбиелеу болып табылады. Аталған проблемаларға байланысты біз дипломдық жұмыс тақырыбын темендегіше таңдадық:
Мектепте оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру.
Жұмыстың мақсаты: Мектеп оқушыларын экологиялық мәдениетін қалыптастырушы фактор ретінде кала жағдайындағы экологиялық біліммен тәрбие мазмүнына сараптама жасау.
Зерттеу жұмысының нысаны: Қала мектептеріндегі экологиялық біліммен тәрбие мазмүны.
Зерттеу пәні: Қала мектептеріндегі экологиялық біліммен тәрбие
процесі. Бұл мақсатқа жету үшін төмендегі міндеттер қойылады:
1. Кала жағдайында экологиялық біліммен тәрбие беруге әсер ететін факторларды анықтау.
2. Шет және Т:М:Д: елдеріндегі экологиялық біліммен тәрбие беру ерекшеліктерімен танысу.
3. 3. Шымкент каласындағы кейбір мектептердегі экологиялық біліммен тәрбие бөрудің жағдайын анқтау.
4. 4. Шымкент қаласындағы неформальді экологиялық білім мен тәрбие берудің жағдайына сараптама жасау.
5. 5. Мектеп оқушыларының экологиялық білімдерінің деңгейін анықтау.
6. Экологиялық біліммен тәрбие беру мазмүнын оқу-тәрбиө процесінде жүзеге асрудың кейбір жолдарын қарАстырУ.
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР


1. "Қазақстан Республикасының жоғарғы білім бсру туралы заңы" (3 бап).
2. Қазақстан Республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы заңы" /12 бөлім, 63-65 баптар/.
3. Назарбаев Н. Ә. Қазақстан - 2030. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы - Алматы: Білім., 1997 ж.
4. Қазақстан Республикасында экологиялық білім мен тәрбие беруді дамытудың Ұлттық стратегиясы - Алматы, 1996 ж.
5. Сухомлинский В.А. "Тәрбие туралы'". М.- 198/.
6. Голубец М.Г. "Об объеме и содержании эколопіи" - Экология. 1985., №1.
7. Дидактика средней школы /Ред. М.Н. Скаткин, М., 1986/.
8. Кудрявцсва Е.М. "О некоторых психологнчсских принципах п условиях экологического образования". - В кн.: Педагогичсские прпнципы и условия экологического образования. М. 1992 ж.
9. Звсрев И.Д. "Ведущие идеи и понятия в содсржанип школьного-экологического образования".- В кн.: "Совершенствование содержания образования в школе" . М., 1986 ж.
10.Хан Г. "Воспитать гражданина Вселенной" (Панорама Шымкента.
1998 ж, 8 мамыр, 5 бет). 11.Экологическое образование школьников /Под.ред. И.Д. Зверева.
11. Т.И. Суравегиной: Науч.- исл. ин-т содержания и методов обучения
Акедем. пед. науч. СССР.- М., Педагогика, 1988 ж. 12.Миронов А.В. "Содержание экологи ческого образования
        
        Мазмұны
Кіріспе................................................................
............................
І.Бөлім Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім
және ... ... ... ... ... және ... ... принциптері
мен ... Кала ... ... ... ... ... мазмұнын
анықтаушы
факторлар..............................................................
......................
1.3 Қоршаған табиғи ортаны ... ... ... іскерліктер
және
дағдылар...............................................................
.........................
1.4 Мектеп оқушыларына экологиялық ... Шет ... ... ... ТМД ... ... беру............................................
1.61 Ресейдегі экологиялықбілім
беру.....................................................
1.6.2 Өбекстан Республикасындағы экологиялық білім мен ... ... ... ... білім мен тәрбие
беру...................................................................
.............................
Қорытынды..............................................................
......................
Пайдаланылған әдебиеттер....................................
КІРІСПЕ
XXI ғасырға адамзат экологиялық қауіппен еніп отыр, яғни ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан жастарда экологиялық
мәдениетті қалыптастыру өте маңызды, осы жастардың ... ... ... ... ... ... мәселесі қойылып отыр.
Қазір экологиялық білім мен тәрбие беру приоритетті ... ие ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие
берудің біртүтас ұлттық жүйесі жасалуда.
Қазақ ... ... ... ... туралы задына (12 белім, 63-65
бап), "Табиғи және ... ... ... ... заңына, "Қазақстан
Республикасының экологиялық қауіпсіздік концепциясына", "ҚР жоғары білім
беру туралы" заңдарына (3 бап) ... ... ... ... ... ... ... ұлттық стратегиясы жасалды /1,2, 3/.
Қазір Қазақстан Рсспубликасының экологиялық саясаты мсн экологиялық
дамуындағы негізгі құжаттар - "Тұрақты даму үшін ... ... ... жұмыс жоспары", "XI ғасырдың ұлттық күн тәртібі" және т.б.
әзірленді.
Экологиялық ... ... ... тек ... ... қорғау қызметінің және заңдарының жеткіліксіздігі ғана емес сонымен
қатар адамдардың мәдениетінің төмендеуінде болып табылады.
Экологиялық мәдениет дегеніміз - бұл ... ... ... ... және ... ... іс ... тәрбие үш жақты міндет түрінде қарастырылуы тиіс:
1) Адамның табиғатпен қарым-қатынасын анықтау;
2) Қазіргі және ... ... ... ... ... ... жауапкершілік сезімін қалыптастыру;
3) Табиғат ресурстарын тиімді пандалану мәселелерін дұрыс шешуге
үйрету.
Экологиялық тәрбие беру жаңа ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім беру орталықтары ретінде мәдениет
орындары, кітапханалар, ботаникалық бақтар, ... ... ... территорияларды тиімді пайдаланудың комплексті іс-шараларын жасау
қажеттілігі туып отыр.
Экологнялық білім берудің базалық білім ... ... ... ... ... ... ... беру процесі адамның бүкіл өмірі
барысында, мектепте және одан тыс барлық азаматтарға білім оерудің барлық
түрлері мен ... ... ... ... ... ... нақты координацияны жүзеге асыру керек: отбасы -
бала бақша - мектеп - жоғары ... беру - ... ... ... ... ... ... білім беру.
Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін жасаудың мақсаты -экологиялық
білімдсрдің біртүтастығы, табиғатқа оң эмоционалды -бағалылық ... ... ... ... ... қызмсттің нсгізіндс эколоғпялық модсниетті
калыптастыру болып табылады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы үдіксіз білім бсру ... ... ... емір ... жаңа ... қалыптастырудың негізінде
қарап, әлеуметтік және зкологиялық тұрақты даму, сондай-ақ ... ... ... ... негізі ретінде қоғамның
интеллектуалды потеншіалын арттыру құралы ретінде қарау ... ... ... Н.Ә. ... өзінің "Қазақстан
- 2030" жолдауынді/ халықтың денсаулығын көтеру ... ... ... таза (сау) ... ... ... ... Үлттың болашағы болып
табылатын спортпен айналасатын, есірткі заттар, ішімдік, темекі ... ... өмір ... жақтайтын және сау табиғи ортада емір
сүретін жас ұрпаққа үміт артады.Сондықтан, ең көп халықты қамтитын ... ... ... ... ... мектептің міндеті-дүниедө қауіпсіз және
бақытты өмір сүріп , жержегі барлық тіршілік ... үшін ... ... ... тұрғысынан сау адамды, Респуьликаның , планетаның толық
қанды азаматын тәрбиелеу болып табылады. Аталған ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру.
Жұмыстың мақсаты: Мектеп оқушыларын ... ... ... ретінде кала жағдайындағы экологиялық біліммен тәрбие
мазмүнына сараптама жасау.
Зерттеу жұмысының нысаны: Қала мектептеріндегі экологиялық біліммен
тәрбие мазмүны.
Зерттеу ... Қала ... ... ... ... Бұл мақсатқа жету үшін төмендегі міндеттер қойылады:
1. Кала ... ... ... ... ... әсер ететін
факторларды анықтау.
2. Шет және ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен танысу.
3. 3. ... ... ... мектептердегі экологиялық
біліммен тәрбие бөрудің жағдайын анқтау.
4. 4. ... ... ... ... ... ... ... жағдайына сараптама жасау.
5. 5. ... ... ... білімдерінің деңгейін
анықтау.
6. Экологиялық біліммен тәрбие беру ... ... ... ... кейбір жолдарын қарАстырУ.
I БӨЛІМ. ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ОҚУШЫЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ
ЖӘНЕ ТӘРБИЕ БЕРУ ... ... ... мен ... берудің
принциптері мен міндеттері.
Қазіргі кезеңдегі ... мен ... ... ... ... пен педагогиканың алдына бірқатар жаңа міндеттерді қойып
отыр. Оларды шешу қазір мектепте оқып ... ... ... ... ... ... және болашақта бұл қатынасты тиімді ортаға бүруда нақты
талап бере алады.
Классикалық педагогикада табиғат туралы ғылымп ... ... ашу ... табиғатты тану процесінде көзқарасты қалыптастыру,
мектеп оқушысын табиғаттың әсерімен ... ... ... ... қарым-қатынасының оған білім беру жүйссіндегі орны
мен маңызы туралы қағидалар тұжырымдалған. ... ... ... ... ... ... қүндылығын ұлы псдагогтар
Ж.Ж. Руссо, И.Г. Песталоцци, Ф.А. Дпстерверг ерскше атап көрсетксн /5,6,7/.
Табпғатты және ... ... - ... тек сөз ... тар ... утилитаризм шеңберінде зерттеуге қарсы орыс ... ... А.И. ... Н.А. Добролюбов, Д.И. Писарев, Н.Г. Чернышевский
қарсы болды. Олар мектепке табиғат туралы толыққанды ... ... ... Олар ... ... жеке ... адамгершілік моральдық
қасиеттерінің қалыптасуына, баланың табиғаттағы мінез - қүлқын анықтайтынын
атап ... Ұлы орыс ... ... баланың табиғатпен ара ... ... ... ... педагогикада төмен бағаланып отырғанына таңданыс
білдірді.
Қазіргі кезеңдегі экологиялық ... беру ... пен ... ... ... ... өзара байланысы,
адамныңтабиғатқа қатынасының әлеуметтік себептілігі ... ілім ... ... мен ... ... ... ... экологиялық білімнің
комплекстілігін анықтайды. Жалпы әдістемелік және ... ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге мүмкіндік
береді:
1) ... ... ... ... пәнаралық ... ... ... жалпы экологиялық ... беру ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
етуді талап етеді. Экологиялық білім берудегі пэнаралық байланыстарды
анықтау эр іүрлі
I оқу ... ... ... ... эр ... қоғам мен табиғаттың өзара әсерінің тиімді әдістері ... ... ашу ... мен ... ... өзара
үіілесімділігін қажст стеді. Сонымен қатар қандай да бір оқу ... ... ... мен ... даму ... экологиялық
идсялар мсн ұғымдарды тұжырымдау мсн тереңдетуге пайдалану керек.
2) Экологиялық материалды оқытудын. жүйелілігі мен ... орта ... ... ... ... ... мен
міндеттерін орындау мазмұн жүйесін, оқу-тәрбие процесінің әдістерімен
ұйымдастыру түрлерін жасауды талап етеді. Осы ... ... ... білімдерінде ақтаңдақтарды болдырмауға экологиялық өзара қарым-
қатынастардың әр алуан ... ... бір ... және ... ... ... ... байланыстардың биолргиялық
жүйелердің әр түрлі деңгейлеріндегі ... ... ... мүмкіндік
береді. Жүйелілік принципі экологиялық білім беруді алуан түрлі білім ... мен ... ... ... ... ... талап
етеді.3) Қоршаған табиғи ортаны зерттеу мен ... ... ... ... және сезімдік - ... ... ... мен ... ... бұл принципі табиғатпен тікелей
қатынасты есепке ала отырып рационалды танымды ... ... ... ... ... Бұл ... ... не ... не ... ... ... экелуі мүмкін.
Практикалық қызметтегі, раіди...оналдық пен эмоционалдықтың арасындағы
байланыс динамикалық және көпжақты болып табылады. Егер иқушы тірі және өлі
табиғаттағы объектілердің ... ... ... ... ... ... ... сезіне білсе, онда оның әрекеті де
табиғатты сақтау, оны бүзылудан қорғауға бағытталады.
4) Оқу процесінде ... ... ... ... және
өлкетану байланыстарының ашылуы.
Қазақстан Рсспубликасындағы экологиялық ... мен ... ... ұлттық стратегиясында ортаны қорғауда жсргілікті (өлкетану),
аймақтық, ұлттық және ... ... ... ... ... назар аударылған. Бұл дегеніміз, мысалы, белгілі бір
жердегі адамның табиғатқа әсерінің ... ... оң және ... ... ... әсердің нэтижелерін бағалау жалпы мемлекеттік тұрғыдан ... ... ... көзқарасының жүйесінде қоршаған ... ... ... ... және ... ... ... бөлуге келмейтіндігі? себепті ғаламдық сипат
алатыны туралы ұғым қалыптасады. ... ... ... ... тек ... ... ... жолымен ғана тиімді
шешуге болады /4/.
Экологиялық ... беру ... ... ... ... шешу ... жүзеге асырылады:1) Адамның
табиғатқа әсерінің оның ... ... ... ілімдер,
негізгі ұғымдар мен фактілер туралы білімдерді меңгеру;
2) Қоғам мен әрбір адамның ... және ... ... ... ... көпжақты оағалылығын түсіну;
3) Қоршаған ортаның жағдайын бағалаудағы ... ... ... ... ... Оның жағдайын жақсартуда дұрыс шешімдер
қабылдай білу. өзінің ... ... ... салдарын болжау және
еңбек кызметінде ... ... ... ... ... қарым қатышкқа деген қажеттілікті дамыіу, дуниспі тануды
адамгершілік - ... ... ... ... ... ... өзін ... ережелсрін саналы түрде сақтау арқылы
табиғатқа зпян ... ... не ... ... бүзбау;
6) Қоршаған табиғп және ... ... ... ... ... ... заманғы табиғат қорғау
идеяларын насихаттауға ... ... ... мен ... беруді дамытудың ұлттық стратегиясында
тұжырымдалғак мақсат, прицип пен міндеттер оқушыларға білім мен тәрбие беру
процесімен байланысты ... ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады /4/.
1.2. Экологиялық білім мен тәрбие ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортамен езара
әсершің құрылымын қарастыруды талап етеді.
Бұл құрылымды сараптау "оқушы - табиғи орта" ... ... ... ... ... ... ... Оқушы табиғи ортамен тікелей қарым-қатынаста болады. Экологиялық
білімнің мазмұнын қалыптастыру тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... (сызбанүсқаі).
Сызбанұсқа 1.
Берілген жағдайда экологнялық білім берудің мазмүнын ... ... оның ... ... ... жекс ... мінсздсмесі;
2) Табиға орта;
3) ... ... ... стетін оқушы мен табиғаттың
өзара қатынасының смпаты.
Окушының жекс басынын мінсздсмссін ... ... ... ... ... ... ... аударамыз.
"Табиғи орта - оқушы байланысы немссе табиғи орта оқушыға не береді,
табиғатты оқушы қалай пайдаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... аспектісі - табиғатты өзінің денсаулығын жақсартуда
пайдалану;
б) ... ... - ... ... интеллектуалдық
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қолдану;
в) материалдық ... - ... ... - ... үй ... азык дайындау және т.б.
Аталған экологиялық ... ... ... жеке ... ... адамның материалдық интеллектуалдық
ю
физнкалық дамуы, денсаулығын сақтау мен нығаиту мақсатында қолдануға
дайындық ретінде сипаттауға болады.
"Оқушы- табиғи ... ... ... оқушының табиғп ортаға әсері
қандай. Оқушының қоршаған ортаға қатысты іс- әрекеті:
а) нейтралды;
б) орта жағдайын ... не ... ... орта ... ... ... болуы мүмкін.
Қоғамдық қажеттілік тұрғысынан аталған саладағы оқушының жеке басының
мінездемесін - ... ... ... мен ... ... ... ... дайындық
түрінде I I анықтауға болады/6/.
Бірақ қалада түру жағдайларының ... тон ... ... түрде кішкентаи территорияда көптсген адамдардың
шоғырлануы, күшті ақпараттар ... және т.б. сң ... ... ... ... ... ... Шымкснттегі өнсркосіп орындарының
болуы, қала ортасының ластапуы мсн ауаныц газдануыиа экелсді. ... ... ... ... ... табиғп ортаны бүзып, қоршаған ортаға
экологиялық қысым түсіреді.
Мұндай жағдайда дені сау ... ... ... ... ... ... ... тыныс алу мүшелерінің ауруы ең жиі
кездесетін аурулар түріне жатады (70% астам) әсіресе ОРЗ. ангина, ларингит,
түмау, ... ... ... ... ... ... 20% ... аурулар құрайды: дәрі-дәрмектерге аллергия, эксудативті диатез
және т.б. Ең жиі кездесетіндер ветрянка ... ... 80%). Зэр ... ... ... ... 10% құрайды.
Сондықтан қала территориясындағы жалпы білім беретін мектептердің
негізгі міндеті оқушыларды табиғатты ... ... ... ... жауапкершілікпен қарауда қалыптастыру. Қала жағдайында ... мен ... ... ... таза ... орта жоқ ... ... педагогикалық процессте экологиялық білім мен тәрбие беру
мазмүнын анықтауда балалардың қала сыртына, табиғатқа жорықтары міндетті
түрде ... ... ... ... ата- ... ... эр аптада қала сыртына
шығып демалуы жолға қойылған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... нығайтуына мүмкіндік береді.
2. Оқушы арқылы мұғалім табиғатпен өзара қарым- ... ... ... бұл ... маңызды болып табылады, себебі ол ... ... ... ... ... көрсетеді. Өзара қарым-
қатынастың осы ... ... ... ... ... сапасын
жақсарту мен оны сақтауға деген ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда ондаған, ... ... ... ... ... ... байланысқа түссді.
Бұл жүйс тек экологиялық кана емсс, ... ... ... беру
мазмүны тұрғысынан карағанда бұл бірлікті төмендсгі 2 сызбанұсқа ... ... ... экологиялық білім мазмұнын қалыптастырушы факторлар
мыналар:
1) мұғалім, оған қажетті жеке басының мінездемесі;
2) ... ... ... жүйетармағы;
3) "оқушылар- табиғи орта" жүйе тармағының қоғам ... ... ... ... қатынасының сипаты.
Бұл жүйеде бізді "оқушылар - табнғи ... жүйе ... ... ... ... ... Берілген жағдайда мұғалімнің
қызметі болашақ табнғатты пайдаланушыларда, табиғатпен экологиялық ... ... - ... дайындықты қамтамасыз ететін сапаларды
қалыптастыру. Мұндай сапаларды қалыптастыру - бұл ... ... ... болып табылады/8/.
Тәрбиелеу процесі- екі жақты ... ... ... ... кері байлаңысы мұғалімде оқушылардық табиги ортамен ... ... ... ... жеке ... ... ... ақпараттың болуын қажет етеді. Аталған құрам бөліктер - оқушылардың
жеке қасиеттері, табиғи ортаның сипаты, оқушылардың ... ... ... ... - ... беру ... ... назарға алынады.
Бірақ олардыц барлығын ... ... беру ... ... ... ... - орта" бірлігі өте өзгсрмелі. Экологиялық жағдайлар
өзгсруі, оқушылардың жеке қаспеттсрі де дамиды: оқушының ... ... ... ... ... жағдайларын алдын - ала білу мүмкін ... ... ... ... тәрбие беру процесінде пайдалануға
дайын танымға ие болуы тиіс.
Экологиялық білім мен тәрбие беруді ... ... ... ... ... ... білікті болуы керек. Оқушынын табиғатпен
қатынасының тиімділігш арттырудағы ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын қалыптастыру
саласындағы негізгі ... ... бұл ... ... тиімді
экологиялық тәрбие беру мұғалімнің білімінің мазмұны және оның табиғатпен
тиімді өзара қарым- қатынасы арқылы ... тиіс ... ... ... мен ... алуына отбасы зор әсер етеді.
Отбасындағы табиғатты қорғау тәрбиесі - балаларда туған өлкенің табиғатына
сүйіспеншілік пен жанашырлықпсн қарауды ... ... Әр ... ... ... ... тәрбиелеушілері болып табылады. Ана
сүтімен, экенің күлкісімен, ата, әжелердің шексіз еркелетуімен ... ... ... ... ... ... деген
алғашқы сүйіспеншілік сезімі кіреді. Осы сүйіспеншілік кейін баланың ... ... ... ... ... ... Табиғатқа деген
сүйіспеншілік туған үйінің босағасында қалыптасады. Мұнда ата- аналар ең
маңызды
1 рол ... ... ... ... ... - ... ғылымның балаларға
табиғат қорғау тәрбиесіне қосқан баға жетпес үлссі.
Рсспубликамызда осы бағытта бірқатар жұмыстар жүргізілуде, отбасындағы
табиғат қорғау тәрбиссі бойынша ... ... ... ... ... қорғау мэсслесі бойынша мына жұмыстар
жоспарланып отыр:
1) Балаларға берілетін отбасылық табиғат ... ... ... "Ата аналары ... ... ... ... ... шығару.
3) Отбасылық табиғат қорғау тәрбиесі бойынша ... ... ... одан әрі ... және ... Ата - ... ... табиғат қорғау мазмүнындағы
дидактикалық материалдар мен тақырыптық фильмдер жасау.
5) Ата- ... ... ... ... ... ... факторлардың барлығы экологиялық білім мен
тәрбие берудің мазмүнын анықтайды /11/.
3. Мектеп оүқушыларының экологиялық мәдениетіне, ... ... мен ... ... қоғам, қоршаған әлеумсттік ортасы әсер етеді. Ол
белгілі бір дэрежедс адамның экологиялық ... ... ... ... ... ... ... арқылы (сызбанүсқа
3) қарым- қатынасжасайды.
Сызбанүсқа 3.
Бсрілген жагдайда адамдар қоғамының қоршаған табиғи ортамен байланысы
оқушыға, оның ... ... ... мен ... ... эсср ... жағынан бұл бапланыс фактор ретіндс білім мсн ... ... ... Ал ... ... өз ... оқушынын экологиялық
дүниеге көзқарасыка, оқушы мен қоғамның байланысына әсер етеді.
Қоғам оқушыға оның экологиялық біліміне әсер етуге дайын ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта,
отбасы, қоғам тең дэрежеде оқушыға экологиялық ... мен ... ... және оны ... ... ... ... ортаны зерттеу мен қорғауда қажетті іскерліктер
мен дағдылар.
Мектеп оқушыларды табиғатты қалай зерттеу мен қорғауға, онын ... ... ... ездерінің жолдастарының және ересектердің
арасында насихаттауға үйретуі тиіс.
Оқушыларда табиғат қорғау саласындағы қоғамдық пайдалы еңбекке деген
қажеттілікті тәрбиелеу ... Осы ... ... ... ... ... мектептегі оқу- тәрбие процесінің құрам бөлігі
болуы тиіс.
Оқушыларға ... ... ... мақсаттарының бірі- әр түлекте әр
түрлі іс- әрекетте қоршаған табиғи ортада ... ... ... ... ... ережелерін сақтауға деген қажеттілікті тәрбнелеу
болып табылады 151.
Орта білім беретін ... ... ... ... білімі
мен іскерлігіне қойылатын талаптарды есепке ала отырып, негізгі ... оны ... ... ... ... бсру тұрғысынан алғанда сң маңызды нэрсе оқушының
қоршаған орта жағдайын бағалай ... ... ... Ал бұл ... және жаратылыстану- ғылыми циклдағы пэндсрді оқу барысында
менгергсн ісксрліктер мен ... ... ... ... қолдана
алуына байланысты.
Ісксрліктер мсн дагдылардыц дамуы процссіндс ез бстіншс ... ... ... шітсллсктуалды жәис эмоционалдык бастамаларының
өзара байланысы күшейеді. Нэтижедс жеке адамның
маңызды ... ... - ... ол ... ... Оқушылардың арнайы бағытталған ... ... ... ... ... ... ... контекстіне кірген
білімдер тәрбнелік маңызға ие болады. Сондықтан оқушылар ... ... ... ... - ... ... және құқықтық негіздерін ой-
санасына тез қабылдайды/8/.
Қоршаған орта нәтижелі тәрбие құралы болуы үшш, ... ... орта ... ... ... бір ... бағытталған
түрде қатыстырып отыруы тиіс. Оқушы табиғат объектілерін ... ... ... ... олар оқушы үшін еңбек және қамқорлық көрсету заты
болады да, ал осыобъектілерге қатысты құқықтық және ... ... ... ... табылады.
Өмірде нақты маңызды іскерлікке қоршаған табиғи отаны ... ... ... ... Мұнда үш түрлі іскерліктердің маңызы зор.
Іскерліктердің бірінші түрі - жеке мінез - қүлқындағы мәденпеттілік
(мысалы, қоршаған ... ... ... ... ... ... қалдықтармен ластамау, шуламау және т.б.).
Екіншісі, басқа адамдардың іс- эрекеті нэтижесінде табипі ортада пайда
болған теріс нэтижелердің алдын алу не ... ... ... ... өзін-өзі ұстау, ережелерін бүзуға қарсылық жасау.
Мұндай іскерліктер белгілі бір сезімдік - жігерлілік ... ... ... араласу дағдыларын қажет етеді.
Үшінші түрдсгі іскерліктер пайда болған теріс, жағымсыз құбылыстарды
еңбек іс-әрсксті ... жою. ... ... келс жатқан өртті өшіру,
топырақты эрозиядан қорғау, рскрсация аймагындағы ... ... жас ... және т.б. жануарларды қорғау.
Экология мен табиғат қорғаудың қазіріі ... ... мен ... ... ... білім беруін
қорытындылайды. Себебі, оларды жүзеге асыру ... ... ... оны ... кең ... ... сүйенуді қажет етеді /14/.
Оқушылардың экологиялық білімдерді халық арасына ... ... ... тек ... ... аз, ... ... өзінщ көзқарастарын
қорғауға эмошюналдың - ... ... ... бір ... жігерлік сапаларды арнайы шынықтыру және әдістемелік өзгерістерді
қамту қажет. Оқушы алуан түрлі ақпарат көздерін ... ... ... ез
ойын айтудың логикасы мен психологиясын, тыңдаушылар үшін тиімді жолмен
ақпаратты жеткізуI ... ... ... ... ... ортаны
қорғау күніне арналған көрмелер оң нэтижелерін береді. Насихаттаушылық
дағдыларды қалыптастыруға рекреация анмақтарындағы ... ... ... ... мүмкіндіктер жасанды. Оқушылардың іс-эрекетін
ұйымдастырудың бұл формалары насихаттау жұмысына жағдай жасайды/15/.
1.4. Мектеп оқушыларына экологиялық тәрбие беру ... ... ... - бұл ең ... ... ғылыми кезқарасын
қалыптастыру, себебі ол ... ... бола ... ... ... ... етеді, оны қоршаған табиғи ортаға ... ... және ... ... принциптерімен қаруландырады.
Қоршаған табиғатқа жауапкершілікпен қарауға ... ... ... ... Экологиялық тәрбие беру процссіндс қоршаған табиғи
ортаға жауапкершілікпсн қарау заңдары мсн ... ... ... ... ... болашақ күйінс нсмқұраплылық, адамның толыққанды
демалысы мсн ... ... ... ... тұру ... ... ... табпғатқа қатынасы оның мәдениетін, жеке адам және
азаматтығының дәрежесін көрсетеді /18/.
Экологиялық мәселелерді зерттеуді барлық деңгейде - ғаламдық. аймақтық
және локальді ... ету ... ... маңыздылығы- жергілікті,
локальді мәселелер жоғары эмоцнялык қызығушылыққа ие, себебі әр адам үшін
тікелей маңызды. ... ... ... ... қарастыру оқушының
ақыл- ойын қозғайды, жинақтаған білімдерін мәселені шешуге сәйкес қайта
құруға алғы шарт жасайды ... ... беру ... ... беру жүйесіне кіруі тиіс:
қоғамдық- саяси, құқықтык, адамгершілік және ... ... дене және ... ... тығыз қарым-қатынасты
/11/.1.5. Шет елдердегі экологиялық білім беру
Шет елдердегі экологиялық білім берудің мақсаты мен ... ... ... ... ... қозғалыстары және саясн қайта ... әсер ... ... ... қорғаудың қоғамдык қозғалыстары
индустрилизация процесстерімен ... күш ала ... 19 ... ... ... ... жаулап ала бастады. "Табиғат" және "Отан"
түсініктері Германияның халқының көп бөлігінің санасында ... ... ... ... ... ғасырдың аяғында Гарманияда үш негізгі табиғат қорғау
қозғалыстарының қалыптасты, ("Отан қорғау", ... ... ... ... және көгалдандыру қозғалысы") және
практикалық акцияларды жүргізу дәстүрінің негізі ... ... ... ... ... ... ... әсер етті. 60- жылдардың аяғы мсн 70 жылдардын басында
АҚШ жәнс Жапонпяда арнайы заңдар мсн оларды орындау ... ... ж. ФРГ ... ... ... орта ... ... Бұл
бағдарламаның мемлсксттін экологиялык саясатын жасаудағы ... зор ... беру ... ... ... ... ... және оған
антропогенді әсерді зерттеуге бағытталған ... ... ... ... білім беруді мақсат ететін жеке адамның саналы
қызметін қалыптастыруды ... ... ... оқу ... ... ... енгізу қажеттілігі көрсетілген.
Оқу бағдарламаларына бастаЗъіш мектептің (1-4 ... және ... ... ... сатысында (5-10 сыныптар) ьіҚоршаған дүниедегі әзара
қарымқатынастардың және оны қорғау ... ашып ... ал орта ... ... ... сатысында (11-13 сыныптар)
қоғамдық ғылымдар циклінің ... ... ... ... ... ... ... енгізілген.
Тұрғындар арасында қоршаған орта мен денсаулық мәселслері бойынша
ақпараттық- түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... кірді. Сабақтарда жергілікті
экологнялық ... ... ... жағдайлар қарастылған.
Сабақтарға белгілі бір ... ... жәке ... да бір ... шешу
үшін мамандар шақырылып отырды.
Германиядағы экологнялық білім беру ... ... мен ... беру ... дамыды. Ол елдің азаматык тәрбиелеудің бөлінбес
белігі. 70- ... ... ... ... ... жалпыхалықтық сипат
алды. Азаматтардың белсенділігі тұратык жсріндегі ... ... ... ... ... ... ... берді.
Замандастарының оиынша экологиялық білім мсн тәрбпе бсрудік қалыптасуы
кезінде қатсліктср мен бүрмалаулар ... ... ... ... ... ... ... "Судың ластануьГ. "Ауаның ... ... жәнс т.б. ... ... төніп келе жатқан
қауіп, ластанудың адам денсаулығына әссрі туралы күнделікті ... ... мсн ... ... ... туғызады.
80- жылдары педагогикалық қауымда Германиядағы экологиялык білім
беруінің ... мен ... ... мен ... ... ... орын алды. Нэтижеде интеграцияланған оқу бағдарламалары, Европа
елдері мен АҚШ- тағы ... ... ... ... ... мүмкін болатын түрлері мек ... ... ... ... жүргізіле бастады. Қосымша білім беру мекемелері: эқрлогиялық
білім беру орталықтары. бностанциялар және т.б. ... Егер 80- ... ... ... ... орта ... ... беру саласында жұмыс
істейтін 10 экологиялык орталық жұмыс істесе, 1989 ж- 110, 1993 ж - ... ж-330 ... ... ... ... ... оқу - ... мекемелерінің қызметкерлері әр ... ... ... мен студенттерге арналған танымжорықтар, ал ересектер үшін
біліктілікті ... ... ... ... оқу ... білім беру Германияда тұрғылықты жерде (өлкетанымдық) жүргізуге
бағытталған.
Экологпялық білім беруге мемлекеттік мекемелерде ... ... ... ... ... жерінің мәденпет және білім беру
Министрлігі мектеп оқушылары үшін дидактикалық құралдар, арнайы журналдар:
"'Қоршаған орта ... ... ... орта ... "Қоршаған орта және табиғат", "Экоәріптсстерге ... және т.б. ... ... ... бізді. әсіресе Германмядағы экологиялык білім
беруде жобалар әдісі қызықтырды. Жобалар ... ... әр ... ... ... пәнаралық оқыту. Жобаны дайындау ... ... ... ... ... тапсырмаларды мүқият
жоспарлап, тапсыруды талап етсді. Жобаны өткізу процесіндс әдістсрдің жәнс
оларды жүзсге асырудыц ... ... жәнс ... өте маңызды. Жобаның негізінде іс-эрекетте зсрттеу прпнципі жатыр.
Ол еңбек ... ... ... өзгерту , эстетикалық , әдебп және ... ... ... ... ... тоқталайық.
Өндіріс тауарларындағы экологиялық символика
"Кегілдір періште" символын ЮНЕСКО қабылдаған. Бұл символ тауардың
экологиялық таза ... ... ... кәрсетеді (жазу шеңбердің ішінде.
Мысалы "(Tayajp)' экологиялық, себебі аз қалдықты (шығарады)'7.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... да символдары бар. Мысалы. экологиялық стандарттарға
сәйкес дайындалған ... ... ... ... Bio Demetev
Eco Natur символы болады.
Өндіріс ... ... ... ... ... ... ережелеріне назар аударыңыздар.
Орау материалдары және оларды қайта өңдеу Барлық ... ... ... 1). ... сізде!
Кесте 1
|Қайта өңделмейді ... рет ... ... ... ортаны ластайды |Қоршаған ортаға зияны аз ... ... ... |Шыны ыдыстар ... ... бір ... ... ... ... ... ораулар |көп рет ... ... ... ... ... |Шыны ыдыстағы йогурт ... ... озон ... - ... і ... ... | ... әдісі көптегсн елдерде оқушыларға экологиялық ... ... ... /23'.
Чсхославакиядағы қоршаған ортаны қорғау саласындағь: ... ... ... бсру ... ... атап ... ... елдің халқы үнемі қоршаған ортаның ластануы, ормандардық
жойылуы, сапалы ауыз ... ... және т.б. ... ... экологиялық мәселелердің үш негізгі аспектісік бәліп
кәрсетуте болады:
- ... ... ... ... ... ... мен практикалық іс-шаралар;
- экономикалық, қоршаған ортаны қорғаудың кешенді ... және ... ... ... ... талап етеді:- саяси,
Чехославакияда қоршаған орта жағдайын жақсартудың көпжақты міндеттеріне
байланысты олар іс-жүзінде елдің әрбір ... ... ... ... ... аспектісінің құрам бөлігі осы саладағы
білім мен ... беру ... ... ... ортаның көптеген
мәселелерінің күрделілігі мен жаңаруы ... ... ... ... ... ... ... талзп етеді.
Арнайы мамандар дайындау, сондап-ақ әр түрлі саланын мамандарына табиғатты
қорғаумен ... ... ... жаңа ... ... ... ... эколоі иялық білім беру мақсатты түрде мектегпе
жүргізіледі. Қазіргі заманғы оқу-тәрбие ... ... ... ... барлық дерлік пэндерде қарастырылады.
Ксйбір пэндер, мысалы табиғаттану, география, ... ... бұл ... ... ... салыстырғанда жүйелі түрдс
қарастырылады. Экологиялық білім беру мәселелері сцбск және ... ... ... маңызды. Себсбі олар өндірістік ортамсн қарыс-
қатынаста кажетті ісксрліктср мем ... ... үшін өте ... ... ... ... ... шеше алатык мамандар
дайындалады. Университеттерде ... орта ... ... ... бар. ... жоғарғы білім беру орындарында ... ... ... ... ... қатар дипломы бар
мамандарға арналғак курстарға кеп ... ... Бір ... олар әртүрлі
сала мамандарын экологиялық мәселелерді шешуге үйретсе, ... ... ... ... ... ең ... жетістіктерімен таныс кең
профилді мамандар дайындайды /23/. Чехославакияның ... ... ... ... ... де ... саясаттын саласы болып табылатынын
көрсетті.
Бұл тұрғыдан алғанда экологиялық білім мен ... беру ... және ... тыс жағдайда жүзеге асырылуы тиіс.
АҚШ-та экологиялық білім мен ... ... жаңа ... кеңірек
қолданылуда.
Американ ғалымдары экологиялық білім беру стратсгиясы мек ... ... ... ... әдістеріне негізделуі керек деп
есептейді.
Ал бұл әдістер міндетті түрде ... ... және ... ... ... ... ... негізделген.
Біз Монтана штатының мемлекеттік университетінің профессоры американ
ғалымн Мапкл Бродидің ғылыми-әдістемслік жұмыстарыи келтіріп отырмыз /21/.
Конструктпвті оқытудың ... ... ... бар экологиялық білімдерді анықтау (мүмкін
түрмыстық дсңгейдсгі) және ... ... ... ... ... ... ... процссінің ... ... ... ... жұмылдыру;
3. Оқушыларды олар үшін кунделікті ... ... ... ғылыми конііепцияларды талқылауға шақыру;
4. Балаларды ғылыми жұмысқа және ... ... ... ... ... ... Оқулықта келтірілген ... ... ... ... ... ... дағдыларды қалыптастыратык
зертханалық жұмыстарды ұйымдастыру;
6. Материалды ... ... ... ... ... ... түріне өту;
7. Оқытушының рөлін өзгерту. Ол білім көзі ... ... ... ... ... ... меңгеру процесін
ұйымдастырушы ... ... ... ... эр ... ... мен ... қажетті бағытқа бағыттап,
оқушылардың мақсатқа жету ... ... ... ... деген
қажеттілігінін пайда болуына көмектеседі;
8. Бір кешеннің ішінде пәндерді ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі қөзқарастардың ролін түсіну
(ғылымдардың, оқыту, ... ... ... түрде оқыту жүйесі білімдердің интеграциясына бағытталған:
табиғаттағының және қоғамдағының барлығы бір-бірімек ... ... мен ... орта мәселелеріке байланысты.
Эколог.ия лық білім бсрудің негізгі міндеттеріиің бірі - оқушыларды
экожүйенің элементтері, олардың өзара байланысы, ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру.
М.Бродн бұл тақырыпты бөтелкедсгі, оқушылардың өздсрінін қолымсн
жасалган экожүйс ... ... ... ... ... ... скі
скілптрлік полпэтилсн ыдыстардак құрастырады. Бір ыдысты ... ... ... жоғаргы бөлігін төменгісінс кигізсді де оған матаның
бөлшегін ... ( мата ... не ... ... ... ... не ... кесіп, оны қақпағымен бірге моделдің ... ... ... болады. Бірінші ыдыстың түбіне құм не тас
төсейді де 1/4 бөлігіне ... су ... Суға ... өсімдіктер мен
жануарларды (саны шектеулі болады) орналастырады. ... ... ... ... ... бар) ... ... араластырылған қүнарлы топырақ
салынады да, ."Іэсімдіктердің түқымдары, жауык қүрттары мен жер ... ... ... ... ... оқу жылы ... ... оқытуға дайындық барысында мұғалім кониептуалды карта
жасайды. Бұл ... ... онда ... ... және ... ... және ... меңгеруге
бағытталған іс-әрекет көрсетіледі.
Берілген тақырыпты оқытуда оқушыларға өздсрі экожүйе жасап. ... ... ... ... ... ... ... экожүйенің жекеленгек абиотикалық
және біютикалық компоненттермен және өзара қарым-қатынастармен танысады.
Жыл бойы ... және ... ... жағдайы туралы
мәліметтер тіркеліп отырады. Олардың нәтижелері бойынша оқушылар экожүйенің
ішкі өзара қарым-қатынастары және ... ... ... әсері іуралы
қорытынды жасаііды.
Шет елдердегі экологиялык білім мен тәрбне беруді сараптаудағы азғана
жұмыстардың өзі қоршаған ... ... көре ... ... ТМД ... экологиялық білім бсру
1.6.1. Рсссйдегі экологиялық білім бсру
ТМД слдсрінің ішіндс Ресейдс оқушыларға мақсатты ... ... ... мсн торбис беруді алғашқы рст қолга алған мсмлекет ... ... ... мен ... ... маңыздь: қорытындысы -
бұл 80-жылдарда тұжырымдалған бүкіл білім берү жүйесін ... ... ... ... ... оқу ... ... кейінгі) үздіксіз
экологиялық білім беру концепциясы болдь: /24/.
Концепция негізінде экологиялық білім беру стандарты жасалғак. ... ... ... ... экология мен қоршаған ортаны қорғау саласында жалпы ... ... ... ... ... ... оқу ... бөлінген уақыттың көлеміне;
- оқушылардың міндетті экологиялық дайындығының деңгейіне.
- Стандарт ... ... ... ... ... ... ... беру (1-4 сыныптар):
- адам мен қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... ... мектеп (5-9 сынып):
- қоршаған ортаның экожүйелік ... оның ... оның ... сапаларының жоғалу қаупі туралы білімдер
негізінде ... ... ... ... өмір ... ... ... оқушылар
орындай алатын нақты экологнялық қызметті жасау тэжірибесін ... ... ... адам мен ... ... ... ... қазіргі заманғы ... ... ... қоғамының жергілікті, ұлттық жонс ғаламдық деңгенде тұрақты
даму туралы білімдср ... ... ... экологиялык моселерді шешу тэжірибссін молайту.
Қорытынды ... (10-12 ... ... ... ... экологнялық процссстердің мәні,
планетадағы биологиялық алуан-түрлілікті ... түру ... мен ... ... тұрақты бірге өмір сүруін анықтайтын
факторлар туралы ... ... ... ... жауапкершілікпен ... ... ... ... мен ... ... ... салауатты өмір сүруге деген қажеттілікті қалыптастыру;
- ... ... ... ... ... ... түсіндіруге дайындау.
Мектепте оқыту үшін төмендегі мазмүндық бағыттар ұсынылады:
1. ... - ... ... ... ... Адам ... экожүйеде ;
4. Экожүйелерді зерттеу әдістері.
Қазіргі ортаңғы және жоғарғы звенода экологиялық ... ... ... ... ... ... Мұнда 4 бағытты бөліп көрсетуге
болады:
1. Дэстүрлі оқу пәндерінің экологизациясы, ... ... ... ... ... ... білім берудің
біртүтас бағдарламасын жасау.
2. Арнайы "Экология" пэнін енгізу.
РФ-ның жалпы және ... ... беру ... бұл пәнді 5
сыыыпта - аптасына 2 сағат, және 9 сыныпта - 2 ... ... ... ... ұсынады. Экологияның жеке пэн ретінле кэсіптік бағдарлау
сыныптарында да ... ... ... мүмкіндігі қарастырылады.
Қазір эртүрлі сыныптар үшін ... ... ... ... кейбірсулсрі үшін оқулықтар мсн құралдар шығарылғак.
3. Жекс бағыт ... жаңа ... ... ... мектсп курсын құрастырудағы модульдік принцппін ... ... ... ... ... ролдік ойындардан тұратын білім
жүйесі ретінде құрастырылады. Экологиялық модульдердін мазмүнына ... ... ... ... ... ... мен ... заңдар
мен заңдылықтар, теориялар, экологиялык мәселелер, әртүрлі антропогенді
әсердің ... ... ... модельдері мен
гипсггезалары, жергілікті, ... ... ... экологиялық
мәселелерді шешу жолдары.
4. Жорғарыда аталған бағытпен қатар ... ... ... бағыттардың элементтерін комплексті ... ... ... жалпы білім беретін мектептеріне тәмендегі экология
бағдарламалары мен оқулықтары ұсынылады.
9 сыныпқа ... ... ... Авторлары: Чсрнова Н.М.,
Галушкин В.М., Константинов В.М.
Жалпы ... ... ... арналған бағдарлама 70 ... 2 ... ... Курстық құрылымы: жалпы ... ... ... ... ... табиғатты қорғау).
"Әлеуметтік экология" бөлімінде қоғам мен табиғаттың ... ... ... ... бірлікте өмір сүруінің ... ... ... ... ... ... жер ... "Қарым-қатынастар
дпалектикасы", "Табиғат пен қоғам", "Экологиялық демография', "Экологиялық
перспсктива" қарастырылады. "Үабпғаі ... ... ... ... заңдары мен әлеуметтік заңдылықтар қарастырылады. Бұл
бөлімде қоршаған табиғаттың бүгінгі күнгі мәселелері, қазіргі жағдайы ... ... су, жер ... ... ... ... мен ... дүниссін қорғау мэсслслсрін қарастыра отырып,
табиғат қорғаудың негіздерімсн ... ... ... ... ... экологиянын бөлімдсрінс "Қоғам және популяция", "Ағза
және орта", 'Зкожүйе" көп көңіл бөлінген.
Бұл бағдарлама ... ... ... "Экология негіздері"
оқулығы жарық көрген /18/.
9 сыныпқа арналған "Экология" бағдарламасы. Авторлары: Криксунов Е.А.,
Пасечник В.В.. Сидорин А.П.
Авторлар ағзаның ... ... ... қарым-қатынасы ретіндегі
дәстүрлі экологияның анықтамасы тұрғысынан ... ... ... жеке ағзадан популяция мен бірлестіктерге, ал одан экожүйелер мен
биосфераға.
Бағдарлама 68 сағатқа негізделген 6 негізгі бөлімнен ... ... оның өмір сүру ... ... ... және онын ... популяциялар", "Бірлестіктердің құрылымы
мен ... ... және ... орта", "Қоршаған орта және адам
денсаулығы ... ... ... ... - ... бар білімдерді
қорытындылау мен жүйелеу, биосфералық процестерді түсінуге қажетті білімдер
мен іскерліктерді қалыптастыру, ... ... рөлі ... ... сәйкес авторлар "Экология" оқулығын (9 сынып) ... ... ... ... ... Б.М.,
Кузнсцов В.Н.
Бағдарлама 3 бөлімнен тұрады. "Экологияға кіріспе", "Табиғатты тиімді
пайдалану'1 және ... ... ... ... Ол 70 ... оқушылардың практикалық және өзбстінше жұмыстарды орыидауын
ескере отырып құрылған. Онда экологиялық ойлардың ... ... ... жақсы көрінеді. Достүрлі экологпямсн қатар оның қолданбалы ... ... ... ... ... ... ... және Рсссйдің
жалпы экологиялық мәселелері қарастырылады (4 сағат), одан эрі биосфераны
қосқандағы экожүйелер (12 сағат), ал бірінші ... ... ... тепе-теңдігі тақырыбы қорытындылайды (14 сағат).
Екінші бөлімде "Ресейдің табиғи ... және ... ... ... "Ресендің ауылшаруашылық (агроэкожүйе) экожүйелері" (10 ... және ... ... (7 ... ... ... "Табиғат қорғау" (5 сағат), ... ... ... ... және ... ... даму перспективасы (9
сағат) тақырыптары кірген.
Бағдарламаға сәйкес "Ресей экологиясы" оқулығы ... ... ... Б.М., ... Л.Т.
10-12 сыныптарға арналған "Экология" бағдарламасы. Авторы: Суравегина
И.Т.
Бағдарлама қазіргі экологиялық кешенді ... ... ... ғылыми және әлеуметтік ... ... ... ... ... ғаламдық мәселелерді шешудің маңызды
теориялық негізіне айналды.
Бағдарламада әрбір адамның іс-әрекетінің әлеуметтік ... ... ... жәнс ... жеке ... өзінің қызметі мен ісі үшін
жоғары жауапкершілігіне ерекше кеңіл бөлінген.
Бағдарлама 67 сағатқа есептелген, 8 бөлімнен ... ... ... - ... экожүйе (9 сағат), биосфсраның экожүнесі (7 сағат),
экожүйедегі ... (5 ... ағза ... (5 ... адам ... сағат), адамзат биосферада (15 сағат), экологпядан практикум (15 сағат).
Бұл бағдарламаға сопкес оқулық 1996 ж. шықты. Фсдсралдық комплскткс
енген ... мен ... ... ... ... авторлық
курстар мсн практикумдар дайындалған. Мысалы: "Табиғат жонс ... ... B.C. Бұл ... 2 ... бар 36 ... арналған
факультативтік курс және 68 сағаттық экологиялық бағыттағы сыныптар мен
мектептерге арналған арнайы ... ... ... ... курс - ... ... ... Е.А. "Экономикалық экология" бағдарламасы (авторы Кучер Т.В.) 2
нұсқауда жасалған: біріншісі негізгі мектепке арналған (36 ... ... ... мен ... ... (68 ... ... экологияның/ медициналық жағын, қоршаған табиғи оратаның
адам ағзасына әсер етуінің мәселелерін қарастыратын бағдарламалар бар:
"Қоршаған орта және ... ... ... И.Т. және ... сыныпқа арналған факультативтік курс.
Қазір Ресенде класснкалық экологияның көптеген аспсктілері мен оның
қолданбалы салаларын қамтитын ... ... ... ... ... ... сатыларында эколопія курсын
оқытумен қатар. биолого-экологиялық ... мен ... және ... ... ғылыми қоғамының негізгі мақсаты - туған өлкенің табиғатын
зерттеу, оған ... пен ... ... ... жоғарғы органы -
жылына екі рет өтетін ... ... және ... ... ... ... жұмыс қорытындысы шығарылады, секцнялардың есептері
тындалып, жоспарлар бскітіліп, басқару органдары ... ... ... ... формалары - жеке, секциялық, жалпы
жұмыс.
Жеке жұмыс - бұл ... ... ... ... ... ... ... бойынша тапсырманы орындау.
Секциялық жұмыс - бұл ... ... ... ... ... ... ... - жнналыстар, конференциялар, конкурстар, олимпиадалар,
фестивалдар, тақырыптық кештер, таным жорықтар ұйымдастыру және т.б.
Ғылыми қоғамның негізі - ... ... ... ... ... ... ... және теориялық сабақтар, табиғи
обьектілерді бақылау: зоология, адам экологиясы, жалпы экология оқушы ... ... ... ... ... бар. ... чжұмыс барысында
оқушылардың туған әлкеге сүйіспеншілігін қалыптастырады /25/.
1.6.2. Өзбекстан Республикасындағы экологиялық білім мен тәрбие беру
Қазіргі заманғы ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
Жоғарыда қойылған міндетті шешу мақсатында Өзбекстан Республикасының
халыққа білім беру ... ... ... ... ... - ... 1993 ... бастап жаңа пән "Экология және табиғатты қорғау"
енгізілді. Бұл пәнді басқа орта мектептердің барлығына енгізу ... ... ... мақсатының бірі экологиялық ... ... ... және ... ... ... пайдалануды
қалыптастыру болып табылады.
Бұл курстың фунд аменталды негізі табиғаттың біртүтастығы ... ... ... ... және ... ... ... өзгеруі.
Сабақтар барысында оқушыларда мақсатты түрде өзікін табиғаттағы мінез-
құлқы, құрдастарының, ересектердің ... ... ... ... табиғаткл. қоршаған ортаның әр түрлі объктілеріне
қатысты топ, ... ... ... ... ... ... ... түрі мұғалімнің басшылығымсн оқушылардың практикалық іс-
орскеті болып ... ... ... жасау, тазарт.,
көғалдандыру; ... мен ... ... ... ... ... бұл ақтарды қоқыстардан тазарту және т.б, Осындай ... ... ... ... деген экологиялық, заңдылық,
адамгершілік және ... ... ... және ондағы өзінің
орнын түсінуге мүмкіндік береді.
Өзбекстан Республикасында ... мен ... ... ... батыс елдеріндш/ тэжірибесіне сүйене отырып жака бағдарламалар,
оқулықтар жасау жоспарланып отыр /11/.
1.6.3. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... Республикасында табиғатқа деген сүйіспеншілік, ... ... мен ... ... үшін ... ... келе
жатқан тарихи бастамасы бар. Ол ... ... ... ... заң ... ... ... қоршаған
ортаны қорғау туралы" заңымен (18 маусым, 1991 жыл) бекітілген.
Сенімді табиғат қорғаушыларды дайындау ең ... ... ... ... ... беру ... міндеті болып табылады /11/.
Осы мәселе бопынша ҚР экология және биоресурстар Министрлігі: ... ... мен ... берудін, ұлттық стратегиясының жобасын ұсынды.
XXI ғасырдың күн ... ... ... ... ... қорғау
мен даму бойынша Тбилисидегі үкіметаралық конференцияның нүсқаулары жатыр
(1977). Олар үш негізгі бағытты ... ... беру ... ... даму ... ... Халықтың ақпараттармен қамтамассыз етілуін кеңейту;
3. Кәсіптік дайындауға көмек көрссту.
Құжатта ғаламдық білім беру мсн ... ... ... ... ... ҚР ... ... мен тәрбис бсруді дамытудың
Ұлттық стратсгиясыныц ... ... ... ортаны қорғау мсн даму
саласындағы сауатсыздықты жою. этикалық ережелерді білім беру ... ... ... мен ... ... ... беру ғылыми және
жалпыға бірдей элементарлық білім беру қажет /4/.
ҚР "Жоғарғы білім туралы" заңының 3 ... ... ... беру
саласындағы мемлекеттік саясаттың принциптері керсетілген:
1. Білім берудің үздіксіз процесінің сатыларының ... ... ... ... берудің ғылыми сипаты, ... ... ... /1/.
ҚР "Қоршаған ортаны қорғау туралы" заңында 12 ... (63-65 ... ... мен тәрбие беру мәселесіне арналған. Олар ... ... мен ... ... негізделуі қажет 121.
ҚР тұрақты даму моделіне өтуі жағдайында экологиялық білім мен тәрбие
беру приоритетті маңызға ие болады. Сондықтан экологиялық ... мен ... ... ... ... ... дамыту мәселесі қойылып отыр
(ЭБТ).
ЭБТ жүйесінің біртұтастығында, бұл ... ... ... ... қазір мүмкін болмай отыр. Себебі - оқу-тәрбие процесін
бағдарламалық- ... ... ... ... ... ЭБТ ... дамытудың ұлттық стратегиясында жас ерскшеліп мен
қоғамдық-тәрбие ... ... ... білім берудің төрт
сатысы жасалған:
1. танысу сатысы ... ... ... жәнс ... мен
лицсйлердің бастауыш сыныптары);
2. белсенді білімдсрдің төмснгі сатысы ( нақты ... ... ... ... мсн ... шсшу
багдарламалары);
3. белсснді білім берудін ортаңғы сатысы ( ... ... ... емес ... ... ... меңгеру, өзгермелі архитектоника мен ғылыми ... ... ... ... қызметін болжау
дағдыларын қалыптастыру);
4. экологиялық ... ... ... ... ... ... беру, барлық сала ... ... ... ... ... ... және ... берудің төменгі сатыларындағы экологиялық білім
беру мазмүнын қарастырайық.
Білім берудің ең жалпы звеносы – ... ... ... ... білш мен ... ... мақсаты:
- оқу процесімен табиғатқорғау іс-шараларын жүргізу барысында
оқушылардың ... және ... ... балаларда бағалылық экологиялық ... мен ... ... ... ... балалар мен ... ... ... негізінде қоршаған ... ... адам мен ... ... туралы ғылыми
экологиялық және биологиялық ұғымдарды қалыптастыру.
Міндеттері:
- үздіксіз экологиялық білім беру бағдарламаларын ... ... ... ... - ... ... барысында);
- әр ... ... ... құралдарын, ... ... ойын ... ... балаларға экологиялық білім берудің ... ... ... ... дейінгі торбие беру мскемелері мен жалпыбілім бсретін
мсктептсргс ерте экологиялық білім беру ... ... - ... ... топтары мен жалпы ... ... ... ... ... ... жасау;
- жоғарғы оқу орындарымен бірлесе ... ... ... ... ... ... жаратылыстану-ғылыми пэндерімен
қоса қосымша тереңдетіп оқыту және жоғарғы сынып ... ... ... ... ... ... беру. Бұл қызметтің қорытынды
нәтижесіг-
- балалар мен ... ... ... жауапкершілік
қөзқарасты қалыптастыру;
- өзінің болашағын анықтау мен потенциалын жүзеге асыра алатын ... ... ... ... ... ... әсер етудегі
стандартты міндеттерді стандартты әдістермен шеше алуға қажет ақпараттарды
жннақтау сатысы болып табылады.
Белсенді ... ... ... - бұл ... жағдайларда
қолданылатын ең қарапайым оншаты моделдер мен оларды шешуге ... ... ... Бұл ... ... бір
антропогенді әсердің нәтижесін сараптауға, осыған үқсас шсшілген мәселені
тауып, оны ... ... шешу үшін ... болуы тиіс.
Төменгі сатыда қарапаным сандық модельдер қолдынылады. Бұл модельдер
боііынша көптеген экологиялық жағдайлар ... ... ... ... ... картасы түрінде көрсстілуі мүмкін.
ҚР-да экологпялық білім мен тәрбие (ЭБТ) ... ... ... төрт ... ... ... бсрумсн қатар жоғарғы орта
орнынан кейінгі және мектеп оқушылары мен басқа да ... ... ... беру ... ... ... іс-шаралардың нсгізгі бағыты халықтың эр түрлі
топтарының экологиялық ... ... жәнс ... ... ... ... ... мақсатқа жету үшін кажетті нэрселер:
- өзекті экологиялық білімдерді қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... ... және формалды емес экологиялық білім берудің ... ... ... ... орта ... ... ... жана
тиімді әдістерін іздеу;
- ақпарат құралдарында ... ... ... асыру үшін төмендегідей іс-шаралар қажет:
Белсенді білімдердің төменгі сатысы табиғатқа әсер етудегі ... ... ... шеше ... ... ... жинақтау
сатысы болып табылады.
Белсенді білімдердің төменгі сатысы - бұл ... ... ең ... оншаты моделдер мен оларды шешуге қажетті
алгорптмдер, бағдарламалардың ... Бұл ... ... ... ... ... ... осыған үқсас шсшілген мәселені
тауып, оны аналогиялық жолмен шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... қолдынылады. Бұл
мoдeJlьдep ... ... ... ... ... графиктер, ластаушы заттардың таралу картасы түрінде көрсстілуі
мүмкін.
ҚР-да экологпялық білім мен ... (ЭБТ) ... ... ұлттық
стратегиясында төрт сатылы экологиялық білім бсрумсн қатар жоғарғы орта
орнынан ... және ... ... мен ... да ... дәстүрлі смсс
экологиялықбілім беру жүнссі жасалған.
Бұл саладағы іс-шаралардың нсгізгі бағыты халықтың эр ... ... ... ... жәнс ... ... әлеуметтік позицияны насихаттау.
Бұл мақсатқа жету үшін кажетті нэрселер:
- өзекті экологиялық ... ... ... мен ақпарат
құралдары арқылы тарату жүйелерін ... ... және ... емес ... білім берудің өзара
байланысын жетілдіру;
- қоршаған табиғи орта туралы білімдерді ... ... ... ... ... ... ... экологиялық дайындығын
жақсарту.
Жүзеге асыру үшін ... ... ... формалды және ... емес ... ... ... ... ... ақпараттарды жинақтауға белсенді
қатысу;
- ... емес ... ... ... ... өзекті
экологиялық білімдерді таратуға тікелей қатысу;
- білім берудің жаңа түрлерін жасау мен ... ... ... таратуда ... ... ... ... ЭБТ ... ... ... сонымен қатар экологиялық дайындық
жүйееін ресурстық қамтамасыз ету мәселесін қолға алады: экологиялық білім
мен ... ... ... ... ... экологиялық білім беру
бағдарламаларын қаржыландыру; эколопіялық ... ... ... факторы ретіндсгі халықаралық бірлестік; экологиялық білім мен
тәрбис бсруді қамтамассыз етудің тиімді инфрақұрылымын ... ... ... ... мәселелердің өзектілігі, болашақ жэне қазіргі ұрпақтардың
өмір сүруіне қажетті қолайлы жағдайларды қамтамассыз ету мақсатында оларды
шешуге деген объективті ... ... ... оқушыларға экологиялық
білім мен тәрбие берудің жаңа міндеттерін қойып отыр.
Оқушыларда ... ... ... қатынасының процесі оның
көпжақты бағалылығы - ... ... ... ... ... ... ... оргада жауапкершіліккпен әрекет етуге ... ... және ... интеллектуалдық, эмоциялық және жігерлілік
сапаларының дамуымен тығыз байланысты. Оқушылардың қоршаған ... ... ... ... тск ... ... ғана ... белгілі бір
дағдылар, іскерліктер, әдептердің қалыптасуымен байланысты. Қазіргі заманғы
экологиялық білімдерді меңгсрудің одістсмслік ... ... - ... ... ... ... бірлік болып табылады. Бұл білімдердің
комплсксті понаралық сипаты бар және оған жаратылыстану ғылыми, ... ... ... технико - технологиялық жэне адамгершілік-
эстетикалық ұғымдар енеді де, олар дүниетанымдық сипатқа ие болады.
Оқушының ... ... ... ... үш ... ... ... мэдениетінде, қоршаған табиғи ортаны жақсарту, ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың қазіргі заманғы идеяларын кеңінен насихаттауда.
Олай болса, оқушылардың қоршаған ортаға жауапкершілік қатынасы табиғат
туралы ғылыми білімдердің ... ... ... оны ... ... ... ... ұғынуы нәтижесінде қалыптасады.
Сонымен қатар қоршаған табиғи ортаға жауапкершілік қатынастың жекс
адамның біртұтас тәрбие процесінде: идеялық-саяси, ... ... ... ... атап өту қажет.
Экологиялық білім мен тәрбие берудің міндеттерін жүзеге ... ... бар ... ... ... ... маңызы
бар.
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. "Қазақстан Республикасының жоғарғы ... бсру ... ... ... Қазақстан Республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы заңы"
/12 бөлім, 63-65 баптар/.
3. Назарбаев Н. Ә. ... - 2030. ... ... жолдауы - Алматы: Білім., 1997 ж.
4. Қазақстан Республикасында экологиялық ... мен ... ... ... ... - Алматы, 1996 ж.
5. Сухомлинский В.А. "Тәрбие туралы'". М.- 198/.
6. ... М.Г. "Об ... и ... ... - ... 1985.,
№1.
7. Дидактика средней школы /Ред. М.Н. ... М., ... ... Е.М. "О некоторых психологнчсских ... ... ... образования". - В кн.: Педагогичсские
прпнципы и условия экологического образования. М. 1992 ... ... И.Д. ... идеи и ... в ... ... ... В кн.: ... ... в ... . М., 1986 ... Г. ... ... Вселенной" (Панорама Шымкента.
1998 ж, 8 мамыр, 5 бет). 11.Экологическое ... ... И.Д. ... Т.И. ... ... исл. ин-т ... и ... обучения
Акедем. пед. науч. СССР.- М., Педагогика, 1988 ж. 12.Миронов ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь