Жеке адамның психикалық дамуы

Жоспар

1. Психикалық даму және оқыту.
2. Бала психикасы дамуынын қозғаушы күші.
3. Даму мен оқытудың байланысы.
4. Бала психикасының даму кезеңдері.
5. Тұлғаның психикалық дамуындағы қозғаушы күштер.
6. Тұлғаның психикалық дамуындағы деңгейлері.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
1. Психикалық даму шарттары. Даму - баланың қоғамдық - тарихи тәжірибені игеру процесі. Адам мен жануарлардық психикасы үздіксіз даму күйінде болады. Алайда жануарлар дүниесі мен адамның даму процестерінін сипаты мен мазмұны сапа жағынан ерекшеленеді. Адам мен жануарлардың психикалық функциялары шығуы жағынан да, құрылымы жағынан да теңесе алмайды. Жануарлар психикасы дамуының басты механизмі - биологиялық бекіген тәжирибенің тудым қуалап берілуі. Соның негізінде жануардың сыртқы ортаға дара икемделуі өріс алады. Адамның психикалық функцияларының ерекшелігі сол олар баланың қоғамдық-тарихи тәжірибені игеру процесі үстінде дамып отырады. Бала адамдар дүниесінде, адам заттары дүниесінде, адам заттары дүниесінде, адамдар қарым-қатынастары дүниесінде өмірге келіп, тіршілік етеді. Оларда қоғамдық практика тәжірибесі қалыптасқан. Баланың дамуы дегеніміз осы тәжірибені игеру процесі болып саналады. Бұл процесс үлкендер жағынан үздіксіз басшылық болған жағдайда, яғни оқытуда жүзеге асырылады.
Адамның жоғарғы формалардағы психикалық іс-әрекеті жанама сипатта болады. Адамдар ежелден-ақ еңбек әрекеті, оқыту процесінде т.б. белгілі бір мәліметтерді жеткізу және сақтау құралы ретінде ерекше заттарды шартты бейнелеулерде, белгілерді пайдаланып келген. Белгілер мен сөз адамдардың іс-әрекеті мен оларды оқыту процесін дәнекерлейді. Демек, бұл құралдардың пайда болуы, дамуы, соның ішінде мәдениеттің де дамуы, алдымен, психиканың тарихи даму процесін сипаттайды. Бұл құралдарды игеру жеке дара даму процесін анықтайды. Бала адамзат тарихында қалыптасқан тәжірибені игереді. Баланың ойлауы, есі, қабылдауы тілді, іс-әрекетің белгілі бір тәсілдерін, білімді т.б. игерумен айтарлықтай сабақтас.
Адамзат тарихында іс-әрекетті жүзеге асыру құралдарды ғана дамып қоймай, осы құралдарды, қоғамдық тәжірибені кейінгі ұрпаққа жеткізудің ерекше жолы да қалыптасып, дамып, күрделене түсті. Бұл ерекше жол - оқыту, ол қоғамдық тәжірибені берудің бағытталған және ұйымдастырылған әдісі болып табылады. Оқыту, сонымен, баланың психикалық даму процесінде айқындаушы роль атқарады.
Психиканы дамытудың биологиялық шарттары. Адам психикасы дамуынын, негізгі ерекшеліктерін биологиялық заңдармен, жетілу, тұқым қуалау заңдарымен түсіндіру теория тұрғысынан алғанда қате болып табылады және парктикада үлкен қиындықгарға әкеліп соқтырады, өиткені бұл жерде педагогика көпе-көрнеу пассивті роль бөлінеді. Маркстік педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы адамның психикалық даму заңдары әлеуметтік жағынан сабақтас, даму процесі баланың өмір сүру жағдайы мен тәрбиесінің күрделі жиынтығымен анықталады деген түсінікті басшылыққа алады.
Бұлай болған жағдайда дамудың биологиялық шарттарының, тұқым қуалаушылықтың, бала организмі дамуының нейро-физиологиялық ерекшеліктерінің, онын, психикасының дамуындағы ролі қандай?
Адамның психикалық іс-әркеті - өте күрделі құрылым. Оның ерекшеліктері алдымен баланың тіршілігі және тәрбиесімен сабақтас. Сөздік -логикалық ес, ұғынымды ойлау, заттық қабылдау және адамға тән басқа да жоғарғы психикалық функциялар биологиялық тұқым қуалаушылық жолмен қалыптасып, берілмейді.
Бұл олардың тарихи даму процесінде өзгерістерге ұшырап, жетіле түсуіне мүмкіндік береді.
Адамның өмірде қалыптасатын күрделі психикалық іс-әрекеті (ойлау, сөйлеу) мен неғұрлым қарапайым табиғи функцияларын (мысалы, қозу мен тежелеу процестерінің арақатынасымен ерекшеліктері) ажырата білу керек. Психикалық іс-әрекет өзіне басқа да көптеген компоненттерімен қоса осынау қарапайым функцияларды да қамтиды. Мәселен, адамның музыкалық қабілеттері мен жоғары дыбыс айырғыштығының, математикалық ойлауы мен кеңістік анализі және синтезі функциялары арасындағы байланыс белгілі. Әдетте нышандар деп аталатын қарапайым, табиғи қасиеттер адамның сыртқы жағдайлар әсерімен қалыптасатын күрделірек іс-әрекеттердің құрамына кіреді.
Белгілі бір жағдайларда қарапайым функциялар жөнді жетілмеген немесе бұзылған кезде өздерінен жоғары орналасқан неғұрлым күрделі психикалық іс-әрекетті да айқындай бастайды. Мысалы, ми қабығының желке-самай бөлігіне зақым келгенде қарапайым кеңістіксинтезі бұзылады да мұның өзі есептей білуге (акалькулия) зиянын тигізеді. Қалыпты даму жағдайында белгілі бір нышандар осы қарапайым функцияларға жатпайтын, сондықтан оларға тікелей тәуелді емес психикалық іс-әрекет дамуы шарттарының бірі ғана болып табылады. Тіпті қарапайым функциялардың өзі де арнайы ұйымдастырылған әсердің ықпалымен дамитындығы дәлелденіп отыр. Мәселен, психологтар жоғары естігіштікті қалыптастыру жолдарын тапты. Күрделі психикалық іс-әрекет пен қарапайым функциялар арасында жылжымалы, жанама қарама-қатынастар болатындығын мидың шектелген белімдеріне зақым келген науқастармен жүргізілген орнын толтыру-қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде (А.Р.Лурия мен оның қызметкерлерінің
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Мухина В.С. Мектеп жасына балалардың психологиясы . Алматы, 1986ж.
2. Петровскийдің редакциялығымен « Педагокикалық және жас ерекшеліктер психологиясы». Алматы, 1987ж.
3. Жарықбаев Қ. Қазақ психологиясының тарихы. Алматы, 1986 ж,
4. Вогословский В. Жалпы психология. Алматы. 1980 ж.
5. Бейсенова Ж. Жоғары сынып оқушыларының кәсіби өзіндік анықтамасы. Алматы, 2004 ж.
        
        ЖЕКЕ АДАМНЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУЫ.
Жоспар
1. Психикалық даму және оқыту.
2. Бала психикасы ... ... ... Даму мен ... байланысы.
4. Бала психикасының даму кезеңдері.
5. Тұлғаның психикалық ... ... ... Тұлғаның психикалық дамуындағы деңгейлері.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
1. Психикалық даму шарттары. Даму - баланың қоғамдық - ... ... ... Адам мен ... ... үздіксіз даму күйінде
болады. Алайда жануарлар дүниесі мен адамның даму процестерінін ... ... сапа ... ерекшеленеді. Адам мен жануарлардың психикалық
функциялары шығуы жағынан да, ... ... да ... ... Жануарлар
психикасы дамуының басты механизмі - биологиялық бекіген тәжирибенің тудым
қуалап берілуі. Соның негізінде жануардың ... ... дара ... ... ... психикалық функцияларының ерекшелігі сол олар ... ... ... ... ... ... ... Бала
адамдар дүниесінде, адам заттары дүниесінде, адам заттары ... ... ... ... ... тіршілік етеді. Оларда
қоғамдық ... ... ... Баланың дамуы дегеніміз осы
тәжірибені игеру ... ... ... Бұл ... ... ... ... болған жағдайда, яғни оқытуда жүзеге асырылады.
Адамның жоғарғы формалардағы ... ... ... ... ... ежелден-ақ еңбек әрекеті, оқыту процесінде т.б. белгілі бір
мәліметтерді жеткізу және ... ... ... ... ... ... белгілерді пайдаланып келген. Белгілер мен сөз адамдардың іс-
әрекеті мен оларды оқыту ... ... ... бұл құралдардың
пайда болуы, дамуы, соның ішінде мәдениеттің де дамуы, алдымен, ... даму ... ... Бұл ... ... жеке дара даму
процесін анықтайды. Бала адамзат тарихында қалыптасқан тәжірибені игереді.
Баланың ойлауы, есі, ... ... ... ... бір ... т.б. ... ... сабақтас.
Адамзат тарихында іс-әрекетті жүзеге асыру құралдарды ғана дамып
қоймай, осы құралдарды, қоғамдық ... ... ... ... жолы да ... ... ... түсті. Бұл ерекше жол - оқыту,
ол қоғамдық тәжірибені берудің ... және ... ... ... ... ... ... психикалық даму процесінде
айқындаушы роль атқарады.
Психиканы дамытудың биологиялық шарттары. Адам ... ... ... ... ... ... тұқым қуалау
заңдарымен түсіндіру теория тұрғысынан ... қате ... ... және
парктикада үлкен қиындықгарға әкеліп соқтырады, ... бұл ... ... ... роль ... Маркстік педагогикалық және
жас ерекшелігі ... ... ... даму заңдары әлеуметтік
жағынан сабақтас, даму процесі баланың өмір сүру жағдайы мен ... ... ... ... түсінікті басшылыққа алады.
Бұлай болған жағдайда дамудың биологиялық ... ... бала ... ... ... ... ... дамуындағы ролі қандай?
Адамның психикалық іс-әркеті - өте күрделі құрылым. Оның ... ... ... және ... ... Сөздік -логикалық ес,
ұғынымды ойлау, заттық ... және ... тән ... да ... ... ... ... қуалаушылық жолмен қалыптасып, берілмейді.
Бұл олардың тарихи даму процесінде ... ... ... ... береді.
Адамның өмірде қалыптасатын күрделі ... ... ... мен ... қарапайым табиғи функцияларын (мысалы, қозу ... ... ... ... ... білу ... іс-әрекет өзіне басқа да көптеген компоненттерімен қоса осынау
қарапайым функцияларды да қамтиды. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... ойлауы мен кеңістік анализі
және синтезі функциялары арасындағы байланыс белгілі. ... ... ... ... табиғи қасиеттер адамның сыртқы жағдайлар әсерімен
қалыптасатын күрделірек іс-әрекеттердің құрамына кіреді.
Белгілі бір жағдайларда ... ... ... ... немесе
бұзылған кезде өздерінен жоғары орналасқан неғұрлым күрделі психикалық іс-
әрекетті да айқындай бастайды. ... ми ... ... ... ... қарапайым кеңістіксинтезі бұзылады да ... өзі ... ... ... ... Қалыпты даму жағдайында белгілі бір
нышандар осы қарапайым функцияларға ... ... ... ... емес ... ... дамуы шарттарының бірі ғана болып
табылады. Тіпті ... ... өзі де ... ... ықпалымен дамитындығы дәлелденіп отыр. Мәселен, психологтар жоғары
естігіштікті қалыптастыру жолдарын ... ... ... ... пен
қарапайым функциялар арасында ... ... ... мидың шектелген белімдеріне ... ... ... орнын толтыру-қалпына келтіру ... ... мен оның ... ... ... психикалық іс-
әрекет (сөйлеу-ойлау ... ... ... ... өте ... ... ... тұқым қуалау берілетін ерекшеліктерінің бірі - жоғары
нерв қызметінің типі деп жорамалданады. Ол нерв ... ... және ... ... ... ... ... және
физиологиялық ерекшеліктерінің бұл қатынасы да бір мағыналы болмай, өзі
баланың жеке ... ... мен оның даму ... ... ... және ... ... анықталып отырады. Мысалы, нерв процестерінің
жоғары қозғалғыштығы бір жағдайларды тез ойлаудың, ... ... ... ... ... негізі болса, екінші жағдайларда алавдаушылық
пен ырықсыздыққа да итермелейді.
Сөйтіп, физиологиялық, қарапайым, тұқым қуалай берілетін ... даму ... ... ... әсер етуі ... Бірақ та
олардың маңызы шешуші болып саналмайды. Даму ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Солардың
арасында жетекші болып балаларды ... мен ... ... ... Бала психикасы дамуының ... ... ... мен ... ... ... дамуының, негізгі жолдары. ... ... ... ... түсіну, даму процесін тек
білім мен дағдыларды жай жинақтауға әкеліп ... ... ... ... психикалык дамуының әлеуметтік табиғатын ескеру бұл
процестің ... мен сан ... ... ... ... ... қарастырғанда ғана даму қайсібір ... ... ... сан ... ... ... емес, адамның бүтіндей дамуы, яғни
жеке адамның дамуы ретінде көрінеді.
Оқыту мазмұны және психикалық даму. Балалардың ... ... ең ... және анықтаушы жағы білімдерді іс-әрекет әдістерін
күрделендіруден ... ... ... көптеген зерттеушілер, ең алдымен
орыс прихологтары, оқыту мазмұны, яғни балаға ... ... және ... ... ... ... баланың дамуын елеулі өзгертуге болатынын
дәлеледеп берді.
Көптеген зерттеулерде (Л.А.Венгер, П.Я.Гальперин, ... ... ... ... құралдарды (сенсорлық дамудағы форма,
түс эталондар, математиканы оқытудағы түрлі үлгілер мен ... ... ... ... ... ... және абсолюттік деп есептелеген
сатыларында принціпті өзгеріс ... ... ... ... ... ... Ж.Пиаже өзі жүргізген зерттеулер негізінде жеті-
сегіз жасқа ... ... есеп ... толық мағынасында қолдана
алмайды деді. Пиаже сипаттаған «санның ... ... ... ... Оны мынадай тәжірибеден көруге болады. ... екі ... ... су ... Одан ... бала бір ... ... басқа жіңішке биік
ыдысқа ауыстырылып ... ... ... ... ... ... бала су көбейді дейді. Алайда совет психологтарының зерттеулері
көрсеткендей өлшем ... ... ... ... мұндай феномен
бес жасар балалар арасында да болмайды ... ... ... 11-12 ... ... ғана дамиды деген логикалық
операциялардың, егер оларды орындаудың арнаулы құралдарын енгізсе, мектепке
дейінгі жаста да ... ... ... ... ... ... заттарды арнаулы белгілері бойынша біріктіру үшін эталон-үлгі
қолдануды үйреткен жағдайда, бұл балалардың жіктеу ... ... даму ... елеулі өзгеріске тусірді.
Зерттеулерден алынған деректер төменгі класс, тіпті кейде ... ... ... оқу ... ... ... меңгере алатынын дәлелдеп
отыр. Ғылыми білімдерді игеру ... ... ... ... қайта
құруға себепші болады.
Ғылымның белгілі бір пәніне сай келетін білімдер айрықша міндеттерді,
объектілері, операциялары бар ... ... ... ... жаңа
операцияларды олардың өздеріне тән функцияларында, яғни берілген операция
орындау кұралы болатын іс-әрекетпен байланыстырып ... ... ... ... арифметикалық есептерді шығару ... ... ... бір ... ... үшін қажетті операциялар жиынтығы
есеп шығару тәсілін құрайды.
Сөйтіп, оқытуда ... ... бір ... және ... ... ... Кең көлемде есеп шығару мүмкіндігі тәсілді жалпылауға
байланысты, ал әркелкі мөлшерде жалпылау ... ... ... ... ... ... балалар 1-сыныпта арифметикалық есептерді
нақтылы амалға ... әрі одан арғы ... ... іс-әрекетке
көше отырып шығарады. Сондықтан да ... ... кері ... ... ... ... досына үш қарындаш берді, өзіне бес
қарындаш қалдырды. Оның неше ... ... - ... ... балалар алу
амалын (өйткені бұл амал оларды әдеттегідей «берді», «қалдырды», деген
сөздермен ... ... ... ... ... ... ... түсінбейді. Түсінбеушілік арифметикалық есепті ... ... өз ... ... ... - ... және ... амалды енгізетін құрылымның күрделілігінен
келіп шығады. ... ... ... балалар тікелей және кері
есептерді бірдей оңай ... ... ... ... ... ... ... де, кәсіптік оқуда да неғұрлым жоғары нәтижені жетуге
болатынын көрсетіп отыр.
Сонымен, ... ... ... ... ... мен ... ... оқытудағы белгілі бірізділік балалар дамуының
негізгг қырларының бірін сипаттайды.
Тәсілдер мен ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын қайсібір біркелкі тәсілдерді балалар
әр түрлі дәрежеде ... ... ... Бұл нақтылы іс-әрекетті ... ... ... ... механимдердің ерекшелігіне
байланысты болады. Психологиялық зерттеулерден алынған деректер ... ... оқу ... тән ... мен карым-қатынастар
түрінде ғана болмай, жалпылама сипатта болатынын көрсетіп отыр. ... ... ... және тағы ... ақыл-ой іс-әрекетінің жалпылама тәсілдерінің (абстракция,
салыстыру, анализ, синтез) балалар ... ... ... ... маңызын көрсетіп берді. Тәсілді қолдану процесінде ... ... ... ... нақтылы міндетпен байланыстыра білу
қажет. Оқушыларды мұндай арақатынастың неғұрлым жоғарғы ... ... және ... ... ... ... ... үйретіп отыру керек.
Тәсілдер мен білімді қолданудың негізіне жататын психологиялық
механизмдердің даму типі ... ... ... ... дәл ... ... ... орындағанда да, тіпті түрлі пән оқығанда да көбінесе
біркелкі болып шығады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... бөліп шығаруға келгенде қиналатын балалар
көбінесе бұларды математикада да, физикада да, тарихта да, ... ... ... Сол ... дәл ... ... үйір болу ... ерекшеліктерін талдау және есепке алу орнына абстрактілі ... ... де ... әр ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен тәсілдер мен білімді қолданудың ... ... ... ... ... ... даму процесінің маңызды
жағын құрайды.
Жеке адамның жалпы қасиеттерінің дамуы. Даму процесінде білімдер ... - ... ... ... ... ғана болып қоймайды. Баланың
психикалық дамуы оның жеке басының тұтас өзгерісін, яғни жеке ... ... ... да ... Даму ... балалардың психикалық іс-
әрекеттің түрлі қыры өзгереді, сан алуан ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі болып өтеді,
білімі мен ұғымы өзгереді, жаңа мотивтері мен ... ... ... тұрса да осы барлық өзгерістер арасынан ... ... да ... ... ... ... ... Оларға: 1) баланың жеке басы
бағдарының ... ... 2) оның ... ... ... және 3) сана ... даму ... ... жеке ... бағдарын дамыту. Баланың даму процесінде
қалыптасатын мотивтер сан ... ... да, ... мен ... ... мінез - құлықтарының негізгі ерекшеліктерін анықтайтын
жетекші бағыттылықты бөліп алуға мүмкіндік ... ... ... ... жетекші болып табылады: олар үшін жақсы оку, мұғалімнің талаптарын
орындау маңызды саналып, ... ... ... ... ойлайды. Кейде
мұндай бағдар біршама формальды қара дүрсін сипатқа ие болады. ... ... ... ... Олар ... шығарып, жаңа білім
алғанды ұнатады. Алайда, оқушылар барлық оқу пәндеріне бірдей ... ... үшін ... гөрі осы ... танымдық құндылығы мен қызық
болуы маңыздырақ. Көптеген балалар үшін неғұрлым ... - ... ... ... Бұл ... ... коллективтегі
құрдастарымен, үлкендермен өзара қарым-қатынасындағы белгілі бір позиция
жетістіктерімен анықталады. ... ... ... үшін ... ... ... мектепке дейінгі кезде-ақ, қалыптасқан мінез-құлық пен
қарым-қатынастың дағдалы тәсілдері ... ... ... ... басқа типтермен қатар, өздерінің жеке басын
қалыптастыру мен ... тура ... ... ... ... ... ... кйрінеді.
Адамның жеке басының жетекші бағдары балалардың психикалық дамуының
көптеген басқа жақтарын да анықтайды, Мысалы, ... ... ... ... ... заттары мен құбылыстары туралы білім алуға тырысады,
білім алу тәсілін санада берік сақтайды. ... тұра осы ... ... ... ... жөнді ықылас, ... ... ... мақсаттылық көрсетпейды. Оқу бағдары бар балалар
оқу тапсырмаларын, жекелеген ... ... ... ... оларда кейде үйренген қалыппен жұмыс жасау ... ... ... ... ... ортақ тәсілін өздігінен бөліп алуға келгенде қиналады.
Басқа адамдармен өзара қарым-қатынас жасауды ... ... деп ... ... бұл бағыттылықты түрліше жүзеге асырады. Мысалы, қайсібір
балалар үздік оқушы позициясын алуға ... ... ... сотқар,
т.б. атануымен қанағаттанады.
Жалпы бағдар балалардың мектептегі ... және ... ... ... тәсілдерінің қалыптасу ерекшелігін анықтап отырады. Сонымен,
адамның жеке басының бағдарын ескеру - ... ... мен ... ... ... ... бірінші және қажетті шарты.
Бағдар оқушының жеке басының типін бірден және ... ... ... ... сапа ... Жасы ... сайын оқушылардың жетекші
бағдарын өзгеріп отыруы мүмкін. Мысалы, төменгі класс оқушылары үшін оқу іс-
әрекетінің ... ... арта ... ІV ... ... қарым-қатынасының маңызы артады.
2. Іс-әрекеттің психологиялық құрылымының дамуы. Қандай да ... ... ... ... бәрі ... іс-әрекетінің құрылымын
сипаттайды. Ол осы іс-әрекет не үшін ... ... ... -
мотивті, іс-әрекетті орындау нәтижесінде алынуға тиіс деп ... ... осы ... ... қажетті операциялар мен тәсілдерді, өзгеруі
тиісті нәтижеге әкелетін материал - объекті ... ... ... ... ... сыйлау үшін елка ойыншықтарын жасайды.
Бұл іс-әрекеттің ... әр ... әр ... ... ... Біреулері
сәбилерді қуанту үшін жасаса, екіншілері үлкендердің талабын орындау үшін
жасайды, ал үшіншілерінде ойыншықтарды даярлау процесінің өзі ... ... ... - елка үшін ... ... Объект - ойыншық
жасайтын материал. Операциялар - қажетті өнім алу үшін орындалуға ... ... Бұл ... ... ... ... ... қандай ойыншықтар жасайтынын алдын ала анықтап алады да, соған
сай ... ... ... операцияларды жасай отырып, ... ... ... ... ұмытып, машина жасауға, үй
тұрғызуға кірісе ... ... ... ... қолдарында бар немесе
бұрын пайдаланып көрген материалға қарсы ... ... ... 1 ... қағаздан шартылдақ жасамақ болды, бірақ столда мақта жатқандықтан
енді ол шар жасай бастайды. «Не жасамақсын?» деген сұраққа ол : ... ... - деп ... ... Екі ... қарлы мүсін қарындаштарды
көріп қалып, оған таяқ ... ... ... мүсін жасап, шанамен сырғалап
жүр», - дейді. Бұл жерде шартылдақ жасамақ болған нақтылы мақсат қана емес,
елка үшін ойыншық ... ... ... ... та ... ... отыр.
Мақсат және оның мотивтермен байланысты іс-әрекетте ... ... ... ... ... ... бағытталуы біртіндеп
қалыптасады. Мысалы, үш жасар балалар өз ... күні ... ... сай ... ... ... оңай ... қалады.
Бес-жеті жасар-балалар үшін іс-әрекеттің көбінесе материалмен, олар ... ... ... ... ... тән. ... олар текшелерден
үй құрастырғанда олардың іс-әрекеттері алдарында қандай текшелер ... ... да ... ала ... ... ... ... Мектепке дейінгі шақтың соңына қарай болашақ өнім, ... ұғым ... ... ... орын ала ... ... бұл
барлық балаларда бірдей бола бермейді. Мектепке ... ... ... ... ... ... ... төмен
деңгейде дамуы тән, мұның өзі ... ... ... ... қиындатып жібереді.
Төменгі сынып жасының соңына таман көптеген оқушыларда іс-әрекет мақсаты
мен мотив арасындағы қатынастарды ... ... білу ... ... ... ... ... өзгерген жағдайда балалар ... ... өз іс - ... ... құра ... болады. Бұл
мысалы, мына тәжірибеден байқалады. І-ІУ ... ... ... және
басқадай материал пайдалана отырып қала салуды ұсынғай. Оның үстіне ... ... ... бір жолы, балалар алыптар мен ... қала ... ... ... ... жолы ... қала ... екі
түске: қызыл мен көкке бөледі деп ... ... жолы қала ... үшін ... I-II ... ... балалар барлық жағдаида да,
құрылыстың типін де, оны жүзеге ... ... де ... ... ... ... тізімі:
1. Жарықбаев Қ. «Жантану», Алматы 1996 жыл.
2. Сәбет Бап-Баба «Жантану негіздері», Алматы 2003жыл.
3. ... Т. ... ... ... 1993жыл.
4. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. ... ... ... ... ... ... және жас ... психологиясы», А.В.Петровский, Алматы-
1987жыл.
6. Алдамұратов, Рақымбетов, Іргебаева, Нығметов «Жалпы психология», Алматы-
1996жыл.
Пысықтау және бақылау сұрақтары:
1. Баланың психикалық дамуының факторлары мен алғы ... ... ... ... дамуының аса маңызды бағыттары.
3. Бала дамуын жас ... ... ... ... ... ... аса ... фаторы ретіндегі баланың жеке басы
белсенділігінің маңызы.
5. Қазіргі психологиядағы оқыту мен дамудың ... ... ... ... ... негізгі сипаттамалары
Бүгінгі күнде педагогикалық технология мәселесі теориялық және
ғылыми қолданбалы бағыт тұрғысынан ... ... ... ... тұрғыдан алып қарағанда, педагогикалық технология педагогиканың
категориясы ретінде қарастырылады, оның ... ... ... іс-әрекеттің әр түрлі саласындағы(дидактика, тәрбие, білім
беруді басқару) педагогикалық технологияның ғылыми негіздері ... ... ... ... ... мен теориясы
зерттеледі, педагогикалық технология теориясының ... ... ... ... ... беруді 2005-2010 жылдар аралығында
дамыту ... ... ... ... орта ... ... жаңа
мемелекеттік жалпыға бірдей стандарты ... ... ... ... ... ... бағытталған ұлттық білім беру
мақсаттарының ... ... деп атап ... ... ... ... ... мен тетіктсрі” білім беру мазмұнын білім
үстемдігі ... ... ... біліктілік деңгейіне көтерудің
маңыздылығына ерекше назар аударылады.
Нәтижеге бағытталған оқыту — бұл аяқтаушы нәтижелср (біліктіліктер).
Аяқтаушы ... ... ... ... жәнс ... оқу ... ... әмір үшін маңызды білім, шеберліктер және бағдарларды
білдіреді. Олардың шартты түрде жүйелеп ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсе алу қабілеттіліктері;
• әлеуметтік қарым-қатынастарға бейімділік;
• талдау жасай алу ... ... шеше ... ... ... ... ... білдіріп шешім шығара білу дағдылары;
• шығармашылық шеберліктерді игеру және өзгелердің ... білу ... ... ... ... әлем ... ... араласу;
• рухани, заттық кұндылықтарды жасай алу және сақтай білу дағдылары;
• ілімнің кұралы ретіндегі технологияларды қолдана алу ... ... мен ... ... алу ... ... білім беру әлеуметтену процесіне қоғамды, түрлі
қауымдастықтарды тартуды ... Осы ... ... ... ... ... арасында өзара күш біріктіру үшін қарым-
қатынастар орнатып, білім ... ... мен ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілуде.
Өткен жылдардағы дүниежүзілік практикадағы ... беру ... ... — білім беру саласының ашық жүйе ретіндегі дамуының
қажеттілігін айқындайтын бірнеше әдістемелік бағдарларды ... ... ... ... ... ... мәнін, оның рухани-адамгершілік маңызын көтеру
(білім берудің бейбітшілік пен келісім үшін қызмет етуі);
• білім беру ісінің оқушының ... ... ... ... және
тасымалдаушы ретінде қалыптастыру тұрғысындағы ролін күшейту;
• білім беру мазмұнында әлемнің тұтастығы мен адамның оның бір бөлігі
екендігі ... ... ... ... ... ... табиғи әлемді сақтауға және аймақтық жөне жаһандық
көлемдегі экологиялық ... ... күш ... ... ... ... үшін сапалы білім алуға және оған жету жолында тең
мүмкіндіктермен қамтамасыз етуге жағдайлар жасау;
... беру ... ... ... ... және ... ... сапасын
жақсартуда әлеуметтік тең қарым-қатынастар орнату.
Стратегиялық міндеттерін шешу ісіне бүкіл қоғамды жұмылдыру,
екіншісі — ... беру ... ... ... ... алдындағы өзара
міндеттерін айқындауы.
Білім берудің аталған жаңа моделін енгізу ... ... ...... ... яғни, түлектердің өзінің азамат,
тұлға ретіндегі әлеуметтік ролдерін орындауға деген дайындығын сипаттайтын
базалық біліктіліктер түрінде ... ... ... кеңінен
талқылау жұмысы қажст. Сонымсн бірге, күтілетін нәтижелердің көпдеңгейлік
жүйесін жасақтауда білім беру саласының барлық сатыларын ... ... және орта ... ... ... беру) қамту өте маңызды. Мәселенің
бұл тұрғыдан шешілуінің мәні — ... ... ... ... ... болашақ нәтижелердін көп деңгейлі жүйесі ... ... ... ... белгіленген мақсаттарға жетуде бағыт-бағдар ретінде
қызмет ететіндігіңде. Білім беру саласы, ашық жүйе ретінде қатысушы(13).
Нәтижеге ... ... беру ... іске ... ... ... кеткен шет елдердің тәжірибесіне талдау жасау – ... ... ... көрсетуге мүмкіндік береді:
• оқушы өмірде және қоғамда конструктивті роль ... үшін ... ... ... ... оқу ісін ұйымдастыру шарты ретінде оқу ... ... ... ... ... өз ... қажетті дәрежеде білім алуына ... ... ... ... ... өз даму ... ... жағдай жасауға
міндетті;
• мемлекеттік органдар ... ... беру ... ... отырып білім беру жүйесінің сапасы мен ... ... ... ... ... ... ... күтілетін нәтижелердің жетілдірілуіне, білім беру ... ашық ... ... ... ... ... ... Республикамызда білім берудің жаңа ... ... ... беру ... ... ... ... Бұл педагогика
теориясы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып
отыр: білім беру ... ... ... ... жаңа ... пайда
болуда:
• білім мазмұны жаңа біліктермен, ... ... ... ... ... және нарық
жағдайындағы білім беру бағдарламаларының нақтылануымен байланысты;
• ақпараттық дәстүрлі әдістері – ауызша және ... ... ...... заманғы компьютерлік құралдарға ығысып орын
беруде;
• баланың жеке басын тәрбиелеуде, оның жан дүниесінің рухани тұлға
ретінде қалыптасуына көңіл ... ... ... мен қоршаған әлеуметтік ортаның бала тәрбиесіндегі
бірлігіне ұмтылыс жасалуда;
• қоғамдық біліммен бара-бар педагогикалық технологияның ... және ... ... мән ... ... ... жетілдірудің психологиялық-педагогикалық
бағыттағы негізгі ой-тұжырымдары төмендегіше сипатталады;
• есте сақтауға негізделген оқып білім алудан, ... ... ... ... ... ... көшу;
Қазір Республика оқу орындары, педагогикалық ұжымдары ұсынылып
отырған көпнұсқалыққа байланысты ... ... ... кез ... ... ... ... мүмкіндік алды. Бұл бағытта білім берудің әртүрлі
нұсқадағы мазмұны, ... ... және ... ... жаңа
идеялар, жаңа технологиялар бар.
Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық ... ... ... ... болу ... ... Жаңа технологияны
меңгеру оқушының интеллектуалдық, кәсіптік, ... ... ... де басқа көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі ... ... ... ... ... тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... берік еніп келеді. Дегенмен, оның ... ... ... ... Түсіндірме сөздікте:
“Технология – бұл қандай да болсын істегі, шеберліктегі, өнердегі
амалдардың жиынтығы” делінсе, ... ... ... ... ... бір мақсат көздей әсер ететін ... ... ... Ал, ... үрдісті нақты педагогикалық нәтижеге
жетелейтін бірліктердің (өлшемдердің) белгілі бір жүйесі ретінде ... ... ... ... ... механикалық
құрылымы(14).
ЮНЕСКО-ның анықтамасы бойынша, педагогикалық ...... ... мен ... ... және адам ... олардың бір-біріне өзара
әсерін, білім берудегі формасын оңайландыру ... ... ... ... ... жүйелі әдісі. М.В.Кларин “Педагогикалық
технология – педагогикалық мақсатқа қол жеткізу жолындағы ... ... ілім ... мен әдіснамалық құралдарының жүйелі жиынтығы және
жұмыс істеу реті”, – деп анықтайды.
Оқытудың жаңа ... ... ... ... ... ... қаланың талап-тірегі – мектепке әлеуметтік сұраныс;
мектептің дамуы туралы мемлекттік құжаттар – мемлекеттік сұраныс;
• қазіргі ғылымның адам ... ... мен ... ... озат ... ... ... басшыларының іс-тәжірибесі, интуициясы,
шығармашылығы;
• мектептің жұмыс үрдісі мен нәтижелерінің талдамасы.
Бұдан педагогикалық технология ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі мен нақты жағдайға
сай болуы;
• жүйелілігі;
• тиімділігі т.б. ескерілуі ... ... ... ... ... ... еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің
барлық, соның ішінде білім беру саласында жүріп ... ... ... ... осы кезге дейінгі дағдарыстан шығаратын қуатты
талпыныстарға жол ашты(15).
Бір технологияның өзі ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық технологияның ерекшеліктері
(Ш.Т.Таубаева мен Б.Т.Барсай бойынша):
1. Ынтымақтастық педагогикасы.
Мақсаты: талап ету ... ... ... өту,
балаға ізгілік тұрғысынан қарау мен оқыту мен тәрбиенің бірлігі ... ... ... ... ... ... оқушы-оқушы, оқушы да субьект, мұғалім де
субьект;
( екеуінің бірлік одақта қызмет істеуі, бір-біріне басымдық көрсетпеуі;
( жалпы мектеп ұжымының арасында өзара ... ... мен ... ерекшелігі:
( балаға жеке ізгілік қарым-қатынас;
( дидактикалық белсендіруші және дамытушы кешені;
( тәрбиелеу тұжырымдамасы;
( қоршаған ортаны педагогикаландыру;
1. ... ... ... технологиясы (Ш.А.Амонашвили)
Мақсаты: баланы оның жеке қасиеттерін ашу арқылы ... етіп ... мен ... ... ... және ... танымдық күшін қалыптастыру
мен біліммен кеңейтуге және ... ... ... ... табылады.
Білім беруді ізгілендіру технологиясының тұжырымының ерекшелігі:
( ынтымақтастық педагогикасының тұжырымдары;
( бала-табиғат пен ғарыштың туындысы, сондықтан ол ... ... ... ... бала психикасы дамуға, есеюге және еркіндікке құштар.
Мазмұны мен әдістерінің ерекшелігі:
Меңгеруге тиіс барлық білік, икемділіктер:
( ... ... ... ... ... ... әсемдікті, әлемдікті сезіну, қабылдау;
( өзге тілді меңгеру;
( рухани жетілу т.б әдістері;
( ... жеке ... ... ... ... ... істеу;
( оқыту арқылы тәрбиелеу.
2. Ойын арқылы оқыту технологиясы
Мақсаты: дидактикалық, тәрбиелік, дамытушылық, әлеуметтендірушілік.
Ойын арқылы оқыту технологиясының тұжырымының ерекшелігі:
Ойындық ... ... ... жеке ... ... талап-
талғамдарына сүйенеді. ... ... ... ... Әдістері-пәндік, сюжеттік, рөлдік, іскерлік,
драмалық, еліктеушілік.
3. Проблемалық оқыту ... ... ... ... ие қылу мен өз ... ... әдістерін
меңгерту және танымдық, шығармашылық икемдікті дамыту болып табылады.
Тұжырымының ерекшелігі:
( білімді меңгеру ішкі ... ... ... ... ... бала ... тануда адамзат жүріп өткен жолмен жүреді;
бала материалды сезім мүшелері арқылы (көріп, тыңдап) қабылдап ... ... ... ... ... мақсатында меңгереді;
( оқытуда табысқа жетудің шарттары;
( оқу-материалында проблема туғызу;
( баланың белсенділігі;
( оқытудың бала өмірімен, ойынымен, еңбегімен байланысы.
Мазмұны мен ... ... х-ке ... обьектісі
Х-қызмет әдісі
Х-іс-әрекетті орындау шарты.
Әдістеменің ерекшелігі: алдын-ала белгіленбеген, кенеттен;
( проблемалық мазмұндау;
( эвристикалық;
( проблемалық демонстрация; зерттеушілік-лабороториялық жұмыс;
( проблемалық жан-жақты эксперимент;
( ... ... ... ... ... ... ... сигналдары арқылы оқыту технологиясы (В.Ф.Шаталов бойынша)
Мақсаты: білім, білік, ... ... мен жеке ... ... барлық баланы оқыту және оқытуды жеделдету
Тұжырымының ерекшелігі:
( үнемі қайталау, міндетті кезеңдік бақылау, ... ... ... блокпен оқыту, тіректі қолдану;
( жеке бағдарлы қарым-қатынас;
( ізгілік (барлық бала ... ... ... ... әр оқушының табысының жариялылығы, түзетуге, өсуге, табысқа ... ... ... мен ... біріктіру.
Мазмұнының ерекшелігі:
( материал ірі мөлшерде енгізіледі;
( материалды блокпен топтау,
( оқу материалдарын тірек-схема, тірек конспект түрінде хаттау.
Әдістерінің ерекшелігі:
1. теорияны блоктау;
( ... ... ... ... үйде де өз ... ... ... қайталау:
( конспект (меңгергенін жан-жақты бақылау)
( тірек конспектісіе ауызша баяндау
Екінші бақылау:
( ... және ... ... ... ... ... практиканы блоктау
( практикалық жұмыс(жаттығу)
( есеп шығару
( нәтиже
Кеңестік дәуірде жеке ... ... ... өз заманында
оқытудың жаңаша бір әдістемелік жүйесін қалыптастырып, оқытудың ... ... ... белсенді түрде ендіріп, оқушылардың білім
сапасының жоғарылығын қамтамасыз етуге қол ... бірі ... ... пәнінің мұғалімі Виктор Федорович Шаталов болып
табылады. ... оның ... ... да ... ... ... В.Ф. ... әдістемелік жүйесін жаңа жағдайда жұмыс
жасауын психологиялық-педагогикалық тұрғыдан негіздеп, ... ... ... болды..
Осындай кең арналы, жемісті де қызу ізденіс үстіндегі жаңашыл
мұғалімдерінің арасында азаматтық және ... ... осы ... беру ... ең ... әрі күрделі мәселелерін шешудің кілтін табуға
жұмсайтын донецкілік мұғалім Виктор Федорович Шаталовтың ... ... ... Бұл ... ... ... ... ауыртпалықты
жою, олардың бойында оқуға деген қызығушылықты, белсенділік пен өз бетінше
жұмыс істеу қабілетін ... т.б. ... әсер ... ... бұл мұғалімнің жекелеген әдіс-
тәсілдермен эксперимент жасауы емес, қайта олардың ... және ... ... ... ... бір әдістемелік жүйемен құрылуындағы
жетістіктерді көрсете ... ... ... мен мүмкіндігі.
Біздің ойымызша, В.Ф.Шаталовтын басты еңбегі – оқыту ісін оқушылардың
өз күшімен ... ... ... бірін байқап көруінде. Жасыратыны
жоқ, “Оқыту әдісі ...... ... ... беру, үйрету іс-
әрекеті мен оқушының оқу, ... ... ... ... формулада
келтірілген оқушылардың оқу-танымдық іс- әрекетіне ... ... ... ... ... кезіндегі нақты оқуға деген
белсенділікті, оқушылардың танымдық іс-әрекетін айтарлықтай қатаң ... ... ... ... таба ... Бұл тұрғыдан алғанда, ол
кеңестік психологияда тұжырымдалған А.Н. ... ... ... ... ... идеяларын шынайы түрде жүзеге асырып,
оларды әдістемелік жағынан “нақыштай” білді.
В.Ф.Шаталов ... ... ... ... ... ... негізгілерін атап өтелік. Жаңа оқу материалын игеру алдымен
мұғалімнің оқу ... ... ... ... және оқушылардың оны
белсенді түрде тыңдауы түрінде ... ... соң ... ... ... ... парақтарды оқып үйреніп және жазып жаттығады.
Бұдан кейін оқу ... ... ... ... ... қызу ... осындай конспекті құрастыруға байланысты (шамамен 15-20 ... ... ... ... орындау және т.б. жүзеге асырылады.
В.Ф.Шаталовтың тірек сигналды парақтары өзінің мәні жөнінен П.Я.Галь-
периннің оперативті әрекет схемаларына, оқытылатын ұғымдары мен ... ... бір жүйе ... ... әрекетін сатылы түрде
қалыптастыру теориясына (теория ... ... ... сай ... ... ... жақын. Глобальді, іріленген
тақырыптар идеясының өзі “меңгерудің негізгі бірліктері” түрінде ... (П.Я. ... Д.Б. ... және басқалар).
Мұғалімнің оқушылардың өтілген оқу материалын қаншалықты сапалы
меңгергендігін бағалау мақсатындағы оқу ... ... да ... ... ... ... ... жаңа формаларын талап
етеді. Сөйлеу практикасын, ең бастысы, оқу материалын — оның жоспары ... ... ... ... түрде қайта жаңғырту
практикасын дамытып отыратын меңгерілген материалды ... ... ... айту (бір ... 20 ... ... бұл ... тындау және бағалау — міне, осының бәрі белсенді жауап ... ... ... ... оқу ... ... глобальді, іріленген
бірліктерін орындауы (басында мұғалімнін ізінше) және олардың ... ... ... ... әрі ... ... түрде жазбаша жаңғыртуы
олардың оқуға деген белсеңді іс-әрекетінің дәлелі ... ... ... мұғалімнін күнделікті сабақ сұрау жүйесі оқушылардың үлгерімін
кең түрде бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... ... оқу материалының
мазмұнын, тірек сигналдарды дауыстап оқығанда ... ... ... ... ... ... сәттер ойдағыдай
шықпағанмен, бәрібір, мұнда білімді жинақтау процесі, істің ішкі ... ... ... және ... ... ... ... жүріп жатады.
Бұған қоса бұл арада қаншама бала ... ... ... ... ... қате ... беріп, қысылу, өзінің білімсіздігін жұрт алдында көрсету
оңай емес.Сондықтан В.Ф.Шаталов өз ... ... ... ... ... ... айтқызған немесе одан да оңайы - оқушыға
өз жауабын ... ... ... ... төмен оқушы өзінің
магнитофонға жазғанын мүғалімнің ешкімге тыңдатпайтынын және ... ... ... ... ... ... біледі. Бұл өте
қарапайым ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға қаншама рухани күш береді.
Жоспар
I.Кіріспе.
1.Өзін-өзі тәрбиелеу және білім беру ... оның ... ... мен ... ... ... ... әсер ететін
жолдар.
3.Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу мазмұны және әдістері.
4. Өзін-өзі тәрбиелеуі мен білім беру ісіне педагогикалық басшылық.
III.Қорытынды.
Тербие — ... ... ... және ... ... ... ... жағдай жасауының» тәрбиешінің қызметі.
Қажеттілік идеясын жүзеге ... ... ... ... туындаған мақсаттар тәрбиснің түрлі бағыттарына дамуына жол
ашады. Сынып, мектеп ауқымында ... ... ... ... әдіс ... Мысалы, оқушының өзін қорғай алу және
кауіпсіздігін сақтау кажеттілігін карастырайық. Осы қажеттілікті іске асыру
үшін ... пен ... мына ... ... ... оқушыға ерекше сабырлылықпен қарап, оның ісін профессионал маман
ретінде түсінеді;
-оқыту ... ... ... ... ... ... іс-шараны ұйымдастырғанда ... ... ... ... ... мен ... «мұғалімдер ережесі» де пайдаланылады;
-«Баланың құқы жайлы конвенция» тұрғысынан оқушының ... ... ... басқару органнарында оқушы мен тәрбиеші құқығы ... ... ... ұйымдарының, инспекторлардың жұмысын жүргізіледі;
—мектепте психологиялық қызмет, сенім телефоны, консультация бөлімі қызмет
етеді;
— оқушымен жеке әңгімелесу, оқушының ... ... ... ... ... ... - ... түрлі қысым
көрсетуден қорғау.
Тәрбнеленушілердің іс-әрекетін ұйымлдастыру. Педагогиканың ... ... Бала ... ... ... жетілдіріп, тәжірибе мен
адамгершілік құндылыққа ие ... ... ... ... ... өмірлік мақсатты көздей білу;
- адамдық қадыр-қасиетін сақтау;
- ... өз ... таба ... ... дамыту, біреудің жағдайын түсіне білу, қуана білу.
Мұндай көзқарас бала табиғатымен сөйкеседі. ... зор ... ... онын ... ... күш-қуаты мол, онда даму қажеттілігі
бар. Сондықтан түрлі іс-әрекет, шығармашылық және ... ... ... ... Л.С.Выготский «Педагог — бала іс-әрекетін
ұйымдастырушы» — деп текке айтпаса керек.
Мектептегі іс-әрекеттер: оқу әрекеті және мсктептік ... ... ... ... клуб, секция).
Бұрынғы тәрбиеде мектептегі іс-әрекет идеологияға ... ... даму ... ... ... ... ... қандай болуы керек? Қажеттіліктен туған
іс-әрскет идеясы нені түсіндіреді? Адамның іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... мектеп болу үшін іс-әрекеттің басты үш түрін ескеру қажет.
1. Мектепте оқудан тыс ... ... ... келетін іс-орекеттер
ұйымдастырылуы тиіс. Барлық оқушы мектепте жоғары оқу көрсеткішіне жете
бермейтіндіктен, ... ... ашу ... ... соған орай
спорт, дене еңбегі, қолонер, ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа баулу жұмыстары жүргізіледі.
Әр оқушы кез келген үйірмеге, секцияға, клубқа келгенде өзін жақсы ... ... ... ... ... өзі ... ... еркін келуіне, өзінің ішкі ... өз ... ... ... ... Окушылармен жұмыс атқаратын бірлестіктерді маман басқаруы тиіс. Оған
окушылар уақытын бос ... үшін ... ... ... оны ... келуі қажет.
Оқу ең маңызды іс-әрекет. Мектепте оқушы оқу арқылы өзінін «Мен» бейнесін,
оның айналамен қарым-қатынасын анықтайды. Оқу үлгерімі жақсы ... өз ... ... ... екенін біледі. Онын әрқашан ... ... ... ... ... қатынас жасайды. Ал нашар окушының
жағдайы күрделі, ол үнемі өзін кем ... ... ... өзін ... Оның ... өкпесі үлкен, ішінде өзгеге деген қайшылық сезімі
бар. Егер түрткі болса, оны ... ... әзір ... ... окушының
оқу үлгрімі онын өміріне әсер етеді. Олай болса, оқу ... ... ... онын ... зиян ... ... ... анықтауынша қазіргі оқушылардың 15~-25% ғана оқуға қабілеті
бар, яғни осыларға оқыту технологиясының ... ... ... үлгерім беруге болады. Ал қалған 75-85% қазіргі оқу жүктемесіндегі
талаптарды игерс ... ... ... ... төмеигі деңгейді
ескеріп, оқу сапасын төмеңдеуден сақтауы ... Оқу ... ... ... ... ... ... сенімі азайып,
мектеп пен мұғалімді жек көріп, оған кінә таққыш болады. Осыған орай, оқу
үрдісін қайта қарап, әр ... оқу ... ... жөн. Ол ... ... ... оқушы табиғатының даму ... ... ... ... ... ... ... қолданып, мектептегі білімді бағалау жүйесін өзгертуді көздеу
шарт. «Үштік» ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу деп адамнын белгілі мақсатқа бағыттан, өз сапасын
жетілдіру арқлы, кемшіліктерінен арылу әрекеті.. Оқушының білімге, ұмтылысы
үнемі ... жол ... ... ... ... ... оқуға
деген ынтасы, өзін соған икемдейтін ерік ... ... ... ... оқуға өзі талпынбаса, ұмтылмайынша, өзін-өзі дара ... ... ... ... тудырмайынша, оның
адамгершілік, дене ... ... ... келе салатын нәрсе
емес.Соңдықтан оқу-тәрбие жұмысынын манызды мақсаты окушының ... ... оның ... ... ... ... ... әрекетін дамыуға болады. Қандайда болмасын тәрбие
жұмысынын тиімділігі тәр-биеленушінің ішкі қажетсіну ... ... ... ... ... ... қошаған ортанын сезімталдығы мен оған
деген ілтипаттық қарым-қатынасы аркылы, оның іс-әрекетіне, оны ... оған ... ... да ... ... Әр ... ... қалыптасуы ең алдымен өзінін ішкі сезімдернін жұмысы бола тұрада,
оны тәрбие жұмысы арықылы ... ... ... беріп
отыруға да байланысты1 - деген СЛ.Рубишптейн.
Бұл салала кезінде ой толғаған ұлы ... ішкі ... ... ... ... ... деген; өз өнері тұр таяу, ұқпасын ба сөзді тез.
Қорыта айтқанда, дұрыс жолға койылған тәрбие жұмысы, өсіп қалыптасып ... жеке ... ... талпыныстарын, талабын, белсенділігін
ынтапаланыру арқылы, дұрыс бағыттай білсе, оның өз бетімен ... ... ... ... ... жол ашылалы. Қысқасын айтқанда
тәрбие процесінде оқушынын өзін-өзі тәрбиелеу ықпалы өзіндік орны ... ол ... ... ... ... іске асады Өз алдына мақсат етіп
қоя отырып тәрбиеші-педагог окушылардын санасына өз бетімен қажеттілігін
калыптастыралы. ... ол ... ... ... ... ... өз ... білім белсенділігін оятады.
Ал көп ретте адам өз алдына белгілі бір биік қойып өз бетімен ізденіп,
өзін-өзі тәрбнелеп ... ... өзі ... ... әсерленіп
қанаттанғаи оның сезімдері аркылы білімді кажет еттуі пайда болады. ... ... жету үшін ... ... ... тарихында осдай мысалдар бар. Солардың бірі Демосфсн.
Ол жас кезінен шешелдік өнерді маңдайды. Алайда ... ... ... ... ... Оның ... тым бәсен, сөздері ұйқас тілі
күрмеліп, шәлкем-шалыс келе береді. Соны сезген оны ... ... Оның ... ... болса, бұл масқарадан кейін тауы шағлып,
сермеп Жайына кете ... еді. ... ... Ол ... ... ... үй ... да күңдері, бұрқырап болыпт жағаны ұрып жатқан
толқын, ... ... ... ... ... ... ... жою үшін, тілін балта тастар салатын болған. Сондай жан ... пен ерік ... ... ... ... ... айтулы ұлы
араторына айналды.
Өз мінездерін, бойындағь; жаман әдеттерден өзін-өзі ұстай білу ... ... ... ... ... талай ұлы адамдар бар. Соларардың
бірі ұлы насихаттаушы А.В.Суворов, ұлы жазушы Л.Н.Толстой, А.И.Чехов.
Соқтықпалы соқпақсыз жерде ... ... ... ұлы Абай ... ... ... еткеи адам. С.М.Торайғыров «Жұлдыз» болып
көрмеймін елдің ... ... ... ... ... ... ... қазақ
көгіне болмағанда кім болам», - деген романтикаға толы ... ... ... ... ... ... айтқан.
Адам қоғамдық қатынастардың моралдық ықпалынсыз қалыптаса ... ... ... бар ... ... түрімен болса да дамуға ... ... ... ... ... оның өзін-өзі тәрбиелеу барысында, коғамда
қалыпасқан идеологиялык жүйені құрайтын адамгершілік, эстстика талаптар
адамға ... ... ... ... ... ... әркезде
әлеуметтік сипатта болады. Онын кері әсіресе жас өспірімдерге көбірек
тиеді. Соңдықтан Н.ГЧернышевский ... ... ... шын ... ... болғысы келсе, өз бетімен ізденіп, оку арқылы білім алуға тиіс", -
деп жазған.
Алайда барлық ... ... ... ... ... ... ... бермейді.
Өзін-өзі тәрбиелеу мен өзіне-өзі ... ... ... ... бір қоғамдық-саяси және идеалдың атқаратын рөлі
жоғары. Бұл саладағы жұмыс мектепте маңызды ... ... Әр ... ұлы адамдары болуы қажет. Ұлы адамдардың қай-қайсысын алсақта
оның ішінде ғылымда,_әдебиетте, өнерде жас кезінде үлгі ... ... деп ... жеке ... болғанын айтады. Бұл жерде Абай да
кезінде еліктеу туралы айтқанын ескере кетуге болады.
Болмасам да ұқсап бақ
Бір ... ... ... қайда деп,
«Айтпа ғылым сүйсеңіз». ... ... бірі ... ... ... үлкен дарын иелерін болғандығын айтады.
Сондықтан оқушылармен ондай адамдарды ... ... ... ... отыру кажет.
Өзін-өзі тәрбиелеуде олардын ынтасын арттыратын бір нәрсе құрдастарынын
арасында оның лайықты орын ... ... ... ... Ол үшін
оқушыларға өзін-өзі тәрбиелеудін, өз ортасында лайықты орын алу үшін өз
тәрьиесін ... ... ... ... ... ... түсіну қажет.
Оларға мінезіндегі лайықсыз кемшіліктерді жоюдың жазып көрсету қажет.
Біреуіне тез күйіп-пісуден енді ... ... ... ... білімен түртіп, шымшып тұратын әдетінен, төртіншісің,
шақтықтан. кішіпейілділіктен, жолдастарың ... ... ... ... ... ... мен ... беруде негізгі факторы бірі ... және ... ... жұмыстарға әзірлік пен катынасудын барысында
оқушы өзі көп даярлықтан өтеді.
Жарысқа әзірлену, катынасу оған көп ... ... ... ... ... Әзірліктін барысында өз бойында
көптеген кемшілік бар екеніне де көзі жетеді.
Мұндайда үлгі-өнегінің орны бөлек. ... үшін ... ... ... араласып, көрсетіп, үйретудің мәні зор. Оқушылар ... ... ... ... ... ... көзімен көріп,
сондай болсам деп армандауы ... ... ... туристік саларда,
өлкентау жұмыстарында т.б. мұғалім оқушының үлгі өнегесі ретінде керінуі
керек.
Мұндайда ересек оқушылардын ... ... кол үшін ... ... енбекте белсенді көмектеседі. Өзін-өзі тәрбиедеуде
диспуттар, сұрақ-жауап, дұрыс бағыталған сөз ... ... ... ... әділ ... да ... әсер -етеді. Катынасып тындап
отырған басқа оқушыларға әсер етіп, оларды ойланып-тыңдауға, өз ... ... әсер ... ... ... келсек олар оқушыны
ойлаулырана, кемшідігін көріп одан арылу үшін өз ... ... ... ... үмтылдырады. Сондықтан мектепте өткен әрбір жұмыстарға
мұғалімдер ұжымы мән беріп онын саларын ... тұру ... өзі ... ала атқаратын істерін ойша бейнесі арқылы ... ... де, онын ... ... ... ... өз
әрекеті мен іс-қимылы ... ... ... ... өзін ыңғайлап
дайындайды. Содан орындауды санасында ... Егер ойша ... ... жеке басты тәжірибелік іс-әрекеті жетектейтін болса,
онда оны іске асыруға деген оның ерік ... ... ... да ... ... келенсіздікті жоюда алдына катаң мақсат пен талап қою
және соған жетудін кажеттігін ... ... соны ... нақты уақын
белгілеудін де маңызы зор. Соның бәрі ... ... ... ... ... мен кедергілердің ара салмағын салмақтауға тура келеді,
сонан сон бірнеше күн іштей кайталап ... ... ... ... ... ... ... жіктелген Бағдарламасы жасалады, мінез-
құлық тәртібі белгіленеді. Әрине орындау ең қарплайым істерден ... ... ... ... ... ... ... артынан ойсыз
ере бермеуден, орынсыз сөзге аралспау, біреудін сөзін ... ар ... ... өз орнын үнемі жұмыс жағдайында ұстау т.б.
Кезінде Л.Н.Толстой өте дәлдідікпен өзін-өзі ... ... Мен үшін ең ... деген нәрсе, өмір бойы үш негізгі кемшіліктен
арылу; ... ... ... ... ... ... ... ереже
жасаған:
1. Өте сабырлық тіпті болмағанда, сыртқы сабырлықты сақта,
2. ... де, ... де ... ... Ойлы әрекет.
4. Шешімділік.
5.Өзін туралы қажет болмаса, бір сөз айтпау, Санасыз бос уакыт өткізбеу.
6. Не істесенде ... ... ... ... сақ ... ... иемесс керекті іспен ғана айналыс, көрсе қызар ... Әр кеш ... ... өз ісін ... ... ... беріп отыр.
9. Бітірген ісіне, барына, болатынна ешуакытта мақтанба.
10.Бұл журналды ешкімге ... ... ... бағдарламасын жасай отырып, оны орындаудың әдістерінде
білу ... ... ... а) ... ... в/ өзін-өзі
сендіру, б/ өзін-өзі сынау, и/ ... ... г/ ... ... кою ... ... санаса білу /эмпатия-гр.соперсживания, кеңіл
білдіру, ортақтасу, д/ ... ... с/ ... ... ... ... - ... өз сөзінде өзі тұралмайтын ... ойша ғана ... "Сөз ... ... ... ... "Әр ... орындауға тырыс", орындайтын бол" деп дауыстап айтуы керек.
Профсссор С.Я.Долецкий айтқандай біз өз қателігіміз ойша ... ... ... ... ... оны ... кетеміз, Егер біз оны
естіріп, дауыстап айтатыып болсай| онда, өзіне-өзі кешірім ... ... ... ... ...... қалай үстатын немесе олай ... ... өзін ... Темекі тартуды койғысы келетін адам, онын
зияндылығын, темекі түтінінің зиянык..., мен енді ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
б/ Өзік-езі сынау әдісі - жолдастарына деген өз бойындағы дөрекелігі үшін
катты ... ... ... онын мәдениетгін, тәрбиенін жоқтығын көрсетеді.
Өз тарапынан мұның ... ... ... ... ... іс екенін
тәрбиелі адамның ондай іс істемейтінін, әбден өзі ... ... ... ... әдісі - бұл иландыруға ... Бала өз ... жою үшін ... бір жағымды мінез| өз бойына ... ... ... үй ... ... ... таза жазуға, оларды
байсалдылық пен ойланып істете жаттығады. Оны әр ... ... ... ... Өзін-өзі тәрбиелеуде - ойша өзін ... ... қою ... ... ... /импатия/ үлкен тәжірибелік мәні бар. Бұл әдетін өзін-өзі
тәрбиелеудегі жақсылығы сол адамдарға көмекке келуге өзін ... ... ... ... ... көңіл бөлсі келмейтіндігін,
безерлігін кергенде онын өз-өзінен ... ... әр кеде қол ... ... ... ... ... ... ... -бұл ... ... ( міндетін . орындауда
енжарлық керсетіп кезіңде болады. Мысалы жатып тұру уақытын орындамауда.
мүмкін. Соңна өзіне-өзі бұйырудын тәрбиелік манызы бар. ... 7-і ... ... ... ... ... әдісі алдына қойған міндетті орындамау, ауытқымау.
Мысалы, 9-сныып оқушысы қызықты киноға ... ... ... ... ... ... екі алып қала ... ойына оралып, келесі сабаққа жөнді
әзірленбегені есіне түсіп кинодан бас тартады.
Тұнғыш кияли-социализмнің өкіддерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... үнемі әзір тұрған камшымен
өзінің қателігі үшін өзін-өзі "жазалайтын" болған.
Өзін-өі тәрбиелеу мен ... ... ... ... ... тигізер
манызда әсерін скере отырыл, мұалімдср мен ... ... ... жұыс ... ... ... мен білім бсрудін мазмуны мен турлері әр ... ... Ол ... мүғалімнің білімі мен қаблетіне де байланысты. ... ... үш ... жургізіледі.
а/ Өзін-өзі тәрбиелеу туралы окушылар ұйымына қоғамдық пікір калыптастыру;
ә/ Өзін-өзі тәрбиелсудіи негізін анықтап, оқушыларға онын әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу бағдарламаларында жасауға кемектесу. Онын
тәжірибеде іске асу жолы қандай болуы ... ... ... ... ... оқушылар ұжымында коғамдық
пікір қалыптастыру. -Өзін-өзі тәрбиелеудін не екенін оқушылар тегіс біле
бермейді. ... бұл ... ... ... ... ... ... адамға қол емес деп ойлайды, үшіншілері, мұндай
жұмыстын ботатынынан мүлде хабарсыз келеді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1.Оқушылардың ... ... ... ... ... Педагогика.-Алматы,2002.
3Өзін-өзі тәрбиелеу мәселесінің филасофиялық негізідрі.-Ізденіс,2004.
4.Жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу.-Саясат,2001.
5.Оқушылардың өзің-өзі тәрбиелеу.-Сынып жетекшісі,2006.
Жоғарғы мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктері
Жоспар
1 Балаң ... ... ... ... ... жастағылардың даму ерекшеліктері.
3 Балаң жастағылардың ақыл - ой әрекеті.
4 Балаң жастағылардың ересектермен қатнасы.
Балаң жастық кезеңдегі зерттеудегі ойлар.
Жас шағы ... жас ... шақ ... ... ересектің басталуымен аяқталатын даму стадиясы деп ... ... шегі ... ... әлеуметтік шек болып тұрған осы
анықтаманың өзі құбылыстың күрделілігі мен көл өлшемділігін көрсетеді.
Алайда өспірімдіктің көптеген теориялары бар. Биологиялық ... ... ... ... басқаларының бәрінен басым болады деген
оймен жас өспірімдікті алдымен организм волюциясының белгілі бір ... ... ... ... психикалық волюцияның заңдылықтарына, ішкі
дүние мен өзін - өзі ұғынудың тән ... ... ... ... жас өспірімдікті психосексуалдық дамудың
белгілі бір кезеңі деп біледі. Көрсетілген ... жас ... ... ... жеке адамның дамуы ретінде ішкі процесс тұрғысынан
қарайды. Бірақ бұл даму әр түрлі ... және ... ... әр ... ... Жас ... ... теориялары оны ... ... бір ... ... ... ересектіктің дербес
те жауапты іс - әрекетіне көшу деп қарайды. ... адам ... ... ... оның ... ... ... өміріне аяқ басуымен байланысты проблемаларға назар
аударады, яғни индивидтік - ... ... ... ... ғылым жастық проблемасын әлеуметтік - псхологиялық факторлар
мен дамудың ішкі заңдылықтарын есепке алып, комплексті зерттеу ... ... Бұл ... қиын, өйткені психофнзикалық дамудың қарқыны ... ... ... ... әр ... үйлесе бермейді.
Акселерацияның, дене күшінің жедел дамуы нәтижесінде қазіргі балалар ... ... екі - үш ... бұрынғыға карағанда, орта есеппен екі жыл ... ... ... да екі жыл ерте ... ерте ... екінші жыныстық белгілердің шығуына ... бұл ... ... препубертаттық, пубертаттық және постпубертаттық фазаларға бөледі
осының өзінде жасқа қатысты психология ... ... ... (балаң
жастық ) алғашқы екі кезеңмен байланыстырады.
Акселерацияға байланысты ... ... ... ... де, ... енді 14 - 34,5 ... аяқталады. Жас өспірімдік тиісінше ерте
басталады. Бірақ дамудың бұл кезеңінің ... ... ... ... ... ... ... орны , ол меңгеруге тиісті
білімдердің көлемі және ... ... ... осы ... ... ... ... коғамдарды жас шағ айырмашылықтары
әлеуметтік ... ... ... ... ... бір жастағы адамдарды ( ... ... жас ... болып табылады, осының өзінде мұндай топтардың әрқайсысы
өздеріне ғана тән ... ... ... ғана ... ... социализация жеткіншекті не жас ... ... іс ... ... ... ... қосу арқылы ( ... ... ... асырылған. Мектеп оқытудың осы практикалық формаларын
толықтыратын ғана болған. Қазіргі ... және ... іс - ... ... адам ... ... негізінен оқитын даярлық
кезеңі едуір ұзарады. Білім алу мен оқудың қоғамдық ... ... ұзақ ... шын ... ... кемелдік соғырлым кеш басталады.
Осыдан келіп жас өспірімдік кезең ұзарып, жалпы алғанда жас шағы ... ... ... жас өспірімдік (14,5 -17 жас) бұл күрделі кезеңнің басталуы ғана. Ал,
оның негізгі ерекшеліктері қандай ?
Балаң жастағылардың даму ерекшеліктері
Балаң жастық - ... дене ... ... ... ... ... ... қарағанда баяулайды. Қыздардың бойының толуы орта есеппен
16 мен 17-нің арасында болады. ( ауытқу плюс - минус 13 ай ), ... ... 18 - дің ... ( ... плюс ... 10 ай ). ... артады, осының
өзінде ер балалар қыздардан қалып келген есесін толтырады. Бұлшық ет күші
өте тез өседі: 16 ... ер бала 12 ... бұл ... екі есе ... Бойы ... кейін шамамеы бір жылдан кейін адам қалыпты
ересектік бұлшық ет ... ... ... көп ... дұрыс тамақтану режимі
мен дене шынықтырумен шұғылдануға ... ... ... түрлерінде
балаң жасық - ең көп жетістіктерге жететін кезең.
Жыныстық даму жөнінен жігіттер мен қыздарының көбі бұл ... ... ... Көп ... ... карамастан,
жынысытық толысудың мерзімі нәсілдік және ұлттық ерекшеліктерге, климатқа
байланысты емес. Оның ... ... ... айырмашылықтар мен
басқа да әлеуметтік - кономикалық факторлар ... ... ... ... ... норманың жеке физиологиялық нормамен үйлеспейтінін
ескеру өте ... ... ... ... ... орташа статистикалық
мерзімдерден көп озық не қылыңқы дамиды.
Қарқыннын бұл ... ... ... ... ... бола ... өспірімдік шақ бала мен ересектердің арасындагы аралық жағдайда
болады. Баланың жағдайы оның ересектерге тәуелділігімен ... ... ... іс - ... басты мазмұны мен бағытын белгілейді. Баланың
атқаратын ролі ... ... ... тұрғыда өзгеше болады және екі
жағы да мұны анық ... ... іс - ... ... ... ... әлеуметтік рольдер мен мүдделер диапазонының сандық ұлғаюы ғана
болып қоймайды, сапалық тұрғыдан да өзгеріп, ересектік ... ... ... ... ... ... дербестік пен жауапкершілік өлшемі шығады. 14
жаста оны комсомолға қабылдайды,
16 жаста паспорт алады. 18 жасында сайлау правосы мен ... ... ... бұл ... ... қызметін бастайды, бәрі де мамандық тандау
туралы және т. б. ... ... жас ... ... ... қатар оның жағдайын баланың ... ... ... ... Материалдық жағынан жоғары класс оқушысы
ата - аналар қауырында. ... ... бір ... екінің бірінде сен
ересексің, үлкенсің десе, екінші ... одан ... тіл ... ... ... ... ... жерлерде де байқалады, мұнда 16 жастағылар емес, 20
жастағыдан ересек деп санамайды. Жағдайдын, ( бір ... ... ... ... ... ... ) және өзіне қойылатын ... ... ... ... ... өспірімдік шақтың аса маңызды міндеттері - мамандық таңдау, еңбек
пен қоғамдық - саяси қызметке даярлану , ... өз ... ... ... ... бұл ... ... асырылуы белгілі бір
уақытты талап етеді және олардың жүзеге асу мерзімдері жас ... іс ... ... ... ... ... оқушылары болатын
жеткіншектердей емес 15-17 жастағы жас ... мен ... ... кәсіптік - техникалық училищелердің ... ... орта ... ... ... ... Кейбір жас өспірімдер оқуды өнімді
еңбекпен ұштастырады. Бұл айырмашылықтар психологияға әсер етеді.
Балаң ... ақыл - ой ... - ой ... ... ... ... ақыл - ой қабілеті
15-16 жасқа қарай детте қалыптасып болады, сондықтан оның бала кездегідей
шапшаң өсуі ... ... ... әрі жетіле береді. Күрделі
интелектілік операцияларды ... және ... ... баюы ... мен ... ақыл - ой қызметін неғұрлым орнықты әрі пәрменді
етіп, оны бұл тұрғыдан ересектіңіс - ... ... ... ... ... ... Мүлделердіқ бағытталуының барған сайын саралана
түсуімен қосылып, мұның өзі жастардың ақыл - ой қызметінің құрылымын ... ... ... ... де дара ... ... Қазіргі бар
деректерге қарағанда, ақыл - ой қабілетінің саралануы ... гөрі ... ... ... ... ... көрінеді. Қабілеттер мен
мүлделердің мамандануы нәтижесінде басқа да көптеген барлық айырмашылықтар
неғұрлым елеулі және ... ... ... ... ... ... ... жоғары класс оқушысының мамандық таңдауға даярлану қажеттігін ескеріп,
жоғары кластарда оқытудың даярлығын ... ... ... ... арттырып, оларға жалпы білім беретін ... ... ... ... жасау керек ( факультативтік пәндер, үйірмелік жұмыс,
маманданған мектептер ). ... ... ... ... өзі
оқытудың
сипаты мен бағытына орасан зор дәрежеде байланысты екенін есте ұстау қажет.
Жас ... - жеке ... ... мен ... аяқталған
кезеңі. Жыныстық толысуға байланысты өз ... мен сырт ... ... ( енді бала ... ... те емес ), ... іс -
әрекеттің күрделенуі, жеке адамның өз мінез - құлқын үйлестіруге тиісті
адамдар ... ... - ... бірі ... ... жас ... ... - бағдарлаушылық іс - әрекетін күрт ... ... ... ... жаңа ... меңгеру туралы болса да, жас адам оларды
бағалауға өте -мөте ден қоя ... ... ... ... ... ... ... меңгерілген критерийлер мен нормалар негізінде құруға
тырысады. Бұл ең алдымен өзіндік сананың дамуында көрінеді. ... сана ... ... ... ол ... ... ... өзіне. В. С.
Мерлиннің осылай деп санайтындай, біріншіден, өзінің ... ... ... іс - ... негіз ретінде өз «мәнін» ұғынуды,
үшіншіден, өзінің ... ... мен ... ұғынуды,
төртіншіден, өзін - өзі әлеуметтік - адамгершілік бағалаулардың белгілі бір
жүйесін қамтиды. Бұл ... брі ... ... ... ... ... ... олар бір мезгілде қалыптаспайды.
Тендестігін ұғынудың бастамалары сырқы заттардан болған және өз денесінде
болған түйсіктерді ... ... ... ... ... ... - ақ
болады, « менді » ұғыну бала ... ... ... ... ... үш ... басталады. Өзінін психикалық қасиеттерін ұғыну өзін - өзі
бағалау жеткіншектік және жас өспірімдік кезеңде неғұрлым көп ... ... бұл ... бәрі ... байланысты болғандықтан, оның
біреуінің баюы бүкіл жүйенің" түрін ... ... ... ... Жеткіншектердің өзі -ақ өзін көрсетуге барынша
ұмтылуымен өзінің « мені » мен өзі ... зор ынта ... ... ол ... келбетімен дене тұлғасын мүлдем жаңаша қабылдай
бастайды. Бұл зор ынта ... жас ... ... да ... ... тұлғасын зер сала зерттейтін жас өспірім жігіттер мен қыздар бұған
барынша алаңдайды. Олардың бірі дерлік өз ... ... ... Олар үшін ... құрдастары алдындағы ... ... ... көбі тапал, толық болғанына, бетіне безеу шығуына т.б.
қынжылады. әсіресе кеш ... ер ... ... уайымдайды;
екінші жыныстық белгілердің шықпай кешігуі құрдастарының алдындағы беделін
төмендетіп қана қоймай, өзін ... кем ... ... ... детте, ешкімге білдірмейді. Өз денесінің бейнесін жас
өспірімдердің өзін -өзі ұғынуының ... ... ... ... ... ... ... барлық қатнастары мен варианттарын
білмеу жас өспірімдер үшін нағыз « норма трагедиясына » айналады.
Балаң жастағылардың ересектермен ... ... ... ... жас ... ... өзі ... - шешесімен, құрбы - құрдастарымен, ... ... ... комсомолдың қолдауы жағдайында шешеді.
Жеткіншектің өзі - ақ өзінде ояна бастаған есею ... ... ... ... ... ... қарым - қаытнасын теңдік
негізінде қайта құруға тырысады. Бұл тенденция жас ... ... ... Бұл ... ... нақты дәрежесі мен табиғаты кандай? Жас
өспірімдіктің әлеуметтік психологиясына ғылым ретінде ... ... ... ... « ... шығарады », « ұрпақтар даудамайьш » туғызады деп
пайымдайтын саңыржақ теориялар көп зиян тигізеді. Шын ... ... ... өзара қарым - қаытнастары әлеуметтік өзгерістердің ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері т.б. сияқты
әлеуметтік жағдайлардың тұтас бір ... ... ... ... ... өз ... - талаптарына тежеу болатын тәрбиелеудің
авторитарлық жүйесі іс жүзінде дау-жанжалдар ... ал ... ... ... ... ке - шешелермен қарым - қатынастың жас
өспірім кезде елеулі ... ... ... ... ... ... ... психология есейген балалардың мінез - кұлық автономиясы ( жас
өспірімнің жеке өзіне қатысы мәселелерді өзі дербес шешкісі ... ... ... ), ... ... ( ... ... емес,
олардан тәуелсіз өзі қалаған ден қояр ... болу ... және ... ), ... және ... автономиясы ( өз көзқарастары болу
правосы мен қажеттілігі және осындай көзқарастарының шын ... ... ... деп ... ... ... ... мәселені нақты тұрғыдан
қояды. Балаң жастық - өзіне - өзі талдау жасайтын шақ қана ... ... ... « коллективтік » шақ. Кішкентай жеткіншекке коллективтік өмірге
қатысқаны, басқалармен біріге болғаны ... ... ... ... ... ... ... құрбы - кұрдастарынын мұны қабылдадауы, топқа өзін
қажет сезінуі, онда белгілі бір бедел мен ... ... ... ... ... ... барынша алаңдатады; құрдастары онша
бағаламайтын жас өспірімдердің жеке ... ... ... басқалардан
гөрі анағұрлым жиі кездеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Мухина В.С. Мектеп жасына балалардың психологиясы . Алматы, 1986ж.
2. Петровскийдің редакциялығымен « ... және жас ... ... ... ... Қ. ... психологиясының тарихы. Алматы, 1986 ж,
4. Вогословский В. Жалпы психология. Алматы. 1980 ж.
5. Бейсенова Ж. Жоғары ... ... ... ... ... 2004 ж.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Денсаулық туралы ғылым5 бет
Жалпы психология213 бет
Жеке адамның психологиялық құрылымы туралы4 бет
Психологиядағы дивианттықтың философиялық – гуманистік пікірі10 бет
Психологиялық зерттеу әдістерінің классификациясы5 бет
Студенттердің психологиялық ерекшеліктері7 бет
Тәрбие процесі туралы жалпы ұғым4 бет
Өмірлік жол жеке тұлғаның индивидуалды әлеуметтік тарихи дамуының формасы25 бет
Жеке адам және іс-әрекет психологиясы10 бет
Жеке адам және қарым қатынас психологиясы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь