Балуанның техникалық дайындығының міндеті, әдісі, тәсілдері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. БАЛУАННЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ДАЙЫНДЫҒЫНЫҢ МІНДЕТІ,
ӘДІСІ, ТӘСІЛДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Балуандық өнердің пайда болуы, дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Балуандардың техникалық, тактикалық дайындықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.3 Балуандарды жаттықтырудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12

2. ҚАЗАҚША КҮРЕС ӘЛЕМДЕГІ ЕҢ ТАРИХЫ ТЕРЕҢ СПОРТ ... ... ... ...14
2.1 Қазақ күресінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Қазақша күрестің кеңес дәуіріне дейінгі дәстүрлі белдесу түрі ... ... ... ... ... .16
2.3 Қазіргі кезде қазақ күресінің жеткен деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
КІРІСПЕ

Тақырып өзектілігі. Қазақстанда балуандық өнердің кең танымалдығы осы ұлттық спорт түрін сауықтыру мақсатында жаппай айналысуды дамыту үшін маңызды етеді. Қозғалу белсендігінің танымал түрлерін қолдану, көпшіліктің шұғылдануы үшін көптеген секциялар құру, әсіресе, адамның қозғалу белсендігі техникалық ілгерілеу, ақпараттық және телекоммуникациялық технологиялардың даму мен білім беру жүйесі салдарынан әлсіреген қазіргі таңда өзектілігі зор.
Жұмыстың мақсаты. Гиподинамия қарқынды өсуі мен дене дамуы кезеңінде, яғни балалық және жасөспірімдік шақта адам денсаулығына айқын кері әсер етеді. Ағзаның тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің, нерв жүйесінің, тіреуіш-қозғалу аппаратының және т.б. қалыптасуы мен дамуы үдерісінде жинақталған кері құбылыстар мен бұзылулар гиподинамияның әсерінен болашақ ұрпақтың, яғни тұқым қуалауда көрініс тауып, адамның барлық кейінгі ғұмырында денсаулықтың нашарлауына жол береді.
Балуандық өнерінің кең танылуы, түрлі қолданбалы дағдыларды қалыптастырудағы білімдік тиімділігі, дене шынықтыруға енгізілуі, ерік-күші мен басқа да психологиялық сапаларын тәрбиелеу, денсаулықты нығайту тәсілінің сауықтыру тиімділігі мен жастардың дене тәрбиесі көп жағдайда осы күрес түрінің орта мектептегі дене шынықтыру пәні бойынша оқу және сыныптан тыс сабақтар бағдарламасына енгізілуіне ықпал етеді.
Жұмыстың міндеті. Казіргі жасөспірімдер мен жастардың ұлттық ойындарға қызығушылықтарын ескере отырып, орта мектептер мен колледждерде дене тәрбиесіне және сыныптан тыс қосымша сабақ кезінде тек бағдарламадағы жаттығуларды ғана емес, ұлттық спорт түрлері мен ойындарын оқу жоспарына енгізуге болады.
Зерттеу объектісі. Балуандық өнерін сөз еткенде алдымен ауызға ілінетін мына бір есімді – Қажымұқанды білеміз. Кезінде әлемді аузына қаратқан аты аңызға айналған қазақтың сол алып ұлының өзі де алаш халқының төл өнерімен сусындап содан үйренері хақ.
Ендеше бүгінгі өркенді өнеріміздің Қажымұқандарының да тұсауларын алаш қазақша күресі кесті. Өйткені қазақша күрес бүгінгі әлемдік ареналардағы күрес түрлерінің қай-қайсысына болмасын жақын да ұқсас.
Қазақ палуандарының қай-қайсысы болмасын ауылда ә дегеннен шаңдақта күресіп, күрес әліппесін қазақша күреспен ашқаны айқын.
Теориялық негіздері. Болашақ әлем чемпиондары осы күрес әліппесін енді-енді парақтап ашып ауылда жүруі әбден мүмкін. Бірақ олардың өздігінен үйреніп талпынуы мүлде жеткіліксіз. Бұл қиындықтан құтылудың бір жолы – күрес өнерін үйренем деген жастарға таңдау курстары ашылып, өз пайдасын тигізеді. Сондықтан бұл таңдау курсы арқылы жастар күрес әлеміне жол ашылары сөзсіз [1].
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Джадрина М.Ж. Дидактические аспекты дифференциации содержания школьного образования. – Алматы, 2000-74 б.
2. Е.Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары.-Алматы «Рауан»,1991-
41 б.
3. Қазақ энциклопедиясы. Алматы: Рауан, 2005-680 б.
4. Мұқышова М, Валеология. Денсаулық және өмірлік дағдылар.Алматы, № 3, 2009 – 6 б.
5. С.Тайжанов, С.І.Қасымбекова. Қазақтың ұлттық ойындары.-Алматы, 2004-32 б.
6. Дене тәрбиесі. М. Тұрыскелдина. Алматы: Атамұра, 2003-112 б.
7. Джадрина М.Ж. Дидактические аспекты дифференциации содержания школьного образования. –Алматы, 2000-74 б.
8. Е.Қ. Уаңбаев «Дене мәдениеті және спорттың теориясы мен әдістемесі» оқу құралы. Өскемен С. Аманжолов атындағы ШҚМУ Баспасы 2006 -16 б.
9. Е.Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары.-Алматы «Рауан»,1991-
41 б.
10. С.Тайжанов, С.І.Қасымбекова. Қазақтың ұлттық ойындары.-Алматы, 2004-32 б.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
1. БАЛУАННЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ДАЙЫНДЫҒЫНЫҢ МІНДЕТІ,
ӘДІСІ, ТӘСІЛДЕРІ...................................................................................................4
1.1 Балуандық өнердің пайда болуы, дамуы.............................................................4
1.2 Балуандардың техникалық, тактикалық ... ... ... ... ... ... ӘЛЕМДЕГІ ЕҢ ТАРИХЫ ТЕРЕҢ СПОРТ...............14
2.1 Қазақ күресінің дамуы........................................................................................14
2.2 Қазақша күрестің ... ... ... ... ... ... ... кезде қазақ күресінің жеткен деңгейі...................................................20
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................................24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................................25
2715688472307
КІРІСПЕ
Тақырып өзектілігі. Қазақстанда балуандық өнердің кең танымалдығы осы ... ... ... сауықтыру мақсатында жаппай айналысуды дамыту үшін маңызды етеді. Қозғалу белсендігінің танымал түрлерін қолдану, көпшіліктің шұғылдануы үшін көптеген секциялар құру, әсіресе, ... ... ... техникалық ілгерілеу, ақпараттық және телекоммуникациялық технологиялардың даму мен ... беру ... ... ... ... таңда өзектілігі зор.
Жұмыстың мақсаты. Гиподинамия қарқынды өсуі мен дене ... ... яғни ... және ... ... адам денсаулығына айқын кері әсер етеді. Ағзаның тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің, нерв жүйесінің, тіреуіш-қозғалу аппаратының және т.б. ... мен ... ... жинақталған кері құбылыстар мен бұзылулар гиподинамияның әсерінен болашақ ... яғни ... ... көрініс тауып, адамның барлық кейінгі ғұмырында денсаулықтың нашарлауына жол ... ... ... кең ... ... қолданбалы дағдыларды қалыптастырудағы білімдік тиімділігі, дене шынықтыруға енгізілуі, ерік-күші мен басқа да ... ... ... ... ... ... сауықтыру тиімділігі мен жастардың дене тәрбиесі көп жағдайда осы күрес түрінің орта ... дене ... пәні ... оқу және ... тыс ... ... енгізілуіне ықпал етеді.
Жұмыстың міндеті. Казіргі жасөспірімдер мен жастардың ұлттық ойындарға қызығушылықтарын ескере отырып, орта мектептер мен ... дене ... және ... тыс ... ... ... тек ... жаттығуларды ғана емес, ұлттық спорт түрлері мен ойындарын оқу ... ... ... ... ... ... өнерін сөз еткенде алдымен ауызға ілінетін мына бір есімді - Қажымұқанды білеміз. Кезінде әлемді аузына ... аты ... ... ... сол алып ... өзі де алаш ... төл ... сусындап содан үйренері хақ.
Ендеше бүгінгі өркенді өнеріміздің Қажымұқандарының да тұсауларын алаш қазақша күресі кесті. Өйткені қазақша күрес бүгінгі әлемдік ... ... ... ... болмасын жақын да ұқсас.
Қазақ палуандарының қай-қайсысы болмасын ауылда ә дегеннен шаңдақта күресіп, күрес әліппесін қазақша күреспен ашқаны айқын.
Теориялық ... ... әлем ... осы ... әліппесін енді-енді парақтап ашып ауылда жүруі әбден мүмкін. Бірақ олардың өздігінен үйреніп талпынуы мүлде жеткіліксіз. Бұл қиындықтан құтылудың бір жолы - ... ... ... ... ... ... курстары ашылып, өз пайдасын тигізеді. Сондықтан бұл таңдау курсы арқылы жастар күрес әлеміне жол ашылары сөзсіз [1].
1. БАЛУАННЫҢ ... ... ... ... ТӘСІЛДЕРІ
1.1 Балуандық өнердің пайда болуы, дамуы
Ұлтты өзге жұрттан ерекшелендіріп тұратын күш - ... ... ... жүріп өткен жолындағы жинақтаған салт-дәстүрі, мәдениеті мен өнері, тілі ... ... ... ... алған күннен бастап отаршылдық кесірінен жоғалған, еріксіз өзгертілген ұлттық құндылықтарын қайтадан ... ... ... ... үлкен жұмыстар атқаруда.
Ел арасында атану үлкен дәреже, абырой болып ... ... ... ... ... ... ... биші, ұста, деген сияқты атақтарды өз өнерлерімен елді мойындатқан ... ғана ... ... балуандық өнердің ерекшелігі, даму сатылары зерттеліп тұжырымдар жасалған. Әрине, бұл ... ... ... - балуандық өнерді зерттеудің аз бөлігі.
Ұлттық күресіміздің ұмыт болған түрлерін қайта өмірге әкелу арқылы, ... ... көне ... ... ... бай ... көрсету, халқын, отанын сүюге тәрбиелеу.
Ел арасындағы күш-қайраты мол адамдарды балуандық өнерге тарту, ... ... ... ... ... күрес арқылы тәрбиелеп, үлкен спортқа жол ашу.
Қазақ күресін үйрету-жаттықтыру жұмыстарының өзіндік ерекшеліктері бар екендігін ... ... ... ... ... ... жұмыстарына өзгерістер енгізу.
Қазақ күресінің тарихы ұлтымыздың өмір тарихымен ... ... ... күш ... ат ... ... ... сияқты қазақ халқы өнерінің ажырамас бір бөлігі болып саналады [2].
Қазақтар күш иесін , , деп ... оны ... ... ... адам ... таныған.
Күрес - өнер, ол ұлттық мәдениетіміздің маңызды бір саласы болып табылады. Қазақтардың жыл он екі ай далада өмір ... ... ... болу тірлігі, жас баладан бастап еңкейген кәріге дейін дене күш дайындығына ерекше ... ... ... ... ат ... еркін отырудан бастап, садақ ату, күрес, жекпе-жек айла-тәсілдерін меңгеру ұл мен қызға бірдей қойылатын талап деңгейіне көтерілді. ... ... ... орналасуы, көшіп-қонып жүруге негізделген шаруашылығы және көршілес елдер салт-дәстүрлерінің ықпал етуі қазақ жерінде ... ... ... ... бар ... түрлерінің дамуына негіз болды.
Ертегі, аңыздарда, батырлар жырларында, этнографиялық жазбаларда, тарихи және көркем шығармалармен, археологиялық қазба деректерде күрестің бірнеше ... ... ... ... ... кездеседі. Жер бетінде алғашқы адамдар пайда болған кезден бастап жауынан қорғану ... олар ... ... ... отырған. Бұрын да, қазіргі уақытта да балуандық өнер түрлері жас ұрпақтың дене тәрбиесін дамытуға, батылдық жігерін арттыруға, жерін, халқын ... ар ... ... ... ... ... ... кеңінен пайдаланылады.
Күрес онері халықтың ұлттық дәстүрлі ойындарының бірі ретінде дами отырып, кейіннен жеке ... ... ... ... ... ... болды. Қазақ топырағында балуандық өнердің ежелден келе жатқанын мына бір тарихи оқиғадан айқын көреміз. ... 18 ... ... 371- 381 жылдар арасында ғұндар патшасы Баламбер (Аттиланың алдындағы патша)өзінің ... мен ... ... ... ... ... той- жиын өткізіп, оның негізгі бір бөлігі ретінде ат жарыс,балуан күресі,садақ ату,найза лақтыру, аударыспақ ,теңге алу, т.б. түрлерін откізген. Ал сол ... ... ... осы ойын ... ... ... Ээр - ... , Ат - хүреш, Ланса - хүреш ... - ... ... ... - ... Жебе - ... т.б.Ээр - ер күшті мағнасында, Хүреш - балуан ... ... ... ... шығыс жекпе-жек түрлері де біздің жерімізде кеңінен таралғандығы туралы деректер көп [3].
Қазақ жерінде тараған балуан күрестерін ... киім ... ... төмендегідей бірнеше түрлерге бөлуге болады:
- қазіргі еркін күреске ұқсас кеуде жалаңаш, ... аяқ, ... ... ...
- шапан киіп, белдік тағынып күресу;
- кеудені жалаңаштап, белдік буынып күресу;
- аяқ-киімді шешпей ... ... ... киіп күресу, отырып күресу, т.б.
-Әр аймақта күресу тәртіптері де әртүрлі болып келген.
Кеудені жалаңаштап немесе киіммен күресу ... ... ... ... де ... ... ... шартын балуандар алдын ала өзара келісім бойынша белгілеп отырған. Ел арасында ауызша тараған күрес ережелері қатаң сақталып, оны ... ... Күш ... ... ... қағидаға сүйеніп, балуандарды жас ерекшеліктеріне және салмақ дәрежелеріне қарай бөлмеген.
Батырлар жекпе-жекке шығар алдында бір- бірінен Алыспақ керек пе, әлде ... ... пе? Деп ... өзі сайыстың қай түрі болсада дайынмын деуді білдіреді. Белдесу кезінде , , ... ... ... ... ... ... айтылатын , Тізесі бүгілмеген балуан деген сөздер осы кезге дейін сақталған. Күрес өнеріне байланысты ... көне аңыз - ... ... ... ... кездеседі.
Күрес - жер шарын мекендеген барлық халықтар арасында кең тараған екі ... ... ... күш, ... қажыр-қайрат сыналатын дене тәрбиесінің бір түрі. Бұдан мыңдаған жыл бұрын арғы ата-бабаларымыз өздерінің жауларын жеңу үшін белгілі бір күрес ... ... ... Жер ... ... халықтарда күрес өнері кең тараған, ал гректер күресті олимпиадалық ойындардың бағдарламасына енгізген.
Көптеген археологиялық ескерткіштерде, көне ... ... ... әдістері бейнеленген.
Біздің дәуірімізден үш мың жыл бұрын салынған Бени-Гассан жеріндегі перғауынның табытындағы суреттерден Мысыр жауынгерлерінің ең маңызды жаттығуларының бірі ... ... ... ... ұстап немесе белдесіп күресу түрлерінің де тарихы өте көнеден бастау алатындығы байқалады.
Балуандық өнер көне Грекия жерінде жақсы дамығандығы ... ... көп. ... ... ... негізгі түрі ретінде балуандар арасында жарыстар өткізілген.
Көне грек жазушысы Эллиан (б.з.б. II-III ... ... ... ... жаза келіп, мынандай деректер келтіреді: ,- деп жазылған.
Қазіргі орталық Мексика жерінде өмір ... ... 909 ... Мая ... тарихында доп ойындарымен қатар жекпе-жек түрлерінің де ... ... ... ... ... ... ... күрес әдістерін кеңінен қолданып, арнайы киімдер киген. ... ... ... тарих шындығына айналған көне Шумер мәдениеті де өздерінің асыл қазынасы - тілі мен ... ... ... - ... ... мұра етіп қалдырған.
Тарихи жазбаларға қарағанда Грекия жеріндегі олимпиадалық ойын желісінде б.з.б. 776 ... ... ... ... ... Оған алыс ... жүгіру, ұзындыққа секіру, найза, диск лақтыру және күрес түрі енгізілген. Біздің дәуірімізге дейінгі 1 ... ... Рим ... ... ... да, осы ... бастап олимпиада ойындары өз күшінен айырыла бастайды.
Көптеген ойын түрлері жоғалып, спортшылар кәсіпқой спорт ... ... ... үшін ... ... өмір сүрудің бірден-бір табыс көзіне айналады. Олимпиадалық ойындардың жаңа ... ... ... 1896 ... Грекия жерінен басталады. Осы 1-ші олимпиадалық ойын бағдарламасына грек-рим күресі енгізілді. Мал өсіріп, көшпелі өмірге бейімделген Орта Азия мен Қазақстанды ... ... ... ... жеңумен қатар, көптегенжаугершілік соғыстарды да бастарынан өткізді.
Ел басына күн ... ... ... ... ұзақ уақыт отырып, найза, қылыш, садақты шебер қолдана білетін, жекпе-жек кезінде күрес әдістерін жақсы меңгерген адамдар тәрбиелеу ... ... Көне ғұн мен ... ... ... тәрбиелеуде, жауынгер дайындауда белдесу, күресуге көпкөңіл бөлгендіктерін және олар ең ... ... ... ... ... атап өткен. Академик, ғалым Әлкей Марғұлан сөзін көне түркінің сөзінен ... айта ... ... ... сөзі ... уақыттағы , яғни күшті, мықты, алып ұғымын беретіндігін көрсетеді.
Шығыс халықтары да көне Грекиядағы Олимпиадалық ойындарға ұқсас өздерінің жарыстарын ұйымдастырып, ... ... ... ... ... өнер ... ұрпақ үшін тәлімдік, тәрбиелік маңызы бар дене тәрбиесі саласы болып табылады.
Бүгінгі күнде дене тәрбиесі адамзат ... ... ... ... ... ... Күшті, епті, төзімді, сымбатты адамдар қай кезде болмасын өмір жолында кездескен қиыншылықтарды оңай жеңіп отырған. Осыдан келіп арнайы жаттығу жүйесі, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бірте-бірте күрделеніп, өсіп отырды. Оған әр халықтың тұрмыс дәстүрі, ... ... ... ... ... ... туған ұлттық ойындар түрлері мысал болады. Ұлан- байтақ даланы мекендеген қазақ халқы көкпар, бәйге, сайыс, ... ... жаяу ... ... ... ұлттық ойындарды жетілдіріп отырған. Ұлттық спорт ойындары адамдар бойындағы өмірге қажетті қасиеттерді ... ... ... Яғни дене ... ... ... беріп, адамды жан-жақты дамытуда зор рөль атқарады. ... ... адам - әр ... ... ... ... өз ағзасын меңгере білетін, қиындықты бағындыра алатын адам. Сонымен қатар жас ұрпақты отан қарғау ісіне,отаншылдық, ... ... ... ... өнердің алар орны зор. Күрес өнері қазақ халқының арасында кең тараған. Ойын-тойларда, мейрамдарда, адамдарға ас беру кезінде ... ... ... Белгілі түркі тілінің маманы, ақын Олжас Сүлейменов сөзінің шығу төркінін түркі тілімен байланыстыра келіп, түркі ... ... ... ... ... ас беру ... ат ... балуан күресін, т.б. сайыстарды өткізу ежелден қалған дәстүр екендігін, қайытқан басшы адамның орнына жаңа басшы адамды ... ... ... жолы ... басқа адамдармен күш сынасу өзінің денсаулығының мықты екенін дәлелдеу арқылы билікке келу жолы болғандығын айтады. О.Сүлейменов сөзі грек ... ... ... ... ... ... сол ... жеңіп шыққан адамдарға белгі ретінде түркілер шоқпар берген, ал гректер қазіргі кездегідей басына ағаш ... ... ... ... қазақ халқында адамның қайтыс болғаннан кейін жылын беру асында ат жарыстырып, ... ... т.б. ... ұйымдастыруды сол көне кезден қалған дәстүр деп санау қажет. газетінде ... ... ХХ ... ... қазақ ауылындағы той-жиындағы балуандар белдесуін былай суреттейді: ,- деп жазады. Ал Жүсіпбек Аймауытовтың ... ... ... , -- деп ... ... дәлдікпен бейнелейді. Ас пен тойда өтетін бейбіт ... ... ... ... ... ... жанжалды да балуандар бәсекесі арқылы шешкен мысалдар көптеп кездеседі [5].
XIX ... орта ... ... ханы ... қазақтың Кекілік-Сеңгір, Қаракемір секілді шұрайлы жерін тартып алу ниетімен қазақ еліне келеді. Оны ... ... ... ... ... өзге бір ... тайпасынан Қабан деген түйе балуанды жалдап әкеледі. Бұл кезде Шыңғысбай, Бекенай балуаңдардың шау тартқан кездері болса ... Үш күн ... ... қарсы қояр жігіт табылмайды. Ақыры ІІІыңғысбайдың ағасы Жанжігіттің Күреңкей дейтін ұлы намысқа тырысып ... ... ... бел ... ... жасаған уәде бойынша, осы жолы жекпе- жекке жер тағдырын шешуге тиіс болған. Кімнің балуаны жықса, жер соныкі деп серттеседі. ... ... ... сәті түскенде Қабанның мойнына қолын шап орап, қылқындырып жүріп жығыпты. Осыдан былай Орман хан қазақ жеріне көз ... ... ... ... ... Кекілік-Сеңгірге ат басын тірегенде , деп Қыбырай елі ... тау ... ... кеткен деседі қариялар. Тарихшы Әбілғазы өзінің шежіресінде Қыпшақ балуанның жеңісі бір тайпа моңғол жұртын мұсылман дініне енгізгендігін ... ... ... ... хан мен ... ... ... құрметіне өткізілген балуандар күресінде жеңіске жеткен Сыбан балуанға (қазақтың Сыбан руынан шыққан болуы керек) деген атақ берілген.
Жыл ... ... ... ... да ... күресінсіз өтпеген. Балуандар белдесулерін өткізудің екі түрі болған. Бірі белдесуге екі адамнан ғана шығару, екіншісі бірнеше жұп балуанды ... ... ... Көп ... ... алаңға шығарып күрестіру қазіргі кезде моңғол күресінде сақталған.
Қазақ күресінің ерекшелігі - онда ... күш пен көз ... ... ... ... ғана ... нәтижеге қол жеткізуге болады. Себебі күресуші екі балуанның біреуі кілем үстіне ... ... ... ... ... яғни ... қазақ күресі түрегеп тұрған қалпында ғана жүргізіледі. Қазақ күресін бүгінде әлемнің көптеген елдері танып білді.
Қазақ күресінен өткізілетін жарыстар республикалық ... ... Азия және Әлем ... ... бастады. Балуан күрестіру -- қазақтың дене тәрбиесіндегі ең көп тараған және ... түрі ... ... ... ... ... ... денесі шымыр, бұлшық еттері жақсы дамиды. Ертеде ел арасында қазақ күресінің жазылмаған ережесі катаң сақталыл отырған. Күресетін балуан өз атынан ғана ... өз ... ... ... бір ... ... белдесуге шығатын болған. XX ғасырдың бас кезіне дейін балуанлар салмак дәрежесіне немесе жас ерекшелігіне ... ... ... ... ... және , ... ... болған. -- екі балуанның күресуі кезінде болатын ... Екі ... ... жеңе ... жағдайла болды деп күресті тоқтататын болған немесе ба- луандардың екеуі де бір мезгілде ... ... ... деп, ... ... ... бір белдесу үстінде бірнеше рет кайталануы мүмкін [6].
1.2 ... ... ... ... спорттық нәтижеге ие болудың салдары техникалық дайындықтың дамуы болып табылады. ... ... ... ... ... ортақ заңдылығына бағынады, шамасы, саны жағынан логистикалық қызметпен суреттеледі. Әрбір жаңа спорттық дәреже үлкен еңбекті, тапқырлықты және ... ... ... етеді.
Ең маңызды белгілейтіні, спорттық техниканың әрі қарай жоғары дамуы күрделі де дәл ... ... ... ... ... ... түрінің даму кезеңіне спортшының техникалық, тактикалық, физикалық, психологиялық дайындығын бағалау керек. Балуандардың техникалық, тактикалық дайындығына математикалық анализдің қажет екендігін ... ... ... ...
Балуандардың техникалық дайындығын бағалау үшін айқасудың қарапайым хронометражды бақылауын ұйымдастыру ұсынылады.
Бақылау балуандардың күрес ... ... ... ... Егер ... ... зерттеушіні қанағаттандырмаса, жоғарыда айтылғандай хронометражды бақылауды ұйымдастыру қажет. Ұсынылған әдіс екі ... ... ... ... ... және бақылаудың статистикалық өңделген материалдары. Бірінші кезенді жүзеге асыру үшін хронометражды бақылаудың өнделген хаттамасы ... ... ... ... ... ... ... әрекет;
1- қарсыласқа жарияланған ескерту
1,2,3- төрешілердің бір, екі, үш балдық жүйемен бағалауы;
Т- қарсыласыңның жауырын жерге тигізу;
Хронометражды бақылаудың ... ... ... жеке балуандардың, әртүрлі салмақ дәрежесінденгі атлеттердің ... ... ... ... береді. Сөз болып отырған әдіс, қай айқасты болмасын, бірнеше кездесулер мен бір ... екі ... ... ... ... ... ... қатар күресте айқасудың кесіндісі, денесін тіп-тік ұстауы, айқасудың бірінші, ... ... ... ... ... бақылау, балуандардың шыдамдылығына жанама төрешілік етеді.
Бақылаудың статистикалық өнделуі орташа арифметикалық өлшемнің нәтижесін көрсетеді. Соңғы процентгік көрсеткіштер әртүрлі көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... екі жүйелі деңгейі көрсетіледі: жан-жақтылық көрсеткіші (Жк) және тиімділік көрсеткіші (Тк). ... ... ... ... ... ... анықтайды. Сонымен біздің зерттеуімізде еркін күрестің алты топқа бөлінген классификациясы қолданды. Демек, үш топқа жататын күрес тәсілдерін ... ... ... ... тең:
3 * 100%
Ж к--------------------------------------- = 50%
6
Әрбір күрес ... ... ... оптималды классификациясын жан-жақтылық көрсеткіші анықтайды. Тиімділік көрсеткіші сәтті әрекеттердің проценттік қатынасын (төрешілердің 1,2,3 балдық жүйесімен жауырыны ... ... ... күрес әрекеттеріндегі ортақ санының көрсеткіші. Сонымен, егер 47 әрекеттің 19-ы төрешілермен бағаланса, онда
19* 100%=41,3%
Т к = ... -- ... ... ... ... ... қозғалыстың негізгі параметрі мен жүйке-психикалық процеспен байланысын зерттейді.
Психологиямен ... ... ... ... ... ... реакциясына арналады. Спорт ғылымында мұндай зерттеулерге О.И.Фролова (1964,1966) И.С.Гильдина (1964) т.б. ғалымдар тарапынан қызығушылық ... ... ... ... ... зор.
Себебі, балуан жарысқа қатысу кезінде бірнеше тактикалық тапсырмаларды шешеді. ... қоса ... ... ... ... және ... шешім қабылдау - бұл спортшының кілем үстіндегі тактикалық ойлауын, тәртібін анықтайды. Балуанның іс-әрекет өзгешелігі анық танылған жағдайда оның тактикалық ... ... ... ... ... ... мен ... зерттеудің, бақылаудың субьективті әдісін қанағаттандыра алмайды. Расында балуанның тактикалық дайындығын бағалау үшін, оның қозғалыс мәселесін шешуде, дұрыс шешім ... ... ... дәл ... үшін қажет.
В.Т.Настенко (1963), В.Г.Соловьев(1966), А.А.Новиков және А.НЛенц (1966) ... біз, ... ... ... ... ... экспериментальді әрекеттердің зерттелгенін табамыз. Егер В.Т.Настенко, В.Г.Соловьев еңбектеріңде тек тері-бұлшық ... ... ... ... ... А.А. ... А.НЛенц оған қарағанда бүгінгі күнгі зерттеу әдісін ұсынды.
Ол тек уақыт реакциясын бағаламайды. А.А. ... ... ... ... ... ... ... алдында экранда ситуация бейнесі пайда болады, ол бел арқылы лақтырғанда, әлде ... ... ... ... ушін жасалғаны айтылады.
Сонымен қоса уақыт реакциясы мен кабылданған шешім дұрыстығы анықталады. Бірақ, біздің ойымызша бұл жағдайда балуан күрестен гөрі одан да ... ... ... Бұл экспериментте шешім қабылдауға жұмсалған уақыт ұзақтылығын түсіндіреді. Мысалы, Қазақстан құрама командасы балуандарының реакция жылдамдығы 450-550 м.секундке тең, ал жас ... 1000 - 100 ... Осы ... ... ... ие ... ... дәл осы зертгеу әдісімен үндеседі. Алдағы уақытта да бұл әдісті қолдану үшін ... ... ... ... ... түсу керек.
Біз ұсынып отырған зерттеу әдісін суреттеместен бұрын, күрестегі ... ... ... ... Бұл ... толық әрі кең ауқымда қарастырған А.НЛенц (1960,1966,1967) болды. Ол балуан тактикасын төмендегідей етіп ... ... ... ... тактикасы, айқасу тактикасы және жырысқа қатысу тактикасы.
Барлық айтылып ... ... ... ең ... ... бағалап, шешім қабылдап, оны жүзеге асыруы қажет. Бірақ жарысқа қатысу жоспарын құрғанда ... ... ... ... ... ... ... жаттықтырушының көмегінсіз, өз бетімен күрес жағдайындағы әдіс-тәсілдерді таңдап, тиімдісін алуы қажет.
Себебі, бұл процесте уақыт ... ... Сол ... бұл ... ... ... кезде біздің алдымызда әртүрлі қиын жағдайдағы шабуыл ситуациясын модельдеп, ... ... ... Біз өз зерттеу әдісімізді таңдап төмендегідей шешімге келдік: ситуацияны модельдеуге кілем шетіндегі күрес ... ... ... ... табу үшін 1350 диаметрлі, қалындығы 22мм. 6 подшипникпен бекітілген фанерлі шеңбердің үстін 1050*1650*4 мм. ... ... ... ... пайдаланылады. Сонымен қатар, шеңберді подшипникті белдікпен дюральді бетке ... ... ... ... ... ... ... қолды жетекке жалғанады. Сонымен қатар, құрылғыны негізгі ... ... ... Ол шеңбердің сыртқы шетінде орналасады. Электрлік бөлігін төмендетілген трансформатор, 2 ... ... ... ПВ-53, 3 ... 6 ... құрайды.
Құрылғы спортшыларды барлық күрес түрінен зерттеуге мүмкіндік береді. Жұмыс әдісі келесілерге сай келеді: ... ... ... ... Балуан платформада тұрады, оның алдында қарсыласы параллель тік тұрады. Екі балуан да табандарымен микро-өшіргіш арқылы шынжырды тұйықтайды. Сыналғыш ... ... ... аз ... ... ... ... күрес тәсілін жүргізу кажет. Сонымен коса ол төмендегідей мәселелерді шешуі керек:
а) ... ... ... ... ... ол ... бетімен немесе қырындап түсуі мүмкін;
б) тиімді тәсіл немесе оның вариантын табу керек. Біз ... ... ... 1- ... ... 2- ... ... немесе қол үзу уақытын, 3- техникалық әрекеттің дұрыс таңдалуын анықтауға көмектеседі. Шеңберді әртүрлі жағжайда тоқтатуға болады. Әр ... ... алып жығу ... ... ... қиындығын шешеді. Дәл сипаттау үшін кестеде Қазақстанда спорт шеберлігін алудағы мәліметгерді ұсынамыз. Ең жеңіл күрес тәсілі 1 жағдайда, егер ... ... ... ... Бұл ... уақыт реакциясы 195 м/сек.
Қиын тәсіл 2 және 4 жағдайда. Мұнда балуан кілемнен 60° айналады, уақыт ... 180-235 ... 3 және 5 ... ол 120° ... ... уақыт реакциясы 240-250 м/сек. Ең қиыны 6 жағдайда, ... ... 365 ... тең. ... ... жүзінде Қазақстан құрама командасының спорт шеберлері мен ... ... Олар ... ... модельдеуді, әр деңгейдегі қиындықтарға қарсы тұруды, объективті бағалауды дәлелдеген [7].
1.3 Балуандарды жаттықтырудың маңызы
Қазақтар балаларын күресіп үйренуге кезінен бастап ... ... ... өздері білетін күрес әдіс-айласын үйретумен қатар ауылдағы атанған адамға баласын апарып, , деп ... өтіп ... ... ... ... ... жауынгерлік қару-жарақты меңгерумен бірге ұштастырған. Қазақтар ер балаға ... ... ... деп ... балалары топталып жиналған кездерінде нмесе той-томалақ үстінде үлкендер оларды бір-бірімен күрестіріп отырған.
Жеңген баланы деген ... ... ... ... жасы ... ... күрессе, кей жағдайда өзінен үлкенмен де күресе берген. Бала күресуге шығуға қорықса, деп қайрап, жігерлендіріп отырған. Күресуге көк майса ... жер ... ... ... ... алынады.
Балалар күнделікті қандай киім киіп жүрсе, сонымен күресе берген. Жығылған бала , деп ... ... ... болған.
Әдістер көбіне белдіктен ұстап басталады. Ал егер белдік болмаса, екі қолдарын иықтарына тіреу арқылы немесе ұстаспай-ақ күресті бастайды. Күрес үстінде ... ... ... ... ары ... басып жатпай, тез түрегеліп кетіп отырған. Жығылған баланың ... ... кету ... ... ... Күресте жыққан бала сол балалардың ішінде жоғары дәрежеге ие болып, өзінің ... ... ... басқа балаларға айтып отырады.
Үлкен адамды күреске дайындау ұзақ уақытқа ... ... ... қажет ететін болғандықтан, күресуге бірнеше ай қалғанда дайындықты бастайды. Белдесуге дайындау көбіне ауа-райының жылы жаз айларында басталады.
Қазақ күресінің бірнеше ... ... бір ... сол ... ... ... де тікелей байланысты болған. Кеудені жалаңаштап күресу көбіне оңтүстік жылы аймақтарда кездеседі де, соүстік салқын аймақтарда киіммен ... жиі орын ... ... ... түсетін адамның тамақтану жағдайына арнайы көңіл бөлінген. Қоңды мал ... ... ... жинақтатқан. Балуанның салмағы неғұрлым ауыр болса, соғұрлым жақсы деп есептеген.
Ысалы, Абай ... ... ... еліне алдырып, Семейде болатын үлкен күреске зі дайындаған. Соғымын бергізіп, тамағының тоқ болуын қадағалап, қамқорлық жасаған. ... ... ... ... күші бар ... деген адамдармен күресіп жаттығумен қатар, ауыр заттарды көтеріп күшін арттырған. Ендше ... ... ... бұл өнердің қыр-сырын біліп, жарысқа дайындап қосатын бапкерлер ерте уақыттан болған деп айта ... ... ... ... ... ерте замандағы дайындау арасында үлкен айырмашылық бар.
Қазіргі өнерді үйретудегі басты мақсат - ... ... ... адам ... ... білу ...
2. ... КҮРЕС ӘЛЕМДЕГІ ЕҢ ТАРИХЫ ТЕРЕҢ СПОРТ
2.1 Қазақ күресінің дамуы
Қазақша күрес әлемдегі ең тарихы терең спорт түрлерінің бірі ғой. ... ... ұлы тойы мен ... ... ... ... ... ықылым замандардан бері қазақ білекті азаматтарына қара ... ... ... жан деп қана ... үлт ... ел ... танытар өнер иесі деп қадір тұтқан. Алайда осы өнеріміз күні кешеге дейін Қазақстан аумағынан аса алмады.
Кеңес ... да ол ... ... ... Бұл ... оның ... тұрған тағы бір тынысы бардай сезілетін. Содан еліміз егемендік ... ел ... ... ... тұста, Штаттағы ұлттық командалар дирекциясын басқарып тұрған маған қазақ күресінің басы-қасында жүрген ағаларымыз қолқа салды. Осы күрестің қыр-сырын білетін ... ... ... ... ... ... ... Жаңбырбаев секілді ағаларымыз: деп ой тастады. Өзімді де осы ой мазалап жүрген ... ... ... ... тар ... мен ... асырып, әлемдік деңгейде шарықтатуға тэуекел жасап, бел будық.
Бұл жолда, ең алдымен, оны сырттан таңылған, кірме ... ... алу ... еді. Ол кезде Кеңес тұсынан қазақ күресінде деген сияқты орысша бағалау терминдері, сосын ... ... ... ... ... атаулары араласып жүрген, олардан арылу керек болды. Содан төрешілік бұйрықтарды, әдіс-айла ... ... ... ... ... ... ... дегеннің орнына қазақи қалыппен , ... баға айту ... ... Анау ... ... өз ... - дзюдода , , деп бекіткен, орысың да, ағылшының да әрқайсысы өз тіліне тартпай, тілін бұрап, осылай ... ... ... де ... болуға тиіс. Мысалға, жапондар дейді, қазақша күресте біз дедік. Сосын оларда -- , ал ... - . Оның ... біз , ... ... ... ... Қиын ештеңесі жоқ, қазір мұны бәрі үйреніп алды.
Күрестің ұлттық түрі даму тарихы қазақ халқының тамыры тереңнен тартылатын тарихымен ... ... ... бас ... мен мереке тойлар спорттың осы түрінің сайысынсыз өткен ... Күші ... ... ... ... ... ... төбесіне тұтар құрметті адамына айналған. Қазақтың ұлы батыры Қажымұқан есімі қазақ халқының тарихына ғана еніп ... жоқ, ... ... ... ... ... ... кірді.
бойынша бірінші ірі жарыс 1938 жылы ауыл шаруашылығы аймақтары арасындағы спартакиада аясында өткен. Сол сәттен бастап ... ... ... республика қалаларында тұрақты өткізіліп келеді.
Ірі Халықаралық турнирлер 1952 және 1975 ... Азия ... ... қатысуымен өткізілді. Ұлттық күрестің дамуы Қазақстан егемендік алғаннан кейін жаңа ... ... 1991 ... бастап республикалық чемпионаттар мен біріншіліктер жыл сайын өткізілетін болды.
2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... бойынша халықаралық федерация ұйымдастырылды. Федерацияның президенті - Төкеев Серік ... жылы ... ... өлкесі) бойынша І Азия Чемпионаты өтті. 2005 жылы қарашада Астанада ҚР Президентінің жүлдесіне күресі бойынша ірі халықаралық ... ... Оған ... 25 ... ... аса ... қатысты. Олардың қатарында Германия, Түркия, Голландия, Франция және ... ... жылы ... ... қазақ күресінен 1-ші әлем біріншілігі өткізілді, оған 36 ... ... ... Бұл ... ... 4 ... әлем ... атанды, атап айтсақ Бауыжан Тәліп, Мәди Құрымбаев,Бақтыбай Қисықов,Бейбіт Ыстыбаев.
2008 жылы Ресейдің Орск қаласында 2-ші әлем ... ... оған 42 ... ... ... ... 4 балуаны алтын, 2-і күміс медальмен оралды. ... ... ... ... 3-ші әлем ... туын ... 46 ... 300-ден астам балуандар қатысты. Қазақ балуандары бұл бәсекеде намысты қолдан бермей 5 алтын 1 күміс 1қола медаль иеленіп ... ... ... орынды алды.
2011 жылы 20-шы тамызда Қазақ барысы жүлдесі өткізілді,оған әр обылыстан 4 балуаннан, барлығы 64 балуан қатысып бас жүлдені ... ... Бұл ... 1-ші ... Қызылордалық балуан Рысқұл Ұлан иеленіп 150 000 АҚШ ... ... 2-ші ... ... ... ... ... Бейбіт иеленіп жүлдеге 30 000 АҚШ долларын алса, 3-ші орын Шығыс ... ... ... ... ... 10 000 АҚШ ... ...
2012 жылдың 15 қыркүйегіне Қазақ барысы жүлдесі сарапқа ... ... ... қоры 320 000 АҚШ ... құрайды, мұндай үлкен сый тағайындау арқылы бүкіл әлемге қазақ күресін насихаттау.
Кеңес дәуірінде қазақша күрестен арнаулы жарыстар өткізіліп тұрды. 1950 ... ... үш ... 66 ... дейін жеңіл, 82 кг-ға дейін орта және 82 кг-нан жоғары қарай ауыр салмақ дәрежелері бойынша жарыстар ... ... ... өту ... ... Әр ... ... демалуға кем дегенде 30 минут уақыт берілді. Жарыс арнаулы әзірленген күрес кілемінің үстінде өткізілетін болды.
Кілем үстіндегі төреші ... ... ... ... ысқырық арқылы рұқсат береді. Белдесу барысында ұпай саны емес, таза жеңіс қана есепке алынады. Демек, ... ... ... ... ... ғана белдесу тоқтатылады. Белдесу тең аяқталмайды. Екеуі тең түсіп жатса, сол 10 минут ішінде қолданған әдіс-тәсілдері ескеріліп, жеңіс, ұпай ... ... ... ... күрестің кеңес дәуіріне дейінгі дәстүрлі белдесу түрі
Қазақша күрестің кеңес ... ... ... белдесу түрі 1950 жылдардан бері қарай мүлде өзгеріп кетті. Қазір ол деп ... ... ... ... ... ... жапонның деп аталатын күресіне ұқсап шықты. Оны мынадай белгілерінен байқауға болады.
Біріншіден, балуандар кілем үстіне шыққанда ... ... ... ... кілем үстінде еркін жүріп күреседі. Ол бір-бірінің қай жерінен ұстаса да өз еркі.
Екіншіден, бұрынғы қазақша күрестің ережесінде болмаған ұпай ... ... ... ... ... тең ... белдесу түрі де пайда болды. Бірақ төрешілер жеңісті артықша қайсарлық көрсеткен балуанға ... ... бері ... ... ... ... ... жеткендерге берілетін деген жоғары атақ белгіленді. Жарысқа қатысушы ... ... ... ... ... өтеді және жарыс кезінде дәрігерлік бақылауда болады. Қазақша күресте балуандар 11 салмақ дәрежесі бойынша күреседі.
Жақында Дүниежүзілік ... ... ... ... ... жұмыстарын қорытындылауға және алдағы мақсат-міндеттерін талқылауға арналған алқа ... ... Оған төл ... ... ... басшылары мен бапкерлер қатысты.
Бұл жиында төл күресіміздің болашағы төңірегінде көптеген мәселелер көтерілді. Алдымен Дүниежүзілік қазақ күресі федерациясының президенті Серік Төкеевтің ... ... ... Адамұлы былтырғы жылдың қорытындысы туралы баяндама жасағанымен, қазақ күресін ... ... ... ... ... Оның айтуынша, бүгінгі күнге дейін қазақ күресінен сегіз рет Азия, бір рет ... және үш рет әлем ... ... ... ... күрестен ересектер, жастар мен жасөспірімдер арасындағы ел біріншілігі, күш ... ... ... ... ... ... жаттықтырушысы Бақытжан Жаңбырбаевқа және самбодан әлем чемпионатының ... ... ... ... ... ... ... жарыстар ұйымдастырылып келеді. Ал былтыр 9 республикалық және 4 халықаралық турнир ... ... ... ... ... ... сәйкес бірнеше үлкен жарыстар өткізу жоспарлануда.
Осы орайда Серік Адамұлы былтыр тұңғыш рет өткізілген турниріне жеке ... ... ... ... ... жылы ... ... үлкен резонанс тудырған турнир болып саналады. Сондықтан федерация басшысы оның мақсатын айта ... ... ... ... ... ... атап ... Онда ол былтыр турнирінің жүлде қоры 300 мың АҚШ доллары болса, биылғы жарыста ... ... 450 мың АҚШ ... ... ...
, деді С.Төкөев.
Сонымен бірге, жиында былтыр Литваның Паланга мен Шяуляй қалаларында күрес ... ... ... мен ІІ Еуропа ойындары сияқты қазақ күресі қатысқан халықаралық жарыстардың маңыздылығы туралы әңгіме қозғалды.
Осы мәселе ... ... ... ... ... ... ойындары мен симпозиумда төл күресіміздің тарихы, оны дамыту жөнінде баяндама жасалғанын, ал федерацияның өкілдері, бапкерлер мен мамандар онда ата ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізіп қайтқанын мәлімдеді. Оның айтуынша, жалпы былтыр қазақ күресін дамытуға арналған осындай жұмыстар атқарылды.
. Осы ... ... ... ... ... ... 60-тан астам елде федерацияның ашылатынын, сөйтіп, оны Азия ойындарының, сосын ... ... ... ... ... ... ... бүгінге дейін жасалған ең басты жұмыс, бұл, әрине, ... ... ... ... ... қауымдастығының (FILA) мүшелігіне кіргенін айтуға болады.
Қазіргі кезде осы мәртебелі ұйымға мүше ... ... төл ... ... ... төрт ... таралуына мүмкіндік жасалып отыр. Енді қазақ күресі FILA аясында өтетін барлық додалардың бағдарламасына кіретін болады. ... ... ата ... ... және еуропалық ойындардың бағдарламасына енсе, биыл төрт жылда бір рет өтетін Таси ойындарының аясындағы жарыстарға кіреді деп күтілуде. Осы ... ... ... ... Пуне ... дәстүрлі күрес түрлерінен өткен фестивальдің бағдарламасына еніп, сол сегізінші рет ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Біздің күрестен жарыстар өзге елдерде төбе көрсетіп жатса, әрине, жақсы. Дегенмен, алдағы кезде төл күресімізді насихаттап, оны әлі де ... үшін ... ... аз ... ... ... балуандар мен бапкерлер мемлекет атынан ғана барып жатқан жоқ. Олар Дүниежүзілік қазақ ... ... мен ... жаны жомарт, қолы ашық азаматтардың көмегімен шет елдерге шығып, жарыстарға қатысып жатқанын айтуымыз керек. Олардың жолақысы, жатын орны мен ... ... ... мен демеушілер көтеріп жатыр.
Мәселен, балуандардың жақында ғана шет елдерде өткен жарыстарға белгілі азамат Ислам ... ... ... ... орынбасары Рзақұл Нұртаев сияқты жанашырлардың көмегімен барып келді.
Әрине, біздің күреске жекелеген азаматтардың демеушілік жасап жатқаны көңілімізді өсіреді десек те, ... ... ... атымен аталатын күреске (дүние жүзі бойынша халықтың атауын иеленген ... ... ... мемлекет тарапынан үнемі қолдау көрсетіп, оны дамытуға жүйелі жұмыстар жүргізілсе ... ... Егер ... Үкімет өзі бас болып, ата күресімізді дамытуға ниет білдірсе, онда шешілмейтін мәселенің қалмайтынына сөз беруге болады.
Сонымен бірге, қоры ... ... ... күресіне де қолдау көрсетсе, артық етпес еді. Мұның бәрінің болашақта ... ... ... ... ... ... ... қалдырып, мемлекеттің қазақ күресін дамытуды қолға алуға толық мүмкіндігі болып тұрғанда, бұл мәселе қазір шешілсе нұр ... нұр ... ... ... қазақ күресіне мемлекеттің қолдауы жеткіліксіз екені сол жерде ... ... ... ... мен ... ... ... тұрды [4].
Қазіргі таңда елімізде төл күресімізбен 15 мың балуан айналысса, оларды 500 бапкер ... ... ... ... ... - 40, Ақтөбе облысында - 26, ... ... - 16, ... ... - 20, ... ... - 40, ... облысында - 42, Батыс Қазақстанда - 14, ... ... - 50, ... облысында - 26, Қостанай облысында - 8, Маңғыстауда - 15, Павлодар облысында - 40, ... ... ... - 17, ... ... ... 60 ... болса, Астана қаласында - 4, ал Алматыда 7 маман ... ... ... ... ... ... ... турнирлер мен жарыстар өткізіліп келеді.
Мұны енді жергілікті бапкерлердің төл күресімізге жаны ашығандығы ғана емес, күресті ... зор ... деп ... болады.
Жиында осы мәселе бойынша білікті бапкерлер Диқанбай Биткөзов пен мемлекеттік жаттықтырушы Марат Жақыт, Жамбыл, ... ... ... ... ... президенттері Медеу Жетпісбай, Амантай Касимов пен Виктор Лим және Астана қалалық ... ... Ұлан ... АҚШ-та тұңғыш рет Қазақ күресінен федерация ашқан Алмас Мұсабеков, ... ... ... ... сөз сөйлеп, ой-пікірлерін айтты.
Мұнда Жамбыл облыстық федерациясының басшысы өңірде қазақ күресін дамытуда істеліп жатқан ... айта ... ... ... ... ... төл ... әлі де қолдауды қажет ететінін, мысалы, Жамбыл ... бокс ... ... ай ... ... тағайындайтынын, оларға мемлекет пен республикалық федерация тарапынан үлкен қолдау көрсетілетінін жеткізді. Осындай қолдау-көмек ... ... де ... ... пікірін білдірді.
Сол сияқты басқа облыстық федерациялардың басшылары да өз сөздерінде төл ... ... үшін ... оның ... ... оған ... ... арттыру керектігін, осылай жиі-жиі бас қосып, күрес мәселесін қозғай беруді ұсынды.
Осы жерде қазақ күресін насихаттап, дамытуды қолға алған ... ... ... ... риза ... амал жоқ. Бұл облыста федерацияны Виктор Лим деген азамат басқарып келеді. Өзі кәсіпкер, қазақ десе жүрегі толқып, елжіреп кететін еліміздің ... ... ... ... Қазақстанға келіп, осында туған Виктор Афанасьевичтің қазақ күресіне қызығушылығын оятқан адам - абыз бапкер Диқанбай Биткөзов екен. ... ... ... ол ... ... бір ... бойы ... күресінің тарихы, оның ерекшеліктері мен басқа күрестерге қарағанда ... ... ... ... ... ... қысқасы, Д.Биткөзов Виктор Афанасьевичтің облыстық федерацияны басқаруға келісімін алыпты. Қазір ол басқаратын ... ... ... ... Оның ... төл күресімізді дамытуда атқарып жатқан жұмыстары шық бермес Шығайбайларды айтпағанда, көптеген қазақтың ... үлгі ... ... қазақ күресін дамытуға байланысты басқа да көптеген ... ... ... ... ... ... ... төл жарысымыздан биыл өтетін турнирлер мен біріншіліктердің кестесі түзіліп, алдағы мақсат-міндеттері айқындалды.
Қазіргі ... ... ... ... жүзі ... бір шындық бар. Ол қазақ күресінің әлемдегі ең таза күрес ретінде мойындалғаны. Былтыр көршілеріміздің ... ... ... мүше бола ... жатқанда, біздің күрес бірден мүшелікке қабылданды. Оның себебі, бізбен өздерін бәсекелес санайтын өзбектердің өзіндік киім үлгісінің ... ... Олар ... ... ... күресінің кимоносын киіп шығады. Ал қазақ күресінде өздерінің ... ... ... сауыттарына ұқсайтын киімдері бар.
Біздің киім басқа бірде-бір елдің спорттық киіміне ұқсамайды. Ұлттық күрестің әдіс-тәсілдері де ерекше. ... ... ... жер ... ... ... ие ... жалғыз күрес болып саналады.
Міне, осындай басқа күрес түрлерінен артықшылығы көп төл ... ... ... бір ... ... бұл біздің ғасырлар бойы тарам-тарам ұрпақ арқылы жеткен асыл қазынамыздың ... ... ... ... ... еді [9].
2.3 ... ... қазақ күресінің жеткен деңгейі
Қазіргі кезде қазақ күресінің жеткен деңгейі - бірнеше елде ... ... ... келе ... ... ... түрі болғандықтан, жүйелі түрде халықаралық жарыстар, континенттік және әлемдік жарыстарды ұйымдастыру мен өткізу талап ... жылы ... және 2006 жылы ... ... күрес бойынша Азияның І және ІІ ... ... ... жылы Азияның ІІІ чемпионатында Қазақстанда өткізілген (Сәтбаев қаласы) Моңғолияның, Қытайдың. Өзбекстанның, Тәжікстанның, Қырғызстанның, Түркіменстан, Ресей мен Қазақстан командалары ... 2009 жылы ... ... ... ... қаласында (Қазақстан) өткен Азияның V чемпионатында бірінішілік үшін әлемнің 10 шақты елінен келген ... ... ... ... - атап ... ... қоса Иран және Сирия командалары күш сынасты.
Қазақ күресі бойынша әлем чемпионаттарында ... ... саны ... көп. 2006 жылы ... қаласында өткен қазақ күресі бойынша біріншілікте әлемнің 42 спортшысы шайқасты. ... ... ... ... ... ... ... күресі бойынша ІІ әлем біріншілігі болып өтті, оған ... 20 ... ең ... ... ... 2010 ... ... Астана қаласында қазақ күресінен ІІІ әлем біріншілігі өтті (30-дан астам елінен палуандар қатысты).
Қазақ күрес бойынша жарыстардың ... ... ... ... ... ғана ... береді, бұл төрттағандық күреске оқыту қажетінсіздіктен түргеп тұрып күресу әдісін игеруге оқыту уақытын ... ... ... тигізеді .
Спорттық жетістіктердің жарыс қызметі мен қарқын деңгейін талдау күрескердің техника-тактикалық қалыптасуын педагогикалық бақылаудың маңызды факторы ... ... ... ... ... ... ... жіберілген әдіс-алайлылық қателіктерді ғана емес, сондай-ақ күрескердің психологиялық ... ... ... ... мен алайлылық түрлілігін талдап, күресте жеңіске жету техника мен тактикалык әдісіндегі инновацияларды зерттеу және орындалған жаттығу жұмысының өнімділігін тексеріп, осы ... оны ... ... қажет.
Республикалық және қалалық жарыстарда (Астана қ.) қазақ күресі бойынша ... ... және ... жазу ... ... ... ... жарыс қызметінің материалдары жинақталып, өңделді.
Жүргізілген зерттеулерге сәйкес қазақ күресі бойынша талданушы жарыстарда қолданылатын барлық тәсілдер ... ... ең ... (0,73 ... және ... (0,35 ... түрде әдстерін қолданды.
Әрі қарай қолдану көрсеткіші бойынша , (қарсыластың сыртынан адымдап не тепе-теңдіктен ... және т.б.), және әдіс ... жиі ... ... ... ... есебінен күрескерлер орта есеппен - 0,21 ... және 0,05 таза ... ... ... ... басқа қазақ күресі бойынша жарыста жиі және нәтижелі қолданылатын тәсілдер тобына қайыра , , және (қарсыластың қолынан ... ... ... әдіс топтары жатады.
Қазақ күресі бойынша жарыстарда әдіс топтары белсенді және тиімді қолданатын болса еркін күресте ... ... ... ... ең ... және нәтижелі қолданатын әдіс топтарына жатады.
Дзюдо мен ... ... ... жарыс ережесі бойынша лақтыру әдістерінің амплитудалық орындау мен жауырынына түсіру сапасына ... ... ... бұл ... ... осы ... ... лайық орындауға күш салады. Дзюдо жарыстарында түрегеп тұрып орындайтын әдістердің көбісі амплитудалық лақтыруларға ... Ең жиі ... ... ... , ... ... және кешендерінен басталады.
Самбо күресінде ... және ... ... , , , , , , ... ... одан басқа , , , , және т.б. әдістер кешені жатады.
Ж.С.Байшолақовтың [2010] зерттеуінде қазақ күресінде ... ... ... ... лақтыру, шалып жығу, санмен қағып түсіру, табанмен қағып түсіру және сирақпен іліп жығу әдіс ... ... ал ... таза жеңістердің көбіне шалып жығу, тепе-теңдіктен шығарып лақтыру, санмен қағып түсіру, ... алып ... ... ... ... және ... іліп жығу әдістері арқылы орындап жеткені анықталған.
Қазақ күресін спорттық ... ... ... ... ... тәсілдер тобының түрлерін қолдану техникасында, жиілігі мен нәтижелігінде елеулі айырмашылықтар анықталды. Мәселен, күрестің басқа түрлерінде (еркін ... ... ... , ... ... ... қарсыластың қолы (жеңі, жағасы) мен аяғын ұстап алып орындалса, қазақ ... ... ... ... тыйым салынады. Бұл жағдайда қарсыластың қолынан ұстап, оның ішкі жағынан не сыртынан сүңги және кеудеге таянып не кеудеше, не ... ... ... ... ... ... тік ... комбинациялық және дайындық әрекеттерінде тәсілдердің кең ауқымына, қарсыластың шабуыл әрекеттеріне қарсы қорғану мен қарсы шабуыл тәсілдер нұсқаларын жетік меңгереді [6].
XX ... ... ... ... күресте салмақ дәрежесi мен жас мөлшерiне қарай бөлу болмаған. Салмақ дәрежесiне және жас ... ... ... ... осы кезенде ене бастады деп жеткізеді Е. Әлімханов [2008].
Қүрес ережелері ел арасында ... ... оның ... шарттарын балуандар талассыз мойындаған, бірақ арасында бар айырмашылықтарын алдын ала өзара келісім бойынша белгілеп қабылдаған.
Қазақ ... әр ... ... ... ... ... ... де белгілеуге болады. Мысалы, зертеушілер қазіргі еркін ... ... ... жалаңаш белбеусіз күресу түрін, шапан киіп белбеу буынып күресу түрін, белбеуді ... ... ... ... ... ... киіп ... түрін және жалаң аяқ отырып (төрттағанда) күресу түрлеріне бөледі.
Қазақ күресінің даму кезеңдері бойынша кеңес дәуіріне тарихи ... ... ... бұл ... ... 1928 ж. және 1936 ж. ... және ... Бүкілқазақстандық спартакиадаларында жарыстар өтті, ал 1938 жылы бірінші республикалық колхозшылар спартакиадасында жарыстар өтті.
Сайып келгенде, кеңестік Қазақстанда спорттық ... ... ... және ... ... ... ... гөрі бірнеше он жылдыққа кешігіп, дами бастады (1 кесте).
Грек-рим (кәсіби француз) ... тек бір ... ғана 20, 30 және 40-шы ... Қазақстан және Орта Азияның аумағында күшін, өз өнерін белсенді түрде көрсетті, ол Қажымұқан Мұңайтпасов. Бірақ, ең алдымен, қазақ ... ... ... ... ... ... ... тігізіп бірінші лақтырғанға дейін үстасуларға шыққан, грек-рим күресінен секцияларын ашпаған.
Грек-рим күресінің халықаралық ережелері 1896 жылы ... ... ... ... бастап бағдарламасына қірген. Ол грек-рим (франциялық) қүресі Европада қәсіптік ... ... кең ... ... ... ... бойынша бөліп күресу 1906 жылдан басталған, сонда 1911 жылына дейін тек қана үш салмаққа бөліңген. ... ... ... ... ... ... жие ... ал 1904 ж. Петербургте И. Лебедев мектебіне қабылданған, онда 2 жыл оқыған Қажымұқан Мұңайтпасов кәсіби француз күресінің жарқын ... ... ... ... мен ... ... ... күресінен бірнеше кәсіби біріншілікті, сонымен қатар АҚШ-та еркін күрестен біріншілікте ұтты. 1927 жылы (Қазақ АКСР ОАК) оған ... ... ... үшін ... ... ... ... жылы Қазақтың дене тәрбиелеу мәдениеті институтында алғашқы рет қазақ күресі мамандығы енгізілді, ... ... ... ... ... ... ... техникасы мен әдісінің жіктемесі, тәсілдерін үйрету әдістемесі, қазақ күресінен мамандар дайындау жөніндегі оқу ... ... мен ... ... ... жылы ... ... қаулысы бойынша атағы енгізіліп, қазақ күресі бойынша төсбелгі мен ... қоса ... ... ... ... жарыстардың ережелерін және киім нысанын жетілдіруге көп көңіл бөлінді, қазақ күресіне арналған киім нысанын спорттық күрестің басқа түрлерімен ... жол ... ... атап ... жасаған қазақ күрес жарыстарының ережесін 1993 жылы ҚР Туризм, дене тәрбиесі және спорт министрлігі бекітті. Киім нысаны жеңі ... ... ... ал 1997 жылы ... киім мен ... ... ... қорытындылары бойынша Е. Әлімханов кандидаттық диссертациясын қорғады.
Қазақстандағы ұлттық спорт түрлерін қаржыландыру мәселелері дене шынықтыру және ... ... ... шұғылдануға, салауатты өмір салтына, қозғалыс белсенділігі мен ... дене ... ... ... ... кеңінен тарту мен жұмылдыру тәсілі ретінде бойынша қарастырылады.
Қазақстан жастарының осы спорт ... ... ... құлшынысы қазақ күресінің едәуір дами түсуіне, спортшылар шеберлігінің ... ... ... ... ... ... шұғылдануына, халықаралық және олимпиадалық спорт күресі бойынша жоғары жетістіктерге жетуіне ықпал етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Балуандыққа кішкене күнінен машытанғандардың ... ... ... ... жақсы дамиды. Ертеде ел арасында қазақ күресінің жазылмаған ережесі ... ... ... ... балуан өз атынан ғана емес, өз руынын немесе бүкіл бір елдің атынан белдесуге шығатын болған.
XX ғасырдың бас кезіне дейін ... ... ... ... жас ... ... бөлінбей деген ұстаныммен күресетін және , сияқты тәртіптер болған. -- екі ... ... ... ... ... Екі балуан бір-бірін жеңе алмаған жағдайла болды деп күресті тоқтататын болған немесе ба- луандардың екеуі де бір мезгілде ... ... ... деп, ... ... ... бір белдесу үстінде бірнеше рет кайталануы ... ... ... ... басқа түрлерімен салыстыра отырып, әдіс-алайлылық, тәсілдердің қайсыбір топтарының түрлерін қолдану жиілігі мен нәтижелілігіндегі елеулі ... ... ... жасалған сайыстарда қолданылатын тәсілдердің барлық топтарының ішінде балуандар ... аяқ ... не ... ... ... ... жиі (0,73 ... және нәтижелі (0,35 ұпай/мин) қолданған. Әрі қарай, қолданымдылық көрсеткіштері бойынша жамбасқа алып лақтыру, кеудедеден ұстап қағып жығу, арқалап алып лақтыру, ... ... ... әдіс топтары жатады. Қарсыласқа жарияланатын ескертулер есебінен балуандар орта есеппен - 0,21 ұпай/мин алған және мезгілінен ... 0,05 ... ... ... ... жасалған жарыстарда тәсілдердің ең жиі әрі нәтижелі қолданылатын топтарына жағадан жұлқып ... ... іліп ... ... ... орап ... ... асыра тастау (қол ұстап кеудеге таянып), кеудеден асыра тастауды да жатқызуға болады. ... ... ... ... ... әр ... әдістері қолданылады, оны спорттық күрестің басқа түрлерінде де ... ... ... ... ... жарыстарда спорттық күрестің басқа да түрлерінде қолдануы мүмкін аяқта тұрып лақтырулардың әртүрлі техникасы ... ... ... ... ... басқа түрлерінен ерекшеленуіне байланысты , мен аяқпен күресу әрекеттері (қағып түсіру, іліп жығу, орап ... ... ... және т.б.) ... самбистерді, қолма-қол ұрысшыларды, еркін және грек-рим күрескерлерін ... ... ... ... ... ... бойынша жарыстарда грузин ұлттық күресіндегі , дзюдодан алынған , еркін күрес пен самбодан - , грек-рим ...

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
VІІ қысқы Азия ойындары5 бет
Баймырзаұлы Балуан Шолақ 7 бет
Балуан Шолақтың ән мен өлеңін өрбітуге ықпалы4 бет
Балұстаұлы Есбай27 бет
Батыр-жырау Қожаберген туралы230 бет
Дағдыны қалыптастыруға әсер ететін факторлар54 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Жыраулар XV – XVII ғғ. әдебиеті5 бет
Мұңайтпасұлы Қажымұқан9 бет
Мұңайтпасұлы, қажымұқан22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь