Аударманың грамматикалық ерекшеліктері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І. АУДАРМАНЫҢ ГРАММАТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... .5
1.1. Грамматикалық форма мен құрылымдардың экспрессивті.стилистикалық функциясын ескеру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Аударманың мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3. Эквивалентсіз грамматикалық бірліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
ІІ. АУДАРМАДАҒЫ ГРАММАТИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1. Грамматикалық сәйкестік ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.2. Заңды сәйкестіктер теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.3. Бірлік және көптік сәйкестіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
ІІІ БӨЛІМ. АУДАРМАНЫҢ ГРАММАТИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ...24
3.1. Герундий мен герундиялық айналымдардың ауларылу жолдары ... ... ... ... .24
3.2. Артикльдердің қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
3.3. Ырықсыз етістіктің аударылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
3.4. Ағылшын тіліндегі модаль етістіктері, модальді конструкциялар мен демеулік шылаулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Аударма — әдеби шығарманың бір тілден екінші тілге кешіріліп қайта жасалуы, басқа тілдегі түпнұсқа негізінде жазылған көркем туынды.
Аударманың мақсаты - тұпнұсқаның аударма тілге сай келмейтін грамматикалық формаларын жеткізу. Бұл жерде басты шарттың бірі сол, түпнұсқадағы грамматикалық формалардың өзгешелігі белгілі бір стильдік қызмет атқару керек.
Аударуда грамматикалық вариантты таңдап алу. Қай тілді алсақ та, кейде бір мағына-мазмұн әр түрлі грамматикалық варианттар арқылы да беріледі. Айталық, қазақ тіліндегі «қаладан шықты, қала маңынан шықты, қала жақтан шықты» деген сияқты сөз тіркестер контекске қарай бір ғана мазмұнға ие болып тұруы мүмкін. Сол сияқты «Тегінде, біреуді жамандағанда үйіп-төге бермей, шектен шықпаған жөн ғой», «Тегінде, біреуді жамандағанда да шектен шықпай, барды-жоқты үйіп-төге бермеген жөн ғой» деген сияқты сөйлемдер әр түрлі ретте тұрғанмен, мазмұны өте ұқсас.
Өйткені бір тілдегі қалыптасқан сөз қолдану тәсілдері, бейнелі сөздер көшіріп, сол түпнұсқадағы қалпын сақтап жеткізуге келе бермейді. Басқа тілде айтылған ойдың жалпы мағынасын жеткізуден гөрі, сол әдебиетке тән көркемдік ойлау, бейнелеп сөйлеу, сөз қолдану өзгешеліктерін дәл келтіру әлде қайда қиын. Ал онсыз көркемдік ой-сезімнің әсерлілігі де толымды болмайды. Сондықтан аударма түпнұскаға мағынасы қағидалық жақын келетініне орай дәлме-дәл аударма, еркін аударма, сәйкес аударма деп ажыратылады. Түгелдей алғанда, қандай аударма болсын творчестволық сипат алады, бастан аяқ сөзбе-сөз тәржімалау емес, сөздердің мағынасын, көркемдік қуат, бейнелілік әсерін неғұрлым толық жеткізу мақсат етіледі. Көркем аударманың қасиетін арттырып түпнұсқаның мағыналық байлығын, ой-толғамдары мен сезім иірімдерін, көркемдік өзгешеліктерін жаңғыртып, жарқырататын, қайта туғызатын суреткерлік шеберлік. Көркем аударманың бүгінгі әдеби процесте алатын орны үлкен.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Берілген зерттеу курстық жұмысының мақсаты – қазақ тіл біліміндегі аударманың грамматикалық трансформациясын зерттеу болып табылады. Осы мәселелер бойынша зерттеу жұмысының міндеттеріне мыналар жатады:
- аудармадағы грамматикалық мәселелерді зерттеу;
- тілдердің грамматикалық және лексикалық құрылысындағы аударма теориясын анықтау;
- аудармадағы грамматикалық трансформацияның рөлін анықтау;
- аудармадағы грамматикалық трансформацияның рөлін анықтау үшін аудармадағы грамматикалық трансформацияның үрдістерін зерттеу,
- аудармадағы грамматикалық трансформацияның мәніне толық жету үшін бірнеше мысалдар арқылы тақырыпты ашу және т.б. міндеттер қойылды.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк–Петербург, 2004 – 72 б.
2. Алпысбаев Қ. Қ., Қазыбек Г.Қ. «Қазақ аудармасвның теориясы мен тәжірибесі» Алматы, 2001- 48 б.
3. Бархударов Л.С. «Язык и перевод» М, 1975-95 б.
4. Виноградов В.С. «Введение в переводоведение» М, 2001- 57 б.
5. Дмитриева Л.Ф., Кунсевич С.Е. «Английский язык курс перевода» Москва, 2005 – 86 б.
6. Казакова Т.А. Практикум по художественному . – Санк – Петербург, 2003 – 22 б.
7. Казакова Т.А. Практические основы перевода. – Санк – Петербург, 2002 – 76 б.
8. Комиссаров А.В., В.Н. Коралова «Практикум по переводу с английского языка на русский» Москва, 1990 – 24 б.
9. Комиссаров В.Н. «Общая теория перевода. Проблемы переводоведения в освещении зарубежных ученных»М, 2000 – 67 б.
10. Комиссаров В.Н. «Теория перевода» М. Высшая школа, 1990 – 76 б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Ақтау шетел тілдер колледжі
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Пәні: Аударма теориясы ... ... ... ... АІ-12-1
Тексерген: Дәулетнияз Т.Б.
30128943289300Ақтау - 2015 ж.
ЖОСПАР
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
І. ... ... ... ... форма мен құрылымдардың экспрессивті-стилистикалық функциясын ескеру......................................................................................................5
1.2. Аударманың мәселелері......................................................................................7
1.3. Эквивалентсіз ... ... ... ГРАММАТИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК.............................18
2.1. Грамматикалық сәйкестік ұғымы......................................................................18
2.2. Заңды сәйкестіктер теориясы............................................................................19
2.3. Бірлік және көптік сәйкестіктер........................................................................21
ІІІ БӨЛІМ. АУДАРМАНЫҢ ГРАММАТИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ...........24
3.1. Герундий мен герундиялық айналымдардың ... ... ... қолданылуы..............................................................................26
3.3. Ырықсыз етістіктің аударылуы.........................................................................28
3.4. Ағылшын тіліндегі модаль етістіктері, модальді конструкциялар мен демеулік шылаулар....................................................................................................29
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................................36
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................................37
3034665205961
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Аударма -- ... ... бір ... ... ... кешіріліп қайта жасалуы, басқа тілдегі түпнұсқа негізінде жазылған көркем ... ... ... - ... ... ... сай келмейтін грамматикалық формаларын жеткізу. Бұл жерде басты ... бірі сол, ... ... ... өзгешелігі белгілі бір стильдік қызмет атқару керек.
Аударуда грамматикалық ... ... алу. Қай ... ... та, ... бір мағына-мазмұн әр түрлі грамматикалық варианттар арқылы да ... ... ... ... ... ... сөз ... контекске қарай бір ғана мазмұнға ие болып тұруы мүмкін. Сол сияқты , ... ... ... әр түрлі ретте тұрғанмен, мазмұны өте ұқсас.
Өйткені бір тілдегі қалыптасқан сөз ... ... ... сөздер көшіріп, сол түпнұсқадағы қалпын сақтап жеткізуге келе ... ... ... айтылған ойдың жалпы мағынасын ... ... сол ... тән ... ... ... сөйлеу, сөз қолдану өзгешеліктерін дәл келтіру әлде қайда қиын. Ал онсыз көркемдік ой-сезімнің ... де ... ... ... ... ... мағынасы қағидалық жақын келетініне орай дәлме-дәл аударма, еркін ... ... ... деп ... ... ... қандай аударма болсын творчестволық сипат ... ... аяқ ... ... ... сөздердің мағынасын, көркемдік қуат, ... ... ... ... ... ... ... Көркем аударманың қасиетін арттырып ... ... ... ... мен сезім иірімдерін, көркемдік өзгешеліктерін жаңғыртып, ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі әдеби процесте алатын орны үлкен.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Берілген зерттеу курстық ... ... - ... тіл ... ... ... ... зерттеу болып табылады. Осы мәселелер бойынша зерттеу жұмысының міндеттеріне мыналар жатады:
* аудармадағы ... ... ... ... ... және ... құрылысындағы аударма теориясын анықтау;
* аудармадағы грамматикалық трансформацияның рөлін анықтау;
* аудармадағы грамматикалық трансформацияның рөлін ... үшін ... ... ... ... ... ... грамматикалық трансформацияның мәніне толық жету үшін бірнеше мысалдар арқылы ... ашу және т.б. ... ... ... ... Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
І. АУДАРМАНЫҢ ... ... ... ... мен ... ... функциясын ескеру
Аударма практикасында грамматикалық ауыстырылымдар әдетте лексикалық ауыстырылымдар мен бірігіп жатады. Көп жағдайларда сөйлемнің конструкциясын ... ... ... емес, лексикалық себептерге байланысты болып жатады.
Сөйлемнің ... ... ... ... ... ... бірнеше сөздерді мұқият таңдауды талап ететіндіктен, аудармада сөйлемнің дәл және дұрыс бейнесін беру үшін аудармалық міндетті шешу ... ... ... ... яғни оның ... категориясын дұрыс таңдауға да байланысты болады, ағылшын тілінің зат есімін қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... ... алып келуі мүмкін.
Әр түрлі системадағы тілдер арасындағы грамматикалық ... көп ... ... ... ... болатын тек қана функциональды бола алады. Аудармада тіпті барлық факторларды ескертетін тиімді сөйлем структурасы табылған күнде де сөйлемнің ең дұрыс, ... орын ... ... ... ... жайлы сұрақтар туындауы мүмкін.
Қазақ тілі мен ағылшын тілінің синтактикалық конструкциясының арасындағы ұқсастық кейде сөзбе-сөз аударуға, яғни ... ... ... орын ... өзгертусіз аударуға мүмкіндік береді. Бірақ кейбір факторлардың әсерімен аудармашының ... ... ... тура ... яғни ... ... жартылай немесе толықтай қайта құруына немесе сөйлем ... ... сөз ... ауыстыруға тура келеді. Кейде грамматикалық өзгерту тіпті ұқсас структуралар болған күнде де ... ... ... мен ... ... ... процесі кезінде олардың лексикалық толығуынсыз жеке бола алмайды. Ағылшын текстерін аудару барысында, ол әдеби, ... ... ... ... ... ... ... структурасынан гөрі жекеленген сөздер мен сөз тіркестерінің мағыналарын ... көп ... ... ... ағылшын тілі мен қазақ тілінің синтактикалық конструктуралары бір-біріне ұқсас болғандықтан аудармада көп қиындық келтірмейді. Аудармашы үшін тек ағылшын және қазақ ... ... ... ... ... Олар ... ішкі семантикалық және стилистикалық қасиеттері бар синтактикалық конструкциялар. Мұндай структураларға ағылшын тіліндегі абсолютті конструкциялар жатады.
Аудармада синтактикалық конструкцияларды берудің функциональды ... ... ... және ... - (бейнесі) негізделеді. Сөйлем формасы, типі жағынан ... ... ... өте ... ... ... ... ағылшын тілін жақсы білетін аудармашы үшін ағылшын тілінің қазақ тілінде синтактикалық конструктураларын аудару өте-мөте қиындық келтіре қоймайды.
Бірақ ішкі қосымша функциясы яғни ... ... ... ... ... бар ... ... аудару қиындық келтіреді.
Грамматикалық трансформация - сөздің формасын, сөз табын немесе сөйлем мүшелерін немесе грамматикалық конструкцияларды өзгертіп, ауыстырып қолдану ... Ең көп ... ... ... ... ... ... бөліп аудару, бір немесе бірнеше сөйлемді біріктіріп бір сөйлем арқылы беру ... ... бөлу ... тәсілі - оригинал сөйлемнің синтактикалық структурасын аударма тілінің екі немесе одан да көп баяндауышты структуралармен қайта жасау тәсілі. ... ... ... ... ... тілдің жай сөйлемін аударма тіліндегі күрделі сөйлеммен өзгертуге ... жай ... ... екі ... одан да көп жеке ... ... ... береді:
The annual surveys of the Labour Government were not ... with the workers at any stage, but only with the ... ... жыл ... ... ... ешбір кезеңде жұмысшылар арасында талқыланған емес. Олар тек қана кәсіпкерлер арасында талқыланатын.
Сөйлемдерді ... ... - ... ... құрылысын аудармада екі жай сөйлемді бір күрделі сөйлемге ... ... ... was a long time ago. It seemed like fifty years ... ... ... да 50 жыл өткендей көрінді.
1.2. Аударманың мәселелері
Әрбір тілдің даму ... ... ... ... ... ... басқа тілдің грамматикалық құбылыстарынан өзгеше болады, кейбір жеке жағдайлар бойынша ұқсастықтар да болуы мүмкін (мысалы, сөз таптарына бөлу; ... сөз ... ... ... кез ... ... ... кездеседі).
Осыдан аударманың грамматикалық қиындықтары морфология немесе синтаксис саласында болмасын туындайды. ... ... ... тілдердің грамматикалық құрылымдарының айырмашылығын анықтаудың маңызы өте зор. Бұл айырмашылықтар әр тілдің ішкі ерекшеліктерінің нәтижесінде пайда болады.
Аударма түпнұсқаның грамматикалық құрылымын дәл ... ... ... де, кей ... ... жеке ... ерекшеліктері, мысалы, оның ықшамдылығы, сөз тіркестердің немесе ... ... ... ... да бір сөз ... ... қолданылуы - осындай деректер нақты бір ... ... ... ... ... - осы белгілердің (ерекшеліктердің) қызметіне қарай аударылатын тілде сай ... ... ... ... ... ... мына ... ескеру қажет:
1) әр тілдің өзіндік грамматикалық ерекшеліктері әрдайым шектеулі;
2) мұндай құбылыстарды ... ... бір ... ... жоқ, сондықтан бірнеше аударма мүмкіндіктерінің ішінен ізденуге болады; аударма нұсқасын таңдау түпнұсқадағы сөйлемнің көрші ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Грамматикалық қалыптарды дәл сақтай отырып аударманы жүзеге асыру көбінесе мүмкін емес, өйткені көп жағдайда сәйкестіктер болмайды, көбіне олар сөздердің ... ... және ... ... талаптарына сай келмейді, ал бірқатар жағдайда стильдік ерекшеліктерді сақтау мүмкін емес. Әсіресе түпнұсқа және аударма мәтіндегі грамматикалық ... ... ... ... ... орын ... сай ... олардың саны, сөздіктерде берілген мағыналары дәлме-дәл болуы - өте сирек кездесетін құбылыс.
Түпнұсқа мен аударма нұсқаның тілінде ... ... ... ... мүмкін.
1. Бастапқы тілде (түпнұсқада) аударма тілінде сәйкестігі жоқ элемент кездеседі (бірқатар роман, ... ... ... категориясының болуы, анықталған (белгілі) анықталмаған (белгісіз) артикльдердің арасындағы айырмашылық; жоғарыда аталған ... шақ ... ... ... ... және басқа тілдерде мұндай формалардың болмауы, т.т.).
Мысалы, белгілі америка жазушысы Драйзер Т-нің шығармасы ... ... An ... Tragedy деп ... (бұл ... белгісіз артикльдің мағынасы - осы сияқты көп кездесетін трагедиялардың бірі, қалыпты жағдай; белгілі француз жазушы Ги де Мопассанның ... Une vіe ... ... ... Бір ... хиқаясы болуы керек еді).
2. Аударма тілінде бастапқы тілге сай келмейтін формалар бар, бірақ солай бола тұрса да олар үнемі ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі етістіктің түр формасы, есімшенің өткен шақтағы актив формасы және осы шақтағы пассив формасы - бұл ... бәрі ... ... ... ... ... тілінің грамматикалық жүйелерін салыстыратын болсақ, бірнеше айырмашылықтарды анықтауға болады, мысалы:
Қазақ тілінде грамматикалық родтың элементтері тек қана жанды зат есімдерге тән, ал ... ... ... ... зат ... де ... ... тілінде сан есімдердің ішінде ерекше топ бар, бұл - топтау сан есім.
Топтау сан есімдердің дәл ... ... ... жоқ болса да, аудару барысында бұл грамматикалық ... ... және сан есім ... ... беріледі.
- қазақ тілінде шақ категориясы өте көлемді болса (нақ осы шақ, ауыспалы осы шақ, жедел өткен шақ, бұрынғы өткен шақ, ... ... шақ, ... ... шақ, ... ... шақ, мақсатты келер шақ, ауыспалы келер шақ), ағылшын тілде шақ ... үшке ... шақ, осы шақ, ... шақ) ...
Сәйкестіктің 3 типі бөгде тілдің бейнелі бірліктері калькилендіру жолымен жасалады.
Бұл типтегі сәйкестікті қолдану тек қана мынадай жағдайда және оның ... ... ... берілетін ауыспалы мағынаны түсінуге мүмкіндік берген жағдайда қолданылады, мысалы, қазақша ... ... ... алдына қою бір істі кері, дұрыс жасамау дегенді білдіреді.
Егер оригиналда фразеологиялық қолданылса, яғни тура мағына мен ауыспалы мағынаның ... ... ... ... ... онда ... колкирование фразеологиялық бірліктердің мағыналарын бұзады.
Мұндай жағдайларда жиі фразеологиялық сәйкестіктерді қолданудан бас тартуға тура ... және ... ... негізгі, яғни ауыспалы мағыналарын зерттеу арқылы беруге болады, ... to dine with Duke ... ... ... ... ассыз қалу.
Қазіргі таңдағы аударма теориясына жан-жақты ерекшелік тән, ... ... көп ... ... оның ... ... жеке бір ... нысаны болуы мүмкін. Соның ішінде негізгі орынды аударманы ... ... ... ... лингвистикалық аударматану алады. Дегенмен лингвистика көптеген ... ... ... ... ... ... пайда болғанынан бастап ұзақ даму жолынан өтті.
Аударманы коммуникативті тұрғыдан ... - ... ... ... ... қағидасы. Осыған байланысты, егер түп нұсқаға коммуникативті әсердің арқасында қол жеткізілсе, онда ол өте сәтті аударма болады және оған түп ... ... тең ... ... ... мәтін тудыратын тілдік делдал түрі деп анықтама беріледі.
Коммуникативті тең келетін мәтіндер сол ... ... болу ... ... ... де, коммуникация процесінде бүтін бір мәтінге біріктіріледі. Кез келген мәтіннің үш өлшемі: қызметі, мазмұны және құрылымы ... ... ... теңдігі қабылдаушының аударманы түп нұсқаның қызметіне, мазмұнына және құрылымына қарай біріктіруінен көрінеді.
Адекваттық және баламалық ұғымдарын ... ... үшін ... ... ... ... ... дәл болу керек дегенмен келіспеу мүмкін емес, ал оның анықтамасы төмендегідей: .
Сөзбе-сөз аударма дәлме дәл аударма бола алмайды, көп ... ол ... ... ... нормасын бұрмалауға әкеліп соғады.
Дәлме дәл аударма - адекватты (толық қанды) аудармаға грамматикалық, лексика-фразеологиялық және стилистикалық ауыстырулар ... қол ... алу. Осы ... тиімді пайдалану - аудармашының кәсіби біліктілігі ... ... ... кез ... ... ... қанды аудару үш компоненті құрайды:
* Дәлме-дәл және толық (түп нұсқаның мазмұны) берілуі;
* Түп нұсқаның тілдік формасының ... ... ... ... ... ... лингвистердің анықтамаларын қарастыра келе Комиссаров В.Н. еңбегінде мынадай ... ... ... ... ... ... бір ... қамтиды, бірақ, эквивалентті аударма толыққанды аударма бола алмайды. Сонымен, ... ... - ... ... бірінде орындалған аударма болса, толыққанды аударма - бұл прагматикалық жағынан ... ... ... ... ... ... түп нұсқаның коммуникативтік мәнін сақтаған дәлме дәлдік. ... ... ... ... ... ... байланысты.
Аударма технoлогиясы қазіргі заманда барынша ақпараттық және тілдік даму құбылысымен байланысып отырған күрделі тәсілдер жинағы. ... ... ... күрделі де қиын екенін тек қана осы ... ... ... ғана ... ... ... қызметінің кеңеюіне, қажеттілігіне қарай төмендегідей маңызды міндеттер анықталды:
1. Ұлттық ... ... ... төлтума тұрпатын сырт елдерге таныту;
2. Сыртқы мәдениеттердің құндылықтарын жеткізу арқылы жасаң мәдениеттерді жаңғыртып, жаңартып, тың даму үрдісін жасау.
3. Елдердің ... ... ... жаңа ... мен ... бейнелеуге бейім сөздерін іздестіруге, саралауға бейімді етіп, тілді жаңартып, жасандыру.
4. Ана тіліндегі төл ... жаңа ... ... ... болу.
5. Сөйлем құрылымында еш өзгеріс болмаса да, грамматика-лингвистикалық стиліне толықтырулар жасап, өзгеріс ... ... ... ... талдау, яғни аударма мәтінінің формасы мен мазмұнын түпнұсқаның формасы мен мазмұнымен салыстыра отырып талдау аударма лингвистикасында зерттеудің маңызды ... ... Бұл ... ... ... және ... жататын объективті деректер.
Аударма үрдісі түрлі тілдердегі екі мәтіннің (түпнұсқа мәтіні мен аударма ... ... ... ара қатынасты белгілейді. Мұндай мәтіндерді салыстыра отырып, аударманың ішкі механизмін ашуға, эквивалентті бірліктерді ... сол ... ... ... ... ... соған эквивалентті бірлігімен алмастыру кезінде болатын форма мен мазмұн өзгерістерін табуға болады. ... бір ... екі ... ... ... ... да ...
Аударма нұсқаларын салыстырмалы талдау тілдердің әрқайсысының ерекшелігіне байланысты аударманың типтік қиыншылықтарының қалай еңсерілетінін, сол сияқты түпнұсқаның қандай элементтерінің аудармада ... ... ... ... ... ... ... үрдіс сипатын беретін аудармашылық фактілерді сипаттау шығады.
Аудармаларды салыстыра талдау ... ... ... ... ... хронологиялық кезеңде жасалған аудармалар жиынтығының аударма теориясы мен практикасы дамуының ... ... ... шешу ... ретінде қаралу мүмкіндігіне негізделенеді.
Аудармаларды салыстыра талдау әдісін қолдану аударма үрдісі ... оның ... ... ... де ... ... алушының сөйлеу актісінің нәтижесі болып табылатын кез келген сөз бөлігі кез келген аудармада субъективті болып ... ... ... ... ... дәрежеде білім алушының біліктілігі мен жеке басының қабілетіне байланысты. Алайда, аударманың субъективтілігі түпнұсқа мәтінінің мазмұнын ... ... ... ... шектеледі, ал мұндай жеткізу мүмкіндігі объективті түрде және үйренушіге қатысы жоқ екі тіл жүйесі қызметінің ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... ... бірліктер
Эквивалентсіз грамматикалық бірліктер бөлек ... ... ... және сөз табы ... ... ... ... конструкциялар) бола алады. Ұқсастықтар сияқты, эквивалентсіз бірліктер жұптың анализ жасалатын тек қана біреуінде анықталады. Шет тілдік бірліктер, ... ... ... қарай, басқа тілдік бірліктерде жиі ұқсастықтар болуы мүмкін.
Эквивалентсіз бірліктердің болуы, олардың мағыналары ... ... ... бар, ... олар ... қарағанда сәйкестіктері аз деп санауға болмайды. Біз өзіміз байқағандай, сәйкестіктер мағынасына қарай аударылатын бірліктер тек қана бөлек сәйкеседі және ... ... ... ... жиі ... бар болуынын өзінде қолданылады. Эквивалентсіз аударма кезінде, аудармашы бір тәсілмен окказионалдық сәйкестік тудырады. Аударма өзегінде эквивалентсіз лексика ... ... ... ... аударушы тілде: tribalism - трацбализм, know - how - ноу-хау, ... ... ... ... ... ... ... келесі бөлімде көрсетіледі. Көп жағдайда окказионалдық сәйкестіктер аударушы тілінде үнемденіп кетуі мүмкін және жиі қолданылуы мүмкін.
Эквивалиентсіз ... бар ... ... ... ... ... бар ... қарағанда аударымда жеткізілдірмеуіне немесе олардың нақты аударылмауына білдірмейді.
Сәйкестіктер аударымдағы бірліктің мағынасымен тек жарым-жарты ұқсастықтары болады, аударым ... ... ... қолданылады.
Аналогиялық түрде эквивалиентсіз бірліктерді аудару кезінде ... ... ... ... ... ... аудару саласында келесі окказионалды сәйкестіктердің типтері қолданылады.
Эквивалиентсіз сөздерді аудару үшін сипаттау қолданылады, жазылған ... ... ... ... мағынасын ашады; landslide - дауыстың басымдығымен ... ... ... ... шегінде саясатты жүргізу, coroner - қинап немесе басқада жағдайда қайтыс болғанда анықтауды жүргізетін, тергеуші. ... ... ... ... ... ... ... осы сөзді сипаттаумен іргелес жүреді. Бұл транскриптеу және калькилендіруге тән қасиетті біріктіру оказионалды сәйкестіктерді түсінуді қамтамасыз етеді.
Аударымның ... ... ... мағынасын, аудармашы келесі жолы да транскрипцияны немесе калькиді түсіндірмесіз қолдана алады. Эквивалиентсіз сөздің мағынасы нақты ... ... ... ... ... ... ... бастап фразадан жоғары бірліктерге дейін, бастапқы мәтіннің стандартты түрде тәуелсіз кез-келген грамматикалық құрылымы аударма мәтінінің объектісі болған ... ... ... үшін ... ... салыстырғанда бұл мәселелер онша көп қиындық тудырмайды. Бірақ, ... ... ... ... бір ... ... талап етеді. Мәселен, ағылшын тілінде көп қолданылатын есімшені қазақ ... ... ... ... ... қайта құрылуын талап етеді:
The work having been done, everybody felt a relief.
Жұмыс біткен кезде, әрқайсысы өздерін иықтарынан ауыр жүк ... ... ... ... ... ... иықтарынан ауыр жүк түскендей сезінді.
Барлық грамматикалық шақтар, тіпті өзге контекстерде тура ... ... да ... ... ... ... ... тіліне мәтінді аудару барысында етістік шақтары қызметінің ... орын ... ... ... ... әзірлеу мәзірін жазу салтында императив формасы қолданылса, қазақ тілінде ауыспалы келер шақ түрінде беріледі:
Bake the buns till light ... нан ... түс ... болғанша пісіріледі.
Бұл қайта құру түрі аударма тілінде бастапқыдай грамматикалық формасы жоқ болған не өзге қызмет ... ... ... ... ... жатады.
Осы мысалда till light golden қазақ тілінде лексикалық ... ... ... ... ... орам ... ... Мұндай тәсіл тарату, қосу, біріктіру, кеңейту сияқты тәсілдерінің қатарына жатады.
Функционалдық ауыстыру және қосу ... кең ... ... қатарына грамматикалық трансформация, антонимдік аударма, нөлдік аударма және тағы ... ... ... ... тәсілдері аударма нысанасы бастапқы мәтіннің белгіленген стилистикалық бірліктері болғанда қолданылады. Білуімізше, кейбір стилистикалық бірліктер мүлде аударылмаса, кейбірі күрделі ... ... ... Тек бастапқы мәтіннің белгіленген стилистикалық бірліктерінің мардымсыз ... ғана ... ... ... ... сәйкестікке ие болады.
Кең тараған стилистикалық формалар аудармасы қатарына бастапқы және аударма ... ... - ... ... ... ... не өзгеше екендігіне байланысты метафоралар жатады. Ағылшын мәтінінде метафора өзгергіш қалыпта болып, бейнемен бірге мағынаның ирониялық кейпіне де ие ... Және ... бір ғана ... ... ... ... тәсілдердің қолдануын қамтуы мүмкін.
There was not an organ in his body that had not been drugged and ... dusted and dredged, fingered and ... removed, ... and replaced.
Бұл сөйлемде метафора градация (бірізділік), аллитерация (әдеби көркемдеу), гиперболамен (көркем бейнені әсерелеу) ... ... ... ... ... - ... бейнесін тудырады. Бастапқы мәтіннің сөздік құрамын сақтау стилистикалық ықпалмен келіспей қалатындықтан, бұл мәтін аудармада эмоционалдық, ... және ... ... ... үшін қайта құруды талап етеді. Бастапқы бейне негізін құрайтын мұндай ассоциациялардың белгілі бір бөлігін сақтап қалудағы ... жол - ... ... негізгі үйлесімділігін қайта құру. Дегенмен, мұндағы сөйлемдермен бірге тәсілдер де өзгеруі мүмкін. Мысалы, қазақ тіліне тән емес ... ... ... ... ... қайталау тәсілі арқылы аударылуы мүмкін. Нәтижесінде негізгі мәтін былай аударылады: Оның ... ағза ... ... ... ... ... сипалып соғып көрілді, ағытылып, жөнделіп, орнына келтірілді. ... ... ... ... құру тәсілдерінің қатарына сөздік құрамның ауыстырылуы, бейнені ауыстыру, тропты ауыстыру, ... ... ... ... сөз ... ... не түсіндірмесіз).
Әртүрлі қайта құру тәсілдерінің ішінен бастапқы мәтінге сәйкес тәсілді аударма бірлігіне сәйкестендіріп таңдау аудармашының құзырында ... ... ... сөйлем мүшелеріне талдау және аударма бірліктерін анықтау ... ... ... ... ... екі түрі ... контекстке стандартты түрде тәуелді бірліктер және стандартты түрде тәуелсіз бірліктер. ... ... ... ... ... екі ... типологиялық ерекшеліктерін ескеретін лексико - ... ... ... ... іске асады. Бұл бірліктер әрбір жәй мәтінді құрайды және аударма негізін анықтайды. Осылайша, осы үлгідегі бірліктер бастапқы мәтінді ... ... ... ... ... ... және тіларалық сәйкестіктерге апарады.
Стандартты түрде тәуелсіз бірліктер ерекше аударма технологиясын талап етеді, бірліктердің құрылымы мен атқаратын қызметтері екі ... ... ... және ... - ... ... бастапқы мәтін авторының, аударма мәтінін қабылдаушы мен аудармашының жеке тәжірибелеріне де байланысты өзгеше болады. Осындай бірліктерді аударуда арнайы ... ... ... ... ... орай ... мәдени және психологиялық факторлардың үндесуін қадағалап отыру керек.
Тілдік фактор ... ... ... ... бір ... ... ... қолдануымен анықталады: транслитерация, калькалау, модификация, алмастыру, аудармашы түсіндірмесі және т.б.
Мәдени ... ... ... ... ... ... ... мәтін негізіндегі әлеуметтік - мәдени дәстүрге сәйкес ... ... ... ... ... ... бірізділігінің көлемін жеке тәжірибе және бастапқы мәтін авторының немесе аударма мәтінін қабылдаушының тәжірибесі туралы болжамдар негізінде анықтайды.
Тілдік көзқарас бойынша, ... ... ... ... ... ... ... бірліктерін аудару үшін аудармашы негізгі үш тәсілді: лексикалық, грамматикалық және стилистикалық ... ... ... ... ... бастапқы мәтінде сөз деңгейінде стандартқа сәйкес емес тілдік бірлік болған жағдайда қолданылады. Мәселен: бастапқы тілдің мәдениетіне сай ... де, ... ... жоқ ... есімдер; белгілі бір кәсіби саладағы термин; түпкі мәдениетке сәйкес, бірақ аударма мәдениетінде құрылымдық - ... ... ... өзгеше және аударма тілінде мүлдем жоқ заттар, ... мен ... ... сөздер. Мұндай сөздер аударма үрдісінде басты орын алады, өйткені салыстырмалы ... ... ... бұл ... ... ... сай ... мәтініне әртүрлі бағыттылықты береді. Мысалы, қазақ тіліндегі Айсәуле немесе Гүлім ... ... ... ... ... ... Aisaule, Gulim деп аударылып, мәтін ішіндегі есім рөлін атқарады. Бірақ, сөзсіз мәтіннен тыс ассоциацияны ... ... - ... ... және ... - гүл. ... тіліндегі Bloody Mary бастапқы мәдениетке сай бір уақытта коктейль және ағылшын ханшайымының тарихи ... ... ... бола ... екі ... да бір атау ... ие ... Қазақ тілінде бұл атаудың екі түрлі формасы берілген: Қанды Мэри (коктейль) және Қанды Мария (ханшайым). Көптеген контекстерде бастапқы бірлікті біріктіру ... ... ... ... ... авторы оны күрделірек мәтіндік дүние - стандартты түрде тәуелсіз бірліктер жүйесіне толы бейнелеуде қолданса, ... қиын ... ... ... ... ... ... апарып соқтырады.
ІІ. АУДАРМАДАҒЫ ГРАММАТИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК
2.1. Грамматикалық сәйкестік ұғымы
Аударманың оригиналға мағыналық және ... ... ... ... ... ... процесі кезінде эквивалент болып тек қана біріктірілген текстер ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бастапқы тілдің бірлігін аудару үшін жиі қолданылатын аударма тілінің бірлігі аудармалық сәйкестік деп аталады.
Аудармалық сәйкестікті екі тілдің ... ... орын ... ... ... қатысатын бірліктерді салыстыру арқылы емес, аудармада бірігетін коммуникативті жағынатын тең дәрежедегі сөйлемдерді жалғастыру арқылы анализі кезінде іске ... ... ... ... үшін тіл жүйесінің кез-келген деңгейіндегі анықтауға (табуға) болады: дыбыстан бастап сөйлемге дейін.
Дыбыс деңгейіндегі сәйкестіктер: lady-леди,speaker-спикер, ... ... ... сәйкестік: Table-s-стол-дар; back-bencher артқы-орын-дық; strict-ness; қаталдық т.б.
Сөз деңгейіндегі сәйкестік:he came home- ол үйге ... looked at her - Мен оған ... my brother lives in Astana - ... ағам ... тұрады.
Мұндай түрдегі сөз сайын аударма күрделі структуралы сөйлемдерді аударғанда да ... The ... ... brought into being the ... - ... ... ... туғызды, proletaant and with it the fight for civil and political - ... және ... ... ... ... ... unions and the right to voice - ... кәсіподақтар дауыс беруге құқығы бар.
Әр сөз сайын ... ... ... ... ... (шексіз) сәйкестік ұйғарылмайды, себебі қазақ немесе ағылшын тілдерінде әдетте, ағылшын артикильдерінде және кейбір көмекші ... тура ... жоқ. ... сөз сайын сәйкестік оригиналдарының кейбір сөздері үшін табылады, ал қалған ... ... ... деңгейде бекітіледі.
Сөз деңгейіндегі сәйкестер: to take part - ... to spill the beans- ... ... ... to come to the wrong Shop - қате ... ... Бұл ... оригиналдағы және аудармадағы сөз тіркестері негізінде эквивалентті ... ... ... ... ... сәйкес келетін сөздер жоқ.
Сөйлем деңгейіндегі сәйкестіктер: кеер оff the grass! - ... ... there's a good ... ... Will you leave a massage? - Оған не беру ...
Оригинал мен аудармадағы эквивалентті сөйлемдердегі бір-біріне сәйкес келетін сөз бен сөз тіркестері жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... келетін мағыналар үшін қолданылады, оларға толықтай сәйкес келетін болуы ... ... ... ... ... тіл ... ... оның бастапқы тіл бірлігінің белгілі бір деңгейде сәйкес келуіне ... ... ... ... ... ... ғалым Рецкер Я.И-дің аудармадағы мәтінді меңгеру (түпнұсқа мәтін және аударма мәтінін) нәтижесінде жасалған заңды ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Бұл теория кейбір логикалық-семантикалық реттегі әдістердің аударма үрдісінде қайталанатындығын ескереді. Демек, жеке ... мен сөз ... ... ... оның ... тілдегі тұрақты баламасын табу керек.
Тұрақты баламалар барлық тілдерде болады, мысалы, жалқы есімдерді, терминдерді, сан есімдерді аударуға ... ... Ал ... ... ... мен сөз тіркестерін аудару үшін, тек қана нұсқаулық контекстік сәйкестіктерді табуға болады, яғни сөзді немесе сөз тіркесін тек белгілі ... ғана ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады. Сонымен қатар кейбір сөздер немесе сөз тіркестер ... ... ... ... ... және ... ... трансформация арқылы байланысқан әдіске жүгінуге тура келеді.
Сонымен, Рецкер Я.И-дің ойынша, түпнұсқа және аударма мәтіні бірліктерінің ... ... үш ... ... ... ... ... арқасында қалыптасқан, сонымен қатар тілдік қатынас дәстүрінде сақталған баламалар.
2. Нұсқаулық және контекстік сәйкестіктер.
3. Аудармашылық ... ... ... ... теориясы аудармашы жұмысының негізгі әдістерін түсіндіреді.
Рецкер Я.И баламалар мағынасының және сөз тіркесінің ... ... ... ол ... ... және бастапқы тіл бірліктеріне сәйкестіктер іздеу барысында аудармашының ... ... ... ... ... трансформацияларына сілтеме береді. Яғни Рецкер Я.И теориясының құндылығы да осында.
Бірақ Рецкер теориясы барлық аудармашылық ... ... ... оның ... ... туралы ғылымның бөлімдерін - түпнұсқа мәтіні мен аударма мәтінінің бірліктерін зерттеумен ғана ... ... ... ... аударманың жалпы теориясының құрамдас бөлігі ретінде кіреді. Ол тілдерді салыстырмалы түрде зерттеу үшін өте ... ... ... ... және көптік сәйкестіктер
Сәйкестіктің бірінші белгісі бойынша ол екіге: ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Екінші белгісі бойынша: лексикалық, фразеологиялық және грамматикалық болып бөлінеді. Бірлік сәйкестік дегеніміз бастапқы ... ... ... ... ... бұл ... контекстен тәуелсіз берілген бірліктерін аударудың тұрақты тәсілі. Ол бірлік сәйкестігі оның мағынасын толық беретін аударылатын ... ... ... ... ... ... (тұрақты) сәйкестіктер, негізінен терминдерде, жалқы есімдерде, географиялық атауларда, сонымен бірге кейбір сөздер мен сөз тіркестерінде кездеседі: oxygen-кислород, capitalism-капитализм, House of Commons - ... ... ... - Рузвельт, doctrinarianism - доктринерство.
Көптік сәйкестіктер дегеніміз-контекстің шартына байланысты анықталатын бастапқы тілдің берілген бірліктерін аударудың жүйелі тәсілі. Бұл ... ... ... ... ... бірліктің тек қана соған мағынасы жағынан ұқсас мағынасын береді.
Мысалы: attitude-қарым-қатынас, позиция, саясат; actual - тұпнұсқа, ағымдағы, ... ... ... ... бір мағыналы сөздер де, көп мағыналы сөздердің әртүрлі мағыналары бар сөздер де болуы мүмкін, мысалы: trade-union - профсоюз, трэйд ... Labour party - ... ... ... ... ... адалдық, chamber - 1. бөлме, апортаменттер; 2. зал, ... ... 3. ... бейне бақылау, кабинет т.б. Кейде варианттық сәйкестіктер аударма тілінің синонимдерінен жасалады, мысалы, importance-маңыздылық; slander-жала, жала ... ... және ... деп бөлу ... ... және ... ... қолданылады.
Оригиналдың грамматикалық бірліктеріне сәйкестік басқаша жағдайда болады.
Грамматикалық бірліктер жинақталған хабарлардан тұрады және грамматикалық сәйкестік ... ... ... ... ... ... болады және анықталады.
Аудармада грамматикалық форманы таңдау оригиналдың грамматикалық бірліктерінен анықталмайды. Ол беретін хабарды айтуда толықтай жеткізуді ұйымдастырады. ... ... ... ... ... үшін бірлік (тұрақты) сәйкестіктер (табылмайды), яғни тұрақты немесе ең болмағанда кейбір жағдайда аудармада кездеспейді. Бастапқы тілдің грамматикалық ... ... ... ... де ... варианттық сәйкестіктерден ерекшеленеді.
Лингвистикалық контекст дегеніміз - ... ... осы ... ... бірліктері қолданылатын тілдік орта сөздің контексі деп қолданылған сөздердің айналасындағы сөздердің ... ... мен ... ... ... тар ... ... және кең контекст (макроконтекст) деп бөлінеді.
Тар контекст дегеніміз - сөз тіркестері мен сөйлемдердің контексі, яғни ... ... осы ... ... тілдік бірліктер.
Кең мағынадағы контекст деп осы бірліктердің сөйлем шеңберінен шығып кететін тілдік айнала, бұл - ... ... ... ... сөйлемдердегі тілдік бірліктердің сәйкестігі. Кең көлемдегі контекстің ... ... ... ... себебі бұл сөйлем топтарының контексі, абзацтық, бөлімнің тіпті бүкіл шығарманың, ... ... ... романның болуы мүмкін.
Тар шеңбердегі контекст өз кезегінде синтактикалық және лексикалық контекстер болып ... ... ... ... сөз, сөз ... ... ... сөйлем қолданылатын синтактикалық конструкция.
Лексикалық контекст дегеніміз - айналасында осы бірліктер қолданылатын лексикалық бірліктердің сөздердің және ... сөз ... ... ... ... ... - ойға ... жағдайы, уақыты, орны ескерілетін контекст.
Аудармалы сәйкестіктерді ... ... ... аударылатын бірліктері қолданылатын контексті есепке алуды талап етеді.
Сәйкестіктер дегеніміз - бастапқы ... ... ... ... ... ... ... сондықтан ең алдымен оригиналда бұл бірліктің қандай мағынада тұрғанын біліп алу керек. Тілдік бірліктердің көпшілігі көп ... ... олар ... ... өздерінің көп мағынасынан өзіне тиісті мағынасында қолданылады. Басқа жағдайларда ... ... ... ... үшін кең ... ... көңіл аударуға тура келеді.
Тұпнұсқаның грамматикалық формасын өңдеу, реттеу ... ... ... ... ... - тұпнұсқаның аударма тілге сай келмейтін грамматикалық ... ... Бұл ... ... ... бірі сол, түпнұсқадағы грамматикалық формалардың өзгешелігі белгілі бір ... ... ... ... ... ... мысалы, грамматикалық формалардың ықшамдылығы, сөйлем құрылымындағы, синтаксистік күрделі бірлікті құрастырушы сыңарлар арасындағы жарыспалылық, ... бір сөз ... ... жиі ... т.б. сипаттар жатады. Осы сияқты грамматико-стилистикалық бірліктерді аудару не болмаса аударма тілде бар ... ... ... ... жеткізу аударманың міндеті болып табылады.
Бір тілден екінші тілге ... ... ... ... ... әр ... ... тән ерекшелігі бар грамматикалық құбылыстарға аудару керек. Дегенмен ортақ грамматикалық сипаттары бар тілдердің ... ... ... ... ... аударма тілге қалай жеткізудің типтік жолын, мүмкіндігін ... ... ... бұндайда әр тілдегі ерекшеліктердің көрінісін есепке алып ... ... ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Герундий мен герундиялық айналымдардың ауларылу жолдары
Герундий инфинитив және есімше сияқты ағылшын тілінің ... бір ... ... ... ... ... ол ... формасына ұқсайды, бірақ есімшенің өткен шақта қолданылатын түрі герундийге ұқсамайды, яғни Patriciple ІІ формасы.
Gerund Active ... doing being ... having done having been ... ... ... ... ... формасы бойынша - ing жалғауы бар басқа етістіктермен немесе грамматикалық формалармен шатастырмау үшін оның ерекшеліктерін жақсы білу ... -- ing ... бар ... ... деп аталады, егер:
* Сөйлемде бастауыштың қызметін атқарса - бұл ... ол ... ... зат есім ... ... ... және ... түрдің - s жалғауынсыз қолданылады. Мысалы: smoking is harmful - ... шегу ... ... ... қатысты болып тұрған предлогтан кейін тұрса. Мысалы: on completing the experiment, we decided to consult the supervisor - ... ... соң, біз ... ақылдасуды ұйғардық. The result depended on the problem being solved on time - нәтижелер мәселенің уақытында шешілуіне ... ... ... тұрса. Мысалы: they regretted having told about him - олар оған бұл ... ... үшін ... ... ... немесе аяқталған іс әрекетті білдіретін етістіктерден кейін ғана тұра ... start, begin, ... do on, finish, stop. ... тән ... бар және ... ... ... қолданылатын етістіктер тізімін жаттап алу қажет, өйткені сол етістіктердің орыс немесе ... ... ... ... ... ... жоқ, ... аудармашы шатасып кетуі мүмкін:
account for -- түсіндіру, differ in -- ерекшелену, be interested - ... ... keep from - ... ету, result from - ... ... succeed in - қол жеткізу.
* Тәуелдік жалғауында тұрған етістіктен кейін немесе ілік септігінде тұрған зат есімнен кейін ... ... do you mind my opening the window? - ... ... ашып ... қарсы емессіз бе?; his coming late was not a surprise to anyone - оның тым кеш келгені ешкімді таң ... my friend's becoming the prize winner pf the contest a good news for all of us -- ... ... ... ... атануы баршамызға тамаша жаңалық болған - ды.
* Келесі сөз тіркестерден кейін қолданылады:
cannot help - бір ... ... ... I cannot help thinking about it- Мен бұл ... ойламай тұра алмаймын.
it is worth(it is worth while)- бір нәрсені жасау қажет, It is worth while reading this book - Бұл ... оқып шығу ... is no use -- ... жоқ, ... жоқ, ... босқа, It is no use waiting for him - оны күтудің пайдасы жоқ.
Жоғарыда ... ... ... ... ... аудару барысында герундий зат есім, көсемше, құрмалас сөйлемнің құрамдас бөлігі бола алады.
Қазақ тіліне аударған кезде герундийдің ... ... ... атқаратынына назар аударыңыз:
* Бастауыш - Implementing market reforms in a lengthy process - ... ... ... асуы - бұл ұзақ мерзімді процесс. Ескерту: ... ... ... -- ... market reforms it is ... to keep in mind social needs of the population -- Нарықтық реформаларды жүзеге асыра отырып, халықтың ... ... ... ... Тура ... - Would you mind showing us the whole ... ... ... ... ... Would you mind their showing us the whole ... Сіз олардың бізге процестің барлығын көрсетуге қарсы емессіз бе?
Тура толықтауыш қызметінде герундий келесі етістіктерден кейін қолданылады: avoid ( қашқақтау), engoy ( ... excuse ... intend ( ... like ( ... ... prefer ( ... revent ... ету), regret (өкіну), try ( талпыну), withstand ( қарсы ... ... бар ... -- We have ... in ... ... level over the whole period- Біз барлық берілген уақыт бойынша өнім ... ... ... ... ... - In ... a ... rate it is necessary to take into account a monthly inflation rate- Қайта қаржыландыру талаптарын бекіткен ... ... ... ... назардан тыс қалдырмау қажет.
* Анықтауыш -- There is little ... of ... ... being provided this year- Биылғы жылы қаржылай ... ... ... ... жоқ.
Герундиялық айналым екі формада болып зат есім ретінде және құрмалас сөйлемнің құрамдас бөлігі болып аударылады:
* Тәуелдік есімшедегі зат есім ... ... ... ... (His) ... a paper at the conference was not announced until ... ... ... конференцияда баяндама қорғайтыны кеше ғана хабарландырылды. The outcome depends on all of factors being used ... ... ... ... ... қолданылуына байланысты болады.
* Ағылшын сөйлемнің бастауышы (герундийдің субьектісі емес) + герундий. Мысалы: All the former Soviet republics are alike in having their poorly ... ... ... совет республикалары өздерінің нашар дамыған инфрақұрылымдарымен ұқсас болып келген.
3.2. Артикльдердің қолданылуы
Ағылшын тілінде екі ... бар:
a) the ... article ... ... - а/аn;
ə) the Definite article ... артиклі) - the.
1. Белгісіздік артиклі тек саналатын зат есімдердің алдында кездеседі. ... ... жəне . Егер сөз ... дыбыстан басталса қолданылады: a book, a table, а реn.Егер сөз ... ... ... қолданылады: an apple, an egg, an ice-cream, an old man. Белгісіздік ... жəне one (бір) сан ... ... ... ол зат ... тек ... түрімен қолданылады. Мысалы: I am a teacher (жекеше). - Мен оқытушымын. Ал көпше түрде белгісіздік артиклі ... We are teachers ... - Біз ... ... ... деректі заттық ұғымды білдіреді. Мысалы: This is a book. - Бұл кітап ... ... ... ... Give me а реn. - ... берші (қарындаш немесе дəптер емес).
2. Белгілілік артиклі: . Егер сөз дауыссыз дыбыстан басталса [zэ] ... ... the book ... the table ... ... дыбыстан басталса [zi] болып оқылады: the old man [zi 'ould man], the office [zi ofis] жəне ... ... ... екпінсіз болып, келесі сөзбен жалғасып оқылады. Мысалы: Open the book ['oupn zə buk], Белгілілік артиклі: сілтеу есімдігінен пайда болған (this- ... ... Ол зат есім ... айтылған заттың, атаудын басқалардан гөрі айтушыға да, тындаушыға да белгілі екенін көрсетеді. Мысалы: I have a new book. - ... жаңа ... бар. The book is on the desk. - ... ... ... (сол, айтылған кітап).
3. Зат есімдердің алдында артикльдердің ... ... ... де ...
4. Сын есім ... ... анықтауыш əдетте өзі анықтайтын зат есімнің алдынан келеді де, ал зат есімге қатысты артикль анықтауыштың ... ... I have a nice flat. - ... ... ... бар.
5. Егер ... ... немесе сан есім арқылы берілсе, онда ол да зат есімнің алдында қолданылады. Мұндай жағдайда зат ... ... ... ... Take this map. - Мына ... ал. I see five apples - Мен бес алма көріп тұрмын.
The indefinite article: a (an)
1. ... article ... ... - a, an Бұл ... one (бір, ... сан есімінен шыққан.
Қолданылуы: зат есімнің жекеше түрінде: Take a pen, not two pens.Көп заттың ішінде біреуі аталса: I am a student. А - ... ... ... ... a table a ... teachera big apple Take a map. - Бір ... алыңыз. Аn - ... ... ... ... an applean orangean hour an yellow pencilI am reading an ... book. - Мен ... кітап оқып отырмын.
3.3. Ырықсыз етістіктің аударылуы
The Passive Voice ырықсыз етістігі ... ... иесі ... ... я ол ... айтқысы келмеген жағдайда колданылады.
Яғни, іс-әрекет, істеушінін ... тыс ... ... ... түрі ... ... деп аталады. Passive Voice көмекші етістік to be + Participle II (өткен шак ... ... ... + finite form of to be + Past ... ... тіл ... ... грамматикасы бойынша етістің екі түрі бар екендігі ... ... ... ... етіс ... орын ...
Ырықсыз етіс басқа етіс түрлеріне мағынасы жағынан қарама-қайшы болып келеді. Бұл тұжырым ... ... ... ... ... ... іс иегері - субъект бар болса, ырықсыз етісте субъектінің жоқтығымен ... ... ... ... ... ... алады.
Ағылшын тілі етістік формаларына бай.
Етістердің ішінен ырықсыз етіс туралы сөз етсек, ағылшын тілінде ырықсыз етіс сабақты етістіктен жасалып, ... ... зат пен ... ... ... ... ... де, логикалық субъект ретінде грамматикалық толықтауышы, ал логикалық объект - ... ... ...
Passive Voice
Present
Past
Future
Indefinite
Am/are/is given
Was/were given
Shall/will be given
Continuous
Am / are / is being ... being ... / have been ... been ... have been ... Continuous
-
-
-
John is helped by Mary. - Джонға Мэри көмектесіп жатыр.
John was helped by Mary. - Джонға Мэри ... will be helped by Mary. - ... Мэри ... етіп ... is being helped by Mary. - Джонға (қазір)Мэри ... ... was being helped by Mary. - ... ... has been helped by Mary. - ... Мэри ... ... болатын.
John had been helped by Mary before Mother came. - ... ... ... ... will have been helped by Mary. - ... көмектеседі.
Ағылшын тілінің ырықсыз етіс құрамында қимыл-әрекет жасаушы мүлдем болмайды.
3.4. Ағылшын тіліндегі модаль етістіктері, модальді конструкциялар мен демеулік шылаулар
Модаль ... ... ... грамматикалық категориясы жоқ (түр және ырыс), олардың баяндауыштың көрсеткіші бола алатын тек шақ және рай формалары бола алады. Осыған және оның ... емес ... ... ... формаларының жоқ болуына байланысты модаль етістіктері ағылшын тіліндегі етістіктер жүйесінің шегінде тұрған ... ... ... қызметтік функцияларын атқарады. Олар негізгі етістікпен берілген іс-әрекеттің мүмкіндігін, қабілетін, ықтималдығын білдіреді. Олар іс-әрекетті емес, ал тек ... ... ... олар ... ... мүшесі бола алмайды. Модальды етістіктер әрқашан тек тұйық етістігімен (инфинитив) үйлесіп, сөйлемде күрделі модальді баяндауыш бола ... ... құра ... ... басқа етістіктеріне тән барлық формалары жоқ болғандықтан тапшы немесе жеткіліксіз етістіктер (Defective Verbs) болып табылады. Оның ашық ... осы ... ... түрдегі 3 жақта -s флексиясының жоқтығы тарихи түрде түсіндіріледі: осы шақтың қазіргі формаларыбір кезде өткен шақтың формалары болған, ал ... ... 3-ші ... мүлдем жалғау болмаған. Must, should, ought to, will-would, may-might, need модаль етістіктері ... ... ... ... ... Ғалымдар модаль етістіктері обьективті шындықты, ал қыстырма сөздер субьективті шындықты білдіреді деп болжайды. Can және may ... ... must, should, might ... міндеттілік мағынасынан басқа, perhaps, possibly, probably, certainly сықылды қыстырма ... ... ... ... ... және ... ... білдіреді.
Ағылшын тіліндегі модаль етістіктер бірнеше модальді мағынаға ие болуы мүмкін. Модаль етістіктері жеке сөйлем мүшелері ретінде ... ... ... ... ... ... ... және сенімділікпен шекаралас болжамды білдіреді. Must етістігінің перфекті емес инфинитивпен үйлесуі болжамды іс-әрекеттің немесе қалыптың жасалған ... ... ... ... және ... ... осы шаққа да, өткен шаққа да жатады.
Мысалы:
1) Your father must be nearly eighty now.
Сіздің әкеңіз қазір сексен жаста болса ... You must be hungry after your long walk. ... ... ұзақ ... ... қарныңыз аш болса керек.
3) We must have taken a wrong turning.
Біз бұрыс жерден бұрылған сияқтымыз.
Must етістігі басым ... ... ... ... ... ... үшін ... Сөйлеуші айтылған болжамды шынға ұқсас деп таниды. Бұл мағынада Must етістігі evidently, apparently, certainly, most likely, probably ... ... ... ... ... келеді.
Can-could осы шақ үшін can және өткен шақ үшін could сияқты екі формалары бар және to be able to ... дәл ... ... ... етістіктері істей алу қабілеттілігін, мүмкінділігін, мүмкін еместігін, күмәнді және таң қалу ... ... ... ... ... ақыл-ес қабілеттілігі. Can-could етістігі істей алу деген ... ... Ол ... ... ... ... ... қабілетті білдіреді. Could-Can етістігінің өткен шақ формасы болып табылады.
"Please dont, Mr.Kane," she pleaded. Oh, please don't. I can't! I can't! You ... ... ... ... Can ... болжалдылық мағынасында көбінесе болымсыз сөйлемде қолданылады да, ал сұраулы сөйлесде сирек қолданылады. Ол перфекті және ... емес ... ... ... Перфекті инфинитивпен қолданылғанда Can етістігі болымсыз сөйлемде істі орындаудың мүмкін еместігін көрсетеді.
You can't really love me, or you wouldn't ... мені ... ... ... cannot hope to carry it off ... Nobody can. He ought to marry her or he oght to quit"
* Істің ... ... ... ... және ... жағдайларда ол сұраулы және болымсыз сөйлемдерде бірдей кездесе береді. Көбінесе таң қалу сұраулы сөйлем арқылы беріледі.
Ертеректе ... ... ... ... екі ... ... ... тілдің дамуы барысында осы екі етістік екі түрлі модальді мағынаға ие бола бастады және жеке ... ... Should ... ... ... ... ... мағынасынан басқа, болжалдылық мағынасын білдіреді.
It should be about five now.
Қазір сағат 5 болса ... ... - might ... ... осы ... may және ... ... might қолдаылатын екі формалары бар және to be allowed to мен to be ... оған ... ... ... - might ... беру, сенімсіздік,мүмкінділік пен кінәләу мағынысын білдіреді.
Мүмкінділік мағынасына күмән немесе сенімсіздік реңкі ... онда may ... ... Ол ... ... немесе орындалмау мүмкінділігін білдіреді. May модаль етістігі осында ... я ... ... емес инфинитивпен бірге қолданылады.
It may rain tomorrow.
Ертең ... ... ... may be away from home ... мен ертең үйде болмаймын.
Сөйлеуші May модаль етістігін болжамының қаншалықты шын бола алатындығына күмәнданғанда қолданады. Осы жағдайда May ... ... ... ... мүмкін модаль сөзімен аударылса, инфинитив ашық райда осы немесе келер шақта беріледі.
May модаль етістігі ... ... ... ... may know her address.-Ол оның мекeн-жайын білетін шығар.
What might have followed if the child had been homely, ... peevish, or all three, can scarcely be ... ... ... ... тіліне мүмкін, шығар деп аударылады. Оның өткен шақ формасы might етістігі болып табылады.
Might модаль етістігі кінәләу мағынасында да ... Осы ... тек might қана ... may қолданыла алмайды.
You might have told me about. I wouldn't have lost my ... таза ... ... ... Ол бірде модаль етістігі, бірде көмекші етістіктің ... ... Ол ... ... сөз ... ... ала ... бұйыру және тыйым салу, қорқыту мағыналарында қолданылады.
o Бұйрық. She shall go out today.
o Алдын ала ескерту немесе қорқыту. "That's the last time!" she cried. "You shall never see me ... Сөз ... I shal take you away. I shall marry ... ... ... да тек қана ... етістігінің қызметін атқарып қана қоймай, сонымен бірге көмекші етістіктің қызметін атқарады. Ол көбінесе ... ... ... ... ... ... табынды тілігін білдіреді.
- Қалау, мақсат. I won't go with you any more.
Will сонымен бірге сыпайы сұраулы сөйлемдерде қолданылады. ... you have a cup of ... ... ... іске ... табандылық.
I will prove you that you were not ... You mustn't worry. If you knew as much about life as I do, and about your ... you would not cry. Your girl will be all ... ... етістігі will етістігінің өткен шақ формасы болып саналған. Ол да ... және ... ... ... да ... орындалатындығын не орыналмайтындығын білдіреді.
She was going away and would not say where she was going.
I asked him not to bang the door, but he would do ... ... бір істі ... ... бар ... жоқ екендігін білдіреді.
He didn't dare to meet her.
Need модаль етістігі
Need модаль етістігі қажеттілікті білдіріп, қазақ тіліне керек, қажет деп аударылады.
We need talk of this no ... осы ... ... ... ... shan't go ... I shall go hom. I must go ... мағынасындағы модальділіктің берілу тәсілдерін бірнеше топқа бөлуге болады. Осы етістіктермен қолдаылған модальді ... seem
It seems (to me/him) + ... there seems (to be), It seems as if / as ... seems to her as if the world was ... ... ... көрінеді
б) appear көрінеді
It appears (to me / him) + ... - ... ... ... ... ... ... және ... шылаулар:
hardly, scarcely - Әрең дегенде, сияқты, күмәнді.
3. Модальді фразалар: I doubt if...
I am not certain + ... It is doubtful + ... looks (to me / him) as if / as ...
It was doubtful that it could ... ... сенімділік certainly, surely, perhaps, probably, maybe күшейткіш ... яғни ... ... ... ... ... ... it seems, it is sure, unlikely to be сияқты лексика-синтактикалық формалары және конструкциялары арқылы ... және I suppose, I think, I guess, I'm sure, I have no doubt ... ... ... ... ... тіліндегі демеулік шылау
Демеулік шылау деп ағылшын тілінде сөздердің немесе сөйлем ішіндегі сөз тіркестерінің мағынаны күшейту, дәлдеп айту, болымсыдықтықты білдіру үшін ... ... сөз ... М.А. ... ... ... екі негізгі тобын атап көрсетеді.
Болымсыз демеулік шылау not (n't):
Ол етістіктердің болымсыз формаларын жасау үшін қолданылады.
I don't smoke. - Мен ... ... elder brother is a student, not a teacher. - Мен ... ағам ... ... ал ... Ол әр түрлі сөз таптары арқылы берілетін сөздермен болымсыз мағынаны жасайды.
We are going to the river, not to the lake. - Біз ... ... ... бара ... I asked him not to do that again. - Мен одан бұны істемеуді ... ол ... ... ... ... ... жауап ретінде де қолданылады. Мысалы, I believe, I hope, I suppose, I expect, ... ... of course, ... sure, perhaps және т.б. ... ... қолданылады.
Can you lend me this book? - I'm afraid, not, I'm still reading it. - Сен ... осы ... бере ... ... мен оны әлі оқып жатырмын.
Do you smoke? - Of course not! - Сіз ... ... бе? ... ... Күшейткіш және шектеуші демеулік шылаулар. Only - тек; even - ... just - дәл, жай; simply - жай; merely - жай; still - әлі; almost - ... ... hardly - әзер деп, ... exactly - ... could hardly understand him. - Біз оны әзер дегенде түсінеміз.
I merely asked his name. - Мен одан жай ғана атын ... ... a child can ... it. - Осыны тіпті бала да түсіне алады.
3. Жалғаулықты шылаулар:
Also - да; too - ... as well - ... either - ... Осы ... ... ... айтылымдармен байланыстыру үшін қолданылады. Either шылауы болымсыз сөйлемдерде қолданылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, қорыта келе, сәйкестерді бастапқы тілдің ... үшін тіл ... ... ... ... ... болады: дыбыстан бастап сөйлемге дейін.
Сәйкес келушілік аударылатын бастапқы тіл бірліктерінің қатынасына оның бастапқы тіл ... ... бір ... ... келуіне байланысты классификацияланады.
Сонымен, Рецкер Я.И. ойынша, түпнұсқа және ... ... ... ... ... үш ... бар:
1. Белгіленген ұғымның тепе-теңдігі арқасында қалыптасқан, сонымен қатар тілдік қатынас дәстүрінде сақталған баламалар.
2. ... және ... ... Аудармашылық трансформациялардың барлық түрлері.
Сәйкестіктерді тұрақты және вариантық деп бөлу негізінен лексикалық және фразеологиялық ... ... ... грамматикалық бірліктеріне сәйкестік басқаша жағдайда болады.
Грамматикалық бірліктер жинақталған хабарлардан тұрады және грамматикалық сәйкестік жасалынатын лексикалық бірліктердің мағыналарымен тығыз бірлікте болады және ... ... ... ... ... ... грамматикалық бірліктерінен анықталмайды. Ол берілетін хабарды айтуда толықтай жеткізуді ұйымдастырады.
Сондықтан бастапқы тілдің грамматикалық бірліктері үшін бірлік (тұрақты) ... ... яғни ... немесе ең болмағанда кейбір жағдайда аудармада кездеспейді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк - Петербург, 2004 - 72 б.
* ... Қ. Қ., ... Г.Қ. ... 2001- 48 б.
* Бархударов Л.С. М, 1975-95 б.
* Виноградов В.С. М, 2001- 57 б.
* ... Л.Ф., ... С.Е. ... 2005 - 86 б.
* Казакова Т.А. Практикум по художественному . - Санк - ... 2003 - 22 б.
* ... Т.А. ... ... перевода. - Санк - Петербург, 2002 - 76 б.
* Комиссаров А.В., В.Н. ... ... 1990 - 24 б.
* ... В.Н. М, 2000 - 67 б.
* ... В.Н. М. ... школа, 1990 - 76 б.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
Аудармадағы грамматикалық сәйкестік19 бет
Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалық және лексикалық тәсілдер23 бет
Лексикалық трансформацияларды аударудың ерекшеліктері65 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Ресми іс қағаздарды аударудағы лексикалық және грамматикалық трансформация19 бет
Техникалық мәтінді аударуда кездесетін грамматикалық мәселелер34 бет
Түпнұсқа тілі мен аударма тілінің грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдағы рөлі18 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь