Қабілеттер концепциялары

ЖОСПАРЫ

І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
ІІ.1 Қабілеттер концепциялары
ІІ.2 Нышан және қабілет
ІІ.3 Педагогтық қабілет және оның құрылымы
ІІ.4 Қабілеттердің жеке адамның басқа қасиеттерімен өзара
байланысы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Адам - көптеген ғалымдардың зерттеу тақырыбы болып келеді. Адамзат өзінің тарихын, шығу тегін, тілдері мен салт-дәстүрлерін тануында психология ғылымы ерекше орын алады. Ежелгі ойшылдар адам үшін басқа адамнан артық қызық объекті болмайтынын қателеспей айтқан. Психологияның зерттеу пәнінің негізіне, адам болмысының табиғаты, психикалық құбылыстары, үрдістері, қасиеттері кіреді. Адам дамуының заңдылықтары және оның ерекшеліктері туралы ғылыми ілімдердің жүйесі жалпы қоғамның дамуы үшін қажет. Бірақ адам жеке өзіндік арнайы мәселелері бар әр түрлі ғылымдардың амалдары арқылы кешенді зерттеулердің объектісі болып саналады. Гуманитарлық ғылымдар әлеуметтік үрдістерді зерттеген кезде психологиялық факторларды ескеру қажеттілігі туындайды. Бірақ әрбір ғылым өз пәнінің ерекшеліктерімен айрықшаланады. С.Л.Рубинштейн "Жалпы психология негіздері" еңбегінде былай деп жазды: "Психология зерттейтін құбылыстардың арнайы шеңбері анық әрі айқын көрінеді. Психиканың алғашқы сипаттамалық ерекшелігі - жеке адамда тікелей өзіндік уайымдарының болуы - тікелей сезімнің негізінде ғана білініп, басқа ешқандай тәсілдермен қабылданбайды. Жаратылыстың әсемдігі қалай әдемі әрі жарық сипатталса да зағип (соқыр) оны білмейді, ал саңырау оның үнінің саздылығын тікелей қабылдаусыз сезбейді, өз басьшан сүйіспеншілікті өткермеген адамға бұл сезімнің барлық ерекшелігін, шығармашылығының ләззатын және күрестің күшеюін, басқаша айтқанда, адам тек өзі ғана басынан кеше алатынды ешқандай психологиялық трактат алмастыра алмайды.
Тәннен жанды бөлек, ерекше нәрсе түрінде қабылдауды мысал ретінде келтіруге болады. Адамдар мен жануарлардың өлетінін, адамның түс көретінін ежелгі адамдар да білген. Осыған байланысты адам екі бөліктен түрады деген сенім пайда болған: сезілетін тәннен және сезілмейтін жаннан; адамның тірі кезінде жаны тәнінде болады, ал жан тәннен ажырағанда - адам өледі. Адам ұйқыда жатқанда жаны басқа жерге уақытша орын ауыстырады. Осылайша, психикалық үрдістер, ерекшеліктер, күйлер ғылыми талдаудың пәні болмас бұрын, адамдардың бір-бірі жайлы психологиялық қарапайым ілімдер жинақталған.
Адамның психика туралы нақтылы көзқарасын оның жеке өмір тәжірибесі қалыптастырады. Қоғамдық жэне жеке тәжірибелерден алынған психологиялық қарапайым мәліметтер, бірлесіп еңбек ету үрдісінде, бірлесіп өмір сүру кезінде басқа адамның әрекеттері мен қылықтарына дұрыс жауап қайтаруға қажетті шарттар болып саналатын, ғылымға дейінгі психологиялық ілімдерді құрайды. Бұл ілімдер қоршаған адамдардың мінез-құлықтарына бағыт-бағдар беруге дұрыс ықпал етуі мүмкін. Алайда, олар дәлелсіз, тереңдетілмеген жүйесіз болып табылады. Біз оларды тек өз тәжірибеміз арқылы ғана емес, сонымен қатар көркем әдебиет, мақал-мәтелдер, ертегілер, аңыздар, мысалдар арқылы меңгереміз. Міне, осылар қазіргі заманғы психологияның барлық психологиялық теориялары мен салаларының бастаулары болып саналады.
Ғылым ретінде психология нені сипаттайды? Оның ғылыми ілімдеріне не кіреді? Бүл сұраққа жауап беру ойлағандай оңай емес. Бұл сауалға жауап беру үшін ғылыми психология тарихының әрбір даму кезеңіндегі психологиядағы ғылыми ілімнің мағынасы туралы көзқарастың қалайша өзгеретініне үңілу қажет. Психология кене әрі жас ғылым. Оның мыңжылдық өткені бола тұрса да, келешегі де зор. Оның жеке ғылыми пэн ретінде таралуына жүз жылға жетер-жетпес уақыт болды, бірақ басты мәселесі, философия пайда болғаннан бері, философиялық ой ретінде кездеседі.
XIX ғасырдың соңы - XX ғасырдың басында, белгілі психолог Г.Эббингауз психологияның тарихы қысқа, ал тарих алдындағы кезеңдері ұзақ деп психология туралы қысқа да нүхқа айтты. Бұл жерде, тарих ретінде, философиядан бөлініп табиғи ғылымдарға жақындау жэне жеке эксперименттік әдістерді ұйымдастыру кезеңі деп аталған психиканы зерттеудің кезеңі айтылған. Бұл XIX ғасырдың соңғы ширегінде болды, бірақ психологияның қайнар бұлағы ғасырлар қойнауында жатыр.
        
        ЖОСПАРЫ
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
ІІ.1 Қабілеттер концепциялары
ІІ.2 Нышан және қабілет
ІІ.3 Педагогтық қабілет және оның құрылымы
ІІ.4 ... жеке ... ... ... өзара
байланысы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Адам - көптеген ғалымдардың зерттеу тақырыбы болып келеді. Адамзат
өзінің ... шығу ... ... мен ... тануында
психология ғылымы ерекше орын алады. Ежелгі ойшылдар адам үшін ... ... ... ... болмайтынын қателеспей айтқан. Психологияның
зерттеу пәнінің негізіне, адам болмысының ... ... ... ... ... Адам ... ... және оның
ерекшеліктері туралы ғылыми ілімдердің ... ... ... ... үшін
қажет. Бірақ адам жеке өзіндік арнайы мәселелері бар әр түрлі ғылымдардың
амалдары ... ... ... ... ... ... ғылымдар әлеуметтік үрдістерді зерттеген кезде психологиялық
факторларды ескеру қажеттілігі туындайды. Бірақ ... ... өз ... ... ... "Жалпы психология негіздері"
еңбегінде былай деп жазды: "Психология зерттейтін құбылыстардың арнайы
шеңбері анық әрі ... ... ... ... ... ... жеке ... тікелей өзіндік уайымдарының болуы - тікелей сезімнің
негізінде ғана ... ... ... ... ... ... ... әдемі әрі жарық сипатталса да зағип (соқыр) ... ал ... оның ... ... ... ... ... басьшан сүйіспеншілікті өткермеген адамға бұл сезімнің барлық
ерекшелігін, ... ... және ... ... ... адам тек өзі ғана ... кеше ... ешқандай психологиялық
трактат алмастыра алмайды.
Тәннен жанды бөлек, ерекше нәрсе түрінде қабылдауды ... ... ... ... мен ... ... адамның түс көретінін
ежелгі адамдар да білген. Осыған байланысты адам екі бөліктен түрады деген
сенім ... ... ... ... және ... жаннан; адамның тірі
кезінде жаны тәнінде болады, ал жан ... ... - адам ... ... жатқанда жаны басқа жерге уақытша орын ... ... ... ... ... ғылыми талдаудың пәні болмас
бұрын, адамдардың ... ... ... ... ... психика туралы нақтылы көзқарасын оның жеке өмір ... ... жэне жеке ... ... ... мәліметтер, бірлесіп еңбек ету үрдісінде, бірлесіп өмір сүру
кезінде басқа адамның ... мен ... ... ... қайтаруға
қажетті шарттар болып саналатын, ғылымға дейінгі психологиялық ілімдерді
құрайды. Бұл ... ... ... ... бағыт-бағдар
беруге дұрыс ықпал етуі мүмкін. ... олар ... ... болып табылады. Біз оларды тек өз тәжірибеміз ... ғана ... ... көркем әдебиет, мақал-мәтелдер, ертегілер, аңыздар, мысалдар
арқылы меңгереміз. Міне, ... ... ... ... ... теориялары мен салаларының бастаулары болып саналады.
Ғылым ретінде психология нені сипаттайды? Оның ғылыми ілімдеріне ... Бүл ... ... беру ойлағандай оңай емес. Бұл сауалға жауап беру
үшін ғылыми психология тарихының әрбір даму ... ... ... ... ... көзқарастың қалайша өзгеретініне үңілу
қажет. Психология кене әрі жас ғылым. Оның ... ... бола ... ... де зор. Оның жеке ... пэн ... таралуына жүз жылға ... ... ... ... ... ... ... пайда болғаннан бері,
философиялық ой ретінде кездеседі.
XIX ғасырдың соңы - XX ғасырдың басында, белгілі ... ... ... қысқа, ал тарих алдындағы ... ұзақ ... ... ... да ... ... Бұл жерде, тарих ретінде,
философиядан бөлініп табиғи ғылымдарға ... жэне жеке ... ... кезеңі деп аталған психиканы ... ... Бұл XIX ... ... ... болды, бірақ
психологияның қайнар бұлағы ғасырлар ... ... жеке ... ... ... уақытынан басталатын
дамуы, XIX ғасырдың екінші жартысындағы әр түрлі мақсаттағы және ... ... ... пайдаланатын өзара ауыспалы теориялардың үздіксіз
күресіне үлдтасты. Бірақ XIX ғасырдың соңындағы теориялардың барлығы ... ... ... бір ... ... интероспективтік
психологиясының теңірегінде жасалды. Бұл теория психологиялық зерттеулер
пәнінің шынайы қоршаған ортадан және ... ... ... ... ... ... уайымдар аумағының шектелеуімен
сипатталады. Сана мен мидың ара қатынасы туралы мәселе дуализм ... осы ... ... ... ... Қабілет жайында жалпы түсінік
Адамның қабілеті жайлы сөз болғанда оның ... ... ... ... алу ... есте ... ... мүмкіндіктер іс-
әрекеттерді меңгеруде айтарлықтай табысқа, еңбекте жоғары көрсеткішке
жетуге әкеледі.
Біркелкі тең ... ... ... ... ... ... уақыт, ақыл-ой дене күші) қабілетті кісі - ... ... ... істе ... жақсы нәтиже көрсетеді.
Қабілетті адамның жетістігі - оның ... ... ... іс-әрекет талаптарымен сәйкес келуінің нәтижесі болып табылады.
Кез келген ... ... де сан ... ... келеді. Ол адамның
психикалық және физикалық қуатына әр түрлі талап қояды. Егер жеке ... ... ... осы ... сай ... - онда іс-әрекетгі табысты,
әрі жоғары дәрежеде орындай алады. Егер ... ... ... - ... ... ... ... қабілетті адамның басқа бір қасиетімен (заттың
түстерін жақсы айыру, пропорция сезімі, ... есту т.б.) ... ... әр ... де - жеке адам ... ... ... іс-әрекет талабына сай және онда жоғары көрсеткішке
жетуде қамтамасыз етуде жеке адам қасиеттерінің бірігуі деп ... ... және жеке ... зор мәнге ие . Экономика мен
ғылымның, өнердің дамуында әлеуметтік ... ... ... қабілеттері де маңызды орын ... Осы ... ... ... ... ... еңбекте шығармашылық табысқа
жеткізеді, оған материалдық және рухани ләззат ... ... ... әрқайсысының құрылымы бар, ондағы
басты және ... ... ... болады. Мәселен, сурет өнерінің
тірек ... - ... ... ... ... көру ... ырғақты, бояуды, жарық пен көлеңкені, форманы, пропорцияны,
сызықтарды жоғары дәрежеде сезгіштігі. Тірек қасиеттерге ... ... ... да, ... ... ... ес те ... Жетекші
қасиеттерге көркем шығармашылық қиялдау ... ... ... өмір ... ... ... ... көзге түседі,
жалпылау жэне типтендіру жүзеге асады, тың композиция жасалады. Белгілі ... күй және ... ... ... ... ... осындай қабілетке қажетті фон міндетін атқарады.
Қабілет деңгейі. Қабілеттердің құрылымы - жеке адамның ... ... ... репропродуктивтік және шығармашылық деп
аталатын екі деңгейге беледі. ... ... ... деңгейіндегі адам -
білім игеруде, іс-әрекетті ... оны ... ... ... ... ... көрсетеді. Қабілеттің дамуының екінші деңгейінде - адам
жаңа, соны туынды жасай алады.
Әрине, бүл деңгейлерді ... ... ... ... ... репропродуктивтік әрекеттің қандай түрінде де шығарманың
элементі болады, ал шығармашылық әрекетке ... ... ... ... ... қабілет дамуының аталмыш деңгейлері
өзгермейтін қатып қалған ... ... ... және іскерлікті игеру
үрдісінде, іс-әрекет үрдісінде ... ... ... отырады, осыған орай оның қабілетінің құрылымы да өзгеріске
түседі. Тіпті өте ... ... ... де өмір ... біреуге
еліктеуден бастағаны, тек тәжірибеге ие болғаннан ... ғана ... ... ... мен ... ең ... ... - "талант", "дана"
деген терминдермен аталады. Талантты және дана адамдар өнерде, ғылымда зор
қоғамдық мәні бар нәтижеге жетеді. Дана адам ... ... ... ... бұрын сонды болмаған, соңғы жаңалықтар ашады. Талантты адам да
жасампаз, бірақ ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Таланттылық - даналықтың қалыптасуына аса қолайлы жагдайлар, жеке
адамның жан-жақты дамыған кезінде туады. Мэселен, ... да ... ... ... ... ... жэне ... жан-жақты
дамуының үлгісі болып табылады.
Қабілет түрлері. Қабілетті осындай деңгейлермен қоса оның бағыт-
бағдарына, мамандық ... ... ... бөлу ... Әдетте,
психологияда осы бағытта жалпы және арнаулы қабілеттерді зерттейді.
Жалпы қабілет ретінде жеке ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін интеллектуалды қасиеттер
жүйесі ұғынылады.
Арнаулы қабілет - іс-әрекеттің, мәселен, ... ... ... музыка,
сахна өнері т.б. арнаулы салаларда, жоғары нәтижеге ... ... адам ... ... ... осы екі ... ... практикалық іс-әрекетке
қабілеттілік дейтін үшінші түрін де ... ... ... ... ... педагогтық қабілеттер кіреді. Қабілеттердің
осындай жіктелуінің негізінде іс-әрекеттің жекеленген түрлерінің (ғылым,
өнер, практика) адамға қоятын ... ... ... ажырата білушілік
жатады.
Өмір шындығының керсетуі басқаша. Біріншіден, ... ... ... ... ... байланыста. Адамның жалпы қабілетінің
жақсы жетілуі - оның ... ... ... ішкі ... ... ... өз ... белгілі жағдайларда ақыл-ойдың (интеллект)
дамуына жақсы әсерін тигізеді.
Екіншіден, әр түрлі: әдеби, математикалық, ... ... ... дәрежеде дамыған жеке адамдар аз кездеспейді. Бүл жайт
қабілет түрлерін бір-біріне қарсы ... ... ... ... ... ... шығармашылық эрекетте жоғары
деңгейде дамыған интеллектісіз дамымайды және іс ... ... ... ... ... ... ... ғылыми дарынмен
байланысты, дарынды өнертапқыш жиі-жиі өндіріске ғана ... ... ... ... ... ... ... конструкторлық қабілетте болуы
мүмкін (Жуковский, Циолковский, Эдисон, Фарадей т.б.).
Сөйтіп іс-әрекеттің қай-қайсысы да ... ... ... да ... бір талап қояды. Адамды тар өрісті мамандыққа
баулудың, қабілет аясын ... ... емес ... ... шығады. Тек жеке
адамның жан-жақты дамуы ғана жалпы және арнаулы қабілеттің ... ... ... тигізеді. Бұдан, әрине, адам қабілеті мен бейімділігі
байқалған ... ... ... ... ... ... жіктеудің ақиқатты негізі бола тұрса да қабілеттердің ... ... жеке ... ... ... және ... ескерілуі тиіс.
Қабілеттер концепциялары
Қабілеттердің туқым қуалау теориясы. Психологияда қабілеттердің үш
концепциясы бар. ... бірі - ... жеке ... биологиялық
анықталған қасиеттері, олардың көрініс беруі және дамуы атадан мұра ... ... ... ... ... ... пікірді психологтар ғана емес,
сондай-ақ ғылым мен өнердің ... ... ... ... де ... ... ... өз көзқарастарын нақты
зерттеулерден алған ... ... ... ... XIX ... ... ... таланттың тұқым қуалаушылық жолымен болатынын ... ... ... арқылы дәлелдегісі келген. Гальтонның
көзқарасын ілгері дамытқан Котс адамдардың деңгейін белгілі адамдарға
энциклопедиялық сөздікте ... орын ... ... ... мен ... ... қуалайды, ал қоғамның айрықша жағдайлы топтарының екілдерінде
мұндай мұра ерекше мол ... ... ... ... ... ... мен ... сынды көтере
алмайтындығын, ал тұжырымдарының бір жақтылығын айта кету керек. Халықтан
шыққан атақты адамдар ... ... аз болу ... - нағыз талант
иелерінің, тіпті даналардың аштықтан, әділетсіздікпен күрес жолында қаза
болуынан танылмай қор ... ... деп ... ... ... ... туады дейтін концепцияның соңғы кездегі
өкілдері өз ... бір ... ... пайда болған егіздерді зерттеу
арқылы дәлелдеуге тырысуда.
Қабілеттілік тұқым қуалайды ... ... ... ... өмір ... ... отыр. Мұнымен бірге атақты адамдардың
өмірбаяндарын объективті тұрғысынан талдау - көп ... ... ... дарыны жоқ отбасынан шыққандығын, сондай-ақ атақты
адамдардың балалары мен ... ... ... ... бірнеше музыкант пен ғалымдар отбасы ғана жатпайды.
Батыс Германия теоретигі Г.Вальтер өзінің "Қабілетті балалардың мектеп
қабырғасында өту жолының әлеуметтік ... ... ... ... ... ... шамалы, ол түгелдей әуелде ... ... ... ... деп жазды. Сөйтіп, жеке
адам қасиеттері тұқым қуалайды деген теориясымақ даму ... ... ... ... ... ... ғалымдары да тұқым қуалау
теориясына қарсы екенін атап өткен жөн. Мәселен Швейцария психологы В.Бобен
осы ... ... орай ... ... бас ... ... ... еді
деп атап айтқан. Алдыңғы қатарлы ағылшын педагогы ... ... ... да ... және ... ... тұрады. "Кеп типті
мектепке оқушыларды іріктеп алу ... ... ... ... ... етеді". Онда өзінің ... ... ... ... жоқ, ... да ... ... шек қойылады. Қоғамның әлеуметтік
құрылымы саудада өндірісте, азаматтық қызметте, ... мен ... ... ... да ... ... ... тобының еншісіне
тиетіндей болып құрылған".
Ағылшын биохимигі С.Роус адам ... ... ... гөрі ... ... кедергісі мол дейді. Шынында да,
қоғамда әлеуметтік жағдайлар жеке адамның ... ... ... ... кедергі жасайды. Осындай пікірге агылшын психологы ... ... ол ... - ... ... ... орын алады дейді.
Қабілет жайлы бірінші концепцияға қарама-қарсы ... ... ... ... орта мен ... ... Мәселен XVIII ғ. Гельвеций
тәрбие арқылы даналықты қалыптастыруға болады деп ... ... ... ... ... У.Эшби қабілет, тіпті
данышпандықтың өзі де - ... жүре ... ... ... ... ... ... одан кейінгі кезеңдерге, білім алу үрдісінде
саналы түрде ақыл-ой әркетінің ... және ... ... ... ... ... ... Біреулерге бағдарлама - шығармашылық
міндеттерді шешу, ал енді біреулерге тек репродуктивтік міндеттерінің ... ... Эшби ... қабілеттің екінші факторы деп санайды. Мың
рет сәтсіздікке ұшырап, мың бірінші рет жаңалық ... - ... ... ... соң мәселені шешпей тастайтын адам - қабілетсіз дейді ... ... ... ... жеке адамның дамуына шек қоймайды,
адамның мүмкіндіктеріне күмән туғызбайды. Бірақ бұл ... ... ... де ... ... бар.
Қабілеттегі табиғи және жүре пайда болатын қасиеттердің диалектикасы.
Кептеген психологтар қолдайтын қабілет жөніндегі ... ... ... ... позицияда тұр.
Ғалымдарының қабілет концепциясы табиғатынан барлық адамдарға адамдық
даму мүмкіндіктері тән ... ... ... ... ... ... бір қабілеттің қалыптасуына, дамуына дара табиғи ... да ... әсер ... ... ... ... жагдайларда іс-әрекет үстінде қалыптасып отырады. Бұл концепция
практика және арнаулы ... ... ... және қабілет
Психологтар Г.С.Костюк, А.Г.Ковалев, В.Н.Мясищев нышандарды тек
анатомиялық-физиологиялық жағынан қарастырмай, мұны ... ... жас ... ... ... ... кезеңге немесе кей жағдайда, белгілі бір
қызметпен жүйелі ... ... ... ... ... ... ... деп қарайды. Бұл, мәселен, заттардың түстерін
жақсы ажырата алу, көру есі, музыкалық есту т.б. ... ... ... ... біреуге музыка, енді біреуге сурет өнері күшті әсер
етеді. ... бұл әлі де ... ... ... сапалар мен
бейімділік сәйкес келетін салаларда болған күш сынаудың шешуші мәні бар.
Былайша айтқанда, нышанды әлі дами ... ... ... ... ... ... - қабілеттің бастапқы ... ... ... ... ... ... ... бір тума анатомиялық
ерекшеліктерімен, ең ... оның ... ... ... ... Мұндай ерекшеліктер жеке адамның мінез-құлқынан
және бейнелендіру үрдісі сипатынан аңғарылады.
Н.С.Преображенская мен С.А.Саркисовтың ... ... ... ... ... ... жасушалардьщ орналасуында айтарлықтай дара
айырмашылықтар болатынын дәлелдеді. ... ми ... ... дара ... ... ... ми ... атап
айтқанда, қабілеттердің көрініс беруіне қатысы болатындығы аталып өтілді.
Қабілеттер және жүйке қызметінің типтері. Мидың тума ерекшеліктері
өмір ... ... ... ... ... адамның типтік
ерекшеліктерінде тікелей көрініс береді.
Балада өте ерте байқалатын типтік ... - ... ... ... ... ... табылады. Бұл жерде типтік ерекшеліктердің
мэні кеп қырлы ... ... ... жөн. Олар қабілет пен мінездің
алғышартын ... ... ... ерекшеліктері (белсенділіктің
күші немесе тонусы, бірқалыптылық, сезгіштік жэне ... ... ... ... ... ... етеді. Мәселен, жүйке үрдісінің күші оның ... ... ... ... тип) жеке ... коғамдық белсенділігімен
ұйымдастырғыштық қабілеттің қалыптасуы үшін аса ... ... жэне ... қасиеттерінің құрылуына қолайлы әсер етеді.
В.Д.Небылициннің айтуынша, жоғары сезімталдыққа ие жүйке ... ... ... ... ... жасайды.
Бүкіл жүйке жүйесінің ерекшеліктерін тұтасынан сипаттайтын типтің
жалпы қасиеттерінен басқа жеке талдағыштар жүйелер ... ... ... ... де ... Осы соңғы типтік қасиеттер
арнаулы қабілеттерге, бәлкім, тікелей қатысы болар.
Адамның ми ... ... ... - екінші сигналдық жүйе
құрылды, ол бірінші ... ... ... отырып, әлемде толығырақ,
тереңірек, жан-жақты бейнелендіруге мүмкіндік береді. Сол үстеме ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... сондай-ақ таным әрекетіне ізін қалдыратын жоғары жүйке
қызметінің арнаулы типтері ... "Екі ... ... ... - деп
жазды И.П. Павлов жэне әуелден келе жатқан әр түрлі өмір салтының ... ... ... жэне орта типтерге бөлінді. Соңғысы екі ... ... ... біріктіріп отырады".
И.П.Павлов шындықты образдар арқылы бейнелендіретін бірінші сигнал
жүйелері басым ... ... - ... типіне (музыкант, жазушы,
суретші) жатқызды. Екінші сигнал жүйесі басым келетіндерден - ... ... ... ... қалыптасады.
Екі жүйе бір-бірімен тең түскен жағдайда - ортаңғы типті құрайды.
Ортаңғы типтің ... ... және ... ... көптеген
бітістерін өздеріне жинақтайды.
Суреткер тип, біріншіден, ... ... ... ал ... ... уатады, сейтіп оны
жансыздандыратындығымен" сипатталады. Екіншіден, суреткерде ... ... ... ... суретші тип аффект эмоциялық әсерге берілгіш
келеді, ... ... ... ... ... жүйе ... басым
болады.
Бейімділік. Бейімділік - туа бастаған қабілеттің ең алғашқы белгісі,
симптомы. Бейімділік баланың (не ересек ... ... ... ... ... ... ... керінеді.
Қабілеттің табиғи алғышарттары белгілі бір талдағыштардың сыртқы
әсерді сезінгіштігінен ... ... ... ... ... ... зор
ынталылық қана емес, шеберлікті шапшаң игеру, елеулі нәтижелерге ... ... ... ... ... бір нәрсеге үстірт жай таңдана
қараудан немесе беріле эрекет еткенмен, ... ғана ... ... байқалады. Көбінде бейімділіктің мұндай түрі - ... ... ... ... ... осы ... ... потенциалды
мүмкіндігінсіз бірігіп келуінен болады.
Сөйтіп қабілет - адамның табиғи және жүре пайда болтын ... ... ... табиғи қасиеттер тума болғанымен еңбек үрдісінде,
тәрбие жағдайында өңделіп, дамып жетіледі. ... ... ... ... ... жаңа қасиеттер де жэне жетіспей ... ... ... да ... ... ... қабілет және оның құрылымы
Педагогтық қызметте табысқа жету ... ... ... ... және ... оның жалпы мәдениет деңгейімен,
әдістемелік қарулануымен, ақырында оныц жеке ... ... Осы ... ... ... ... ең бастысы, қызметтің
шығармашылық сипатта болуында педагогтық ... ... мәні ... ... ... ... ... белілер бойынша педагогтық
кабілеттің бар-жоғын топшылауға болады. Ол ... ... ... бейімділік, педагогтық қиялдау.
Педагогтық қызметке бейімділік. Мұғалімдік қызметке деген бейімділік
ұстаздық жұмысқа деген ... ... ... ішкі
жағдайдан тұрады. Егер адамда мұғалімдік жұмысқа деген бейімділік болса,
онда ол педагогтық қызметтен ләззат алады да бар ... өзі ... ... ... ... бейімділіктің, ал кейінен істі жан-тәнімен
сүюдің негізінде бастапқы кезде саналы түрде болмаса да ... ... ... ал ... соң оларға деген айқындалған саналы сүйіспеншіліктің жатуы
мүмкін.
Педагогтық жұмысқа бейімділік мектепте оқып жүрген ... ... ... ... Ол тек ... ... ... талаптан ғана емес,
сондай-ақ жас ... ... ... ... ... да
білінеді.
Педагогтық қызметке бейімділіктің тұрақтылығы мен күшіне ... ... ... қабілеттің қандай дэрежеде екендігін анықтауга ... ... ... қабілеттің негізгі қасиеттері жай көрініп қана
қоймайды, одан әрі дамиды.
Байқағыштық. Мүғалімге тән жіті ... - ... ... ... Бүл ... ұғынуға, оның әр түрлі эмоциялық жағдайының,
ұшыраған қиындықтарының басты себептерін байқауға жәрдемдеседі. Байқағыштық
қасиет арқасында ... ... ... ... түсе ... қалт ... және оның ... болжай алады. Осындай
педагогикалық байқағыштық ... ... беру және ... жүзеге асыру жолында мұғалімнің сүйеніші ... ... ... ... ... ... ... қасиеті
-педагогикалық қиялдау. Бұл мүғалімге шәкірттің дамуын жобалауға ... ... және ... ... ... ... сүйеніп, мұғалім оқушының
келешекте қандай жағдайда, қандай болатынын ... ... ... ... ... шығармашылық қиял педагогтық ... тән ... ... ... ... мүғалім - жаңашыл.
Балалар ұжымымен істес болатын мүғалімдерге ұйымдастырғыштық қабілет
қажет. Мұғалімнің мамандығына орай ... ... ... т.б.) ... ... қабілеттер қажет болады. Мәселен, ... ... ... ... қоса ... шығармашылық қабілетке ие болса, нұр үстіне
нұр.
Арнаулы қабілеттерінің өрісі кең ұстаздар оқушылардың ... ... ... қана ... шығармашылықпен ойлауға машықтандырады.
Сөйтіп, педагогтық қабілетке міндетті түрде ие бола ... оның ... ... мен ... табу ғана жас ... ... ісінде зор жетістіктерге жеткізе алады.
Қабілеттердің жеке адамның басқа қасиеттерімен өзара байланысы
Қабілет - жеке ... ... ... ... ... Ол ... психикалық қалпындағы басқа касиеттерімен табиғи бірлікте болады.
Қабілет және ... ... ... мен ... ... ... ... шығармасына оның нанымы із қалдырады.
Маңызды әлеуметтік талпыныстар - адамның белсенділігін арттырады. Егер
адам халқына қызмет етуді, адамзатты, тым ... ... ... ... ... байыта түсуді мақсат түтса - онда осы мақсат алдағы ... ... қуат ... ... ... талпынысы жоқ, күнделікті
күйкі тіршілікпен немесе той-даңғазалықпен өмір сүретін адам қоғамдық іске
күш жұмсағысы келмейді, қабілетті ... ... қуат пен ... ... және ... Іске ... сүйіспеншілдік, оған шын берілгендік -
талант пен қабілеттің дамуы мен көініс беруінің басты шарты.
Іске беріле, құмарта қарау, әрекеттің ... ... ... ... пен ... өмір құбылыстарының (адамның шығармашылық
ісінің объектісі ретінде) жеке адамға қалайша әсер ... ... ... ... ... ... Эмоциялық әсерлену күші бір жағынан
объектінің сипатымен, екінші жағынан адамның сезімталдығымен анықталады.
Ерік сапалары және қабілет. ... ... ... болмасын
адамның барлық күш-куатын жұмсауды қажет етеді. Шабыттану мен көңіл ... жылт етуі ... ... ... етуді қамтамасыз ете алмайды: бұл
үшін жүйелі және белгілі тәсілмен еңбек етуге қол жеткізетін, ... ... ... жігер қажет.
Мақсаттан қайтпау, батылдық, ерлік және өзін-өзі ұстай білу,
табандылық және ... - ... аса ... көрнекті қайраткерлер де
бөлек емес болатын ерік ... ... және ... Жеке ... ... ... ... аса қабілетті болуы оның іске берілгендігі мен жігеріне байланысты.
Іске берілген адамның барлық ... мен ... ... ... ... - ... ... Сондықтан көптеген дарынды адамдардың өз
жетістіктеріне баға ... ... пен ... қабілеттілікті бірінші
орынға қоятыны тегін емес. Эдисон ез жетістігіндегі еңбек пен дарын ролін
бағалай келіп, мұнда тек бір ... қана ... ал оның ... 99 ... тері бар ... деген зор қабілеттілік еңбек үрдісінің жэне мұрат ... ... ... ... ... ол ... ... эдетінің
нәтижесі. Жұмысқа қабілеттілікте, әрине, табиғи ерекшеліктің де, мэселен,
типологиялық қасиеттердің де (төзімділік) үлесі бар. ... - ... ... ... жеке адамның жинақылығына тэуелді. Еңбек
сүйгіштік - қабілеттің дамуына, тәжірибенің ... ... ... ... ... тәуелді. Іс-әрекет үстінде қабілеттердің негізін
құрайтын ... ... ... ... де ... машықтана түседі жэне
әрекеттің құрамына енетін компенсаторлық және қосымша механизмдер жасалады.
Соларға қарай қабілет туралы ... ... ... ... ... отырып, мұғалім біреулерін - ... ... ... - ... ... деп ... айта ... да болып шығады: оқушы математикаға қабілетті, бірақ өз ойын ... ... ... нашар немесе тіл, әдебиет, жалпы гуманитарлық
ғылымдарға деген қабілетін керсете алады, бірақ оған ... ... ... ... түседі.
Қабілеттілік деп - адамның білімді, ептілікті, дағдыны біршама жеңіл
меңгеруіне және қандай да бір ... ... ... ... ... айтамыз.
Қабілеттілік тек іс-әрекетте ғана көрінеді. Қабылдауда, мысалы, бояу
түстерінің ... ... ... ... ... ... білу",
пропорционалды қатынастарды түсіну (суретші жұмысында), абсолюттік ... ... ... ... өте ... т.б. ... Кейбір қабілеттіліктер жадында жақсы қалдырумен
байланысты ... оқу ... тез де ... ... ... оны
жеңіл және дәл қайта айтып ... ... ... ... ... қиын ... ... ойының тереңдігі, сыншылдығы, тапқырлығы)
қабілеттілік айқын ... ... ... ... ... өнер ... қажетті, шығармашылық қиялдың үлкен маңызы бар.
Қабілеттілік білім, ... ... ... ... ... ғана ... ... Сондықтан баланың білімінің шамалылығын,
оның қабілетінің жоқтығынан деп ... үшін ... ... өте сақ және ... болу керек. Қандай да бір ... ... ... ... ірі ғалым болып шыққандар жөнінде кейде
осындай қателіктер жіберілген. Осы себептен де ... ... ... ... білімінің аздығын көрсететін кейбір қасиеттері
негізінде ғана қорытынды шығару дұрыс болмас еді.
Қабілеттілік - ... және ... ... ... ... Жалпы
қабілеті күшті адам қызметтің эр түрімен де ... ... ... қабілеті бар оқушыларға әдетте, барлық пән жеңіл түседі де жақсы
оқиды. Арнаулы қабілеттілік ... ... ... бір ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы, ... ... ... ... ... өнеріне т.б. қабілеттілік.
Қорытынды
Қоғамдық өмірде, ғалымда, әдебиетте, өнерде т.б. принциптік тұрғыдан
жаңа нәрсені ашқандар данышпан болып есептеледі.
Данышпан адам ... ... ... ... ... да
дамуындағы маңызды кезең болып табылады. ... ... ... жол ... ... жұлдыз қызметін атқарады, тарихи тұлға болып
табылады.
Адамның қаблеттілігі, жоғарыда айтылғандай, оның бейімділігімен тығыз
байланысты. Сондықтан қандай да бір іске ынта ... жиі ... - ... осы ... ... барлығын көрсетеді.
Қабілеттілік таза ой еңбегі үстінде, мысалы, ғалым, жазушы,
конструктор т.б. ... ... ғана ... қоймайды. Қабілеттілік
дене еңбегінде де әсіресе қызметті ... және ... деп ... жұмысшыны немесе ауыл шаруашылық еңбеккерлерін техникалық озық
шығармашылықпен айналысуға, жаңалық ... ... ... жетуге бастап отырған біздің елімізде көрініп отырады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам қабілеті5 бет
Жалпы психология213 бет
Қазақ тілі грамматикалық категорияларының антропоөзектілігі45 бет
Балабақшадағы дидактикалық ойын7 бет
Балалардың дамуы және тәрбиесі5 бет
Балалардың ойлау қабілеттерін дамыту4 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту жолдары45 бет
Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін арттыру5 бет
Бастауыш сыныпта әдебиеттік оқу сабағында жүргізілетін шығармашылық жұмыстар39 бет
Дамыта оқыту кезінде оқушының шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь