Қазақ хандығы – мемлекеті қалай құрылған?

Жоспар
Негізгі бөлім
1.Қазақ жеріндегі тайпалар
2. Этникалық топтың құрылуы
3. Қазақ хандығының алғашқы жоспарларының орындалуы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Ұлтжанды азамат, қазақтың белгілі жазушысы Мұхтар Мағауин ағамыз: «Еңсемізді қайта көтеру үшін, рухани жаңғырып, санадағы жарақат жазылу үшін әлі де бірталай еңбектенуге тура келеді»1 – дегенде осы бабалар тарихындағы бұрында әр түрлі құйтырқы саясатқа негізделіп, ұрпақтан әдейі жасырылып, айтылмай, жазылмай жазылса шынайы тарих бұрмаланып берілген оқиғалар бүгінде қалпына келтірілуі тиіс екендігі туралы айтқан болар.
Өткен тарихымыздың қалпына келтірілуі бүгінгі таңда әлемдік халықаралық қауымдастықтағы ҚАЗАҚ елінің беделінің одан сайын артуына ықпал етіп, мемлекеттілігінің бастауы кейбіреулер айтып жүргендей кеше ғана құрылмаған бірнеше ғасырларға созылған тарих екендігін, оны мекендеген қазақтар байырғы халықтар қатарына жататындығын айғақтайды. Мемлекетіміздің құрылуын бұлай ерекшелеп атап өту, қазақтар осы өңірдің АБОРИГЕНДЕРІ – белгілі бір елдің немесе жердің байырғы тұрғыны екендігін жоққа шығаратындардың күмәндарын сейілтетіні сөзсіз. Бұлардың жаңа қоныстанғандардан айырмасы – аборигендер өз жерін атам заманынан бері мекендеп келетіндігі.
Шыңғысхан ұрпақтары үстемдік еткен Алтын Орда, Ақ Орда, Шағатай хандықтарының ыдырауына байланысты, Дешті Қыпшақ даласы мен Орталық Азия өңірінде пайда болған ұсақ хандықтардың және осы хандықтардың тағына таласқан хандар мен сұлтандар басқарған түрліше феодалдық топтардың тынымсыз өзара соғыстарынан қанжілік болған халық бұқарасы бұл қырқыстарды тиятын, аласапыранды тоқтататын бір тұтас мемлекетті арман етті. Бұл сол кездегі өз алдына бейбіт өмір сүруді аңсаған қазақ халқының көкейтесті тілегі еді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Мағауин М.”Қазақ тарихының әлппесі”, Алматы-1995, 9-бет
2. «Алтын Орда тарихына қатысты материалдар жинағы», 1-том, 364-442-448-бб
3.. Иванов П.П. «Орта Азия тарихының очерктері» 20-21беттер.
4. «Қазақ ССР тарихы», Алматы, 1983.2-том, 192-бет.
5. Масғұд ибн Осман Коhстани «Тарихи Әбілқайыр хан» 312-480 беттер
6. «Қазақ ССР тарихы», Алматы,1983.2-том, 190-бет
7. Юдин В.Т «Моғолстандағы моғолдардың тайпалық құрамы», 28-38 беттер
8. «Қазақ ССР тарихы», Алматы, 1983. 2-том, 255-256-беттер
9. Мұқанов М. «Орта Жүз қазақтарының этникалық құрамы», 28-38 –беттер
10. Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и-Рашиди», 7-22-34-беттер
11. «Шай банинама»,56-бет. «Тарих-и-Рашиди», 45-48 беттер
12. «Тауарих ғұзидаин нұсыратнама», 5-7-98-беттер
13. «Раузат» ас‒Сафы», «Тарих-и-Рашиди», 23 бет
14. «Қазақ ССР тарихы», Алматы,1983. 2-том, 257-бет
15. «Қазақ совет энциклопедиясы», 8-том, 664-бет.
16. Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и-Рашиди», 46-бет, «Қазақ хандығы
тарихының материалдары», 95-бет
17. Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и-Рашиди», 46-бет, «Қазақ хандығы
тарихының материалдары», 95-бет
18. Мағауин М.”Қазақ тарихының әлппесі”, Алматы-1995, 12-бет
19. «Қазақ совет энциклопедиясы», 6-том, 384-385-беттер.
20. «Қазақ совет энциклопедиясы», 6-том, 384-бет.
21. Мағауин М.”Қазақ тарихының әлппесі”, Алматы-1995, 14-бет
22. Сонда, 16-бет
23. Сонда, 16-бет
24. Сонда, 16-бет
25. Сонда, 15 бет
26.«Бақыр ал-асырар», 1326-1336-беттер.
27. Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и-Рашиди», 46-174 бб.
28. «Тауарих ғұзидаин нұсыратнама»,В 96-бет, «Шайбанинама» А4, В 4-б.
29. «Қазақ совет энциклопедиясы», 8-том, 235-б.
30.«Қазақ совет энциклопедиясы», 8-том, 225-б.
31. Пищулина К.А. «Қазақ хандығы»,«Қазақ совет энциклопедиясы», 4-т.,385-б.
        
        Жоспар
Негізгі бөлім
1.Қазақ жеріндегі тайпалар
2. Этникалық топтың құрылуы
3. ... ... ... ... ... ... тізімі
Кіріспе
Ұлтжанды азамат, қазақтың белгілі жазушысы Мұхтар Мағауин ағамыз: 1 - дегенде осы бабалар тарихындағы ... әр ... ... ... ... ұрпақтан әдейі жасырылып, айтылмай, жазылмай жазылса шынайы тарих бұрмаланып берілген оқиғалар бүгінде қалпына келтірілуі тиіс ... ... ... ... ... ... келтірілуі бүгінгі таңда әлемдік халықаралық қауымдастықтағы ҚАЗАҚ ... ... одан ... ... ... ... мемлекеттілігінің бастауы кейбіреулер айтып жүргендей кеше ғана ... ... ... ... ... ... оны ... қазақтар байырғы халықтар қатарына жататындығын айғақтайды. Мемлекетіміздің құрылуын бұлай ... атап өту, ... осы ... ... - белгілі бір елдің немесе жердің байырғы тұрғыны екендігін жоққа шығаратындардың ... ... ... ... жаңа қоныстанғандардан айырмасы - аборигендер өз ... атам ... бері ... ... ... ... ... Алтын Орда, Ақ Орда, Шағатай хандықтарының ыдырауына байланысты, Дешті Қыпшақ даласы мен Орталық Азия өңірінде пайда болған ұсақ ... және осы ... ... таласқан хандар мен сұлтандар басқарған түрліше феодалдық топтардың тынымсыз өзара ... ... ... халық бұқарасы бұл қырқыстарды тиятын, аласапыранды тоқтататын бір тұтас ... ... ... Бұл сол ... өз ... ... өмір ... аңсаған қазақ халқының көкейтесті тілегі еді.
Негізгі бөлім
Осы Орталық Азияда, Дешті Қыпшақта, соның ішінде оның шығыс еуропалық бөлігінде, Еділ бойында, ... ... ... ... ... ... ... даму деңгейі де әртүрлі болды. Бұл өңірлерді ... ... ... ... ... ... да берік болмады. Әртектес этникалық тайпалар мекендеген олар уақыт өте келе тарихи жағынан байланысты, шаруашылық және этникалық негізі бар саяси ... ... ... Бұл ... ... ... дамуындағы белгілі бір өзгерістер, этникалық процесстердегі топтасушылық факторлар ... ... ... ... қарсаңында (XIV-XV ғасырларда) Қазақ тайпалары Сібірден Сыр бойына, Ертістен Жайық жағасына дейінгі жалпақ өңірге жайылып қоныстанған болатын. Осы ... ... орта ... ... ... ... ... негізгі тұрғындары ретінде қыпшақ, қаңлы, қарлұқ, үйсін, найман, керей, қоңырат, маңғыт тағы ... ... ... ... ... ... ежелгі тұрғындары, сондай ақ бұдан бұрын осы өңірлерде құрылған Ақ ... ... тағы ... ... ... ... ... топтар еді. Бұл тайпалар ішінде қыпшақтардың орны өзгеше болды, XIII ғасырдың деректерінде Алтын Орда хандары 2 деп ... ... XIV ... Орда Ежен мен ... ұлыстарын мекендеген Ақ Орда халқының, ал кейіннен Әбілхайыр хандығы ... да ... ... ... ... тайпаларымен көрші болып, оларға елеулі ықпал еткен қазақ тайпаларының негізгі ұйытқысы қыпшақтар еді. Ертіс өңірінің ... Есіл ... ... ... ... ... қыпшақ, сағал қыпшақ, торайғыр қыпшақ және мажар ... ... ... ... ... бойынан Ұлытау мен Сырдарияға дейінгі территорияда басқа тайпалардың едәуір бөлігі олардың ішінде наймандар, керейлер, меркіттер мен оңғыттар ... ... ... Ақ Орда ... ... ... ... (1428‒1468) халқы арасында қарлұқ, қоңырат, үйсін, найман, өкіреш найман, қият, маңғыт, шынбай, итжан, тапғұт, ... ... ... ... ... шап, ... ... ұйғыр, күрлеуіт, ишкі, ишкі-маңғыт, тұман т.б. тайпалардың болғандығы мәлім.5
Ноғай ордасының құрамында ... ... ... ... ... алшын, қыпшақ, кенгрес, қарлық, алаш, тама т.б. тайпалар болды.6 Моғолстанға қарсты Жетісу ... ... ... ... ... керей, арғынот, күрлеуіт, күшші, барлас, шорас, көңші, қалушы, бұлғаш т.б. еді.7
Қазақ хандығының құрылуы қарсаңында, әрбір қазақ ... ... ... ... алып ... XV-XIV ... Ұлытаудан Есілге дейінгі аудандардың көпшілігін қоныстанды.
Қоңырат XV-XIV ғасырларда Түркістан мен ... ... ... ... ... ... батысқа қарай орталық Қазақстанды, ішінара Сырдарияны және батыс ... ... ... ... және ... ... Ертіс бойында, Зайсан көлінен Ом және ... ... ... ... өмір ... XV-XIV ... Іле, Шу, Талас өзендерінің алқаптарында, Ыстықкөлден оңтүстікке қарай, сондай-ақ ... ... ... ... ... орта ... және батыс Жетісудағы өзендерінің ... ... ... өздерінің байырғы заманнан бергі ... ... ... ... Тарихи деректердің айтуынша, Әбілхайыр хандығында да үйсіндер болған.12
мен ... ... XV-XIV ... ... сол ... және Янги ... ауданында керейттер (керейлер), Шу өзенінің оң ... ... ... ... ... ... орта ... өңірі мен Жетісуді қоныстанған.14
15. Қазақ хандығының құрылуы қарсаңындағы осы ... ... ... ... ... ... ... хандығының құрылуына өз ықпалын тигізді. Ал Қазақ хандығының құрылуы осы ұлан-байтақ ... ... ... ... және ... этникалық территориясын біріктірді. Қазақтың өз алдына халық болып қалыптасу барысы біржолата ... жылы Ақ ... ... ханы Барақ ішкі феодалдық қырқыста қаза болған соң, Ақ Орда мемлекеті ыдырап, ұсақ феодалдық иеліктерге бөлінгенде ... ... үдей ... ... Ақ Орданың орнына Әбілхайыр хандығы мен Ноғай Ордасы құрылды. Шайбани тұқымынан шыққан Әбілхайыр хан бұрын Орда Ежен ... Ақ Орда ... - ... ... ... 40 жыл ... үстемдік етті. Әбілқайыр хан құрған бұл мемлекет "Көшпелі өзбектер мемлекеті" деп те аталды. Әбілқайыр (1412-1468 жж) Жошының бесінші баласы Шайбаннан ... ... ... XV ... орта шенінде Сырдариядан Сібір хандығына дейінгі ұлан-байтақ жерді алып жатты. Әбілқайыр жөнінде Мұхаммед Хайдар Дулати өзінің ... атты ... ... хан ... Дешті-Қыпшақты билеп, төстеді. Жошы ұрпақтарының кейбір сұлтандары Әбілқайырдан арамдық әрекеттер мен соғыс құмарлығының иісі аңқып тұрғанын біліп, мұны ... ... ]деп ... ... ... ... хандығындағы толассыз болған қан төгіс соғыстар мен ішкі феодалдық қырқыстар барған сайын үдеп, феодалдық езгі мен қанау ... ... ауыр ... ... ... мен ... ... салдарынан Дешті Қыпшақ даласында бұрыннан қалыптасқан мал жайылымын пайдаланудың дағдылы ... қону ... ... ... тайпалар мезгілінде жайлау-қыстауларына бара алмайтын болды. Бұл ... мал ... ауыр ... тигізді. Осындай ауыр тауқымет тартқан халық бейбіт өмірді, Әбілхайырдың әділетсіз үстемдігінен құтылып, өз ... ... ... ... ... Ақ ... ақырғы ханы Ұрыс (Орыс) ханның ұрпақтары Керей мен ... бұл ... өз ... үшін ... да, ... ... ... қарсы күрескен, болашақта қазақ деп аталған жұртты құраған тайпаларға басшылық жасады. Осы қазақ атанған қалың тайпаларды ... ... ... ... аударды. Ол кезде 1434-1462 жылдары Жетісуды ... ... ханы ... бұл ... ... ... ... үшін қарсы алып, қоныс берді. Бұлар батыс Жетісуды мекен ете отырып, қазақ хандығын құрды. Тарихшы ... ... ... атты ... деген мәлімет қалтырған.[17]
1456 жылы Керей мен Жәнібек сұлтандар, Әбілхайыр хан үстемдігіне қарсы күрескен ... ... ... ... ... Қыпшақтан батыс Жетісу жеріне қоныс аударуы қазақ ... ... ... ... маңызды тарихи оқиға болатын. Ал қазақ хандығының құрылуы қазақ халқының ... ... ... ... болды. Ол ұлан-байтақ өңірді мекендеген түрік тектес тайпалардың басын қосып шоғырландыруда, қазақтың этникалық территориясын ... ... ... заманнан басталған өз алдына жеке ел болып бір жолата қалыптасуында аса маңызды және түбегейлі шешуші рөл ... ... ... тарихшы Мұхамед-Хайдар Дулатидың куәландыруы бойынша, бұл оқиға 1456 жылы болған.Осы 1456 жыл, жаратылысынан еркіндік аңсаған қазақ жұртын бастаған Керей мен ... жаңа бір ... ... жариялаған ерекше оқиға - қазақ деген атауды иемденген халқымыздың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің дүниеге келген мезгіл болды.
[18][ ] - деген Мағауиннің тұжырымы сол кездегі тарихи ... ... өзге де ... ... ... қазақ хандығының территориясы батыс Жетісу жері, Шу өзені мен Талас өзенінің алқабы еді. Міне нақ осы ... ... ... рет ... атау ... ... ... осы алқапты мекендеген қазақтың ұлы жүз тайпалары Дешті Қыпшақтан қоныс аударған қазақ тайпаларымен етене араласып ... ... ... ... ... ... қанжілік болған қазақ халқы бұл араға келіп ес жиып, етек жауып, экономикалық тұрмысы ... ... Мұны ... ... ... ... ... хан қол астынан шығып, бөгеуі бұзылған судай ағылып Қазақ хандығына келіп жатты. XV ғасырдың 50 жылдарының ... 70 ... ... ... Әбілхайыр ханның қарамағынан батыс Жетісуға 200 мың адам көшіп барды.[20]
1462 жылы Моғолстан ханы Есенбұға қайтыс болған соң, бұл ... ішкі ... ... ... ... ... өріс ... Амасанжы Тайшы бастаған ойрат жоңғарларының жасаған шабуылы салдарынан Моғолстан мемлекетінің шаңырағы шайқалған ... ... ... қазақ тайпаларының Қазақ хандығына келіп қосылуы үдей түсті. Бұлар жаңадан құрылған Қазақ хандығының үкімет ... ... оның ... мен ... күш-қуатын арттыра түсті.
Жазушы-ғалым Мұхтар Мағауиннің осы ретте: [21]-деп берген бағасы ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... ежелгі түрік тайпаларының бір бөлігін ата мекенге ұлыс етіп ұйыстырумен қатар, олардың біртұтас халық-ұлт ретінде ... ... ... Бұл ... ... Алтын Орда қарамағындағы басқа түрік тектес тайпалар қырылып-жойылып ... ... туын ... ... өзінің елдігін сақтады, ұлан-байтақ жерін ұрпағына мирас етіп қалдырды.
Бүгінгі және келешек ұрпақ үшін өткен заманымыздың қай кезеңіндегі тарихымыз болмасын ... ... ту ... ... барлығы да ардақты. Бұрыңғы-соңғы тарихта орны ерекше тұлғалар да болған. Олар - ... ... ... салған тұңғыш хандарымыз - Керей мен ... ... де ... ... де ер. Алаштың асып туған дара ұлдары. Олардың ата жөнін таратар болсақ, ежелгі түріктің қият руынан ... ... ... үш ... ... төре ... ... Арғы бабалары - Шыңғыс хан, одан Жошы хан, одан Тоқай-Темір, одан Өз-темір, одан ... одан ... оның ұлы ... Ұрыс ... хан. Ұрыс ... жеті ... үлкені Тоқтақия хан, ортаншысы - Құйыршық хан. Тоқтақия ханнан Болат туады, Болаттан қазақтың ... ... ... ... Барақ хан туады, Барақтың ұлы - қазақтың Жәнібек ... ... ... ... ... салушы Керей мен Жәнібек хандар үшінші атадан табысады. Көк Орданы көркейткен Ұрыс ханның шөберелері.
Қазақ Ордасы құрылғанда алдымен жасы ... ... ақ ... хан ... Керейдің нақты қай жылы қайтыс болғаны белгісіз. Одан соң Жәнібек хан әмір жүргізеді. Қазақ жұртының Әбілқайырды жеңіп, біржола ... ... ... ... ... жаңа ... ... құрылымы мен заң жүйесі де осы Жәнібек заманында жөнге түскен секілді. Тарихшы Махмұд ибн Уәли, ... мен ... ... ... істер мен байланыстарда өз беттерінше қимыл жасаған хандар, ерекше мемлекеттік саясат жүргізе білген билеуші болғандығы туралы мәлімет қалдырған: [22][ ] - деп ... ... ... ... тарихындағы айрықшы тұлға екендігінің бір белгісі - ол халық санасында әулиеге пара-пар, ақылды әрі әділетті ... ... ... ... ... жай ғана ... хан деп аталмайды, Әз-Жәнібек хан деп аталады. Әз Жәнібек - қазақ жұртының іргесін бекітіп, ордасын орнықтырған ұлы хан ғана ... сол ... бар ... ... ... асыл ... ұлы әулеттің де негізін салушы [23][ ][0]. Қазақ Ордасының ... ... ... халқының асыл перзенттері: Қасым хан, Хақназар хан, Тәуекел хан, Еңсегей ... Ер Есім хан, ... ... хан, ... хан, ... хан, ең соңы ... хан, ұлы ... Шоқан, Алаш-Орда көсемі Әлихан Бөкейхан - барлығы да осы әулие Әз-Жәнібек ханның тікелей ұрпақтары.
Қазақ салтында хан ... тақ ... ... ... ... ... қалыптасқан өзіндік ұлттық ерекшілігі болған. Тақ билігі әкеден балаға ... ... ... ... ... ... өткен ханмен емшектес болуы міндетті емес, немере не шөбере, жалпы сол әулеттен болуы шарт болған және көп ... ... ... тобынан озған ақылгөй батыры ғана хан болып сайланған.
VIII ғасырдан жеткен атақты Білге-Қаған ескерткішінде: , - деп ... ... бала деп ... - ... ... одан соң келесі ініге, келесі ағаның әулетіне жол ашылмақ. Бүгінгі тілмен айтсақ, тақ билігі әкеден ... ... ... ... ... ... ... кешегі әміршімен бірге туған, емшектес болуы шарт емес, тобынан озған ақылгөй, батыры ғана хан ... ... ... ... айнымас ата дәстүрі бұзылған жағдайда, билеуші топ арасында алауыздық, жұрт ішінде бүлік шығатын болған. Қазақ Ордасының төрт жүз жылға жуық ұзақ ... бұл ... ... рет қана ... ... хандардың есімі біздің заманға жеткен тарихи құжаттарда таңбаланбай қалды. Ежелгі салт төрт ғасыр бойы берік сақталды. ... ... ... да хан көтеру жолында қан төгілмеуі, тақ үшін қырқыс тумауы - ең алдымен осы көне ... ұлыс ... ... ... ... негіз болған ата салтының арқасы. [24]
Қазақ Ордасының әуелгі әміршісі - Керей хан ... ... соң оның ... інісі Әз Жәнібек хан билік құрды. Әз Жәнібек өлгеннен соң аға ... ... ... ұлы Бұрындық хан көтерілді. Бұрындық хан көз жұмғаннан кейін аз ғана уақыт хандық дәреже Әз-Жәнібектің ұлы Әдікке ... ... ... оның ... ... ... ... Ордасының ханы болып сайланады. Қасымның хан сайлануымен билік Әз Жәнібек ұрпағына ауысады. Түрік жұртының бұған ... мың ... ... ... ... ... ... жүйе негізінде соңғы екі жарым ғасыр орайында ер халықтың, мәрт халықтың жиын ортасынан жарып шыққан, бар тілегі ... ... ... ... асыл тұқым - Шыңғыс хан - Жошы хан - Ұрыс хан - Әз ... хан ... өз ... тарихтың барлық қиын өткелінен алып өтті, Қазақ Ордасы деп аталатын байтақ та ... ... ... туын берік ұстады. Біртұтас қазақ халқының ұлттық ұраны - ... ... ... ... - "Төре таңба" (яғни бас таңба) аталатын, көне түрік заманынан тартылған, Алтын Орда тұсында қалыптасқан діні бір үшем ... ۩. Бас ... - төре ... ... ту. ... Ордасының астанасы бүкіл түрік жұртының зиярат ететін орталығы Әзірет-Сұлтан ... ... ... ... ... ... жаңадан құрылған Қазақ хандығының экономикалық негізі әлі де әлсіз еді. Бірсыпыра қазақ тайпалары ... ... ... Ноғай одағының және Батыс Сібір хандығының қол ... төрт ... ... ... ... болатын. Оның үстіне шығыс Дешті Қыпшақты билеген Әбілхайыр хан өзіне қарсы шығып, Жетісуға қоныс аударған қазақтардың өз алдына хандық ... ... ... ... ... хандығынан көптеген тайпалардың оған кетіп жатқанына наразы болып, қылышын қайрады. Ол жаңа ... ... ... тарпа бас салып жойып жібермек болды. Он шақты жыл айналасында батыс Жетісу өңіріне екі жүз мың жан саны бар ... ... ... кең ... ... етті. Ал көшпелі елдің отырықшы-егіншілігі көркейген аудандармен, әсіресе қолөнері мен саудасы ... ... ... жағалауындағы қалалармен сауда-саттық қарым-қатынастарына қолайлы жағдай жасау халық тұрмысындағы маңызды мәселеге айналды. Бұл қарым-қатынастың оңалуына тек көшпелі халықтар ғана ... ... ... ... ... ... егіс көлігін алуды мақсат еткен егіншілер де, қолөнер өнімдерін өткізіп ... (жүн, ... т.б.) ... ... ... ... де, ... тауарын өткізіп пайда табуға ұмтылған саудагерлер де мүдделі болды. Бай аймақтар мен ... қол ... ... ... тіпті де мүдделі еді, әсіресе жаңадан шаңырақ көтерген Қазақ хандығын саяси-экономикалық база ретінде пайдалану үшін Сырдария бойындағы қалаларды қарату өте ... ... ... ... ... үш міндет тұрды:
1.Мал жайылымдарын пайдаланудың Дешті Қыпшақ даласында бұрыннан қалыптасқан дағдылы тәртібін қалпына келтіру (бұл ... ... ... ... арқылы бұзылған болатын)
2.Шығыс пен Батыс арасындағы сауда керуен жолы үстіне орнаған Сырдария жағасындағы ... ... ... Яссы (Түркістан) т.б. қалаларын қазақ хандығына қарату. Бұл қалалар осы өңірдегі саяси - экономикалық және әскери-стратегиялық ... база ... ... ... ... ... территориясын біріктіру, бұлардың ішіндегі ең маңызды міндет - Сырдария жағасындағы қалаларды қарату болды. Сырдария бойындағы бай қалалар бұдан бұрынғы ... ... ... ... саяси-әкімшілік және сауда-экономикалық орталықтары еді. Сондықтан осы қалаларды ... ... және ... тірегіне айналдыру бұдан бұрынғы тарихта да Дешті Қыпшақ даласын билеудің басты шарты болып келген еді.
Керей мен Жәнібектің ... ... ... атанып бөлінген жұрттың әуелгі саны - екі жүз ... адам ... Бұл сан сол ... үшін көп ... ... ... ұлыста қалған туыстардың саны бұдан алты-жеті есе артық болатын. Шу ... ... ... ... жұрт біраз күш жинап, өзінің саяси жағдайын нығайтқан соң, бұрыңғы Көк Орда ... ... ... алу ... ... ... ... жүргізген соғыстар сәтті болып, нәтижесінде және қолайлы тарихи жағдай арқасында айналасы он жылға толар-толмаста үлкен ... ие ... ... ... бойындағы қалалар мен Дешті-Қыпшақ даласы үшін күресте қазақ хандығының басты бәсекелесі және ата жауы ... хан ... ... ... Әбілқайырға қарсы күресу үшін ең алдымен Моғолстан ... ... ... ... ... ... Бұл одақ Ойрат жоңғарларының тайшысы Амасанжының Моғолстанға шабуыл жасауынан және Әбілқайыр ханның Жетісудағы қазақ хандығына шабуыл жасауынан тізе қоса ... ... ... ... болып бөлінген қауымды қолда бар күшпен таптап, жаныштауға шамасы жетпеген Әбілқайыр бүкіл ... ... ... әскер жинайды. Еділ дарияның жағасында қалың қол түзіп, 1468 жылы қыста Әбілқайыр хан қазақ хандығын қиратпақ болып, Жетісуға ... ... ... ... ... ... жорық жолында қаза табады. [26 ]
Әбілқайыр бастап келген әскер қазақ болып бөлінген жұртты шабуға ... ... ... ... ... ... мен Жәнібектің туы астындағы жұрт пен Әбілқайыр туының астындағы жұрт - бір-ақ халық еді, бәрі де алаш ұлы, ... үш ... ... ... да ... ... Әбілқайыр өлісімен, қарамағындағы әскер тарап кетеді; бұрынғы әміршісіне адал ... бір тобы ... ұлы ... хан көтереді, бірақ ол көп ұзамай, қазақтармен қақтығыста қаза табады. Сөйтіп, алғаш ту көтергеннен соң арада бір мүшел өтер-өтпесте ... мен ... ата ... ... ие болады. Қазақ ордасы бұрынғы Алтын Орданың шығыс бөлігі Көк Орда ... ... ... ежелден ата мекенінде отырған түрік-қыпшақ рулары енді қазақ деген ұлттық атаумен аталады. Қазақ Ордасының құрылуы, осының нәтижесінде ... ... ... тарих сахнасына шығуы - бір жұрттың екінші жұртты жаулауының, белгілі бір тайпалардың жаңа қонысқа келіп, жаңа патшалық ... ... ... ... іс ... Бұл - тілі бір, ... діні бір, ... ортақ туысқан рулардың, яғни, этникалық тұрғыдан алғанда, біршама қалыптасқан ... ... Орда ... қайтадан топтасуы болатын.
Әбілқайырдың қаза табуы қазақ хандығының нығаюына және көлемінің кеңеюіне жағдай тудырды. Әбілхайыр өлгеннен соң оның ... ... ... ... ... ыдырай бастады: .[27][ ]Мұндай тиімді жағдайды дер кезінде пайдаланған қазақ хандары Керей мен Әз Жәнібек бұдан 12 жыл бұрын ... ауып ... ата ... ... ... қайта оралды. Қазақ хандары Әбілхайыр ханның мұрагерлеріне қарсы күресте олардың тап болған ішкі-сыртқы қайшылықтарын толық ... ... бері ... ... таласып келген Жошы ұрпақтары-Ахмет хан мен Махмұд батыс Сібірдің билеушісі Ибақ ханмен, сондай-ақ Ноғай одағын ... ... ... тізе қоса ... ... жүргізді.
Әбілхайыр ханның орнына отырған мұрагер баласы Шайх Хайдар бұл күресте өлтірілді.[28][ ]Әбілхайыр ханның ... ... ... мен ... сұлтан Астраханға барып паналады. Әбілхайыр ханның мұрагерлерімен күресте ... ... ... ... хандығы Әбілхайыр хан 40 жыл билеген шығыс Дешті Қыпшақ даласын және ... ... ... бірте-бірте өзіне қосып алды. .[29][ ]Сөйтіп қазақ хандығының территориясы әлдеқайда кеңейді, оған тұс-тұсынан қазақ тайпалары келіп қосылып жатты.
Алайда Сырдария ... ... үшін ... немересі Мұхаммед Шайбани ханмен күрес отыз жылдан астам уақытқа созылды. Бұл күрес Керей ханның баласы Бұрындық ханның (1480-1511жж) ... да ... жоқ. ... ... ... алу үшін ... ... таласқан белді бәсекелес Мұхаммед Шайбани еді. Сонымен қатар Түркістан аймағын билеген Әмір Темір әулетінен шыққан Әмір Мұхаммед Мәзит Тархан мен ... ханы ... ... да ... ... ... маңызы зор қалалар болды. Бұл қалалар үшін қазақ ... да ... ... ханы Әз ... үлкен баласы Махмұд сұлтан Созақ қаласын бағындырды, екінші баласы Еренжі ... ... ... ... ... қазақтардан соққы жеген Мұхаммед Шайбани Бұхараға қашты.[30][ ] Сөйтіп, Сырдария жағасындағы екі ... ... мен ... қаласы Қазақ хандығының құрамына кірді.
Бұрындық пен Шайбанидың Түркістан өңірі үшін ұзаққа созылған соғыстары қазақ ... ... ... өз ... ... әкеліп соқты. Осының нәтижесінде Бұрындық Қазақ хандығының шығыс аудандарыңда өз иеліктерін территориялық жағынан біршама ұлғайтты.
Қорытынды
Қорыта келе,Моңғол шапқыншылығынан кейін, барлық қазақ ... мен ... ... ... рет бір ... ... ... хандығы нығайып, халқының бірігу барысы жеделдеумен бірге, оның ... атау да ... ... өткен тарихымыз жаулас елдердің, жау болмаған күннің өзінде жат жұрт өкілдерінің қолымен жазылып ... ... сай ... ... есте ... ... ... ретінде ол өткен тарихтағы ақиқатты бұрмалап ... жол ... ... ... ... ... ... М."Қазақ тарихының әлппесі", Алматы-1995, 9-бет
2. , 1-том, 364-442-448-бб
3.. Иванов П.П. 20-21беттер.
4. , Алматы, 1983.2-том, 192-бет.
5. Масғұд ибн ... ... 312-480 ... , ... ... Юдин В.Т , 28-38 ... , Алматы, 1983. 2-том, 255-256-беттер
9. ... М. , 28-38 - ... ... ... Дулати , 7-22-34-беттер
11. ,56-бет. , 45-48 беттер
12. , 5-7-98-беттер
13. ас‒Сафы>>, , 23 ... , ... ... 257-бет
15. , 8-том, 664-бет.
16. Мұхаммед Хайдар Дулати , ... , ... ... ... ... , 46-бет, , 95-бет
18. Мағауин М."Қазақ тарихының әлппесі", Алматы-1995, 12-бет
19.[ ][ ], 6-том, 384-385-беттер.
20. , ... ... ... ... ... ... Алматы-1995, 14-бет
22. Сонда, 16-бет
23. Сонда, ... ... ... ... 15 бет
26., 1326-1336-беттер.
27. Мұхаммед Хайдар Дулати , 46-174 ...... А4, В ... [ ], ... ... ... ... Пищулина К.А. ,, 4-т.,385-б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Асан қайғының қоғам туралы философиясы3 бет
Төле би жайлы37 бет
Хронологиялық деректер13 бет
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
MS-DOS-тағы файлдармен және каталогтармен жұмыс жасау36 бет
«Нанокеуектікремнийдің тунелді өткелінен құралған шалғай - барьерлік sno2/n-si күн элементін зерттеу»54 бет
Балалардың табиғатпен таныстыру туралы түсінік қалыптастыру және олардың маңызы33 бет
Бейнелеу іс-әрекетінің негізгі міндеттері, әдістері мен жұмыс тәсілдері82 бет
Жарнамадағы нейролингвистикалық бағдарламалау47 бет
Мектеп жасына деиінгі балалардың тілін дамыту138 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь