Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудің теориялық негіздері

Жоспар

Кіріспе

І. ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДІҢ ҒЫЛЫМИ . ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1.Тулғаның экологиялық білімі мен тәрбие берудің теориялық негіздері
Тулғаның оқу . тәрбие үрдісіндегі экологиялық іс . әрекеттерінің
ерекшеліктері.
Тулғаға экологиялық тәрбие берудің әдіс.тәсілдері
Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Қоғам дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ғылыми – техникалық прогрестің дамуы барысында қоршаған орта мен қоғам арасындағы қарым – қатнастың қарама – қайшылығы арта түсуде. Осы қарама-қайшылық негізінде табиғаттың тепе-теңдігі бұзылып, табиғи жұйенің өзін-өзі реттеп отыру ырқынан шығып кетті.
Табиғат әлемі – адамдардың тіршілік ету ортасы. Адам табиғатсыз өмір сүре алмайды. Сол себепті табиғат пен қоғам арасындағы қарым – қатнастың үйлесімді дамуы әрбір адамның денсаулығына, физиологиялық өсіп – жетілуіне ауадай қажет екендігіне жас ұрпақтың көзін жеткізу бүгінгі таңдағы маңызды мәселелердің бірі болып отыр.
ҚР Конституциясының алтыншы бабы жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресустар мемлекеттің меншігі екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді.
Қазіргі әлемдік деңгейдегі дамушы Қазақстанның жағдайында жас ұрпаққа экологиялық білім мен тәрбие беру бүгінгі күн тәртібіндегі бірден – бір қажетті кезек күттірмес мәселе екендігі 1991 жылы « ҚР жалпы білім беретін мектептері тұжырымдамасында» және 1992 жылғы « ҚР білім беру туралы » заңында, 1996 жылғы « ҚР эколгиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасында » көрсетілген.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы, 1999, 65 – б.
2. ДерябоС.Д. Ясвин В.А. Экологическая педагогика и психология. Ростов на Дону:Феникс, 1996, 480с.
3. Миронов А.В. Содержание экологического образавания учителя. Изд. Казанског университета. 1989,220с.
4. Рапацевич Е.С. Современный словарь по педагогике. – Мн: « Современное слово», 2001.
5. Орысша – қазақша сөздік.ІІ – том \\ Ғ.Ғ. Мұсабаев, Н.Т. Сауранбаев. – Алматы: Қаз. совет энциклоп. Бас редак. 1981.
6. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика: Оқу құралы, - Алматы: Дарын, 2004.
7. Манкеш А.Е. Жасөспірімдердің экологиялық мәдениетін қалыптастыру жолдары. \\ Халықаралық ғылыми – практикалық конф. матер. Абай атын. АлМУ. – Алматы, 2003.
8. Лихачев Б.Т. Педагогика: курс лекций. – 4-е изд., М.;2003
9. Сарманова К., Перкас Н.К. Экологиялық білім бағдарламасы. « Қаз. мектебі» № 8, 1993.
10. П.Жұмағұлова. Экологиялық тәрбие берудің қазіргі кездегі маңызы. \\ Қазақстан мектебі № 9, 2005.
11. З. Қазмағамбетов. Экологиялық тәрбие беру. \\ Тәрбие құралы, 2005,№6.
12. И.Бодықова. Жеке тұлғаның экологиялық іс - әрекетінің кейбір ерекшеліктері. \\ Тәрбие құралы №2, 2005
13. К. Исламова. Оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту жолдары. \\ Бастауыш мектеп, № 3, 2003.
14. Ш. Жанұзақова. Мектеп оқушыларының табиғатпен қарым – қатнасы \\ Қазақ. мектебі, № 2, 2004.
        
        Кіріспе
Қоғам дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ғылыми – ... ... ... ... орта мен ... ... ...
қатнастың қарама – қайшылығы арта түсуде. Осы қарама-қайшылық негізінде
табиғаттың тепе-теңдігі ... ... ... өзін-өзі реттеп отыру
ырқынан шығып кетті.
Табиғат әлемі – адамдардың тіршілік ету ортасы. Адам ... ... ... Сол ... табиғат пен қоғам арасындағы қарым – қатнастың
үйлесімді дамуы әрбір адамның денсаулығына, ... өсіп – ... ... ... жас ... ... ... бүгінгі таңдағы маңызды
мәселелердің бірі болып отыр.
ҚР Конституциясының алтыншы бабы жер және оның қойнауы, су көздері,
өсімдіктер мен ... ... ... да ... ... мемлекеттің
меншігі екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді.
Қазіргі әлемдік деңгейдегі дамушы Қазақстанның жағдайында жас ... ... мен ... беру ... күн ... ... – бір
қажетті кезек күттірмес мәселе екендігі 1991 жылы « ҚР жалпы білім беретін
мектептері тұжырымдамасында» және 1992 ... « ҚР ... беру ... ... 1996 ... « ҚР эколгиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасында »
көрсетілген.
Сонымен қатар, ҚР « ... ... ... ... ... 89 ... ... еліміздің болашағын, экологиялық жағынан ... ... ... басқа салалармен қатар педагогикалық жағынан шешуге
тиісті міндеттер белгіленіп, эологиялық тәрбие мен білім ... ... және ... ... ... баса ... дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ал, сол ... ...... Осы адам мен табиғат арасында жақындық болмай, еш даму, еш
болашақ бомайды. Сондықтан болашақ ел тізгінін ... ... ... ... ... бастап, табиғат пен оның ерекшелігін, маңызын
жанында қалыптастыру, яғни экологиялық тәрбие беру өте маңызды ... « ... » ... ... ... ... адам – ... Геккель.
Ол « экология» деген сөзге анықтама беруге тырысты. 1866 жылы ... ... Э. ... ... енгізген « экология » сөзін дәлме
– дәл аударғанда « үй туралы ... ... ( ... ... ғылым» деген грек
сөзінен шыққан.
Келесі бір экологиялық сөздікте «экология (гректің «ойкос» үй, тұрақ,
мекен және «логос»– ... ... ... ... екі сөзінен құралған)
қоршаған ортаны қорғаудың ғылыми негізі, тірі ... өмір ... ... ... ... ... орта мен ... ғылым» деп сипаттаған.
Осы тұрғыда Я.А.Коменский « Тәрбиенің негізі – табиғат, ал адам –
табиғаттың бір бөлігі және оның ... ... ... ағартушысы Ж.Ж.Руссо өзінің педагогикалық еңбектерінде «
Баланы табиғатпен байланысты тәрбиелеу керек, табиғат баланың ересектігінен
бұрын бала ... ... деп ... ... Л.С.Выготский, С.А. ... И.С. ... Қ. ... т.б. өз ... оқушыларға экологиялық
білім мен тәрбие беру жұмысы, ... орта мен ...... жас ... ... ғана нәтижелі болады деген
тұжырым айтады.
Табиғат арқылы экологиялық тәрбие берудің ... жас ... ... ... ... ... ... қатынас, экологиялық
аспектідегі адамгершілік қатынас қалыптасады. Осы тұрғыда ... ... ... И.Д. ... « Педагогикалық практиканың негізгі жағдайында барлық
оқу пәндерін ... ... ... ... ... жұмыстар
қажет»дейді. Сондай – ақ, ол пәндерді экологяландыру басты мәселе ... ... ... ... БІЛІМ БЕРУДІҢ ҒЫЛЫМИ – ПЕДАГОГИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1.Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудің теориялық негіздері
Экологиялық тәрбие – жер ... ... ... ... ... мәселеге айналып отыр. Мұның мәні – адамдардың бойында табиғатты
қорғау белсенділігін ... ... ... және ... деген сөз.
Қазіргі кездегі мектептегі ... ... мен ... берудің
мақсаты – оқушыларды табиғатқа ұқыпты қарауға үйретіп, оның байлықтарын
үнемді пайдаланудың орасан ... ... ... ұғындыру, табиғатқа дұрыс
қарым - қатынас жасау жөніндегі біліммен және ... ... ... ... жеке және ... сезімі сәбилік кезден
бастап тәрбиеленуі тиіс. Бұл жұмыс ... ерте ... ... ... ... ... ... ғылымы жеке пән түрінде биология шегінде пайда болды.
Экологияны жасаған органикалық ... ... ... ... ... англия
ғалымы Чарльз Дарвин. Ч. Дарвиннің анықтауы бойынша « тіршілік үшін күресу»
ұғымы тірі жәндіктердің өзара қатынасы және ... әлі ... ... ... ... түйінделуі деп негізделеді.
Экологияның зерттейтін мәселелері жанды ... ... ... ... ... ... өмір ... және ортаның оларға
ықпалы.
Сонымен, экология – тірі организмдердің ортада тіршілік ... ... ... ... биологиялық ғылым.
Көптеген ғалымдар біздің планетамызға әр алуан жануарлар ... және ... ... ортасымен өзара байланысын ашу
жөнінде айтарлықтай үлес қосты.
Экологиялық зерттеу ХХ ғасырдың бас кезінде пайда бола ... ... 10-15 ... ... кең өріс алды. Бұл зерттеу адамның табиғатқа
көзқарасының тікелей өзгеруімен байланысын көрсетеді. Адам ... ... көп ... бері ... ... пайдаланып келді. Міне, осыған
байланысты табиғат қоры таусылуда, биологиялық орта азғындап ластануда. ... ... ... өзен – көлдер, теңіздер адамның жабайы,
рақымсыз іс - әрекетінің нәтжесінде өздерінің ... ... ... ... апатқа ұшырауда. Бұған қосымша біраз аймақтарда өнеркәсіптер
( химия, мұнай, көмір,АЭС т.б.) және цемент ... ... ... ... түрлі газдар, булар, жергілікті өндіріс орындары
шығаратын заттардың, өнімнің, яғни азық – ... ет – сүт ...... іріп – ... ... ... бактериялардың пайда болуы
тұрғындардың денсаулықтарына зиян келтіреді, аурудың жаңа түрлері шыға
бастайды.
Соңғы ... ... ... қалам тартқан Кеңес Одағының
педагог – ғалымдары: И.В.Зверев, А.Н.Захлебный, И.Т. ... А.П., ... В.П. ... ... тәрбиенің психологиялық, педагогикалық негіздерін ... ... ... ... толықтырды.
Жас жеткіншектерге саналы білім мен ...... ... ... педагог ғалымдарының Н.Д. Хмель, Г.А.Уманов, Қ.Б.
Жарықбаев, И.Н.Нұғыманов, С.Қ.Қалиев, Ж.Б.Қоянбаев, ... т.б. ... ... ... ... - ... оның ... жүйелерін
айқындаған қазақстандақ педагог – ғалымдар : ... ... ... ... ... ... ... , А.Тұрдықұлов және т.б.өздерінің зерттеу жұмыстарында
оқушылардың экологиялық ... ... ... ... ... ... жолдар, практикалық ұсыныстар ... ... ... беру мен ... ... тәрбиелеудің
мақсаттары мен міндеттері анықталынады.
Оқушыларға экологиялық білім беру мен табиғат қорғауға тәрбиелеуге
байланысты биологиядан Ә. ... ... ... ... М.К. ... табиғаттанудан М.Н. Сарыбеков, ... ... І. ... ... тілі мен ... ... ... табиғаттың әсем көріністері арқылы жас
ұрпақтарды тәрбиелеуде адамгершілік қасиеттердің қалыптасатындығы ... ... ... ... Ш.Уәлиханов
еңбектерінде де көп көңіл бөлінеді.
Мәселен, қазақ халқының ұлы ағартушысы Абай өз өлеңдерінде табиғат
пен адам ... ...... ажырамайтын, бөліп қарастыруға
келмейтін біртұтас дүние ретінде ... – ақ ... ... ... Ж.Жабаев, С.
Торайғыров сияқты қазақ әдебиетінің негізін салушылар да ... ... ... ... ... қалдырды.
Табиғат әсемдігі, әсіресе жануарлар дүниесі қазақ композиторлары
Д.Нұрпейісова, А.Жұбанов, С.Кәрімбаев, Қ. Сағырбаев ... ... ... ... асыл ... ғалым – педагогтардың ұсыныс
тұжырымдарын ... ... ... мәселесіне байланысты ... ... ... ... ... ... табиғатты
аялауды, оны тиімді мөлшерде ғана пайдалануды насихаттау ... ... ... ... ... ... үш мәселені қамтуы тиіс:
бірінші, оқушы, ата – ана, оқу ... ... ... ... ... жұмыстарының ұлттық, тәлімдік тағылымға ... ... ... ... ... ... шараларын, оның
көптүрлілігін, зат алмасу заңдылықтарын, тепе – теңдік қасиетін және ... келу ... ... ... адам ... оның денсаулығына
қауіп төндіретін жағдайларды анықтап, олардан сақтану жолдарын қарастыру
және туған өлке табиғатының өсімдіктер ... ... ...... ... ... табандылық таныту.
Адамзат қоғамының даму сатысында өзі туып - өскен ортасын сақтау,
қорғау, аялау ...... ... ... мәселесі
күнделікті өмірде өз орнын табуда. Оған дәлелді мысал ретінде ... ... Әл – ... ... құбылыстарын философиялық тұрғыдан негіздеп,
соның ішіндегі табиғаттың адам ... ... ... этикалық (
экологиялық) және заң нормаларымен байланыстырып, қоршаған ортаны қорғауды
мінез – ... ... ... жастардың рухани адамгершілік
қасиеттерін тәрбиелеуге нұсқаулар беруі.
Қожа Ахмет ... ... Хас ... ... Әл –Қашқари,
Өтебойдақ Тілеуқабылұлы және де басқа ғұламалар өздерінің ... ... жер, ... жаратушы күш – Тәңір жайлы ойларын
түйіндей келе ... ... ... ... ... ... Ал, дүние болса - әрбір адам ... ... ... ... баласы басқа ... ... ... ... болып
шапағатты мейірімділікпен, кісілік – қасиеттермен қарым – қатнас жасап
отыруы ...... ... - ата, Асан ... Бұхар жырау, Шал, Дұлат,
Ақтамберді, т.б.) поэзиялық еңбектерінде ... ... өмір ... ... ... жеке адамның сана - сезіміне ақыл –ойын
тәрбиелеуде оның сарқылмас ... көзі ... көре ... ... Абай Құнанбаев, Шоқан Уәлиханов, ... ... ... Шәкәрім Құдайбердиев, Мағжан Жұмабаев,
Мұқтар Әуезовтер асыл ... ... ... ... ... ... дәріптеп, жастарды білімді, іскер, парасатты, арлы, ... шын ... ... азамат етіп тәрбиелеуде баға жетпес үлестерін
қосты.
Өркениетті елдердің экологиялық тәрбие беру және табиғатты қорғаудың
жалпы стратегиясын ... ... ... ... іс – ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының білім беру, ғылым мен мәдениет ( ЮНЕСКО)
жөніндегі мәселелер деңгейінде жүзеге асырылып келеді. Сол ... ... Бас ... Ф. ... ... мәселесін барлық оқу бағдарламасына
өзек ете отырып, оны мектепке ... ... ... ... ... ... жүргізу, мұғалімдер мен басқару ... осы ... ... ... ... ең ... ... болуы тиіс деп
есептейді. Оның: « Біздер, адамдар – табиғаттың бөлшегі, біз өз ағаштарымыз
бен ... ... пен ... жанымыздай сүйе білуге тиіспіз,
осы қарапайым қағиданы әрбір бүлдіршіннің бойына ... ... ... ортаны қорғаудағы қазіргі қол жеткізіп ... тек ... ... қала ... - деген болатын.
Алғаш рет әдебиеттерде табиғат қорғауды педагогикалық проблема деп
көрсеткен профессор В.Н. ... « ... ... ... емес, бұл –
шындық, бірақ оны сақтау көбіне бізге, ... ... ... ... дей ... « ... жастайынан тірі затты
аяушылыққа дағдыландыруға тиістіміз, мейлі ол ... ... ... ... ... » - ... ... көрнекті ағартушы М.Жұмабаев « Балалық шақта алынған әсер ... ... ... ой – ... hәм мінезінің қандай дәрежеде
болуына негіз салады» деді. Балаға кішкене кезінде ... ... ... ерекше мән беріп, жаратылыста неше түрлі сұлулықтың бәрі бар.
Бала бұлақтың былдырын, жапырақтың сыбдырын, ... ... ... ... жымыңдаған жұлдыздар себілген көк шатырды,
түрлі – түсті кемпірқосағын, буыны жоқ ... ... ... ... Бала сол сұлу жаратылыстың құшағында болсын. Осылайша балада ... ... ... - ... ... ... « ... жас кезінен
табиғат сұлулығынан әсер алып өскен баланың оны аялай білу сезімі де ... шек ... ... деп ... ... ... ... сезімдер мектепке дейінгі мекемелер мен
баланы мектеп алды дайындау сыныптарынан басталып, әрі ... ... ғана ... болары сөзсіз. Сонда ғана бала бойындағы ... ... ... ... келе оның ... ... ... оған
деген қамқорлық сезіммен ұштасуына, сөйтіп экологиялық тәрбиенің ... ... ... ... мен ... ... жеке адамды қалыптастырудың басқа
салаларынан, бәрінен бұрын қоғамдық саяси ... ... ... ... мен ... өзара қарым – қатнасы көп жағдайда дүниетанымдық
мәселе болып табылады.
Адамның рухани қалыптасуында оның ерте ... ... ... ... ... араласып, оны аялап, оған жәрдемдесіп қамқорлық
көрсетудің маңызы зор. ... ... ... ... ... ... де игі ... тигізеді. Табиғаттың жеке бас қасиетін ... ... ... ... ... оны ... ... сақтандырады.
Өзі табиғатпен үйлесімді бірлікті сақтамайтын адам бойында жарасымды
қасиет те болмайды. « Үйлесімді адам» деген түсінікке, әрине ... ... ... ... ... ұғым жатқызылады. Бұл үйлесімділік
оның табиғатпен етене араласуына, шынайы қарым – ... ... ... ... ... Ол ... ... арқылы қалыптасады. Табиғат
үйлесімділігі мен сұлулығын тану адамның өз - өзімен, өзге адамдармен толық
келісім табуына жәрдемдеседі.
Экологиялық ... тек ... ... ғана ... олардың
біліміне де сүйенеді. Табиғаттың өзі де өзгеріске ұшырайды. Әйтсе де
адамдар экологиялық ... ... ... ойланбастан және
жауапсыз өзгертуге бой алдырмауы қажет. Егер ... іс - ... ... ... жүргізілсе ғана « осы кезге дейін жиі болып тұрғандай» адамның
табиғатты өзгертуі ... ... ... оны ... ... ... тәрбие еңбек тәрбиесімен байланысты. Өйткені өндірістік
іс - ... ... адам ... ... ... әсер етеді.
Жалпы білім беретін мектептерде экологиялық білім мен ... ... ... ... және пәндер бойынша, қоғамға ... ... ... ... арқылы іске асырылады.
Бастауыш сынып оқушылары табиғат байлығын ауыл ... ... ... және ... ... ... ... жұмыс және өндірістік
еңбек арқылы іске ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында
пайдалану жайлы ... ... ... ... ... Олар ... киім – кешек, тағам т.б. жасайтын табиғат заңдарын ... ... ... оқу ... оқушыларды төмендегі
іскерлікті, дағдыны қалыптастыруға бағытталған; өсімдіктердің ... ... ... ... мектеп қоғамдық ... ... ... ... ... суды ... ... және жоғары сыныптар оқушыларын кең көлемде экологиялық біліммен
қаруландыру қажет.
Қазіргі жағдайда өндіріс ... ... әсер ... ... болып
отыр. Осыған орай табиғатты ұтымды пайдаланудың ... ... ... түсінуі керек. Өйткені өндірістік іс ... ... ... әр ... ... ... мүмкін.
Сондықтан қоғамның өндіргіш күштерін ... ... ... ... оның ... ... ... есепке алу
талап етіледі.
Оқушылар табиғи ортаны күтуде, қорғауда орман – ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктерді қорғау жұмысына қатысады.
Оқушылар ауыл шаруашылық өндірісінің әр алуан жұмыстарына қатысады.
Сондықтан олар жұмыстың түрлеріне ... ... ... ... ... ... пайдалану негіздерін, топырақты эрозиядан қорғауды
игеру, дақылдарды суару мөлшерін, минералдық тыңайтқыштарды, улы ... беру ... ... ... ... ... есепке
алып отыру.
Сонымен, оқулардың экологиялық білімінің белгілі ... ... ... оның байлығын тиімді пайдалану, экологиялық мәдениет негізінде
дұрыс тану көзқарасын ... ... ... ... бірі – жас ұрпақтың экологиялық
білімі мен көзқарасын қалыптастыру, табиғатты қорғауға, ... ... ... ... ... азамат ретінде тәрбиелеу.
Дүниежүзілік тәжірибелерді ... ... ... ... оқу ... ... білім берудің ғылыми
бағдарламасын ... ... ... Ол ... 1999 ... ... ... үздіксіз экологиялық білім берудегі ... ... және ...... ... ... ... соның ішінде қазақ ... ... ... ... А.Құнанбаев, Ш.уалиханов, Ы.Алтынсарин,
М.Жұмабаев, Ә.Бөкейханов, ... ... ... ... экологиялық тәрбие және ... беру ... ... әлемге әйгілі философиялық ғылыми
еңбектерінде ... ... ... ... ...... сүретіні және биосферамен қорғау қажеттігі туралы ... ...... ...... ... Ал, ... жылдары экологиялық білім беру мен тәрбие
беруде ... ... ... ... педагогтардың И.Т.
Суравегинаның, Н.Д.Зверевтің, А.Н.Захлебныйдың ғылыми- ... көп ... ... берудің қазіргі замандағы тұжырымдамасы ... ... ... ... ... ... проблемалары мен
бағдарламалары 1968 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының бағдарламасы ... ... ... ... ... ... жан – жақты талқыланып белгілі ... ... 1970 жылы ... 1972 жылы ... ... ... беру ... халықаралық ғылыми симпозиумдар мен
конференциялар өткізілді. 1992 жылы ... ... ... Рио – До –
Жанейро қаласында ... ... ... экологиялық білім
беру мен ... ... ...... ... ... Мұнда экологиялық білім беру мен ... ... ... ... ... қосымшалар енгізілді. Оның
негізгі қағидалары үш ... ... ... ... ... ... ... үшін экология бойынша ... ... ... құру;
2. Экологиялық білім беру мен ... беру ... ...
педагогикалық әдістемелерін құрып, оларды іске ... ... және ... ... ғылыми практикалық жолға қою;
3. Халық ... ... үгіт ... ... кең ... ... Республикасы бойынша география ғылымдарының
докторы, профессор ... ... ... оқушыларға
эологиялық білім беру және тәрбие беру концепциясы»(1987), ... ... ... даярлау концепциясы» (1987),
«Қазақстан Республикасында экологиялық білім беру мен ... ... ... (1998), және ... ... ... және
Ғылым министрлігі бекіткен, Экологиялық білім беру ... ... ... ... ... облыс орталықтарында (Алматы,
Орал, Петропавл) өткізілген ... ... ... ... атты ғылыми – педагогикалық конференциялардың ғылыми –
практикалық шешімдерінің ... ... ... ... және ... ... ... білім беру мен
тәрбие берудің ...... ... жасауға мол ғылыми
деректер жинақталып, экологиялық ... беру мен ... ... ... ... ... беру мен тәрбие берудің ... ... ... ... ... ... ... 30-31 баптарына Қазақ мемлекеті ... ... ... және ... ... ... жасап , адам баласының
айналасын қоршаған табиғи ... ... ... қорғау мақсатын
көздейді деп көрсетілген. ... ... ... ... ... туралы заңының 73 – 74 баптарында ... мен ... ... жалпыға бірдейлігі және үздіксіз ... ... – ақ, ... аттестациялау уақытында олардың
кәсіби экологиялық әзірлігін есепке алу ... ... ... ... мен ережелер Қазақстан Республикасының «Білім туралы»
зыңында да ... ... ... ... және ... ... ... беру мен тәрбие берудің ... ... ... ... іс жүзінде жүзеге асырылуда. Мысалы,
Қазақстан Республикасының Жарлығымен ... ... ... тұрақты даму проблемаларына арналған 2030
бағдарламасы» (1996), ... ... ... сақтау концепциясы» (1997), «Қазақстан Республикасында
экологиялық ... беру мен ... ... ... ... ... ... (1999), т.б. заң актілері. Бұлардың
ғылыми – ... , ... - ... ... ... зор.
Оқушылардың табиғатқа, қоғамға ... ... ... ... ... ... ... іргетасы. Экологиялық тәрбие жайлы білім
берудің бөлшегі ретінде қалыптасуына ... ... өлке ... ... ... ... ерте кезден
отбасында, балалар бақшасында, оқудың алғашқы күндерінен – ақ ... ... ... міндеттері:
1. Өмірде және нақты еңбек іс - әрекетінде экологиялық білімді қолдана
білу, іскерліккке төселу;
2. ... ... және ... ... ... жаппай қоғамдық
пайдалы еңбекке қосу;
3. Әрбір мектепте экологиялық білім және тәрбие ... ... ... ... ... ... тұрған аймақтың табиғатын
қорғауға, ... ... ... ... ... ... әдістері мен тәсілдеріне үйрету, мектепті экологиялық
жұмыстың орталығына айналдыру.
4. Қоғам мүшелері мектептегі жастар ... ... ... ... ... ... жорық, саяхат ұйымдастырады.
Оқушыларға тәрбие беру барысында маңызды ... бірі ... ... таза ... ... ... қажет.
Оқушыларға бұл мәселелер үшін, әрқайсысына өздерінің үй іргесінің,
ауласының, сыныбының, мектеп ... ... ... қажет екендігін
түсіндіруден бастаймыз. Тазалықты сақтауды ескерте отырып, оның ... ... ... Мұның нәтижесінде, біріншіден, арнайы тәрбие сағаттарын
өткізу көзделеді. Тәрбие сабақтарының тақырыптары әр түрлі болуы ... « ... ... ... « Таза ауа – ... дауа ... « Тазалық – денсаулық кепілі», т.б.
Екіншідден, арнайы апталық, айлықтар өткізіледі, оған барлығы толық белсене
қатысып ... Бұл ... ... ... орындалады. Мәселен, көше
бойындағы арықтар тазартылады, аулалардан ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізіледі.
Экологиялық тәрбие жұмыстарының түрлеріне тоқталар болсақ:
1. Ауыл ... оқу – ... ... ... ... ... ... оларды қалаларды, ауылдық жерлерді
көгалдандыруға пайдалану.
2. Мектеп ... ... ... ... үнемі көмек
көрсетіп отырады. Өйткені, олар мектеп орманшылығының ... ... ... ... және ағаш ... ... ... қатысады. Олардың негізгі істейтін жұмыстарының түрлері
көшет материалдарын өсіру, ағаш ... ... ... ... ... ...... зиянды жәндіктермен күресу,
дәрі өсімдіктерін дайындау, жидек, саңырауқұлақ, т.б. жемістерді
жинау, пайдалы хайуандарды қорғау және олардың ... алып ... ... ... ... ауыл шаруашылық тәжірибе жұмысымен айналысады. Тәжірибе
жұмысы биология, химия мұғалімдерінің, жергілікті ... ... ... ... мектепте жаппай іс – шаралар
ұйымдастырылады. Олар: кеш, ... ... ... ... шығармашыық рефератттары, баяндамалары, ... ... ... ... т.б. ... ... табиғи ортаны қорғау мен жақсартуына игі әсер ететін
өте қажетті құралды.
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру барысында ... ... ... ... ... ... ... айта кетуге болады. Бұл
мәселе мынадай іс – шаралар арқылы жүзеге ... ... зиян ... ... күресу;
ә) Қорықтық ережелерді бұзушыларды анықтау;
б) Экологиялық сананы жете түсіну, ... ... ... ... - өз ... жеке іс, дара ... ... Табиғат
қорғау – Отанын қорғау, адамды ... Оның ... ... ... ... ... ... өміріне қамқорлық
жасау.
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру кезінде ... ... ... оң көзқарасын қалыптастыру үшін, туған
өлке табиғатымен ... ... Ол ... жас ерекшеліктеріне сай мектеп
оқушыларымен: тарихи орындарға, мұражайларға, өзен – ... ... қала ... ... ... ... парасаттылықққа
тәрбиелеуіміз қажет. Балалардың қайырымдылық, жанашырлық және басқа
ізгілік ... ... ... ... ... ... олар ... тәрбие алуда белгілі бір мөлшерде
қысым мен шектеулікке душар болады.
Оқушыларға ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстардың түрлері өте көп, бірақ олардың әрқайсысының
өзіндік ... бола ... да ... ... ... мынадай ортақ
ұстанымдары бар:
1. Сыныптан және мектептен тыс экологиялық жұмыс түрлеріне ... тек қана ... ... іске ... ... ... ... түрі болса да, оның белгілі бір қоғамдық
бағыты болуы керек.
3. Сыныптан тыс және ... тыс ... ... ... әрбір оқушының
өзіндік көзқарасына, ұсынысына, қызығуына сүйенген жөн.
4. Ұйымдастырылған жұмыс түрлері оқушыларды белсенді қатысуға, ізденуге
бағыттайтындай болуы керек.
5. Жұмыс нәтижелі болу ... оның ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмысын кешенді түрде іске асыру талабы үнемі
сақталып отыруы қажет.
7. Сыныптан және ... тыс ... ... ... ... қатыстыру жолдарын қарастыру.
8. Оқушылардың психологиялық – физиологиялық дамуын және жеке бас
ерекшеліктерін, қабілеттерін ескеру ... ... ... ... мектептен тыс жұмыстарды
мақсаттарына қарай мынадай етіп ... ... ... өз ... ... ... ... аясында істейтін жұмыстары.
3. Экологиялық білімін жетілдіру жұмыстары.
4. Қоғамдық пайдалы еңбек.
5. Оқушылардың экологиялық білімдерін тексеру жұмыстары.
6. Табиғатқа сүйіспеншілігін арттыратын ... іс – ... ... ... жүргізілетін жұмыстар әрдайым тәрбиелік мәні бар, ертеңгі
күні оқушылардың ... ... ... ... ... ... білімдерін іс – тәжірибелік жұмыстармен ұштастыру
көзделеді.
Экологиялық тәрбиенің мақсаты, адамдардың қоғам мен ... іс ... мен адам мен ... ... ... ... көзқарастарын
сезінуі, сонымен бірге табиғатқа ақылға ... ... ... әсер
ету жауапкершілігі болып табылады.
Бұл негіздер бала кезден ( ... ... ... ... оның хош ... ... гүлді суаруға, болмаса, гүл қойған
ыдыстың суын алмастырған ... ... Одан ... ... ... ... ... бағдарламасы күнді, күн сәулесін,
көкшіл аспанды, гүл, көбелектерді таныстыру арқылы да жүзеге ... ... ... ... ... нәресте кейін табиғат сұлулығына ерекше
сезімталдық танытады. Табиғатты әдемілік сезімі ретінде ... ... мен ... ... олардың дәрілік қасиетін, т.б.
біліп өскен бала алғашқы кезден – ақ табиғатпен етене араласып, оны ... оны ... ... бала сезіміне әсер ететін, хош иістерге ерекше мән береді.
Сондықтан ... ... бойы ... айрықша шомылдырып, жусан иісі
тұндырылған сумен ... ... ... арша ағашының түтініне ұстайды.
Жусан иісі баланың бойына мәңгі ... ... ... бала бұл иісті іштей
иіс сезімі арқылы « біліп қоймай», көру ... ... ... шөбі ... үшін жай ғана ... ... дала ... рухани – этикалық
бірлікпен біте қайнасқан ұғым.
Біршама поэтикалық аңыздарда баршылық:
«... баланың мектепте оқи бастағаннан – ақ, ... ... ... ... ... әсері арқылы сыртқы ортаны танудан ... ... ... ... ... мен ... ... арқылы жүйелеуге
көшеді. Оның өзі алғашқы ой түйіндену, қарапайым қорытындылар, салыстырулар
жасауға мүмкіндіктер береді. ... ... ...... ... мектеп жасында қалана бастайды, адамгершілік негіздері мен мінез –
құлқы ережелерін игеріп, жеке адамның келбеті қалыптаса ... ... ... ... ... ... ролі ... бұл жаста саналы балаға бүл жаста саналы екі жүзділік пен зұлымдық
жат. Сөз оларға ойындағысын жасырып ... ... ... ... ... ғана ... сөзі бала санасында үндестік тауып, өзін - өзі
тәрбиелеу үшін тірек болады. Осы ... ... үшін ... адам ... мінез – құлқын реттеуге зор әсер ... ... ... ... үшін үлкеннің сөзі мінез – құлық ережелері болып қабылдануы ... ( ... ... ... ... ... ... ретте
айтылған сөздерді қолдану; дөрекілік, ерсілік т.б.)
Баланың мектепке келуі, оның оқушылық міндеті, оның ... ... ... ... ...... бәрі де ерекше өзге
әлеуметтік жағдай. Осы ... ... ... ... ... мінез – құлық сезімдері тәжірибесінің ерекшеліктерін атап өтуге
болады.
Сезімге сүйену, ... ... ... ... ... ... ең ... әдістерінің бірі болып
табылады. Әрине, ондай ... ... ... ... ... және
педагогикалық ізеттілікті қажет етеді.
Сонымен бірге жас жеткіншектер бойында ненің жаман, ... ... ... өз ... ... ... Ересектердің оларға
әсер ету жағдайы олар тарапынан ... де өзім ... ... ... ... Осы ... ... « көзқарас» деген терминді
қолдану тек шартты ... ... ... ... оқушыларынң адамгершілік
түсініктері мен ой қорытындылары, кейбір зерттеушілердің пікірі бойынша,
қара ... ... ... ... ... ... мысалға, дәйектерге сілтеме жасаумен алмастырылады.
Төменгі сынып оқушыларының ... ... ... бірі ... ... олар ... және өздерін қоршаған дүние
кеңістігін тұтас қалпында қабылдайтынын ескерген жөн. ... ... « Мен » ... ал ... « менді» көрсетеді,. Ең тамашасы, олар
өздерін табиғаттың бөлігі деп сезінеді.
Егер бірінші сыныптағы ... ... ... және өсімдіктер
әлеміне жанашыр болуы, оларға ... ... орта ... ... алуы жай ғана ... ... жас кезеңінің аяғына
қарай ол сезімдер экологиялық жағынан мақсатқа ... ... ... Бұл іс ... ... ... аяныш сезімін
қалыптастырумен қатар жүреді ( бір нәрсеге ... және ... ... ... ... ... зиян ... байланысты реніштер
және т.б.). Педагогикалық жағынан осы жас ... ... ... мінез – құлқын өздігінен реттеу, баланың қажеттілік дағдысын
табиғатқа келтірер зиянмен салыстыра ... ... өте ... ... бірге « қоршаған орта» түсінігі айтарлықтай кеңейеді.
2. Оқушының оқу – ... ... ... іс - ... ... ... қоғамның барлық салаларын ... ... ... ... ... ... мен ... беру ісін
қалыпты жолға қою еліміздің тұрақты жолындағы ... ... « ... ... » ... ... міндеті ең
алдымен білім беру саласына жүктеледі. Бұл міндетті шешу үшін ... мен ... беру ... үздіксіздік пен сабақтастық принциптеріне
сәйкес жүйелі, сатылы және ... ... ... ... мекемелерде,
мектепте, арнаулы орта және ... оқу ... ... ... ... ... ... жас маманның еңбек жолында жалғасын табу
керек. Осы тізбектің нәтижелі қызмет атқарып, экологиялық ... ... ... жеке тұлғаның қалыптасуында, сөйтіп экологиялық білім
мен ... ... ... ... ... ... орны ... сөзсіз. Мектеп оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие берудің
ғылыми теориялық, ... ... ... ... ... зерттеулерде қарастырылады. Бұл еңбектерде
экологиялық білім мен ... ... ... ... ... дүниеге
деген ғылыми көзқарасының негізі – ... ... ... ... ... баса ... ... Олардың көпшілігіде
табиғатқа қарым – қатнасты ... ... ... ... ... ... Алайда, табиғат заңдарын біліп қана қою жеткіліксіз екені айқын,
білімді меңгеру – ... ... ... ... ... ... жөн. ... заңдары жөніндегі теориялық білімді сенімге
айналдырып, жеке өмірлік тәжірибеде тірек ету ... ғана ... ... бір қатынасы қалыптасады. Осыған орай « ... ... іс - ... ... ... ... - әрекетте адамның жеке тұлғасының жан – жақты және біртұтас
дамуы жүзеге асырылып, қоршаған дүниедегі ақиқатқа қатынасы ... ... ... іс - ... ... ... деген жеке
қатынасын білдіреді, оның көрсеткіші болып табылады. Бала кезінен бастап –
ақ адам қоғамдық тәжірибені « ... » ... іс - ... жүзеге
асырады, яғнм өз тәжірибесіне айналдырады. Өкінішке орай ... іс - ... ... өмірден орын алуы ... оның ... іс - ... ... қатарында көмескілеу
көрінетіні заңды құбылыс.
Экологиялық іс - әрекет ... іс - ... ... өзінің көп
қырлылығымен ерекшеленеді, оны іс - әрекеттің жеке түрі ... ... ұғым деп ... жөн. ... іс - ... ... ретінде қарастырмай, кешенді ұғым деп түсінген жөн. Экологиялық іс ... ... ... өте кең: оның оқу – ... ... эстетикалық, шығармашылық, отансүйгіштік, имандақ, пактикалық
аспектілері бар. Жеке тұлғаның ... ... өзін ... мәдениетін, келешек
ұрпақ алдындағы жауапкершілігін, адамгаршілігін, ... ... ... ... ... ... және
сақтауға ұмтылуын – осы сияқты ... ... ... іс - әрекетті ұйымдастырудың маңызы зор.
Психологиялық, педагогикалық әдебиеттерде « Экологиялық іс ... ... ... ... жиі ... ... ... практикалық
жағынан өзара әсерлесудің негізінде жүзеге асырылатын экологиялық іс -
әрекет жеке тұлғаның ... ... бір ... ... ... ... ... оқушыларының табиғи объектілермен өзара
әсерлесуге ұмтылысын дамытудың ... ... ... ... қажеттіліктер
мен мотивтерді қалыптастыру танылады.
Қажеттілік ұғымы адамның ... ... ... ... ... ... күйді білдіреді. Мұндай мұқтаждықты
бастан кешіру нәтижесінде ішкі талпыныс туындап, ол өз ... ... іс - ... ... ... Адам қажеттіліктерінің сан алуандығы
оларды қанағаттандыруға бағытталған іс - әрекеттер сан алуандығын ... Оның ... ... іс - ... ... ... – табиғатпен
өзара әсерлесу қажеттілігі кез – келген адамда ... ... ... адам ең ... ... ... ... белгі – оның табиғат
әлемінің бөлшегі ... Адам өзі өмір ... ... ... ... ... қалайды, соған сәйкес іс - әрекет етеді. Кең мағынасында
алғанда адамның өмір сүретін ортасы – Табиғат: ... адам өз ... ... ең ... ... ... ... жақсартуға
ұмтылады, себебі табиғат адамның эмоциялық, ... ... ... т.б. сансыз қажеттіліктерінің өтелуін қамтамасыз етеді,
тіршілік көзі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... адамға тумысынан тән. Оны дұрыс арнаға салып,
дамыту арқылы біртұтас, жан – жақты жеке ... ...... ... ... ... бірі.
Экологиялық іс - әрекеттің мотивтері де қажеттіліктермен ... ... ... күші ... табылады. Мотив ұғымы жеке
тұлғаның іс - әрекетке субъективті қатынасы деп түсініледі, оның ... ... ... ... іс - ... ... ... мотивтері
әрқилы болуы мүмкін: табиғат әсемдігін тамашалау, ... ...... ... ... эстетикалық талғамдарды өтеу мақсатында гүл
теріліп, экибанолар жасалады; танымдық мақсатта натуралистік іс – ... ... ... өлкенің ... ... ... Экологиялық іс - әрекет мотивтері пирамадасының ... ... үшін ... ... мәні бар ... ... ... қойылады.
Мұндай мотив адамның табиғатқа қатынасының әбден қалыптасқанын көрсетеді.
А.В. Мироновтың пайымдауынша, « экологиялық іс - ... жеке ... ... ... ... және ... туындайтын әрекеттер ғана кіреді. Экологиялық білім мен
тәрбие мазмұны, ... ... ... ... ... ... келетін жеке тұлға қажеттіліктерін қалыптастыруға :
екіншіден, осы қажеттіліктерді сәйкес іс - ... ... ... ... ...... ... бағытталуы тиіс.
А.В. Миронов экологиялық іс - әрекеттің объектісін табиғатпен
анықтап, оның екі сипатын ... 1) Іс - ... ... ... Бұл ... ...... көркейту, жақсарту,
жандандыру бір сөзбен айтқанда онымен тиімді ... 2) ... ... ... ол экологиялық іс - әрекеттің екі ... ... ... ... әсерлесу бағытындағы іс - әрекет, оған табиғатты қорғау
және табиғи ортаны көркейту шаралары жатады: ә) табиғатты ... іс ... бұл ... тән ... ... ... танымдық
қажеттіліктерді, дене шынықтыру және ... ... ... ... коллекционер қажеттіліктерін, т.с.с. өтеуге бағытталады.
Экологиялық іс - әрекеттің мұндай жіктелуі, оның екі ... ... ... ... – қайшы екенін көрсетеді. Табиғи ортаны жақсарту мен оның
байлықтарын пайдалану арасындағы қарама – ... ... ... ... ... ашады. Экологиялық іс -
әрекетті ұйымдастыруағы басты мәселе – табиғатты « ... ... қана ... ... ... табиғатты сақтау, көркейту
қажеттіліктерімен ... ... ... екі ... ... оның біріншісі – табиғатты ... ... ...... ... және ... ... Олардың
қайсысының басым болуына байланысты ... іс - ... ... ... ... отырады.
Экологтардың іс - әрекетті ұйымдастыру принциптері ретінде ... В.А. ... оның ... ... ... және жеке
психологиялық ерекшеліктерге сәйкестігін, сонымен ... ... ... ... іс - ... ... принципі бойынша табиғапен
өзара әсерлесу кезінде жеке тұлғаны ... ... ... ... жеке ... ... сан алуан іс - әрекеттерге баулу керек. Бұл
принциптің жүзеге асырылу нәтижесінде жеке тұлғаның табиғат ... бір ... ... ... ... ... адамның
экологиялық пайымдаулары оның әр түрлі шығармашылық іс - әрекетінде көрініс
табады.
Экологиялық іс - ... ... ... ... жеке ... оның санасында өзгерістер туғызатындай іс - әрекетке
қатыстыру мақсаты көзделеді. Бұл принцип іске ... үшін ... ... бейпрагматикалық сипаты басым болуы, жеке тұлға өзін табиғат
объектісінің орнына қойып, оның ... ... ... ... ... ... ... талдаудан өткізіп отыруы
қажет.
Экологиялық іс - әрекетті жеке тұлғаның ... сай ... ... Оны ... ... үшін ... мотивтер ескеріліп, соған байланысты жеке ... ... іс ... ... ... Мысалы, бастауыш сынып оқушыларын
коллекциялар дайындау, ... ... ... ... игеру іс -
әрекеттеріне баулыған жөн.
Экологиялық іс - әрекетті ұйымдастырудың тағы бір ...... ... әркелкілігі. Табиғаттың үндестігін ұғыну
үшін, оның әр қилы топтарының ... ... ... ... ... іс ... нәтижесінде қалыптасқан түсініктер бүкіл табиғат әлеміне
көшіріліп, табиғат ... жүйе ... ... ... ... ... ... тірек ету
арқылы жеке тұлғаның ... ... ... ... ... іс - ... ... ішінде экологиялық іс - әрекетте ... ... ... белгілі бір қатынасы дамып, нақты істерде
көрініс табады.
Жоғарыда сөз етілген ... ... ... ... экологиялық іс - әрекет адамның табиғатқа қатынасының басты көрсеткіші
болып табылыды;
- экологиялық іс - ... – іс - ... жеке түрі ... ... үйлесуінен түзілген кешенді ұғым;
- табиғатпен өзара әсерлесу қажеттілігі адамға тумысынан тән ... ... ... іс - ... ... осыны негізге алу
керек;
- экологиялық іс - әрекетте табиғатты пайдалану ... гөрі ... ... ... болады;
- экологиялық іс - әрекетті ұйымдастырудың принциптері негізінде адамның
табиғатпен тиімді әсерлесу сипатындағы қатынасы қалыптасады.
ОҚУШЫЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ӘДІС – ... ... ... ... өзекті мәселелерінің бірі – бұл
экологиялық білім мен тәрбие.
Әлемдегі экологиялық деректерді, ғылыми мағлұматтарды ... ... ... ... мұғалімнің терең білімділігіне, педагогикалық
шеберлігіне, жоғары мәдениеттілігіне байланысты. Осыған ... ең ... бірі – ... қорғау мәселелерімен оқушыларды ... ... және ... ... ... Бұл ... білімнің негізгі көздері химия, физика, биология, география,
астрономия пәндері, олардың бағдарламаларындығы оқу ... ... ... ... және ... тыс ... білім
енгіздерімен қаруландыру үшін осы пәндер ... ... ... еске алып, экология бағдарламасын жасайды.
Көрсетілген пәндер бойынша экологиялық ... сол ... ... енгізі керек. Мысалы, география пәні бойынша: жерді
қорғау, оларды өрттен сақтау; өзен, көлдердің ... ... ... ауаның тазалығын сақтау; өндірістерді, топырақ, ауа жағдайларын
есепке алып, тұрғын жерлерде ... ... ... ету.
Оқушылардың білім деңгейін көтеру үшін кейбір теориялық және
практикалық мәні бар ... ... ... ... қажет.
Оқушылар олармен лекциялар, практикалық жұмыстар, кештер, ... ... ... ... ... ... тоқталар болсақ:
1. Ауыл мектептерінің оқу – тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ауылдық жерлерді
көгалдандыруда пайдалану;
2. Мектеп оқушылары мемлекеттік орман шаруашылығына үнемі көмек көтсетіп
отырады. Өйткені, олар мектеп ... ... ... ... ... және ағаш өсіру жұмыстарына да белсенді қатысады.
Олардың негізгі ... ... ... ... ... өсіру, ағаш отырғызу, оларды күту, өрттен,
ұрылардан ... ...... ... жәндіктерімен күресу;
- дәрі өсімдіктерін дайындау, жидек, саңырауқұлақ т.б. жемістерді жинау;
- пайдалы хайуандарды қорғау және есебін алып отыру;
- фенологиялық бақылау жүргізу.
3. ... ауыл ... ... жұмысымен айналысады. Тәжірибе
жұмысы биология, химия мұғалімдерінің жергілікті ... ... ... ... ... зиян келтіретін адамдармен күреседі,
қорықтағы ережені бұзушыларды анықтайды, химиялық улы ... ... ... және ... ... ... Экологиялық тәрбиеге байланысты мектепте жаппай ... ... ... ... ... ... оқушылардың шығармалары, рефераттары, ... ... ... ... ... т.б. ... бәрі
оқушылардың саналы жете ... ... ... ... ... игі әсер ететін өте қажетті құралдардың бірі.
Егер экологиялық құлық және еңбек іс - әрекеттерін ұщтастырып ... ... ... ... ... нәтиже беретіндігіне
ешқандай күмән келтіруге болмайды.
Қорытынды
Қорыта келгенде оқу тәрбие үрдісінде оқушыларға өзі туып өскен ... жер ... ... ... тау – ... жете ... ... табиғат тіршілігі мен құбылыстарының мәнін, сырын, құпиясын білу үшін
олармен төмендегідей жұмыстар атқарылуы тиіс:
- оқу білімдерін ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбек.
Ұлттық тәрбиенің негізгі ұйытқысы – ұйымдастырушысы – мұғалім, ұстаз
табиғат қорғаудағы ... ... ... ... ... ... ... жұмысы жақсара түсері сөзсіз. ... ... ... ... ... оқушыларға экологиялық
білім беру мен табиғат қорғауға тәрбиелеуге бағытталуы керек.
Мектептегі жүргізілетін ... ... ... мен сан ... ... бәрі де ... бойында жоғары адамгершілік, ізгілік қасиеттер
қалыптастыруға бағытталуы тиіс. Ал бұл мәселені ... ... және ... ... білімін беруде жалпы және орта білім
беретін мектептерде мектептен тыс жұмыстардың орны ... орта ... ... ... ... тыс ... ... бағытында жүргізу – табиғат пен қоғам ... ... ... ... ... ... ... орта мен табиғатқа
жауапкершілік, адамгершілік қатынастарды қалыптастырары сөзсіз.
Педагог – ... « ... ... ... ... мен
жанашырлығы жас кезінде алған ... ... үлгі - ... байланысты» - деген тұжырымдарына балаға ... ... ... беру ... ... ... керектігін көріп отырмыз. Сондықтан да
ертеңгі болашағымызды айналамыздағы табиғи ортамен ... ...... ... ... ... ... жанашырлығына тәрбиелеу бала
кезден басталып, мектеп табалдырығында жалғасын табуы, қазіргі тәрбие
ісінің ... ... бірі ... отыр.
Республиканың халыққа білім беру органдары табиғат қорғау ... ... ... ... ... және білім беру жүйесін жүзеге
асырады, - делінген табиғи ортаны ... ... ... ... Табиғатты
мәңгілікке таза, көркем бай қазыналы қалпында, адам қажетіне мейлінше
пайдалана отырып, сақтап қалу үшін біз екі ... ... ... ... ... мен табиғат қорғау мәселесін біріктіре ... ... ... ... байланыста екенін ұғындыру. Осыншама жүйелі
экологиялық тәрбиемен баланы жан – ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті сезінуімен азматтық
дағдыларымен тікелей байланысты – дей келіп ... ... ... ... қорғау мәселесінің мектеп қабырғасында өз сабақтастығын
тауып, әрі қарай дамытылып, ауқымы кеңейе түседі демекпіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... ... ... 1999, 65 – ... ДерябоС.Д. Ясвин В.А. Экологическая педагогика и психология. Ростов на
Дону:Феникс, 1996, 480с.
3. ... А.В. ... ... ... ... ... ... 1989,220с.
4. Рапацевич Е.С. Современный словарь по педагогике. – Мн: « Современное
слово», 2001.
5. Орысша – қазақша сөздік.ІІ – том \\ Ғ.Ғ. ... Н.Т. ... ... Қаз. ... ... Бас ... ... Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика: Оқу құралы, - Алматы:
Дарын, 2004.
7. Манкеш А.Е. ... ... ... ... \\ Халықаралық ғылыми – практикалық конф. матер. Абай атын.
АлМУ. – Алматы, ... ... Б.Т. ... курс ... – 4-е изд., ... Сарманова К., Перкас Н.К. Экологиялық білім бағдарламасы. « Қаз.
мектебі» № 8, 1993.
10. П.Жұмағұлова. Экологиялық ... ... ... ... маңызы. \\
Қазақстан мектебі № 9, 2005.
11. З. Қазмағамбетов. Экологиялық тәрбие беру. \\ Тәрбие құралы, 2005,№6.
12. И.Бодықова. Жеке ... ... іс - ... кейбір
ерекшеліктері. \\ Тәрбие құралы №2, 2005
13. К. Исламова. Оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту ... ... ... № 3, 2003.
14. Ш. Жанұзақова. Мектеп оқушыларының табиғатпен қарым – қатнасы \\
Қазақ. ... № 2, ... ... ... ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДІҢ ҒЫЛЫМИ – ПЕДАГОГИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1.Тулғаның экологиялық білімі мен тәрбие берудің теориялық ... оқу – ... ... ... іс - әрекеттерінің
ерекшеліктері.
Тулғаға экологиялық тәрбие берудің әдіс-тәсілдері
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ... ... ... ... ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТІ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: Оқушылардың білімін бағалаудың тәрбиелік ... ... ... ... С.Г.
АЛМАТЫ 2007

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушыларға экологиялық білім берудің теориясы мен әдістері58 бет
Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім және тәрбие беру мазмұны69 бет
Оқушыларға экологиялық білім беру және тәрбиелеу26 бет
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру56 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Балалардың жас және дара ерекшеліктерін оларды тәрбиелеу үрдісінде есепке алу43 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь