Жалпы экономикалық тепе – теңдік және оның бұзылуы

Жоспар.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. Ақша және ақша жүйесі.
1.1 Ақшаның қажеттілігі, мәні және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Ақша айналымы және оның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Инфляцияның себептері, мәні және оның экономикалық . әлеуметтік салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

ІІ. Жалпы экономикалық тепе . теңдік және оның бұзылуы.
2.1 Жиынтық сұраныс және жиынтық ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.2 Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік зардаптары ... ... ... ... ..23
2.3 1993 ж Қазақстандағы ақша реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

ІІІ. ҚР инфляцияны реттеу және тұрақтандыру саясатын жүргізу мәселелері.
3.1 Қазақстандағы инфляцияның процесін болжау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
3.2 Мемлекеттің инфляция деңгейін болдырмау үшін қолданылатын нақты шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
Кіріспе
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латынның inflatio сөзінен шыққан — кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) қағаз долларының ("гринбектердің") қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. XIX ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы XX ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы — тауар айналымының қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен лықа толып кетуі, олардың құнсыздануы және соның нәтижесі ретінде — тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің алшақтықтарына және артық көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы бұзылады.
Инфляция дегеніміз қағаз ақшаның құнсыздануына байланысты болатын әлеуметтік – экономикалық құбылыстар жиынтығы, басқаша айтқанда айналыстағы ақша өлшемдері мөлшерінің тауарлар бағаларының қосындысынан артып кетіп, осының нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз етілмеген ақшаның пайда болуы инфляцияны блдіреді. Оның мәнін түсіну үшін мынадай мысал келтірелік. Айталық, тауар айналымы үшін 10 млрд. алтын доллар керек екен, ал қағаз ақша 20 млрд. доллар шамасында шығарылады делік. Мұның өзі қағаз доллардың екі есе құнсыздануына әкеліп соқтырады. Инфляция жұмысшыларының тұрмыс жағдайына зардапты ықпалын тигізеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Президентінің 31.08.1998ж. «ҚР банктер және банк қызметі туралы» Жарлығы, 71, 72, 73, 74 және т.б. баптары.
2. ОҚО Ұлттық банк филиалының дайындаған статистикалық мәліметтері, 2005ж.
3. «Қазақстан қаржыгерлерінің IV конгресі». Алматы, 2004.
4. Банковская система Казахстана. 2006. /Финансы и кредиты. 2006 №2, 12с.
5. К.Маркс, Ф.Энгельс. Таң. Шығ. 23т. 188б.
6. Маркова О.М. Коммерческие банки и их операции. –М., Банки и биржи: ЮНИТИ, 1998.
7. Льюис К.Ф. Методы прогнозирования экономических показателей. –М., Финансы и статистика, 1993.
8. Лаврушин О.И. Банковские операции. –М., Инфро, 1998.
9. Баян Көшенова. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары: Алматы, «Экономика». 2000ж.
10. Мақыш Серік Биханұлы. Ақша айналысы және несие: Алматы, 2004ж.
11. Қазақстан ұлттық банкі. 2000ж.
12. Қазақстан және оның өңірлері. №1. 2006. Алматы, 2006.
13. Статистикалық баспасөз – бюллетень №2. Алматы, 2005.
14. Қазақстан – цифрларда. 2005 жыл. Статистикалық жинақ. Алматы, 2005ж.
15. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. –Алматы, «Экономика», 2005. -4/6 бет.
16. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Микроэкономика: Оқулық. –Алматы: Экономика, 2003. -432 бет.
17. «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
18. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
        
        Жоспар.
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
І. Ақша және ақша жүйесі.
1.1 Ақшаның ... мәні ... Ақша ... және ... ... ... мәні және оның ... - әлеуметтік
салдары.....................................................................
..............................................13
ІІ. Жалпы экономикалық тепе – теңдік және оның бұзылуы.
2.1 Жиынтық ... және ... ... ... және әлеуметтік
зардаптары..................23
2.3 1993 ж Қазақстандағы ақша
реформасы......................................................28
ІІІ. ҚР инфляцияны реттеу және ... ... ... ... ... процесін
болжау...........................................32
3.2 Мемлекеттің инфляция деңгейін болдырмау үшін ... ... ... ... инфляция көптеген бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ... ... ... ... ... әрі ақшаның қызметімен тығыз
байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латынның inflatio сөзінен шыққан — ... ... ... қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың
Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) қағаз ... ... көп ... ... ... XIX ... бұл ... сондай-
ақ Англия мен Францияда қолданылды. ... ... ... XX ... бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ... ... ... ... ол 20-шы ... ... бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы — тауар айналымының
қажеттілігімен салыстырғанда ... ... ... ... ақша ... толып кетуі, олардың құнсыздануы және ... ... ...
тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ... ... ... ... кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің
алшақтықтарына және артық көп ... ... ... ... заңы бұзылады.
Инфляция дегеніміз қағаз ақшаның құнсыздануына байланысты ...... ... жиынтығы, басқаша айтқанда айналыстағы
ақша өлшемдері мөлшерінің тауарлар бағаларының қосындысынан артып ... ... ... ... етілмеген ақшаның пайда болуы
инфляцияны блдіреді. Оның мәнін түсіну үшін ... ... ... ... ... үшін 10 ... алтын доллар керек екен, ал қағаз
ақша 20 млрд. доллар ... ... ... Мұның өзі қағаз доллардың
екі есе құнсыздануына әкеліп соқтырады. Инфляция жұмысшыларының ... ... ... тигізеді.
І. Ақша және ақша жүйесі.
1.1 Ақшаның қажеттілігі, мәні және түрлері.
Біздің ... ... ... ... ... етуі ... үшін ақшаның рөлін айқын түсінуден артық ... жоқ. Сол ... ... ... деп аталуы да тегін емес. Ақша – ... ... ... ... ... ұзақ ... ... объективті
негізделген нәтижесі.
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі тауар айналысының дамуынан
туындайды. Ақша тауар өндірісінің өнімі және оның дамуының ... ... ... Егер ... ... ... балама негізде басқа өнімге
айырбасталса, онда ол тауарға айналады. Ал бұл ... ... яғни ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда ақша балама негізде тауарды сатып алу - ... ... ... ... Бұны жүзеге асыру үшін сатылатын тауарды (Т) ақшамен өлшеу
керек және осы сомаға басқа тауарды (Т1) ... алу ... ... ортақ
балама рөлінде әрекет етуші ақша жоқ ... ... осы ... ... пен ... сәйкессіздігіне байланысты айырбас жүзеге аспай қалуы
мүмкін. Ақша үнемі тауарға қарама-қайшы болады. Тауар мен ақша бір-бірінен
ажырамас ... ... ... өзі ... яғни тауар өндірісі мен
айналысының өнімі, олардың айрықша тауар жөніндегі мәселелерді тақырыптың
келесі тарауларында сөз ... ақша - бұл ... ... тарихи категориясы, тауар айырбасы
процесінің ұзаққа созылған дамуының объективті негізделген нәтижесі.
Ақша жалпыға ... ... ... ... өндірісі мен тауар айырбасына
қажет, ол еңбектің әр ... ... ... әр ... ... дайындауға
қажетті қоғамдық еңбек шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді.
Байқап отырғанымыздай, ақша өндірістік қатынастардың барлық ... ... ... ... ... өмір сүре ... мен ... шығуында ортақ негіз бар, бірақ олардың арасында
маңызды айырмашылық та бар. Егер ... ... ... ... ... ... кетеді), ал ақша айналыста тұрақты, мәңгілік болады, айналыс
аясынан кетпейді. Сондықтан, тауарлар ... дами ... ақша ... әлемінең ерекшеленетін айрықша тауар болып қала береді.
Ақша – қоғамдық еңбек ... ... ... тауар өндірушілерді
және нарықты ортақ экономикалық организмге біріктіруші ... ... ... ... ... ... еңбек жүйесіне қосады, тауар өндірушілер
арасындағы ... ... ... етеді.
Ақшаны өзен үстінен өткен көпірмен салыстыруға болады, оның әр түрлі
жағалауларында сатушылар мен сатып алушылар, сұраныс пен ... баға ... ... ... ... ... қажеттілігін жақсырақ көрсету
мақсатында Дж. Долан, Д. Кемпбелл, Дж. Кемпбеллдің сызбасын көрсетуді ... ... Бұл ... «Деньги, банковское дело и ... ... ... 1991 ж., ... ... сызба. Тауарлар мен қызметтер ағымының сызбасы
Сызбада тауарлар мен ... ... ... ... ... ... және фирмалар (заңды тұлғалар) айырбастайды,
бұл ағым ... ... ... ... ... ... ... теңестіріледі. Тауарлар мен қызметтердің ағымдары сағат тілі
бойынша ... ... ... ағымдары сағат тіліне қарсы
бағытталған. Осы экономикалық жүйеде жеке ... (үй ... ... ... ... мен қызметтерді сатып алады. Сызбаның
төменгі бөлігінде ... ... ... ... өз өндірістері
үшін қажетті ресурстарды – жұмысшы күшін, капиталды және табиғи ресурстарды
сатып алады.
Осы жағдайда барлық ... үй ... ... ... ... ақша ... ресурстар үшін фирмаларға сатады; яғни
төлемдер еңбекақы, пайыз, ... ... және т.б. ... қабылдайды.
Ішкі айналымда ел масштабындағы жиынтық аймалымдағы ұлттық табыс ... ... ... ... еңбектегі ерекшеліктермен де байланысқан, ол
шығындалған еңбектің саны ... ғана ... ... ... ... ... ... еңбек төлемінің қажеттілігін туындатады. Сондықтан ақша
еңбек шамасы мен тұтыну шамасын бақылау құралы ретінде қолданылады, ... ... бөлу ... мүшелерінің шығындаған еңбегінің саны
мен сапасына сәйкес жүзеге асады. Сонымен ... ... ... мынадан
туындайды:
- шаруашылық қызмет нәтижелерін нақты өлшегіштерде ғана емес,
сонымен қатар құндық ... ... алу ... ... ... әр түрлі болуымен және ... ... ... болуымен, олар тауар-ақша қатынастарына
негізделген коммерциялық есеп ... ... ... және ... алдын ала болжайды.
2005-2007жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізгі
көрсеткіштерінің болжамы
| |Көрсеткіштер |2005 |2006 |2007 |
| ... ... ... % |4-6 |4-6 |3-5 |
| ... ... | | | |
| ... ... |6-7 |5-6,5 |4,5-6 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| |млн АҚШ ... |3355 |3541 |3673 |
| ... % |11,5 |5,5 |3,7 |
| ... ... | | | |
| ... теңге |237 |268 |304 |
| ... % |14,8 |12,9 |13,9 |
| ... ... | | | |
| ... теңге |865 |1008 |1168 |
| ... % |22,4 |16,6 |15,9 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... |671 |788 |910 |
| ... % |23,3 |17,4 |15,5 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... |571 |718 |866 |
| ... % |30,1 |25,7 |20,8 |
| ... теңгедегі мерзімді |11,0 |9,0 |7,5 |
| ... ... ... | | | |
| ... % | | | |
| ... тұлғаларға берілген теңгедегі |16 |15 |13,5 |
| ... ... ... | | | |
| ... % | | | ... Ақша ... және оның ... ... ... ... ақша жүйесі болады. Ақша жүйелері өздерінің
елдегі ... ... ... ... ... қызметтері аркылы
орындайды.
Телем құралы функциясындағы қағаз ақша қозғалысы ... мен ... біз ақша ...... айналымы" деп аталады.
Ақша айналымы мемлекеттік ақша жүйесінің заңды бекітілген ... ... Оның ... ... ... ... ақша құрылымынын болуы
("теңге", "доллар" және т.б.); заңды төлем ... ... ... ... түрлері (әртүрлі құндылықтағы "банкнот" және "қазыналық ... ... ... ... яғни ақша айналымының мақсаттары үшін заңмен
бекітілген ақша шығару тәртібі; ақша айналымы ... ... ... ... ... әр қызметі тауар айырбасы процесінен туындайтын ... ... ... ақшаның әлеуметтік және экономикалык
мазмұнының ... бір ... ... ... ... ... тек қана тауар айналысына қызмет етіп
коймай, сол ... ... және ... ... да қызмет етеді.
Ақша өте ертеректе пайда болды, сондықтан да ақша өз даму ... ... ... ... ... ие ... ... ақша, өзінің
дамуы барысында екі түрге бөлінеді: нағыз (толык бағалы) ... ... ... ... ... емес ... ... (қазыналык билеттер) - бюджет тапшылығы жабу мақсатында
қазынамен ... және ... ... ... ... ... бар кұнның белгісін білдіреді.
Қағаз ақшалар тек кана айналыс ... және ... ... ... Олардың айналыста үлғаюы мемлекеттің каржы жетіспеушілігіне
байланысты түсіндіріледі. ... ... ... ... ... тұрақсыз
және құнсыздануға тез икемді болып келеді. Олардың құнсыздану себептеріне:
айналысқа басы ... ... ... ... эмитентке деген сенімнің
төмендеуі және төлем балансының колайсыздык ... ... ... - ... ... дамуымен, яғни тауарларды сатып алу
және сатудың уақытын кешіктіріп төлеуге ... ... ... ... Олардың пайда болуы ақшаның төлем құралы қызметін аткаруымен
де байланысты келеді. Бұл акшалардың ... мәні - ақша ... ... ... ақшаларды үнемдеуі; колма-колсыз ақша ... ... ... сипатталады.
Сонымен, нағыз акшалар - бұл номиналдық құны оны дайындауға кеткен накты
құнымен сәйкес келетін металл ақшаларды білдіреді. ... ... ... ... және ... ... ... ақшалардың монета түріндегі
формасы - бұл олардың соңғы формасы болып ... ... VII ғ. б.э.б ... ... және ... Лидия
мемлекетінде пайда болды. Киев Русінде алғашқы монеталардын, пайда болуы IX
- X ғғ. жатады. ... ... ... ... ... ... ... да коса жүреді. Алтын айналысына бірқатар елдер де XIX ... ... Бұл ... ішінде алтын өндіру жағынан бірінші орынды,
өзінің отарларымен бірге ағылшын елі де ... ... ... ... ... ақша ... ... оның қымбат бағалы металл ... ... ... ... оңай бөлінетіндігі және қасиетін жоғалтпай
бірігетіндігі, сақталғыштығы арқасьшда ... ... ... ... бес
кызметті де бірдей атқарады.
Ал, алтын айналысы тұсында кұнның қағаздай белгілерінің пайда ... ... ... ... ... ... ... өндірісі
артынан ілесе алмағандықтан да айналыстағы ақшаға деген қажеттілікті толық
өтей алмады.
Жоғары кұнды алтын ... ұсақ ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда өндірісті және ... ... ... ... ... ауысуының мынадай өзіндік себептері
болған:
... ... ... алып жүру ... ... ... мемлекеттік билік органдарының жасаған әрекетінің
нәтижесінде, яғни казынаға қосымша ... алу ... ... ... ... булінуі;
• бағалы металдарды өндірудің қағаз акшаларды шығаруға ... ... ... ... ... (шығарылған ақшалардың номиналдық құны мен олардың
құны арасындағы айырма) алу мақсатында ... ... ... ... - бұл ... ... ... шығарылатын Орталық
банктің билеттерін білдіреді. Бірақ та олар ... ... ... ... ... ... ғана қамтамасыз етіледі.
Қазіргі айналыста жүрген орталық банктен шығатын ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде
тауарлык немесе несиелік негізі сақталған, сондай-ак олар ... ... ... ... ... ... келесідей үш жолын бөліп
көрсетуге болады:
1. шаруашылықты банктік несиелеу жолымен;
мемлекетті банктік ... яғни ... ... ... ... шығарылуы барысында;
активті төлем балансы бар елдерде (Германияда, Жапония және т.б.) ... ... өсуі ... ... жабу ... қағаз ақшалардың шығарылуы. Сонымен,
алтын ... ... ... ... ... ғана ... ... өздерінің шығыстарын жабу мақсатында құнның ... ... ... ... ... ... алтын айналыстан шыға
бастайды.
Нағыз ақшаның орынбасарлары (құндық белгілері) - номинальдық құны ... яғни ... ... ... ... еңбектен жоғары болып
келетін ақшаларды білдіреді.
Оған мыналар жатады:
• құнның металлдық белгілері - арзан бағалы металдардан ... ... ... жез, ... т.б. ... ... ... жасалған белгілері.
Құнның қағаздай белгілері екіге бөлінеді:
• қағаз ақшаларға
• несиелік ақшаларға.
Қағаз ақшалар - бұл нағыз акшалардың өкілдері болып ... ... ... ... алтын және күміс монеталардың орынбасарлары ретінде
пайда ... Бұл ... ... айналыста жүруінің объективті
мүмкіндігі, олардын айналыс құралы ... ... ... болды.
Несиелік ақшалардың мынадай түрлері бар: векселъ банкнота, чектер, және
несиелік карточкалар.
Вексель - ... бір ... ... ала ... ... ... жерде төлейтіндігі туралы борышқордың ... ... ... екі түрі болады:
жай вексель
аудармалы вексель.
Жай вексель - борышқордың қарыз ... ... ... ... ... ал ... вексель (тратта) - вексель берушінің
(трассанттың) қарызды ... ... ... ... ... үшінші бір тұлғаға (ремитентке) төлеу туралы бұйрығынан білдіреді.
Аудармалы вексель келесі бетіндегі ... ... ... ... ... байланысты айналыста бола алады. Аудару туралы қолдардын
көбеюіне байланысты вексель ... ... ... және ... ... ... бойынша бірлескен түрде жауап береді.
Жай вексель мен аудармалы вексель - коммерциялық вексельдің түрлері болып
табылады.
Сонымен қатар, вексельдің мынадай ... ... ... ... ... ... - белгілі бір соманы қарызға беруден туындайтын қарыздық
міндеттеме.
Қазыналық вексель — бұл қаржылық вексельдің бір ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Достық вексель - кейіннен банкте оларды есепке алу максатында бір біріне
беріледі.
Бронзалық вексель - ... ... ... ... ... ... өзіне тән қасиеттері бар:
2. абстрактылық, яғни вексельде мәміленің нақты түрі көрсетілмейді;
даусыздық, яғни ... ... ... нотариуспен жасағаннан кейін тиісті
шара қолданылған дейінгі қарыздың ... ... ... тиістігі;
айналымдық, яғни баска бір тұлғаларға ... жазу ... ... ... ретінде вексельдің берілуі, вексельдік
міндеттемелерді өзара есепке алуға мүмкіндік ... ... ... мәні және оның ... - ... баға ... мен ақша ... нақты активтерге
қатынасы бойынша өсуі мен құнсыздануы арқылы ... көп ... ... кез ... баға ... ... болып табыла
бермейді.Ол өнімнің сапасының жақсаруына,сыртқы саудаға,басқа факторларға
байланысты өзгерген болуы мүмкін.Баға мен ... ... ... ... ... деп ... инфляция қарқынын
төмендетуге арналған процес.Баға өсуінің баяулауы дезинфляция деп аталады.
70-80 жылдардағы баға өсуі үздіксіздігі,жалпыламалығы,бір қалыпсыздығы
мен ... ... ... ... ... ... ... сурет №1 көрсетіледі.
Сурет №1
Инфляцияның түрлері
Экономиканы мемлекеттік реттеудің "тереңдігіне", антиинфляция саясаты
құралдарына ... ... ... және басыңқы формаларда жүреді.Айқын
немесе ашық ... ... ... баға ... ұлттық волюталық
курсының төмендеуімен көрінеді.Басыңқы немесе жасырын инфляция жасырын
түрде және өнім ... оның ... ... ... ... ... белгілі болады.
Зерттеу объектісіне байланысты ұлттық,аймақтық және ... ... ... және аймақтық масштабта зерттеу объектісі болып
көтерме және ... ... ... деңгейінде
халықаралық нарықта (мысалы:Евро Одақ) қандай да бір елдегі ЖҰӨ дефляторы
болып табылады.
Жүйеге ... ... ішкі және ... ... ... болған
инфляция қарқынына байланысты импорттық және экспорттық ... ... ... курс ... ... ... ... келген бағаның көтерілуі ... ... ... ... ... процестің дамуына бұл фактордың маңызды ЖҰӨ-ң
жалпы ... ... ... ... тәуелді.Ол жоғары болған сайын
"импорт" инфляцияның эффект тиімділігі соншалықты жоғары.
Бағаның өсу ... ... ... ... ... ... немесе "латындық" инфляция деп
бөлінеді.200%-тен жоғары-"гиперинфляция" (Амерыкалық ... ... ... ... ... ... типі болып жатқанын анықтау үшін баға өсу қарқынының
қоғамдық ұдайы өндірістің параметрлерінің өзгеруіне ... ... ... ... ... процесінде теріс әсерін қатты ... ... ... ... ... құрылымындағы
диспропорцияның пайда болуы туралы мәлімдейді."Гиперинфляция" ұдайы ... ... ... ... ... тұрғанын
білдіреді.
Экономикалық баға өсу қарқынына бейімделуіне байланысты инфляцияны
балансталған және ... деп ... ... ... ... тұрақты өседі.Қалған макроэкономикалық көрсеткіштер іс жүзінде бірдей
өзгереді.
Ал баланстанбаған йнфляция кезінде тауарға бағалар ... ... ... ... өзгерген жағдайларға бейімделіп үлгермей
қалады.
Инфляциялық процеске ... әсер ету ... ... және ... ... ... ... жағдайда-
мемлекет орташа мерзімде бағаның өсу ... ... ... ... жағдайда-инфляция деңгейін тоқтататын нақты шаралар жоқ.
Экономикада сұраныстың өсуі жағдайында ЖҰӨ ... ... ... және жалпы инфляция болып бөлінеді.Жалпы инфляция кезінде
бағаның өсуінен асып түсетін нақты ... ... ... (ЖҰӨ ... ... кезеңде сұраныс қысымының артуына байланысты шығындардың
өсуі,ақша айналымының бұзылуы өндіріс стагациясы ... ЖҰӨ ... ... ... ... өсу ... және оған бейімделу дәрежесін анықтайтын
шаруашылық агенттерінің ... ... ... ... және ... инфляция деп бөлінеді.
Инфляциялық процесті тудыратын және өрбітетін факторларға байланысты
сұраныс және шығындар инфляциясын бөледі.
Осылайша ... ... ... сұраныспен жиынтық ұсыныстың
арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуын көрсетеді.Айналымдағы ақшаның ... ... ... ... ... ... сұранысты өсіреді және
керісінше.Жиынтық сұраныстың өсуіне әкелетін айналымдағы ақша ... ... ... болуы мүмкін:экспансиялық қаржылай
саясатқа,мемлекеттік саясатқа,"баспа станогының" көмегімен ... ... ... ... ... бум ... ... және т.б.Сұраныс тудырған инфляция ... ... ... болады.
Инфляция процесінің дамуының бұл түрі сұраныс ... ... ... ... инфляциясы деңгейі жиынтық ұсыныс қисығының формасына
тәуелді және келесі факторлармен анықталады:
- экономиканың өсуінің орташа ... ... ... ... ... және толық жұмысбастылық деңгейімен.
- жиынтық сұраныс компоненттерінің өсу динамикасы ... ... ... ... баға ... ... алу ... №2
Сұраныс инфлияциясының өсуі.
Нақты өндіріс көлемі
Экономикада инфляция жиынтық ... ... ... да
мүмкін.Схемада бұл жиынтық ұсыныс қисығының солға қарай ... ... ... ... көтеріледі.
Экономикада сұраныстың өсуі бағаның,еңбекақының,жұмысбастылықтың нақты
көлемінің өсуіне әкеледі.Бұл процес шығындар инфляциясы ретінде көрінеді.Іс
жүзінде инфляцияның екі түрі де бір мезгілде ... және ... әсер ... ... ... тепе – ... және оның ... Жиынтық сұраныс және жиынтық ұсыныс.
Макроэкономикалық ... ақша ... ... ... ... қалайды. Олардың ішіндегі ең бастысы ақшаға деген
сұраныс пен ... ... ... ... ... ... жүрген ақша
қаржыларының мөлшерімен анықталады. Шын мәнінде ол ақша ... ... ... ... ... ... Ақшаға сұранысты теориялық тал-дау
мен рыноктағы теңдік ... ... бұл ... екі негізгі
экономикалық мектептің ... және ... ... ... ... ... ... сұраныстың монетарлық теориясы неоклассикалық
дәстүрлерге сүйеніп, XVIII ... ... ... Бүл теория экономика
ғылымында үстіміздегі ғасырдың 30 - 40-жылдарына дейін ... ... ... ... ... ... алды. Бұл мектептің
негізгі идеяларын ұсынғандар ... ... Д. Юм, Дж. ... А.
Маршалл, А. Пигу, К. Виксель, Д. Патинкин, американ ғалымы И. ... Г. ... мен Б. ... ... монетаризм сандық теорияның жаңа
варианты ретінде Чикаго мектебі ғалымдарының 50—60-жылдардағы еңбектерінен
көрінеді" (М. Фридмен, К. Брунчер, А. X. ... ... ... ақшаның рөліне үлкен мән береді.
Рыноктық шаруашылықтың ... ... ... де ақша ... бар деп ... ... ... — ақшаның маңызы бар ал
көбі тек ақшаның ғана ... зор деп ... ... ... ... ... ақшаға сұраныс теориясының негізгі
ерекшеліктерін ... ... және ... ... жақсы білу үшін, алдымен неоклассикалық варианттың сандық
теориясына талдау ... ... ... ... постулаты (жорамалы)
мынада: бағаның абсолютті деңгейі номиналды ақша қалдығының - ұсынысымен
анықталады. Басқаша айтқанда, акшаны көп ... ... ... ... және ... ... Мұндай тәуелділік белгілі кембридж ... ... ... мектебінің өкілдері ағылшын ғалымдары А. Маршалл, А.
Пигу, Д. Робертен бұл ... ... ... = ... M-S— ақшаның номиналды саны: k — номиналды табыс пен қажетті
ақша ... ... ... ... ... болуы) арасындағы
пропорция Р — бағаның абсолютті деңгейі, Ү—нақты табыс.
Егер К мен Ү — өзгермейтін тұрақты ... деп ... ... ... ... ... M-S ... абсолютті деңгейінің
де өзгеруіне әкеледі деген қорытынды жасауға болады.
Американ ... И. ... ... "Ақшаның сатып алу күші" (1911)
деген кітабында сандық теорияға негізделген тағы бір теңдікті ... М-SV = РҮ ... V — ақша ... ... ... ... ... бір өлшемі айналымда козғалыс жасайды.
Теңдіктің екі бөлігін V-ге белсек, мына ... ... V ... ... ... k мөлшеріне кері әсері
бар. Бүл қисын былай гүтіндіріледі: егер ... аз ақша ... (k — ... онда ... ... тауар өткізу үшін ақша айналымының
жылдамдығын арттыру керек (V жоғары) .
Ақшаға сұраныстың неоклассикалық теориясы математикалық тұрғыдан ... ... ... олар ... ... ... (толығыра қараңыз: Харрис Л. Денежная теория. М., ... бұл ... ... ақша ... сұранысты суреттейді:
М2 = KRY
Екіншіден, бұл теңдеу ақшаның ұсыну қызметін сипаттайды:МS = М-S
Үшіншіден, бұл теңдеу нарықтағы теңдіктің жағдайларын көрсетеді:
МS = МД яғни ... ... ... ... оның ... ... сақтайтындай жоспарланған ұсынысына сәйкес болуы қажет.
Демек, неоклассиктердің түсінігінде ақша рыногының макроэкономикалық
үлгісі мынаған негізделген: ақшаға ... ... ... ... ... ... ( РҮ), ал ... ұсыну экзогенді тұрақты мөлшер, яғни
ақшаға сұраныстан тыс бөлек тағайындалады.
График түрінде бұл үлгіні былай көрсетуге ...... ... ... ...... сұраныстың қисық сызығы.
Р ... МS1 МS ... ... ... (М) баға дәрежесіне тәуелділігі (Р)
бейнеленген. Баға дәрежесі өскен сайын ақшаға да ... ... ... ... сызығы табыстың деңгейімен (Ү) байланысты. Ол ... ... ... ... Табыстардың өсуі ақшаға деген
сұраныстың ... ... ... ... ол ... сұраныс
қисық сызығының көп жазықтығымен ... ... ... ... МsМs тіке ... ... баға ... байланысты емес.
Баға РA — деңгейінде тағайындалғанда ақшаға сұраныс пен оны ұсынудың
қисық сызығы қиылысқан нүктесінде ақша ... ... ... жағдайда болады. Егер баға жалпы деңгейлік РА ... ... онда тең Мs = Мs , ... ақша ұсынғысы шығады.
Мұндай жағдайда ақша құнсызданып, бағалар өсіп РА ... ... ... ... ... ... тенденциясы көрінеді.
Кейнсиандық теория ақшаға сұранысты түсіндіргенде неоклассиктерден
мүлдем алшақтайды. Дж. М. Кейнс "Жұмыспен қамту, процент және ақшаның ... ... ... ... ақшалай (өтімді) түрде жинақ сақтауға
ұмытылуының үш психологиялық себебін ұсынды: трансакциондық, алыпсатарлық
және сақтық.
Трансакциондық (ағылшынның trancaction — іс ... ... ... бір ақша ... ... ... тұру үшін ... Табыс келтіру
және оны жұмсау белгілі уақытқа ... және бұл ... ... тұру ... Егер ... ... тұрақты болып және ол табыс
деңгейімен процент нормасының өзгеруімен байланысты болмаса (оларды ... ... онда ... ... ... жеке дара адам ... ... деңгейі оның ақша табысындағы үлесіне тең ... Дж. М. ... ... ... ... неоклассиктер
теориясы екщдерінің бұл жөніндегі пікірлерімен сәйкес келеді. Қалдық
ақшаларды, алыпсатарлық немесе ... ... болу ... ... ... де ... неоклассиктердің көзқарастарынан айырмашылықтары көп.
r M2Д r ... ... ... б) ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ол
проценттің (r) дәрежесіне байланысты болмайды, ... да ... тік ... Ал 2,б ... ... ... алыпсатарлық сұраныс
көрсетілген. Ол ставка процентіне бағынышты және ол ... екі ... ... болған сайын қолдағы ақшаны облигация түрінде ұстаған
тиімді, өйткені өтімділікке жол жоқ ... ... ... ... ... яғни Мд Мд ... көбейте қосудан жасаған.
Ақшаны ұсыну егер ол экзогенді автономиялық ақшаға ... ... ... ... ... ... болса, тік сызық арқылы
көрінеді. Енді ақшаға сұраныс графигі мен ... ... ... ... ... ординат белдігіне баға дәрежесін емес,
ставка процентінің мөлшерін енгізейік.(4-сурет)
Мд және МS ... ... ақша ... тепе-теңдік
процентінің r0 , деңгейінде орнағанын көрсетеді. Егер мысалға, орталық ... ... ... онда Мs сызығы соған ығысып Мs жағдайына ... ақша ... жаңа ... ... ... ол проценттің жоғары
деңгейінде болады. ... ... ... ... ... ... немесе азайту арқылы процент ставкасы деңгейіне қалай әсер
ететіні анық керініп түр.
30-жылдардагы Кейнс вдеяларының кеңірек ... ... ... құруына әкелді. 50-жылдарда Кейнстерге ... ... ... ... ... ... теорияны бұрынғы
r ... Ms M ... ... және ... ... ... ... түсінді., Сондықтан да осы
теорияның негізін қалаушы — ... ... ... ... Нобель
сыйлығының лауреаты Милтон Фридмен ақшаға ... ... ... ... шаруашылық агенттерінің тәртібі)
зерделеуге көңіл ... ... ... ... ... ... шеңберде мән беріп, ақшаға деген ... ... оның ... ... ... ... Ақшаға сұраныстың таза
теориясы деген атпен белгілі болған сандық ... жаңа ... ... ... ... ... ... көрсетті:
МД = Рf (rв, rе , Р, һ, Ү, u)
мұндағы МД — номиналды ақша қалдығына ... ... Р ... ... ... rв — ... % ... rе — акция
табыстарының нарықтық ... Р ... ... ... ... ... ... сақтаудан түскен табыстағы ставкасы) Ү — тұрақты
бағадағы ұлттық табыс. һ — ... ... ... ... үлесі, и — ақшаға сұранысқа әсер ететін басқа факторлар.
2.2 Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік зардаптары. ... ... ... алу ... ... ... салыстырғанда
құнсызданады. Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни ... ... ... ... ақша сияқты жалпылама эквивалент деп
қарастыруда жатыр.Ең алдымен ... өсуі ... ... оның
ұсынысынан артық болуымен байланысты.Белгілі рауар ... ... ... ... бұзылуы әлі инфляция емес. Инфляция елдегі баға
деңгейінің өсуі.Бағаның көтерілуіне нақтылы экономикалық жағдайлар да ... ... ... ... тек ... ... емес, басқа да тауар мен қызмет көрсету ... ... 1973 жылы ... ... ... 7%-ке, 1979 ... артты.
Ақша әсерінен ... ... ... ... ... және маусымдық толқуларға,ұдайы өндірістегі құрылымдық
өзгерістерге, бағаның ... мен ... ... жаңа ... ... өлшемінің девальвациялануы
мен ревальвациялануына,нарық конъюктурасының өзгеруі мен ... ... ... және т.б. ... ... неше ... ... әсері болады.
Сонымен,баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз?
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы,баланстың ... ... ... ... ... Орталық эмиссия ... заем ... ... "ақша станогы" белсенді пайдаланылса,онда
айналысқа ақша массасы көбейеді. ... ... ... MV=PO ... М мен P ... ... байланысы анық.
Екіншіден, осындай жолмен,әдіспен инвестицаны қаржыландыру жүргізілген
жағдайда да ... ... өсуі ... ... ... ... инфляцияна өршітеді.Ұлттық
табысты әскери мақсатқа пайдалану, өндірісте емес ... ... ... әуре ... ... ассигнация бір сәтке ғана қосымша төлем
қабілеті бар сұраныс туғызып,тауармен қамтамасыз ... ақша ... ... ... өсуі ... ... ... жағдайына және мемлекеттік қарыздың ұдайы өсуіне ұрындырады.
Үшіншіден, баға ... ... өсуі ... ... ... ... Бұл ... жетілген бәсеке кезіндегі нарықта
көптеген өндірушілер ... түрі ... ... оңай уақытқа
мүлдем ұқсамайды. Қазіргі нарық белгілі дәрежеде олигополиалық нарық. Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) ... ... ... ... ... ... ... болып бастамаса да, олар оны
қолдауғаынталы. Жетілмеген ... ... ... ... ұстап тұру
үшін өндіріс пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға ... ... ... ... ... ... болдырмау үшін
олигополия мен монополия икемді тауар ұсынысына қарсы ... ... ... ... ... үшін ... ... сұраныс пен
ұсыныстың сәйкес келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден, елдің ... ашық ... оның ... ... ... тартылуы барысында "импорттық" инфляцияның қауіпі
туады.Жоғарыда аталған 1979 жылғы энергия бағаның ... ... ... ... өсіріп,технологиялық тізбек бойынша басқа тауарлар
бағасының ... ... ... күресу мүмкіндігі
шектеулі.Әрине өз ... ... ... ... ... ... ... импортын арзандатуға болады.Бірақ ревальвациф
отандық тауарлардың экспорттық бағасын да ... бұл ... ... ... ... инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алпды,ол ... ... орын ... пен ... иефляцияны күту
себептерін жою инфляцияға қарсы саясаттың ең басты міндеті.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де ... ... ... ... бар.Алайда бұл құбылысты қоздыратын ... ... ... ... экономикалық жағдайына байланысты.
Кесте-1
Инфляция себептері мен зардаптары
|Инфляция ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ақша ... пен ... орнықтылуы. |
|эмиссиясы, ішкі сауда). | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ірі ... ... ... төмендеуі. |
|монополиясы. ... ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ... экономисті Филипс 50жылдардың соңында жұмыссыдық нормасымен
еңбекақының өсуі арасындағы тәуелділікті байқады.100жылдан аса ... ... келе ... деңгейі (6-7%) бар болады және оның өсуі 0-
ге тең ... ... ... ... ... деңгейден (6-7%)
жұмыссыздық төмендесе еңбекақының өсуі тездетіледі және керісінше.
Филипс қисығы жұмыссыздық пен инфляцияның арасында ... және ... ... кері ... бар ... көрсетеді. Инфляция жұмыссыздықтың
болмашы деңгейінің кезінде ғана ... бола ... ... ... жұмыс бастылықтың деңгейі бар.
Сурет-2
Филлипс қисығы
W – номиналды еңбекақы өсу қарқыны.
P – инфляция деңгейі.
U – жұмыссыздық ... ... ... екі ... ... бар. ... бойынша Филлипс
қисығы экономикалық заң ретінде қарастырылады.Бұл дегеніміз елде ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес.Мемлекеттік
реттеу құралдарының көмегімен қисықтың түрлі нүктелерінде болатын инфляция
мен жұмыссыздық ... ... қол ... ... ... ... және ... оңай қозғалуы мүмкін.Нүктені таңдау
экономикалық жағдайлармен,сондай-ақ ... ... ... ... ... ... мен жұмыссыздық арасында
тұрақтылық пен беріктілікті ... ... ... ... инфляцияның бірқалыпты қарқында ғана қол жеткізуге болады.
Диаграмма-1. 2003 — 2004 жылғы ... саны ... ... ... мәні ... ... пен ұсыныс қисықтарының көмегі
арқылы ашылады.Экономикада жиынтық сұраныстың өсуі ... ... ... және ... ... ... психологиялық арттырады.Нәтижесінде сұраныстың өсуінен
инфляция өрши түседі.Жиынтық ... ... ... және ... ... деңгейіне жақындаған сайын ... ... мен ... ... ... экономика
өсу кезінде баға мен еңбекақыны көтеру оңай.Жоғары жұмыссыздық жалдамалы
жұмысшыларды ең аз ... ... ... ... ... ... ... бірге төмен ... ... ... көтеруін тежейді.Қарама-қарсы жағдайда
толық жұмысбастылық жағдайда толық жұмысбастылыққа жақындаған ... ... ... ... өсе ... 1993 ж ... ақша ... реформасы валюталардың тұрақтылығын, ақша айналымын күшейту және
реттеу мақсатымен мемлекет жүргізетін ақша ... ... ... ішінара)
жаңғартылуын көрсетеді.
Жаңа ақша бірлігін енгізумен байланысты ақша ... ... ... бірден-бір шарасы және оның кезекті тұрақтылығын
көрсетінін әлемдік тәжірибе дәлелдеп ... ... ... 1993 ... ақша ... ... экономикалық саясатымен тығыз
байланысты. Ол макроэкономикалық тұрақтылыққа және ... ... ... және ... ... ... жету ... тәжірибеде ақша реформасы нуллификация, ревальвация,
девальвация және деноминация әдістерін ... ... ... ... ... ... және ол «жою» деген
мағынаны береді. Нуллификация кезінде айналымдағы бұрынғы өте құнсызданған
ақша ... ... оның ... жаңалары енгізіледі.
Осы процедура есепке алуды ... ... ... іске аспаған ақшалай қаражаттар мен жинақ ақшалардың ... ... ... ақша ... нуллификация әдісімен-жүргізілді, яғни ескі
құнсыздалған кеңестік рубльдер айналымнан ... ... ... ақша ... - ... ... 16 жасқа толған
адамдардың бірі ауыстырып алатын мүмкіндігі бар ең ... ... ... 100 мың ... ... ... тек бір рет қана жасалды, ол туралы
паспортта белгі қойылған ... ... «dе» - ... ... - тұрмын дейтін сөздерден
туындайды. Ақша бірлігінің ... ... ақша ... ... шетел
валюталарына қатысты алтын мәнінің төмендеуін білдіреді.
Қазақстанда, 1999 ж. қыркүйегінде Оңтүстік-Шығыс Азия мен ... ... ... ... ... қатысты теңге
бағамының төмендеу жолымен ақша девальвациясы ... ... 1999 ... дейін теңгенің долларға қатысты курсы 76 теңге болса, ол 130
теңге дейін түсті). Аталған шара ... ... ... мен ... ... ... ... сондай-ақ шетел валюталары мен инвес-тициялардың
қүйылуына себеп болды.
Ревальвация ... «rе» - ... және « ... - ... ... туындайды. Ақша бірлігінің ... ... ... ... ... ... валюта бағымының шетел валютасымен
салыстырғандағы жоғарылауын көрсетеді, яғни девальвацияға қарама-қарсы.
Қазақстанда ... ... ... мен металға әлем бағаларының
күрт өсіп шетел валютасының көп агылуына ... ... жж. ... 2003 ж. дейін теңгенің бағамы АҚШ долларына қарағанда 155 теңгеге
дейін өссе, соңғы 2 ... ... жж.) ол 1 АҚШ ... 130 ... ... ... ... аударғанда деноминация «қайта атау»
дегенді білдіреді және арақатынасы бойынша жаңа ақша бірліктеріне ауыстыру
жолымен ақша ... ... ... ... яғни ... жаңа бір ... ақша ... номиналды сатып алу
қабілетін көтермелеу жолымен бағалар ... ... ... ... ... ... ақша жиынының номи-налды кемуі
болып табылады, нәтижесінде есепке алу жеңіл-дейді, ... ... және ақша ... ... ... тауарлар мен көрсетілетін кызметтердің, ... ... мен ... ... ... ... және т.б. бағаларға сәйкес бір мерзімде қайта есептеумен қоса
жүреді.
Деноминация бүгінгі таңдағы Қазақстанда ... ... ... ж. ол 1000/1 сәйкестілікпен жасалған (реформаға дейінгі 1000 ... I ... ақша ... ... қажеттілігі бірқатар ерекше
себептермен түсіндіріледі:
- көп жыл бойы әкімшіл-әміршіл және ... ... ... шаруашылығының барлық ... ... ... ... Оның ... ... заттарының
өндірісіне қарағанда өндіріс құралдарының ... ... ... ... ... ... бірден-бір шикізат көзі болды,
инфрақұрылым қалып жатқан кезде кен-тау өндірісі дамуға бет ... ... көп ... төмендеген немесе нақты орындалған деңгейден
қалмауға тырысқан кезде жоспарлы және ... ... ... ... өткізілді, бірақ бұл жалақы және басқа ресурстардың қор
шамасында көрінген жоқ. ... ... ... ... ... ... ... шығын механизмі құрылды;
- орталықта бекітілген баға өнімнің өзіндік ... көп ... ... ал ... ... мемлекетті ақшалай көмегімен жабылып
отырды.
- экономикның шығындылығынан, үлкен өнімсіз ысыраптардан мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы туды.
КСРО ... ... ... КСРО ақша ... ... ... ... шығарылуы, ұлттық ақша жүйесінің болмауы -
Қазақстанда ақша реформасын өткізу қажеттілігінің ... ... ... ... ... ... ұлттық ақша жүйесін құру
үшін ақша реформасын ... ... ... Ол ... ... валютасын енгізу туралы» 1993 ж. 12 қарашада шыққан ҚР Президентінің
Жарлығымен тэжірибеде жүзеге аса бастады. Осы ... ... ... ... ... Ескі ... теңгеге ауыстыру мерзімі 1993 ж. 15
қарашада сағат 8-де бекітілді. КСРО Мембанктің 1961-1992 жж. рубльдері мен
Ресей банкінің 1992 ж. ... ... ... ... ... ... ... және міндеттемелер 500 рубль үшін 1 теңге ауысу
бағамымен ауыстырылды.
16-ға толған және одан ересек Қазақстан азаматтарының бар-лығы 100 ... ... ... ... алатын. Ауысым тек бір рет жасалды.
ҚР Ұлттық банк теңгенің валюталық бағамын бекітті: 1 АҚШ доллары - ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100-дік купюралармен шығарылды.
Бірінші қағаз ақша, кейін ұсақ ... ... ... ... ... ... оған сэйкес бағалар мен жалақыда көтерілді. Инфляцияның өсу
қарқыны екі белгімен есептелді.
1994 ж. бастап 200, 500, 1000, 2000 ... ... ... ... қорытпасынан 1, 3, 5, 10, 20 теңгелік ақшалар ... 1995 ... ... ... топтамасын құрайтын жоғары сапалы төрт алтын ақша
шықты. Топтамаға 57,74 гр. жалпы салмағымен 1, 2, 5, 10 мың ... ... ... ... ... 816 АҚШ ... болды. Келесі жылдары
бұрынғыдан үлкен купюрамен - 5000 және 10000 теңгелер ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда нарық өзгерістерін өткізу нәтижесінде, олардың бірінші
қадамы, ... ... ... бас тартып, ол 1994-1996 жж. бірден
девальвация-ланды. Оған сәйкес инфляцияда өршіп, оның өсу қарқыны үш, ... ... ... ел ... үстем алған терең ... ... ҚР ... ... және ... ... жүргізу
мәселелері.
3.1 Қазақстандағы инфляцияның процесін болжау
1993 жылы бүрынғы кеңестік республикалардың (егемендіктер парадының)
басталуы және жаңа экономикалық жағдайларға ешқандай дайындықтардың ... өте ауыр ... ... әкеп ... іс ... ... сферасында құлдырады. Мұның бәрі
шоқырақтау инфляциясымен қатарласа жүріп, 1994 жылы ... ... ... ... және экономикалық себептер 1993 жылы қараша айында
республиканы жедел түрде ұлттық валюта ... ... ... ... оның
өзі алғашқы 9 ай ішінде асса ... ... ... Айтарлықтай
дәрежеде мүмкіндігінше инфляцияның тез ауыздықтау Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... белгілеумен
байланысты болды. Республикамыз ТМД аумағында алғашқылардың бірі ... ... ... заңдарды қабылдады: «Шетелдік инвестициялар
туралы» Заң, «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы» жаңа Заң, ... жүйе және ... ... ... ... «2030» сәйкес инфляция қарқынының жыл ішінде 5-6%
шамасында болуына ... ... ... жету үшін ... ... ... ... қатал заңдырылады.
• ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістеуге көмектесетін қаржылық
механизмді ұмытады.
• жинақтаушы ... ... ... ... ... бөлігін
қауіпсіз инвестициялауды қамтамасыз етуге ұмтылады.
• бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланылады.
3.2 Мемлекеттің инфляция деңгейін ... үшін ... ... ... 2006 ... 1 ... «Қазақстанның әлемдегі
бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... ... ... - жаңа ... ... ... атты ... халқына
Жолдауында, ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты инфляцияны тежеуді
қамтамасыз ету ... ... және бұл ... жету ... ... Банк пен Үкіметке жүктеледі деп атап көрсетті. Осыған
орай бүгінгі таңдағы ... өсуі көп ... ... ... ... мен ... субъектілерінің нақты іс-әрекеттеріне байланысты
күрделі көп факторлы құбылыс екендігін айта кеткен жөн.
Баға өсуі және ... ... ... ... ... козғалысы көптеген факторлармен айқындалды, олардың басымдары
мыналар болды: азық-түлік ... және ... ... ... белгіленген шекті деңгейін біртіндеп алып ... ... ... ... ырықтандыру және ұлттық валютаның құнсыздануы.
Кесте
1995-2006 ж.ж. инфляция деңгейі
1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |28,7% |11,2% |1,9% |17,8% |9,8% |6,4% |6,6% |6,8% |6,7% |7,6% ... ... 2005 ... ... ... және қызмет көрсету бағалары
мен тарифтер индексінің өзгеруі.
Бірақ 2006 жылдан бастап бағаның жаңадан көтерілуі байқалады. Бұл ретте
2006 жыл ... ... ... ... көздері: 1) азық-түлік тауарларына
арналған бағаның орта есеппен 8,1%-ға, соның ішінде: ет және ет ... ... ... пен ... - ... сүт және сүт өнімдеріне - 11,1%-
ға; 2) бензинге - 12,7%-ға: 3) газбен ... - ... өсуі ... сарапшылардың пікірінше мемлекеттік шығыстардың ... ақша ... ... ... да ... ... ... ықпал
етелі және инфляцияны туындатуы дейді.
Инфляция бізде ақшаның молшылығын ғана емес, ... ... ... ... жетіспеушілігі – «сұраныс инфляциясын»
тудырып отыр. Соңғы екі-үш жыл ішінде отынға, ТКШ ... ... ... ... түрде жоғарылады. Бір сөзбен айтқанда, қазіргі
кезде біздің талдауымызша инфляция өсуінің ... ... ... ... ... немесе жалпы тауар тапшылығы, әсіресе күнделікті
сұраныстағылары; 2) ... мен ... ... ... 3) ... ... энергияға бағалар мен тарифтердің озық өсіп кетуі; 4)
ақша массасынын ... 5) ... ... ... пайда алуға көбірек ұмтылуы; 6) жергілікті жерлердегі атқарушы
биліктің инфляцияны ... және ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асыру жөнінде нашар жұмыс
жүргізуі; 7) ... ... ... 8) инфрақұрылымға салынған
инвестициялардың жоғары үлес ... және ... ... игеру
мерзімдерінің ұзақтығы; 9) әлсіз бәсеке: 10) өндіріс шығындарының өсуі.
Диаграмма-2. Инфляция және шетел валюта бағамының 2006 ... ... ... ... ... мысалдарының бірі ағымдағы жылы қант
бағасының күрт өсуі ... ... ол 2006 ... жеті ... ... ... оның импорты соңғы бес жылда 71,9%-ға өсті.
Нарық жағдайында бағаны адал ... ... ... ... болады, ол болмаған жағдайда баға өсе беруі мүмкін. Бұл
ретте өндірушілер тұтынушылар үшін күресе ... бір ... ... Бұл үшін ішкі ... ... орта ... керек, әсіресе,
бұл мұнай өнімдері, ... ... мен ... ... нарығына
қатысты. Бір сөзбен айтқанда, адал ниетті бәсеке болса, тұрақты баға ... ... ... үш ... ... ... ... үлгерді.
Бірінші кезекте жалпы ішкі өнімнің орташа жылдық нақты өсімін 8,5 пайыз
мөлшерінде қамтамасыз ету. Бұл 2000 ... ... 2008 жылы ... есе ... Үш ... ... жалпы өсімін ... ... ... отыр.
2008 жылы бұл көрсеткіш 5600 АҚШ долларына теңесуі тиіс. Яғни қазіргі
деңгейден 1,5 есе жоғары. Бұл ... ... ... ... деңгейін 2006 жылы 5,7-7,3 пайыз. 2007-2008 жылдары 5-7
пайыз аралығында ұстап отыруды көздеп ... Осы ... ... ... ... ... үдерістердің жалпы ауаны мен беталысы мұқият бақылауға
алынған.
Мемлекеттік бюджеттің ағымдық шығындарын қысқарту арқылы да инфляцияны
ауыздықтауға ... ... ... ... не керек, не керек
еместігін уақтылы айқындап отырса, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бар. Үкімет соңғы жылдары мемлекеттік
шығындарды жалпы ішкі ... ... ... 22-23 ... ... ... отыр. 2005 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 22,9 ... ... жылы 23,4 ... болған еді. Бұл арада Ұлттық қор ... таза ... ... ... әңгіме болып отыр.
Инфляциялық үдерістерді реттеуде антимонополиялық саясаттың орны өте
зор. Осы мақсатта бәсекелестікті қорғау ... ... ... ... 1 ... бастап нақты жұмысқа кірісетін көрінеді.
Бәсекелестікті жандандыру үшін металлургия, ... ... ... ... ... жою ісі ... ... монополистeр өз делдалдары арқылы жұмыс ... ... ... буындардың көптігінен тариф көтеріліп кетеді де түпкі тұтынушы
зардап шегеді. Сондықтан Үкіметтің ендігі бір айналысатын шаруасы ... ... тыс ... ... салу болса керек.
Қорытынды
Жоғарыда келтірілген деректерді ескере отырып, келесідей қорытындыға
келуге болады.
Инфляция дүниежүзіндегі ... ... ... ең күрделі,
қиын мәселесінің біріне айналып отыр. Бұл құбылыс тек мемлекет ішіндегі
экономикаға ғана әсер етіп ... ... ... ... ... кері ... тигізеді.
Қазіргі таңда Елбасының қолдауымен инфляцияның төменгі деңгейіне ... соны ... түру ... ... ... және қаржылық реттеуді,
еліміздің банк жүйесін нығайтуды және ... ... ... жетілдіре
түсу жөніндегі жұмыстарды жалғастырумен бірге ақша-несие және бюджет
саясатын ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Мемлекеттік бюджет орнықты болғанда, ... ... ... ... ... ... банктің тәуелсіздігі, ақпараттың
ашықтығы жағдайларында инфлияциялық таргеттеу табысты енгізілуі ... ... ... осы ... бәрі бар. ... ... ... жүргізілетін перспективті саясат шаралары
қабылданды. Ұлттық банк 2000 жылдан бастап ақша-несие саясатын жоспарлаудың
үш жылдық деңгейін белгіледі. 2004 ... ... ... бойынша мақсатты
көрсеткіштер "базалық инфлияция" индексі қолданыла отырып белгіленеді. Бұл
индекс ... емес ... ... ... ... ... және ... процестердің негізгі үрдістерін көрсетеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Президентінің 31.08.1998ж. «ҚР банктер және банк қызметі ... 71, 72, 73, 74 және т.б. ... ОҚО ... банк ... дайындаған статистикалық мәліметтері,
2005ж.
3. «Қазақстан қаржыгерлерінің IV конгресі». Алматы, 2004.
4. Банковская система Казахстана. 2006. ... и ... 2006 №2, ... ... ... Таң. Шығ. 23т. 188б.
6. Маркова О.М. Коммерческие банки и их операции. –М., ... и ... ... ... К.Ф. ... ... ... показателей. –М.,
Финансы и статистика, 1993.
8. Лаврушин О.И. ... ... –М., ... 1998.
9. Баян Көшенова. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары: Алматы,
«Экономика». 2000ж.
10. Мақыш ... ... Ақша ... және несие: Алматы, 2004ж.
11. Қазақстан ұлттық банкі. 2000ж.
12. Қазақстан және оның өңірлері. №1. 2006. ... ... ... баспасөз – бюллетень №2. Алматы, 2005.
14. Қазақстан – цифрларда. 2005 жыл. Статистикалық жинақ. ... ... ... Ғ.С. ... ... ... Оқулық. –Алматы, «Экономика»,
2005. -4/6 бет.
16. Мамыров Н.Қ., ... М.Ә. ... ... –Алматы:
Экономика, 2003. -432 бет.
17. «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
18. «ҚР-дағы ... және ... ... ... ҚР ... 30.03.1995.
-----------------------
ресурстар
ресурстар – ақша
Ұлттық
табыс
Ресурстар нарығы
Ресурстардың төлемі
Отбасы шаруашылығы
Фирмалар
жиынтық
шығын
Өнім нарығы
ұлттық өнімнің шығындары
тауарлар
тауарлар
Инфляция критерийлері
Баға өсу
қарқыны
Әртүрлі топтардағы ... ... баға өсу ... ... және болжамдық инфляция
Инфляция түрлері
Ұстамдық инфляциялары
Балансталған инфляция
Күтілген
инфляция
Галопириялық инфляция
Гиперинфляция
Балансталмаған инфляция
Күтілмеген
инфляция
Баға деңгейі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1929-1933 жж. Дүниежүзілік экономикалық дағдарыс9 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Антропогендік фактор4 бет
Бинарлы газ қоспаларындағы диффузиялық орнықсыздық35 бет
Бүйрек ауруларының синдромы7 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
Капиталды шетке шығару тенденциясы7 бет
Созылмалы гепатит кезіндегі егеуқұйрықтардың оқшауланған қуығының жиырылу белсенділігін зерттеу51 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Тіршіліктің қауіпсіздік негіздері туралы мәлімет11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь