Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту және тәрбиелеу

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту және тәрбиелеу
2.2. Дикцияларын қалыптастыру
3. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Ересек топ балаларын тілдің дыбыстық мәдениетін тәрбиелеу жұмысының мазмұнына айту, есту, сөйлеу қарқыны, оның интонациялық мәнерлілігіне байланысты ойындар мен жаттығулардан тұрады. Мұнда берілетін материалдың біртіндеп күрделенетінін, оның қайталанатынын ескеру маңызды. Дыбыстардың дифференциациясы мен бекітуінін жүйелілігі сөйлеудің дамуы үрдісінде пайда болған қиындықтарға байланысты беріледі.
Тіл дыбыстарының айтылуы мен дыбыстау мүшелері арқылы жүзеге асырылады. 5 жастағы балаға ң,р,с,ш,ч,қ,ү,щ,з,ж,ц дыбыстарын дұрыс айта алмайды, сондықтан арнайы жаттығуларды пайдаланған жөн [4;5].
Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту мен тәрбиелеу сәби жасындағы балалардың дыбыстық дамуының басты мәселелерінін бірі болып келеді. Дыбыстарды дұрыс айту мен қатар тілдің дыбыстық жағының интонация, дауыс күші, дикция, қарқын сияқты басқа да элементтерімен жұмыс істеу қажеттілігін зерттеушілер көрсеткен.
Сонымен, балаларда ақыл-ой мен сөйлеуінің дамуы барысында дыбыстарды дұрыс айтуда сөз екпіні, интонация (сөйлеу мақамы, дауыс күші, қарқыны, сөйлеу тембрі) сияқты элементтерге және де бйланыстырып сөйлеуге көбірек көңіл бөлу керек. Сөйлеудің интонациялық мәнерілілігімен жұмыс жасау монотондылық, сөйлеудің түсініксіздігі, дикцияның айқынсыздығы, жеделдетіген (немесе бәсеңдетілген) қарқын сияқты кемшіліктерден құтылуға жол ашады.
Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту және тәрбиелеу бойынша арнайы сабақтар айына 1-2 рет өткізіледі. Сонымен қатар, айына 1-2 рет, сабаққа қосымша ретінде балаларды көркем әдебиетпен таныстыруға, сөздік қорларың байытуға арналған ойындар мен жаттығулар да жоспарланады.
1. А.А. Лþбинская “Бастауыш кластарда оқытудың актуалды проблемалары” Алматы мектеп 1977. 160-бет.
2. С. Мұқанов “Таңдамалы шығармалары” Алматы жазушы 1980. 412-бет.
3. Т.Тәжібаев “ҚазақстандаХІХғасырдыңекіншіжартысындағыағартуісіменпедагогикалықойдыңдамуы ”. Алматымектеп 1958. 24-25 бет.
4. Г. Бегалиев “Бастауышмектептегіоқусабағы”. Қазақмұғалімі 1988. 12-16 бет.
        
        Жоспар
* Кіріспе
* Негізгі бөлім
+ Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту және тәрбиелеу
+ ... ...
* ... ... тізімі
Кіріспе
Ересек топ балаларын тілдің дыбыстық мәдениетін тәрбиелеу жұмысының мазмұнына ... ... ... қарқыны, оның интонациялық мәнерлілігіне байланысты ойындар мен жаттығулардан тұрады. Мұнда берілетін ... ... ... оның ... ... ... Дыбыстардың дифференциациясы мен бекітуінін жүйелілігі сөйлеудің дамуы үрдісінде пайда болған қиындықтарға байланысты беріледі.
Тіл дыбыстарының айтылуы мен ... ... ... ... асырылады. 5 жастағы балаға ң,р,с,ш,ч,қ,ү,щ,з,ж,ц дыбыстарын дұрыс айта алмайды, сондықтан арнайы жаттығуларды пайдаланған жөн ... ... ... дамыту мен тәрбиелеу сәби жасындағы балалардың дыбыстық дамуының басты мәселелерінін бірі болып келеді. Дыбыстарды дұрыс айту мен ... ... ... ... ... дауыс күші, дикция, қарқын сияқты басқа да элементтерімен жұмыс істеу қажеттілігін зерттеушілер көрсеткен.
Сонымен, балаларда ақыл-ой мен сөйлеуінің дамуы барысында ... ... ... сөз екпіні, интонация (сөйлеу мақамы, дауыс күші, қарқыны, сөйлеу тембрі) сияқты элементтерге және де бйланыстырып сөйлеуге ... ... бөлу ... ... ... мәнерілілігімен жұмыс жасау монотондылық, сөйлеудің түсініксіздігі, дикцияның айқынсыздығы, жеделдетіген (немесе бәсеңдетілген) қарқын ... ... ... жол ... ... мәдениетін дамыту және тәрбиелеу бойынша арнайы сабақтар айына 1-2 рет өткізіледі. Сонымен қатар, айына 1-2 рет, сабаққа ... ... ... ... әдебиетпен таныстыруға, сөздік қорларың байытуға арналған ойындар мен жаттығулар да жоспарланады.
Ересек топтардағы балаларды сөз ішіндегі барлық дыбыстарды естуге, ... және ... ... ... В.В. ... ... ІІ кіші топ балаларымен туған тілдің барлық дыбыстарын дұрыс айту жоспарланған. Тек айтуға қиын қатаң ([ж], [ш], [ч], [щ]) және үнді ([р], [л]) ... ... ... айтуды талап етпейді. Жұмыс жүйелі түрде жүргізіледі, яғни ең алдымен айтылуы бойынша ... ... ... ([м], [б], [п]), одан кейін ерін-тіс ([в], [ф]), тіл алды ([н], [д], [т]), тіл арты ([к], [г], [х]) және ... ... ... Дыбыс топтарының ішінде орындарын ауыстыруға да болады. Балалардың көпшілігі төрт дасқа келген уақытта барлық дауысты және көптеген дауыссыз дыбыстарды анық және ... айта ... Олай ... бұл ... ... уйретуге уақытты жұмсау қажет пе? Бұл сұраққа жауап беру үшін В.В.Гербова ... ... ... ... және артикуляциясы бойынша жеңіл дауыссыз дыбыстарды анық айту балада артикуляциясы қиындау болатын дыбыстарды айта алуына әкеледі. Ал балалардың сөйлеуі анық және ... болу үшін олар ... ... қып ашу ... - бұл [а] ... дыбысының артикуляциясы арқасында және еріндерін қатты айқастыру керек - бұл [м], [п], [б] сияқты дыбыстардың анық ... ... ... ... және ... ... ... дамыту және тәрбиелеу - бұл тек қана дыбыстарды дұрыс айтқызу ғана емес. Дыбыстарды дұрыс айтқызуда фонематикалық ... яғни ... ... ... ... ... алу, ... қарқыны, дауыстың биіктігі мен қаттылығы, дикцияны айыра алу қабілеттілігі жетіле ... Бұл ... ... шешу үшін бала ... айта ... ... қолдану керек.
Туған тілдің дыбыстарының анық артикуляциясын қалыптастыру үшін дауысты дыбыстарды дұрыс айту және ... ... ... Бұл ... ... ... үлкендердің сөйлеуін тыңдап, есту арқылы жеке дыбыстар мен сөз ... ... ... Логопедтердің жұмыстарында көрсетілген [м], [б], [щ], [т], [д], [щ], [к], [г], [х], [ф], [в], [л], [с], [ц] - ... ... айту ... ... мүшелерін қатаң дыбыстарды айтуға дайындайды. Қолданылатын ойындар мен жаттығулар балалардың , , , ... буын ... ... болу ... ... ... жақын дыбыстарды ([п] және [б], [т] және [д], [ф] және [в]) дифференцациялауға дайындайды.
Артикуляциялық аппарат мүшелерін дамыту мақсатында ... ... ... сөздер кеңінен қолданылады. Мысалы, балаларға сырнай мен қоңырау сияқты музыкалық аспаптап беріледі. Сырнай , қоңырау деп сыбдыр қақса - жуан және ... ... ... ... Ал, , ... сияқты ойындарты ойыншыұтармен жүргізуге болады. Мұнда деген тура сұрақтармен қатар деген кері сұрақтар қоюға ... ... ... ... үлкен аю мен кішкентай қонжықты қарап алады. Содан кейін тәрбиеші балаларға ... ... ... - үлкен аю келе жтыр және ақырын (топ-топ-топ) қонжық келе жатыр деп айтады. Тәрбиеші балалардың ... аюды ... ... ... ... ұсынады, ал қалғандары табулары тиіс.
Балаларға сөздердің қысқа және ұзын, әр түрлі ... ... ... ... айтылатынын және де оларды қатты - ақырын - ... ... - жай - ... айтуға болатынын көрсететін ойындар мен жаттығулар бар. ... ... ... әдісімен (кап-кап, топ-топ) және кез-келген бір-бірімен үйлесімді дыбыстармен жүргізуге болады.
Сөйлеудің ... ... ... ... ... материалы (сөз, сөйлем, жаңылтпаштар, белгілі бір дыбыстар тобы бар ... ... және де ... ... ... тәрбиелеудің мақсатына грамматикалық және лексикалық жаттығуларды енгізу арқылы жүзеге асырылады. Ал мақсаттарды осылай байланыстыру балаларды қызықтыруда ... ... ... ... (сөз, ... ... дұрыс, анық айту) арнайы сөздік материал арқызы жүзеге асады. Мысалы, бұл әзіл-жаңылтпаштар (, , ), мазақтамалар, қаламақтар, жаңылтпаштар (; ... ... ... ... оларды біріктіруге болады. Мысалы, [с] және [з] дыбыстары ... ... ... мына ... ... айтуын сұрайды: , , , . Мұндай жаттығулар балаларға ритм ... ... сөз, сөз ... дыбысты ерекшелеп алу нәтижесінде бала , терминдерін игереді, түсінеді.
Сонымен, интонациялық сезімділікті, сөйлеу қарқынын, дикцияны, дауыс қаттылығын дамытып тәрбиелеуге ІІ кіші топ ... ... ... ... ... аудару керек. Бұл, тілдің (сөйлеудің) ары қарай жан-жақты дамуының кепілі.
Кіші топтардағы балаларды сөз ішіндегі дыбыстарды естуге, айыруға және ... ... ... Туған тілдің дыбыстарының анық артикуляциясын қалыптастыру үшін дауысты дыбыстарды дұрыс айту және оларды ... ... Бұл ... ... ... ... сөйлеуі тыңдап, есту арқылы жеке дыбыстар мен сөз тіркестерін айыруға үйретеді. Логопедтердің жұмыстарында көрсетілген м, б, щ т, д, щ к, г, х, ф, в, л, с, ц - ... ... айту ... ... ... ... дыбыстарды айтуға дайындайды. Қолданылатын ойындар мен жаттығулар балалардың па-па, ба-ба, то-то, до-до сияқты буын бірліктерінде пайда болу орнына қарай ... ... ... (п және б, т және д, ф және в) ... ... аппарат мүшелерін дамыту мақсатында жануарлар дауыстары, келтіруші сөздер кеңінен қолданылады. Мысалы, балаларға сырнай мен ... ... ... аспаптап беріледі. Сырнай , қоңырау деп сыбдыр қақса - жуан және жіңішке дыбыстардың айтылуы бекітіледі. Ал, , ... ... ... ... ... ... ... деген тура сұрақтармен қатар деген кері сұрақтар ... ... ... ... ... ... аю мен ... қонжықты қарап алады. Содан кейін тәрбиеші балаларға қатты дауыспен (топ-топ-топ) - ... аю келе жтыр және ... ... қонжық келе жатыр деп айтады. Тәрбиеші балалардың біреуіне аюды немесе қонжықты ойнап беруді ... ал ... ... ... ... ... ... арнайы сөйлеу материалы (сөз, сөйлем, жаңылтпаштар, белгілі бір дыбыстар тобы бар өлең-тақпақтар) арқасында және де ... ... ... ... ... грамматикалық және лексикалық жаттығуларды енгізу арқылы жүзеге ... Ал ... ... ... ... ... ... нәтиже көрсетеді.
Қорытынды
Дауыс аппаратын дамыту мақсаты - ... ... ... ... ... және ... ... сұрақтарға нақты жауаптар беріп, қаттылығы әр түрлі дыбыстарды, дыбыс тіркестерін, сөздер мен сөйлемдерді айтуға үйрету болып табылады.
Төрт жасар ... өз ... ... ... ... ... ... сөйлемнен құрастырады. Бірақ олардың сөйлеуі әлі де қажетті ... әрі ... ... ... ... ... дамыту мақсаты балаларды өз айтқысы келгендерін мәнерлеп сөйлеудің интонациялық құралдарын қолдана отырып, сөйлеу жылдамдығын өзгерте отырып, асықпай сөйлеуге үйрету.
Төрт - бес ... ... ... ... ұзағырақ болады, олар 3-5 секунд бойы [а], [у] және [и] дауысты дыбыстарын айта алады. Демді ұзағырақ ... ... ... балаларды бір демді шығару барысында [в], [ф], [с], [з] сияқты фрикативті дауыссыздарды, дауыстыларды созып айтуға, ... ... ... ауаны рационалды түрде қолдана алуға үйретуден тұрады.
Екінші кіші топта тілдің дыбыстық мәдениеті бойынша сабақтар айына бір реттен кем емес ... ... және тіл ... ән ... және тағы ... ... есту ... сөйлеу демін, артикуляцияны жетілдіруге арналған жаттығуларды жоспарлау қажет. ... ... ... ... ... 2-4 минуттан 5-7 минутқа дейін созылу мүмкін. Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту сабақтары (өтіп кеткен материалды бекіту мен қайталауға бағытталған) айдың ... ... кіші ... емес ... балалармен бір уақытта жұмыс жүргізетіні қиынға түседі. Дыбыстардың айқын артикуляциясын қалыптастыруды, олардың оқшауланған ... ... ... ... 2-3 ... ... аптасына екі реттен кем емес таңғы гимнастикадан кейін өткізу тиімді болады. Бұл үшін ... әр ... ойын ... айтатын дыбыстық еліктеулерді де қолдануға болады.
Әдебиеттер:
* А.А. Лþбинская "Бастауыш кластарда оқытудың актуалды проблемалары" Алматы ... 1977. ... С. ... ... ... ... жазушы 1980. 412-бет.
* Т.Тәжібаев "Қазақстанда ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы ағарту ісі мен педагогикалық ... ... ". ... ... 1958. 24-25 ... Г. ... "Бастауыш мектептегі оқу сабағы". Қазақ мұғалімі 1988. 12-16 бет.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы аумағындағы ішкі туризмді дамыту84 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Графикалық лингвистиканың негізгі ұғымдары46 бет
Дауысты дыбыс әріптерінің емілесі7 бет
Жазу және жазба тіл 10 бет
Тілдің таңбалық сипаты5 бет
Фонетиканы оқыту21 бет
Қазіргі мектептегі оқу-тәрбие ісі11 бет
Қазақ тілінің дыбыстық жүйесінің өзге тілдерден айырмашылықтары мен ұқсастықтары16 бет
Қазақ тілінің экспрессивтік стилистикасы64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь