Жергілікті басқарудың ағымдық жағдайы және оны жетілдіру жолдары

Мазмұны

Кіріспе

І . тарау. Жергілікті басқарудың жалпы ерекшеліктері мен құрылымдары
1.1.Қазақстан Республикасындағы жергілікті басқарудың даму ерекшеліктері
1.2.Жергілікті басқарудың қазіргі кездегі мәселелері
1.3.Жергілікті басқарудың құрылымы
1.4.Жергілікті басқару жүйесінің артықшылықтары мен кемшіліктері

ІІ . тарау. Жергілікті басқарудың ағымдық жағдайы және оны жетілдіру жолдары
2.1. Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті басқару саясатын
жетілдіру концепциясы
2.2. Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті басқаруды жетілдіру
жолдары

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Нарықтық экономика құрудың стратегиялық мiндеттерi мемлекеттiк басқарудың барлық деңгейлерiн демократиялық құрылысын талап етедi, өйткенi демократиялық тетiктерсiз және басқару органдарының жұмысын бақылаусыз әдiлеттi нарықтық бәсекелестiк жағдай туғызу мүмкiн емес.
Екiншi жағынан, нарықтық экономика шешiм қабылдау жүйесiнде шектен тыс орталықтандыруға көнбейдi және экономикалық, әлеуметтiк өмiрдiң субъектiлерiмен тiкелей жанасатын жергiлiктi органдарға белгiлi бiр билiк пен қаржы өкiлеттiгiн бекiтiп берудi талап етедi.
Қазіргі таңда еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ішінде билік құзырларының әр деңгейі арасында нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды элементі болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру өте өзекті мәселелердің қатарында. Бұл биліктің бөлінуі шеңберінде қарастырылатын мәселе отандық басқару жүйесін анықтайтын демократиялық нышандардың бірден-бірі.
Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, бүкіл қоғам проблемаларын шешеді деп қараудан да сақтанған дұрыс. Сонымен қатар күшті орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ете алады, бірақ оның ұзақ уақытқа созылуы саяси жағдайдың тұрақсыздануына алып келуі мүмкін. Ал ішкі саясатта тұрақтылықты қамтамасыз ету саяси режимді орталықсыздандыру, жергілікті өзін-өзі баскаруды дамыту сияқты басқа да шараларды жүзеге асыруды талап етеді.Жергілікті органдар өзінің қызметін орталық биліктердің бақылауыңда атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы мүмкін.
Орталық органдар жергіліктілерді әкімшілік бақылауыңда өзінің кейбір актілерін бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция салу құқықтарын қолданады, сонымен қатар орталық жергілікті басқарудың лауазымды қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Баянов Е. ред. "Мемлекеттік және құқық негіздері", Оқулық, Алматы, "Жеті жарғы", - 2001ж.
2. "Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін" Президенттің Қазақстан халқына Жолдау / Егемен Қазақстан, 19.03.2004ж.
3. Белисбаев А.: "Децентрализация власти и развитие местного самоуправления в Республике Казахстан", "Саясат", №4-5, 2000ж., 53-58 бет.
4. Гутман В.Г., Мироедов А.А., Федин С.В. "Управление региональной экономикой", Москва, "Финансы и статистика", 2001г.
5. Зотова З.М. Власть и общество: проблемы взаимодействия / Под общей редакцией С.А.Попова. - М., 2001г.
6. Камаев В.Д., "Экономическая теория", Москва, ВЛАДОС ИМПЭ, 1999г.
7. Ковешников Е.М. Государство и местное самоуправление в России: теоретико-правовые основы взаимодействия. - М., 2002г.
8. Козырин А.Н. и Штатина М.А. Административное право зарубежных стран: Учебник / - М., 2003 г.
9. Комерсантъ - Власть - 2002 - №36.
10. Комерсантъ - 2003 - 13 января.
11. Көшім Д., "Жергілікті өзін-өзі басқару - азаматтық қоғамның алғашқы баспалдағы", - Алматы, 2000ж.
12. Қазақстан Республикасының Конституциясы., Алматы, 1995 ж. 89, 95 баптар.
13. Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. №23 желтоқсан, 2003 ж.
"Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Қазақстан Республикасының заңы., "Заң", №3, 2001ж. 9-26 бет
        
        Мазмұны
Кіріспе
І - тарау. Жергілікті басқарудың жалпы ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... кездегі мәселелері
1.3.Жергілікті басқарудың құрылымы
1.4.Жергілікті басқару жүйесінің артықшылықтары мен ... - ... ... басқарудың ағымдық жағдайы және оны жетілдіру
жолдары
2.1. Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті ... ... ... ... ... ... ... басқаруды жетілдіру
жолдары
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Нарықтық экономика құрудың стратегиялық мiндеттерi ... ... ... ... ... ... етедi, өйткенi
демократиялық тетiктерсiз және басқару ... ... ... ... бәсекелестiк жағдай туғызу мүмкiн емес.
Екiншi жағынан, нарықтық экономика шешiм ... ... ... ... ... және ... ... өмiрдiң
субъектiлерiмен тiкелей жанасатын жергiлiктi органдарға белгiлi бiр ... ... ... ... ... талап етедi.
Қазіргі таңда еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ішінде
билік құзырларының әр деңгейі арасында нақты бөлінуі мен ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру
өте өзекті ... ... Бұл ... ... ... ... отандық басқару жүйесін анықтайтын демократиялық
нышандардың бірден-бірі.
Бірақ бұл бағытты абсолют ... ... ... ... проблемаларын
шешеді деп қараудан да ... ... ... ... күшті
орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі ... ете ... ... оның ұзақ ... созылуы саяси жағдайдың
тұрақсыздануына алып келуі мүмкін. Ал ішкі ... ... ету ... ... орталықсыздандыру, жергілікті өзін-өзі
баскаруды дамыту сияқты басқа да ... ... ... ... ... ... қызметін орталық биліктердің бақылауыңда
атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы ... ... ... ... ... ... кейбір
актілерін бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция ... ... ... ... ... жергілікті басқарудың лауазымды
қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
І - тарау. Жергілікті ... ... ... мен құрылымдары
1.1. Қазақстан республикасындағы жергілікті басқарудың даму
ерекшеліктері.
Қазақстан Республикасы қазіргі кезде өзінің мемлекеттік дамуында жаңа
бір сапалы деңгейге ... ... ... мемлекеттік басқару мен билік
жүйесіндегі түпкілікті ... ... ... ... ... ... жүйесі
Қазақстандағы мемлекеттіктің қалыптасуына өз үлесін қосты.
Бірақ қазіргі кезде мемлекеттік құрылымда бұл ... ... және ... ... ... әсер ... ... отыр. Әсіресе, бұл қатынаста ... ... ... атап ... ... ... ... жергілікті жерлердегі билік
қазіргі кездегі талаптарға толық сай емес, жергілікті халықтың ... ... ... тым ... ... келген.
Мұның басты себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі
сайлау туралы заң, жергілікті мемлекеттік басқару туралы заң, бюджет ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік құрылыстың жалпы
стратегиясының бір бөлігі ретінде қарастырылатын ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... ... ... және ... ... басқару жүйесін реформалауға бағытталған
маңызды ... ... ... ... ... жетілдіру, сонымен қатар мемлекеттік басқару деңгейлері
арасындағы өкімдікті шектеу ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерін вертикаль (тік) жүйесі бойынша
бөлінуіне, яғни “республика(центр) – облыс – ...... және ... ... ... және жергілікті жерлердегі ... ... ... ... ... ... ... жүйелерін
жетілдіруге бағытталған. Ол реформа жергілікті атқарушы органдардың,
сонымен қатар орталық ... ... ... ... ... ... істеуі үшін жаңа әкімшілік және экономикалық механизмдерді
құруға негізделеді.
Жергілікті мемлекеттік басқарудың ... ... ... шешу, соның ішінде жергілікті өкілді органдар - ... ... және ... және де ... өзін-өзі басқару
жүйесін қалыптастыру мәселелері бұл жағдайда жабық белгісіз перспективада
қалып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ұйымдастыру және жергілікті ... ... ... ... ... қиындатып жібереді.
Орталықсыздандыру процесінің сәтті дамуының және жергілікті өзән-өзі
басқару жүйесін қалыптастырудың басты факторы біздің еліміздің ... ... ... есептеледі. Қазақстан Республикасының Президентінің
Қазақстан халқына соңғы жолдамасына байланысты мемлекеттік басқару ... ... ... жергілікті деңгейде модернизация процессі бастама
алды.
Жергілікті мемлекеттік басқару ... ... және ... ... ... ... – бұл ең ... мемлекеттік құрылыстың маңызды
элементі болып табылады. Ол маңыздылығы жағынан бойынша азаматтардың
конституциялық құқықтары мен ... ... өсу ... ... ... кем ... Сондықтанда бұл мәселеде саяси еркіндік
мемлекеттік саясаттың басқа да маңызды ... ... ... тиіс.
1990 жылы КСРО-ның басқару билігін реформалау мақсатында КСРО-ның
“Жергілікті ... және ... ... басқару туралы” заңы
қабылданды. Бұл заң ... ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады.
1990 жылы 15 ... ... ... меншігі туралы” заң
қабылданды. Осы ... ... ... ... ... үш түрге
бөлінді:
1. Жалпыодақтық.
2. Республикалық.
3. Жергілікті (коммуналдық).
15 ақпан 1991 жылы “Қазақстан ССР-нің жергілікті халықтық ... және ... ... ... заңы ... Бұл заң ... ... материалды және қаржылық базасын қамтыды. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ал ... ... ... комитеттің өкілі болып ... ... ... ... мен жергілікті басқару арасында шектеулер болмады.
Жергілікті мемлекеттік органдар біртұтас ... ... ... ... ... ... село мен ... жергілікті
халық депутаттары арқылы басқарады. Алайда, мемлекеттік басқару мен
жергілікті ... ... шек ... ... ... ... билігі принциптері шеңберінде ұйымдастырылды.
Жергілікті органдар мемлекеттік билікті ауылдық, селолық жерлерде сайланған
өкілетті ... ... ... ... осы ... ... орган болып табылады. Яғни, құрылған депутаттар кеңесі жергілікті
және өзін-өзі басқару органдары болып есептеледі.
13 қаңтар 1992 жылы “Қазақ ... ... ... ... және өзін-өзі басқару туралы” заңға өзгерістер енгізіледі.
7 ақпан 1992 жылы ... ... ... ... органдарының жұмыстарын жүзеге асыру туралы” жарлыққа Президент қол
қойды. Осы ... ... ... ... ... басшышсына
дейін “Барлық вертикальды атқарушы бөліктердің оперативтік басқаруы бойынша
министрлер кабинеттерінің міндеттеріне” дейін біртұтас атқару ... ... 1993 жылы ... ... ... ... ... Конституцияда жергілікті өкілді органдар сақталып
қалды. Территориялық ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы Жоғарғы Кеңес “Жергілікті өкілді және ... ... заң ... Бұл заң ... басқару органдарының
жаңа бір моделі болып табылады. Бұл:
Біріншіден, ... ... ... және ... ... ... ... органдар (маслихаттар) әлі жергілікті орган болып
қалыптаспаған еді. Жергілікті әкімшілік басшысы жергілікті халықтың өкілі
емес, президенттің өкілі болып ... ... ... ... ... ... қалыптасып
жергілікті ауыл және селолы жерде құрыла бастады. Осы ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органы болып аталмады.
Төртіншіден, заңда “Жергілікті өзін-өзі басқару” ұғымы болмады. ... ... ... ауылдық округтарының өкілетті мүшелері жиналысы ұғымы
қалыптасты. ... ... ... бір жағынан ауылдық жерлерде
мемлекеттің функциясын атқарушы ... ... ... ... ... ... белгілерін көрсетеді. Көше мен ... ... өкіл ... ... ... отырды.
30 тамыз 1995 жылы қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясы
бойынша мемлекеттік басқару жүйесін ... ... ... ... айқындалды. Осы конституция бойынша Қазақстан Республикасы
унитарлы ... ... ... Осы ... мемлекеттік ұйымдастырушылық
құрылымын анықтап, Президенттің басқару жүйесін орнықтырды.
1.2. Жергілікті ... ... ... ... әр ... ... рөлiн, жауапкершiлiгiн және өкiлеттiгiн
ой елегiнен қайта өткiзу және өзгерту ретiнде орталықсыздандыру ... ... қол ... ... бiрi ... ... ... ТМД елдерiндегi реформалардың тәжiрибесi орталықсыздандырудың
экономиканы және ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл өзiнiң мәнiн дұрыс ... ... мен ... ... ... ... ... өйткенi ол
қоғам өмiрiнiң: саяси, құқықтық, әлеуметтiк, әкiмшiлiк, экономикалық және
мәдени әр ... ... ... ... ... ... ... тәжiрибесi оның
артықшылықтары саяси да, сонымен ... ... та ... ие екендiгiн
көрсетiп отыр.
Орталықсыздандыру азаматтардың билiктегi өз өкiлдерiн жақсы бiлуiне
мүмкiндiк бередi, өз кезегiнде олар өз сайлаушыларының проблемаларымен ... ... ... және тиiсiнше, саяси шешiмдердi талдап жасауға
және iске асыруға неғұрлым белсендi ықпал етедi.
Жергiлiктi деңгейде жаңа ... ... ... ... ол ... ... ... қатысу үшiн қажет демократиялық саяси
дағдылар мен функцияларды игере алады.
Орталықсыздандыру билiк органдарының ... ... ... ... ... арттыруға ықпал етедi. Қызметтер ұсыну мен
инфрақұрылымды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... мен ... ара қатынасын жақсы бағалайды,
сондай-ақ бюджеттiк шектеулер шеңберiнде халықтың қажетiне неғұрлым икемдi
үн қосатын болады.
Орталықсыздандыру үкiметтiң және ... ... ... жұмыс
тиiмдiлiгiн арттыруға ықпал етедi, өйткенi бұл оларды ... ... ... ... және ... ел ... стратегиялық
мәселелерiне шоғырландыруға, республикалық ... әр ... ... ... мен ... мүмкiндiк жасайды.
Жергiлiктi жерлерде таңдау процесiн дамыту тұтас алғанда халықтың
саяси ... одан әрi ... және ... ... тұрғыда орталықсыздандыру мемлекеттiк ресурстарды
неғұрлым ұтымды пайдалануға мүмкiндiк бередi.
Қазақстан тәуелсiздiгiнiң алғашқы ... орын ... ... ... ... өзiн ақтады, өйткенi мемлекет құру, елдiң
егемендiгiн нығайту, аумақтық тұтастықты сақтау ... ... ... ... ... ... тым орталықтандыру тiптi таяу
көршiлерден стратегиялық жағынан ... қалу ... ... ... ... тежейтiн болады.
Әлемдiк экономиканың ғаламдану, мемлекеттiк басқару ... ... ... ... әзiрлеудi жеделдетудi
талап етедi.
Әлемдегi орталықсыздандырудың сан алуан модельдерiн, сондай-ақ
Қазақстандағы ... ... ... ... мен ... ... өзiндiк орталықсыздандыру стратегиямызды талдап жасау қажет.
Ол үшін келесі жағдайларды ескеру қажет:
- Реформаны жүзеге ... үшiн ... iшкi ... ... Жергiлiктi басқару институтының болуы.
- Республикада әр түрлi деңгейде басқарудың оңтайлы ... ... ... бiр ... өкiлеттiктердiң, қаржылық
жауапкершiлiктердiң орталық Үкiметтен мемлекеттiк билiктiң одан
төмен тұрған ... ... ... ... ... тiптi дамыған елдерде қабылданған нормалардан бiрсыпыра
асып түсетiн ... ... ... ... жауапкершiлiктiң
қазiргi көлемiмен салыстырғанда нақты өкiлеттiктiң жай-күйiне
талдау жасау қажеттiгiн ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының басшыларын тағайындаудың қазiргi
жүйесi ... ... ... мен ... ... қамтамасыз
етпейдi.
- Өз араларындағы функциялар мен өкiлеттiктердiң ... ... ... әр ... ... арасында жауапкершiлiктi
бiр-бiрiне арту мен тартыстар.
- Жергiлiктi өкiлдi органдардың әлсiздiгi және олардың ... ... ... ... жерлерде және ... ... ... функцияларының қайталануы.
Қоғамның тұтас алғанда мемлекеттiк басқару жүйесi мен жергiлiктi
мемлекеттiк басқару ... ... ... ... ... реформалау қажеттiгiне түсiнiстiкпен қарауы,
әлемдегi орталықсыздандыру ... ... мол ... ... үрдiстер мен заңдылықтарды анықтауға мүмкiндiк бередi.
Қазақстан Республикасынан мемлекеттiк ... ... ... ... әлемдiк экономиканың ғаламдану үрдiсi.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... қоса, аймақтардың басшыларының сайланбалылығына асығыс түрде
көшуге жол беруге болмайды, өйткенi тiптi ... ... ... ... ... тұрақсыздық, ұлтаралық егес туындау қатерi
бар.
Аймақтардың әр түрлi экономикалық әлеуетiне байланысты ойластырылмаған
бюджеттiк ... да ... ... болуы және аймақтардың
әлеуметтiк қызметтермен бiркелкi қамтамасыз етiлмеуiне алып келуi мүмкiн.
Нарықтық ... ... ... ... ... барлық деңгейлерiн демократиялық құрылысын талап етедi, өйткенi
демократиялық тетiктерсiз және басқару ... ... ... нарықтық бәсекелестiк жағдай туғызу мүмкiн емес.
Екiншi жағынан, нарықтық экономика шешiм қабылдау жүйесiнде шектен тыс
орталықтандыруға көнбейдi және ... ... ... ... ... ... органдарға белгiлi бiр билiк
пен қаржы өкiлеттiгiн бекiтiп берудi талап етедi.
Сонымен бiрге ... ... ... ... ... төмендеудi бiлдiрмейдi, олар мемлекет қызметiнiң негiзгi
салалары үшiн жауапты болып қала ... және ... ... органдарының
қызметiн заңнамалық актiлер мен бюджетаралық трансферттер жүйесi ... ... ... ... әр ... деңгейлерiнiң арасындағы қызмет, ... ... ... ... ... ... басқарудың пәрмендi жұмыс iстеуi үшiн жағдай жасау;
демократиялық мемлекеттiң iргетасы ретiнде жергiлiктi өзiн-өзi басқаруды
енгiзу;
Билiктiң әр түрлi деңгейлерiнiң ... ... ... және
жауапкершiлiк салаларын айқын шектеу. Мiндетке қол ... үшiн ... ... мақсатты түрде жүзеге асыру қажет.
- Құзырында орталықсыздандыру жоспарын әзірлеу және оның ... ... ... ... орталықсыздандыру мәселелерi
бойынша мемлекеттiк басқару органдарының қызметiн ... ... ... ... ... ... ... мен өкiлеттiктердi беру процесiнiң кезеңдерi мен
бағыттарын, мемлекеттiк басқарудың әрбiр ... рөлi мен ... ... ... ... жүйесiн, сондай-ақ жергiлiктi өзiн-өзi басқару
органдарына және мемлекеттiк емес ұйымдарға беруге жататын функцияларды
айқындайтын ... ... ... мемлекеттiк жоспарын
әзiрлеу.
- Мемлекеттiк басқарудың әрбiр деңгейiнiң ... ... ... ... ... Өкiлеттiктердi беру жоспары,
iске асыру барысында ашылатын ... ... үшiн ... ие ... тиiс. Бұл ... орталық пен аймақтардың арасындағы
қатынастардың серпiндi дамуын ескере отырып әзiрленуге ... ... ... ... ... белгiленуге және ажыратылуға
тиiс. Халықаралық тәжiрибенi және Қазақстанда қалыптасқан жағдайды ескере
отырып, ... ... ... бекiту белгiленуi мүмкiн.
- Оларды билiк деңгейлерiнiң арасында бөлудi заң ... ... ... ... мен кеңейту үшiн барлық деңгейдегi билiк
өкiлдерiнiң ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк басқарудың тиiмдi жұмыс iстеуi үшiн жағдай
жасау. Мемлекеттiк басқарудың ... ... ... ... пен ... ... ... өкiлеттiктерi берiлуге тиiс,
өздерiне мемлекет берген ... ... ... ... өз бюджеттерiне қатысты нақты өкiлеттiктерiн
қамтамасыз ету, яғни басқарудың ... ... үшiн ... ... оларды жұмсаудың бағыттарын дербес белгiлеу құқығын бекiту қажет.
Жергiлiктi мәслихаттар жергiлiктi бюджеттi бекiтуге және оның ... ... тиiс. ... ... ... органдары
қызметкерлерiнiң даярлығы мен ... ... ... ... ... ... ... жергiлiктi өзiн-өзi
басқаруды енгiзу. Мемлекеттiк ... ... ... ... ... ескере отырып реформаны "пилоттық" жобаларды iске
асыру арқылы, кезең-кезеңiмен ... ... ... жаңа ... ... ... ... аудандарда, бiр жыл iшiнде алдын ала байқап көрген жөн және
сонан соң ғана ... ... ... ... жөн. Мұндай тактика
сынақ кезеңi iшiнде жаңа ... ... ... ... ... ... пысықтауға және бүкiл ел ауқымында iрi
қателiктер мен кемшiлiктер жiбермеуге мүмкiндiк бередi.
Реформалаудың оң және ... ... ... мен ... оны ... одан әрi ... үшiн ... болады.
Орталықсыздандырудың бiрiншi кезеңiнде ауыл мен шағын қалалардағы,
яғни қазiргi кезде ... ... бiр ... орын ... ... ... келеңсiздiктерге әкелiп отырған жерлерде проблемаларды шешу ... ... ... ... ... қала ... поселкелер және
аудандық маңызы бар қалалар деңгейiнде әкiмдер сайлау жүргiзiлетiн болады.
Екiншi ... ... ... ... ... ... ауылдық округтер, қала тұрпаттас поселкелер мен аудандық ... ... ... ... толыққанды органдарын құру мүмкiндiктерiн
қарастыру керек. Орталықсыздандырудың бұл ... ... ... ... басқару реформасы талап етiледi. Халыққа есептiлiгi
мен бақылаулылығын күшейту мақсатында тиiстi өкiлдi органдармен - ... ... ... ... ... бiр ... ... маңызы бар қалалардың) әкiмдерiн қызметке тағайындау және орнынан
алу тәртiбiн енгiзу қажет. Аудан ... ... бар ... әкiмiн аудандық
(қалалық) мәслихат депутаттарының қатарынан ... ... ... да болуы мүмкiн.
Yшiншi кезеңде облыстық маңызы бар аудандар мен қалалар деңгейiнде
орталықсыздандыру ... ... ... ... ... ... негiзгi функциялары
|Басқару деңгейі |Функциялары ... ... ... және ... ... мәдениет мекемелерi, жер |
|шағын қалалар) |мен суды ... ... ... |
| ... және ... ... ... деңгей (аудандар |Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, мектепке |
|мен облыстық маңызы бар ... және ... орта бiлiм ... ... |
|қалалар) ... ... ... бағдардағы |
| ... мен ... ... тәртiптi |
| ... ... ... бар ... ... |
| ... ... тұрғын үй салу және күтiп |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... деңгей (облыстар |Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, коммуналдық |
|мен республикалық маңызы |қызмет көрсетулерге ... ... ... ... қалалар) ... ... ... ... үй |
| ... үшiн) салу, құрылысын жүргiзу және күтiп|
| ... ... орта бiлiм ... облыстық маңызы |
| |бар ... ... ... індеттерге |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... бар жолдарды |
| ... ... ... және ... ... ... |
| ... ... ... көрсету, өрт |
| ... ... ету, ... деңгейдегi|
| ... ... жою, ауыл ... |
| ... ... ... ... қызметтiң |
| ... бiр ... ... ... ... ... және орта ... ... шетел |
| ... ... ... ... ... ... ... ... кең ... ... |
| ... ... басқару, аудандар мен |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдегі орнын,
мемлекеттік жүйеден ерекшелігін және басқа ғылымдармен байланысын ... ... ... ұсынамыз. Жергілікті мемлекеттік басқаруды
тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік және атқарушы
органдар жүзеге асырады.
Жергiлiктi атқарушы ... ... - ... ... ... қаланың, астананың), ауданның (облыстық ... бар ... ... өз ... ... ... аумақта жергiлiктi мемлекеттiк
басқаруды жүзеге асыратын алқалы атқарушы орган;
Схема 1. Жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... мәселелерді қарастырады:
- аумақты дамыту жоспарларын, ... ... ... және ... ... жергілікті басшыларын қызметке
тағайындау бюджетті әзірлеу және қызметтен босату, жергілікті қамтамасыз
ету.
- жергілікті атқарушы органдардың басшыларын ... ... ... ... ... атқарушы органдардың жұмысын ұйымдастыруға
байланысты өзге де мәселелерді шешу.
- коммуналдық меншікті басқару.
- Жергілікті мемлекеттік басқару мүддесіне сай ... ... ... ... жүктелетін өз ге өкілеттіктерді жүзеге асыру.
Мемлекеттік биліктің жергілікті өкілдікті органдарының ... ... ... ... - мәслихат.
Жергілікті өкілдікті органдар - мәслихаттар - тиісті әкімшілік-
аумақтық бөліністегі халықтың ... ... және ... ... ... ... оны іске асыруға қажетті ... ... ... асырылуын бақылайды.
Жергiлiктi өкiлдi орган (мәслихат) - облыстың (республикалық ... ... ... ... ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) халқы
сайлайтын, халықтың еркiн ... және ... ... сәйкес оны iске асыру үшiн қажеттi шараларды белгiлейтiн және
олардың жүзеге асырылуын бақылайтын сайланбалы орган;
Мәслихаттарды ... ... тең, төте ... ... ... ... беру арқылы төрт жыл мерзімге халық сайлайды.
Мәслихат келесі мәселелерді қарастырады:
- Аумақты ... ... ... және ... жергілікті бюджетті және олардың атқарылу туралы есептерді
бекіту;
- Өздерінің қарауына жатқызылған жергілікті әкімшілік - ... ... ... ... мәслихат құзырына жатқызылған мәселелер бойынша жергілікті
атқарушы органдар басшыларының есептерін ... ... ... ... және өзге де ... ... ... қызметі туралы есептерді тыңдау, мәслихат ... ... өзге де ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен заңды
мүдделерін ... ету ... өзге де ... ... ... ... басқару объектісіне жергілікті ... ... ... ... ... ... қалалық атқарушы
органдар, қалалық және селолық әкімияттар жатады.
Маслихат депутаттары жасырын дауыспен 4 жылға ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы
анықтайды.
Облыс маслихаты 50 депутатқа дейін, қала 30, аудандық 25 маслихат
депутаттарының саны белгіленген.
2001 жылы қаңтар айында ... ... ... мемлекеттік
басқару туралы” заң қабылданды. Бұл заң бойынша жергілікті мемлекеттік
басқаруға ... ... ... ... ... заң және заң ... шеңберінде
территорияда мемлекеттік саясатты жүргізу ... ... ... ... ... ... болып табылады”.
Әкім Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің өкілі болып
табылады және ... ... ... ... ... ... саясатты жүргізуге жауапты.
Жергілікті өкілетті органдар (мәслихат) облыс пен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... оны жүзеге асырады және
бақылайды. Сонымен қатар, заң атқарушы және өкілетті ... ... ... және ... анықтайды.
Мәслихаттар мен әкімшіліктер инвестиция, қаржы және жалпы мемлекеттің
ішкі және ... ... ... ... ... ... ... сақтай отырып, ұлттық тұрақтылықты сақтауға және
азаматтардың құқықтарын сақтауға ... мен ... ... ... дамыту мақсатында
жасаған жоспарлары Қазақстан Республикасының стратегиялық даму жоспарымен
сәйкес болуы керек. “Қазақстан Республикасы Астанасы ... ... ... ... ... ... туралы” заңдары бойынша осы қалалардағы
жергілікті атқарушы органдарына қосымша құқық берілген.
Жергілікті ... ... ... ... шешім қабылдау
процесіне өздерінің сайлаған маслихат депутаттары арқылы қатыса алады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... және ... құқығы бар және 18 жасқа толған азамат
осы құқыққа ие болады.
Жасы жиырмаға толған азамат мәслихат депутаты болуға ... ... ... бір ғана ... ... бола ... ... азаматы мемлекеттік басқару ісіне тікелей
болмаса да ... ... ... ... ... ... ... білдіре алады.
Жергілікті халық өздерінің атқарушы орган ... ... ... орган арқылы сенімсіздік білдіре алады. Бірақ бұл
практикада кездеспеген және ... ... ... ... ... ролі ... шешім қабылдау процесінде сайлау
науқанында жүреді. Шешім ... ... ... ... ... жылы ... алғаш рет жүзеге асты.
Заң бойынша ассоцация құру туралы ... да ... ... мен ... қалаларының мәслихат cекретарлары координациялық кеңес
құрды. Алайда, бұл кеңес мемлекеттік тіркеуден өте ... ... көп ... ... ... ... құрылған және олардың облыстарда да бөлімшелері бар. Сонымен
қатар, республика ... 40 жуық ... ... ... пен ... ... ... әкімшілік және территориялық
аймақтарда заңды күштерге ие болады.
Әкімият пен әкімдердің азаматтардың міндеттері, бостандығы ... ... ... ... ... немесе газеттерде жариялауға
міндетті. Әкімияттар жалпы ортақ маңыздылыққа ие, ведомствоаралық ... ... ... ... және ... ... актілер
Қазақстан Республикасы Әділет Министрлігінің территориялық органдарында
тіркеледі.
Әкімият пен әкімдердің актілері іс-әрекеттерін Қазақстан Республикасы
Президенті, Үкіметі, ... ... пен ... ... ... ... ... соттың шешімімен өзгертеді немесе жұмысын тоқтатады.
Облыстық мәслихат хатшыларының жиналысында Әділет ... ... ... ... 15-20 ... тіркелмейді.
Тіркеуге бармай жатып кері қайтарылып жатқан актілерді де ... ... ... мәселелердің мемлекеттік бюджетке қаншалықты күш салып
жатқандығын атап айтты.
Үкімет ... ... ... ... орындалуын қадағалауды
жүзеге асырады. Атқарушы органдар тікелей сызықтық ... ... ... ... ... ... Ал мәслихаттар тікелей бағыныштылық
құрылыммен байланысты емес.
Президенттік бақылауды президенттің өзі және оның ... ... ... ... ... облыстардың, Алматы
және Астана қалаларының әкімдерін сайлайды. ... ... ... ... ... ... артықшылығы бар және ол ... өз ... ... ... ... бойынша әкім атқарушы органдар жүйесінің бәр бөлігі болып
табылатын жергілікті ... ... ... болғандықтан өзінің іс-
әрекеттеріне үкімет алдында толық есеп ... ... ... ... ... орындап, оның да алдында есеп беруге міндетті.
Президенттің ... ... ... ... ... емес. Сонымен
қатар, барлық деңгейдегі әкімдердің жұмыстарын ... ... ... ... ... селолық деңгейдегі барлық әкімдерді
олардың да бақылауы өте ... ... да ... ... босатылуын
президент шешеді. Ал, парламенттің жергілікті органдардың жұмыстарын
бақылау заңды түрде қарастырылмаған. ... Бас ... ... ... ... шұғыл түрде тоқтата алады. Үкімет конституциялық
өкілеттіктіктер шегінен тыс заңдардың орындалуына бақылау жүргізеді. ... және оның ... ... ... ... ... ... акиматты ауданның әкімі құрады. Оның құрамында ... әкім ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, атқарушы органдардың ... ... ... ... бюджеттен қаржыландырылады
және тиісті жоғарғы органдардың
басшысының келісімімен) де ... ... ... ... ... функциясын жүзеге асыруға міндетті.
Өзінің және аудан акиматының ... ... ... Республикасы
Президенті және облыс әкімінің алдында жауапты.
Аудандық органдарға мыналар жатады: аудандық әкім аппараты, бөлімдер,
ішкі істер, ... ... ... ... ауыл ... ... ... және экономика бөлімдері.
Облыс, аудан әкімдері (облыстағы қалалар) ауданды басқару схемасын дайындап
аудандық маслихаттың бекітуіне ұсынады.
1.4. Жергілікті басқару жүйесінің артықшылықтары мен ... ... ... жаңа ... ... жүйесі қалыптасу
үстінде. Бұл құбылыстың негізгі ағымдарын анықтап, ... ... ... ... ... ... ... жүргізу
үшін, сонымен бірге елімізде әлеуметтік-саяси тұрақтылықты сақтау үшін
күшті мемлекеттік билік, әсіресе ... ... ... ... де ... жоқ деуге болады. Сондықтан бүгінгі жергілікті ...... ... ... ... ... ... атқару
құрылымына негізделген күшті биліктің ... ... ... ... ... ... саналады. Мұндай модель, тікелей мемлекеттік басқару
деп ... да ол ... ... мен ... ... ... жергілікті деңгейде әкімшіліктің өзімізге ғана тән
басқару жүйесі қалыптасып бітті деуге негіз бар. Оның екі ... да ... ...... ... әкімдер басқаратын
атқарушы органдардың әкімшілік иерархиясы, ал ... ... ... ... ... ...... болып табылатындығы көпшілік
қауымға белгілі.
Күшті атқарушы билік концепциясын радикалдық ... ... ... ... ... ... ... әкімдердің басқаруы жергілікті
билікті саяси-құқықтық, кадр, материалдық қаржы жағынан жергілікті ... қана құқы бар ... ... ... ... орындарға
қоя білді. Нақты және шын мәнінде билік өкілеттіктері әкімдер және олардың
аппараттарының қолына көшті. Әкімдер ... дара ... ... ... ... өте ... ... анық.
Осының нәтижесінде, атқарушы биліктің іс-қызметінде болымды
(позитивтік) өзгерістер байқала ... ... ... ... ... бұрынғы жергілікті басқару құрылымының негізгі
кемшіліктері ... ... және ... ... ... ... ... дәлелденбеген, популистік
шешімдер қабылдауы) т. б. ... ... ... экономикапық және саяси-
әлеуметтік жағдайларды билікті әкімдердің тексеріп бақылап отыруына ... ... ... ... тағы бір ... ... атап ... Мұндай биліктің елімізде саяси және әлеуметтік тұрақтылықты сақтап
және оны ... ... ... өте зор. ТМД-дағы қазіргі жағдай —
атқарушы биліктің ...... ... ... ... ... ... арасында автономистік және
сепаратистік тенденцияларға қажетті кедергі қоя алмайтынын ... ... да ... жаңа ... ... келе ... ... бұл дәуірдің ауыр, ұзаққа созылған дағдарысқа әкеліп соққан
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... қабаттасқандығын
ескерсек) мейлінше орталықтандырылған басқаруды әлсірету — өте қауіпті.
Жергілікгі басқару реформасы өкілдік билікке молынан әсер етіп, едәуір
өз ықпалын тигізді. ... ... ... ... ... Республика Конституциясының 85-88-баптары және 10.12.1993 жылы
қабылданған «Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... заңы бойынша ... Бұл ... ... ... ... ... ... және атқарушы органдар
арқылы жүргізіледі, бұл органдар ... ... ... ... Яғни, мәслихаттар жергілікті басқару жұмысын әкімшіліктермен
бірдей, солармен қатар пара-пар ... ... ... ... ... бағдарламалардың орындалуына, Конституциялық заңдар,
Президент және үкімет актілерінің жүзеге асырылуына жауапты. Конституцияда
мәслихаттар ... ... ... де ... ... экономикалық-әлеуметтік даму бағдарламаларын бекіту,
мәслихаттар міндетіне ... ... және ... ... ... ... атқарушы органдары басшыларының есептерін
тыңдап қарау, республика заңдарына сәйкес, ... құқы және ... ... ету ... және ... да ... қолдану жайында.
Мәслихаттар мен әкімдер арасындағы қарым-қатынастарда екі жақтың да
дербестігі принцип ретінде ... ... ... ... міңдетті түрде бағыну принципі ... ... ... ... ... әкімдердің мәслихат алдында
есепті екені Конституция ... ... Ал ... ... ... сенімсіздік білдіруге, оны қызметтен босатуы туралы
мәселе қоюға қақысы бар. Мәслихаттар да, әкімдер де бір-бірінің заңға ... ... ... ... ... сот ... ... етуге құқы бар.
Мәслихаттар өзінің жұмысын әртүрлі ұйымдастыру формалары ... ... т.б.) ... ... Сессиялар мен комиссияларда
мәселелерді ашық түрде (халық ... ... ... ... ... ... ... билік органдарына түрлі сұрақтар бере алады.
Жергілікті басқару туралы қазіргі заңдардың концептуалдық негіздері
осындай.
Бірақ жергілікті басқару жүйесінің жұмысын ... ... ... ... іс-әрекеттерін оптимальді түрде жақсартуды көздеген реформалардың
өз мақсаттарына әлі де жете алмағанын байқауға болады. Ол аз ... ... ... ... ... саласында жанама да қолайсыз
(негативтік) көріністерге жол ашты.
Бір жағынан реформалаудың мақсаты жергілікті ... ... ... ... негізінде бұл аясы тар мақсат еместі. Басты түбегейлі мақсат —
атқарушы билікті күшейту, жергілікті жерде ... ... ... ... ... ... атқарушы биліктің күшеюі, әсіресе оның сайлаусыз
тағайындалуы күтпеген ... ... ... ... Атап ... ... билік басындағылардың халықтан арасы алыстай түсті, дербестілігі
үлғая түсті, тіптен олар ... ... ... оның ... басын босатып алды. Мұндай келеңсіз жағдай жергілікті шенеуніктердің
тек өздерінің жеке мүдделері мен артықшылықтарын ... ғана ... ... ... айналуына кеңінен жол ашты.
Іс жүзінде шексіз, орасан зор билік әкім болған бір адамның қолына
шоғырланғанының ... ... ... қалыптасуына мүмкіндік туды.
Өкінішке орай, мұндай мүмкіншілікті тек теориялық деп санауға болмайды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... хақындағы, олардың шексіз мансапқорлығының халыққа
тиген зардабы жөнінде көптеген мысалдарды ... ... ... ... ... ... ықпал ететін нақты ешқандай
мүмкіншілік жоқ десе де ... ... ... ... ... қажет етпейді.
Әкімдер билігі қандай шексіз болса, мәслихаттар билік құрылымы ретінде
нақты билікке ие болудан дәл сондай ... ... ... өте ... ... ... «Қазақстан Республикасы жергілікті өкілдік
және атқарушы буындары туралы» Заңында ... ... ... ... ... бір қарауды қажет етеді. Бұл заңда ең ... ... ... яғни ... ... жүзеге асыру үшін қолданылатын
нақты және пәрменді құқықтық механизм жоқ. Оған қоса ... ... ... ... ... мүлдем көрсетілмеген. Мысалы, қаржы-
бюджет мәселесін алайық. Бүкіл әлемде бюджетті бекіту, оның ...... ... ... құқы ... саналады. Атқарушы
биліктің міндеті — бюджетті іс жүзінде орындау. Сырттан қарағанда дa ... ... ... ... ... бекітеді. Қаржыны тиісті
салаларға бөледі, бюджеттің орындалуын әр тоқсан не болмаса жарты жылда ... ... ... ... ... мен ұсыныстары көбінесе
еленбей қалады. Тіпті бюджет маслихатта бекітілмей қалса да, не ... ... ... ... есеп сол ... ... ... да - оның
салдарынан ешнәрсе өзгермейді. ... ... ... әкімдердің
бюджет-қаржы салаларындағы әрекеттерін бақылайтын нақтылы бақылау ... ... ... ... өзлдерінің сессияларында қалыптасқан дағды ретінде
атқарушы биліктегілер қабылдап, ұсынған ... ... ... пікір
айтып, сынай, қосымша ұсыныстар айтқан болады. Бірақ әкімнің депутаттардың
пікірімен санасуы да, ... да ... ... ... ... де құқы жоқ. ... сол атқару органдардың басқармалар,
ведомстволар басшыларын тағайындауға қатысы жоқ, олардың жұмысын тексере де
алмайды.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... қолында.
Тіпті депутаттардың жергілікті басқармалар мен ведомстволар жұмысы жөнінде
ақпараттық мәліметтер алуға тырысқан көптеген ... мен ... ... ... Ал шенеуніктерді қойылған сұрақтар мен сауалдарға
жауап беруге көндіретін депутаттың ... ... ... жоқ. ... ... әкімге сенімсіздік білдіруге құқы бар. Бірақ заңның бұл
бабы да тек жай декларация ретінде жазылған сияқты. Ал ... ... ... ... үшін ... ... жұмысы жөнінде толық және
объективтік мәлімет алуы қажет екендігі баршаға мәлім.
Мәслихат хатшысы өзінің өкілеттілігі бойынша тек мәслихаттың ... ... ішкі ... ... бірақ мәслихат атынан ешқандай
жергілікті саяси және экономикалық мәселелерге ... ... ... әр ... ... ... ... оның сол өзі басқарған
сессиядан басқа мәселелерге араласуына құқығы және жоқ. Мәслихаттың тұрақты
төрағасының ... оның жиі ... ... ... ... ... мәслихат жұмысының пәрменділігін елеулі
түрде төмендетеді.
Мәслихаттардың әлсіздігі, олардың өкілеттілігінің тек ... ... ғана ... туралы мысалдарды шексіз санамалай
беруге әбден болады. Бірақ мәселе онда емес, жоғарыда келтірілген мысалдар,
қазіргі ... ... ... тек ... ... ғана ... емес, бүкіл модельдің өзі концепция ретіңде жетілдіруді қажет етеді.
Модельдің негізгі кемшілігі — жергілікті ... ... екі ... және ... ... бөлу ... толымды негізде сақталмаған.
Ал сайып келгенде сол принцип түбегейлі ... ... де ... Асылы,
біріншіден, биліктің екі тармағының әрқайсысында тек өзіне ғана ... ... ... ... ... ... ... шектен
шыққан әрекеттеріне қарсы тұра алатындай оларды іріктеп, ... ... ... Егер де барлық ... бір ... ... арты қандай бассыздықтарға әкеліп соғатынына болжам
айту өте күрделі мәселе.
ІІ - тарау. ... ... ... және оны ... ... ... Қазақстан облысындағы жергілікті басқару саясатын
жетілдіру концепциясы
Биліктің объективті тиімділігі өмір ... ... ... ... ... ... Республикасының Президентінің және
Үкіметінің өкілі ретінде жергілікті атқарушы органдардың бақылауында бола
отырып, Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... қызметтерімен сәйкестелінген және облыстың
әлеуметтік-экономикалық даму жағдайын жауапкершілігін алып және мемлекеттік
басқару ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету мемлекеттік қызметшілердің жақсы сапалы түрде ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев
саясатында маңызды орынды мемлекеттік қызметті жетілдіру мәселесі алады.
Оның кәсібилік ... ... ... ... қамтамасыз ету,
кәсіби жоғарылауды қадағалау, адал қызмет, жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтары үнемі облыс
әкімшілігінің назарында тұрады.
Бүгінгі таңда облыс маслихатының 2004 жылғы ... ... ... схемасына бойынша жиырма облыстық департаменттер мен
басқармалар, сонымен ... ... ... ... он бес ... ... әкімшіліктер жұмыс істеуде. Бұл органдар арқылы әкім ... ... ... ... ... және ... ... барлық органдардың құжаттары,
әкімнің жарлықтары, облыс әкімінің бұйрықтары мен тапсырыстары қабылданады.
2004 жылдың ішінде облыс ... ... ... ... ... ... Республикасының министрліктері
мен ведомстволарынан 2492 құжаттар келіп түсті. Бұл құжаттар ... ... ... ... бұйрықтары, Қазақстан
Республикасының премьер-министрінің, оның орынбасарларының, министрлердің
тапсырмалары тағы да ... ... ... ... ... ... нақты тапсырмалары және белгілі уақытпен шектелген бар ... ... ... 1013 ... мерзімді тапсырмалар орындалды. Және де
көптеген тапсырмаларды орындау мақсатында ... ... ... ... актілері облыста әкімдер мен ... ... ... және нормативті-құқықтық актілері
негізінде атқарылады.
Қазіргі кезде облыс әкімшілігінің 49 ... ... ... кездесу , жиналыстар мен ... да ... ... ... ... мен ... да назарға алынады. Облыс
департаменттері мен басқармалардың басшыларына 337 тапсырма ... ... – ұзақ ... ... ал 96 ... ... жылы облыс әкімінің аппаратына 2311 аса жазбаша арыздар түсті,
әкімдер мен орынбасарлары ... аса ... ... ... ... ... сарапталып отырып, осы мәселелер мен сұрақтарды
шешуде қажетті шаралар жасалып жатыр.
Кесте 2. Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... | | | ... |Аудан аты ... ... ... |
| | ... ... және |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... саны |
| | | | |
|1 ... ... |50 |60 |
|2 ... ... |51 |63 |
|3 ... қаласы |41 |69 |
|4 ... ... |66 |65 |
|5 ... ... |38 |54 |
|6 ... ... |50 |59 |
|7 ... ауданы |49 |57 |
|8 ... ... |48 |60 |
|9 ... ауданы |51 |51 ... ... ... |54 |54 ... ... ... |55 |60 ... ... ... |58 |45 ... |Төлеби ауданы |47 |64 ... ... ... |54 |55 ... ... ... |55 |51 ... ... ... ... және әлеуметтік мемлекеттің
міндеті Біріккен Ұлттар Ұйымының негізгі ... ... ... жылы ... Адам ... ... бірдей декларациясынан
адамның табиғи мүддесі мемлекет мүддесінен ... ... ... тезис
туындайды. БҰҰ Бас ассамблеясының 50-ші мерекелік сессиясында мемлекет ... ... ... ... ... ... деген маңызды
қағида қабылданды. Сондай-ақ БҰҰ сарапшыларының 1964 ... ІІ ... ... қызметі ұлттық мақсаттар мен міндеттерге мемлекеттік
ұйымдар арқылы қол жеткізу процесі деп анықталды.
Көптеген бір ұлтты және көп ... ... ... ... ... ... ... гүлденуі мен күйреуінің сан ... ... ... ... пен ... ... күрделі құбылыс
екенінің бұл құбылыстың көптеген елдерде аяғына дейін ... ... ... ... ... ... өкімет
құрылымдары мемлекеттік басқаруды көбіне тар мағынада ... ... ... ... деп ... ... салдарынан болымсыз әлеуметтік
нәтижелерді, адамдардың төмен тұрмыс ... ... ... — оппозицияның немесе сыртқы ... ... ... ... әрекеттерінің салдары деп түсіндіріледі.
Бүгінде дамыған демократиялық елдерде мемлекеттік басқару қызу саяси тартыс
аренасы ... ... ... ... ... ... ... пен
көпшілік алдындағы жауапты жұмысты ғана емес, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... қол ... талап
ететін күрделі кәсіптік қызмет ... ... ... ... ... арнайы зерттеу пәніне айналып, ғылымның дербес саласы
ретінде ... ... ... мемлекетті жіктеу мен сипаттау өлшемдерін зерттеу жаңа
ғасыр мемлекетінің табиғаты едәуір күрделі деуге негіз береді.
Біріншіден, мемлекет ... ... ... ... иесі ... ... және ... реттеуге монополиялық құқығын ... ... ел ... ... ... ... ретінде көрінеді. Сонымен қатар демократиялық қоғамдарда ... де ... ол ... ішкі өмірінде көрінеді. Көптеген елдердің
конституцияларында елдегі мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы халық
және оған тән ... ... ... деген принципті қағида бекітілген.
Үшіншіден, мемлекет қоғамның істерін жария басқарудың субъектілерінің
бірі болып табылады, сондықтан мемлекеттік ... ... ... да ... өзін-өзі басқару, аумақ азаматтарының өзін ... ... ... ... мемлекет қоғамдағы зандық мекеме қызметін атқарады.
Осы заманғы дүниеде мемлекеттік ... жеті ... бар ... олар ... ... ... және басқа параметрлерді
ескере отырып жүргізілген зерттеулер мен ... ... ... ... ... ... ... ретінде оларды
қалыптастыру негізіне алынған мемлекеттік басқару теориясын ... ... Атап ... ... мемлекеттік басқарудың ұлттық
жүйесін ұйымдастырудың бес негізгі тұжырымдамасы бар.
Біріншіден, барлық жүйелердің ең қарапайымы — ... ... ... басқару жүйесі. Бұл жүйе ... ... ... жекешелендірумен, азаматтарға мемлекеттің әлеуметтік
қызметі мен көмегін, соңдай-ақ мемлекеттік басқару ... ... және ... ... мемлекеттік құрылымдардың азаматтар
алдындағы жауапкершілігін азайтумен ерекшеленеді.
Мемлекет тек «түнгі күзетші» рөлін ғана ... ... ... баскаруды ұйымдастырудың либералдық тұжырымдамасын толып жатқан
ұлтаралық корпорациялар жақтайтынын көрсетіп отыр, олар ұлттық мемлекеттің
басқарушылық рөлінің ... ... ... ... өздері мемлекет
ішіндегі «мемлекетке» айналу мүмкіндігіне ие болғысы келеді.
Екінші, ... ... ... тұжырымдамасының
либералдық тұжырымдамадан айырмашылығы, мұнда, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қоғамның кейбір субъектілерінің ... ... ... ... да ... ... жасалады.
Үшінші, мемлекеттік басқарудың социалистік тұжырымдамасының ерекшелігі
— іс жүзінде барлық табиғи, қаржы және басқа ... мен ... ... объектілері демократиялық мемлекет иелігінде болады. Бұл
тұжырымдама меншіктің қоғамдық сипатының және қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... Социалистік мемлекеттік басқару тұсында мемлекет барлық басқару
дауларын шешудің құқықтық реттелуін және сот ... ... ... ... нарықтық қатынастар шалажандар болады. Бұл ... ... ... ... ... ... басқару
құрылымдарын қалыптастыру және қызмет нәтижесіне бақылауды қамтамасыз ету
процесінде елеулі рөл ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың шынайы ... ... ... ... ... ... бір буданы болды
деген пікір де бар. ... ... ... ... ... ... жуйесінде құқықты барлық деңгейдегі ... ... ... шешімдері алмастырды, сондықтан басқарушылық қатынастарын
реттеудегі құқық пен соттардың рөлі елеусіз ... деп ... ... ... атап өтеді: адами, ғылыми және табиғи
ресурстарға аса бай ... бірі ... КСРО ... ... ... ... тек ... жүргізуші партияның және оның функционерлерінің
мемлекеттік басқару құрылымдарына көп жылдар бойғы дүмше ... ... ... ... Көптеген партия функционерлері өз ... ... тыс, ... ... ... өз ... ... бір партия билігінің мызғымайтын құрылымын сақтау деп ... ... ... ... ... ... жасамастан негізінен
осынау билік иерархиясындағы өзінің орнықты жағдайын ... ... ... ... елде біртіндеп мемлекеттік құрылымдар есебінде
қосып жазу, сапалы тауарлар мен қызмет көрсетудегі тапшылық, ... ... ... ... ... және ... басқару
институттарына, сот жүйесіне және құқыққа азаматтардың күдікпен қарауы
сияқты теріс ... ... етек ... Қысқасы Батыс сарапшыларының
пікірі бойынша Кеңес Одағында мемлекеттік басқарудың шынайы социалистік
жүйесі болған жоқ. ... ... ... ... ... аралас деп атайды, өйткені онда ... ... та ... ... ... ескерілген. Бұл
тұжырымдама бойынша қазіргі кезде Қытайдың, Араб ... ... ... Кореяның, Египеттің және басқа елдердің мемлекеттік
басқару ... ... Бұл ... ... мемлекет меншік пен
басқарудың көптеген сипатының еркін қатар өмір сүруін жариялайды, бірақ
сонымен ... ... ... ... ... ... көтеруді
қамтамасыз етудің кепілі болады және халы үшін ... ... ... ... іске ... үшін ... мемлекеттік (ұлт
меншігіне алынған) сипатының жеткілікті үлесі негізінде ... ... ол ... ... ... ... ... болжам, жоспарлау, реттеу және басқару сияқты сапалық ... ... ... ... ... отырып, халықтың
қауіпсіздігін және оның әл-ауқатын анықтайтын барлық объектілерді басқаруда
жоспарлы ... ... ... ... ұштастырады. Экономикада
мемлекеттік басқарудың аралас тұжырымдамасы тұсында барлық мемлекеттік
және ... ... ... қызметінің қалыптасуы мен
нәтижесіне азаматтық ... ... тек ... ... қатынастар ғана қолдау табады.
Мемлекеттік басқарудың бесінші тұжырымдамасы ретінде ... ... ... ... ... ... өзіне қаптал жететін нұсқасы деп
аталатын тұжырымдамасын бөліп қарайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тәсілін алған. Беларусь ... ... ... ... ... мемлекет қиын уақытта ... ... ... ... ... ғана өзін өркениетті ел деп санай
алады. Өтпелі экономикадағы мемлекеттің рөлі экономикада жүріп ... ... ... ... мен ... ... ... үлгісі
болжам мен жоспарлауды жоққа шығармайды. Біз реформаны өзгерістердің
эволюциялық жолы деп ... Бұл үлгі ... ... ... ... ... экономикасын қалыптастыруды көздейді, онда мемлекеттік және
жеке меншік тең құқықпен жұмыс істейді, -^арушылықты жүргізудің ... ... ... және ... ... ... Шетелдік
сарапшылар бұл тұжырымда Беларусьта экономикалық тұрақтануға және ... ... ... жол ашты деп ... 1999 жылы ... ол 5 ... 1990 жыл ... 83 пайызына жетті.
Жаңа мыңжылдықта, жаппай ақпараттандыру, адам мен ... ... ... ... ... ... орнықтыру дәуірінде — мемлекеттік басқару жүйесі ... ... ... ... жүзеге асыруға, атап айтқанда олардың
әл-ауқатының ... ... ету ... ... тиіс.
Алдағы жаһандасу жағдайында мемлекеттік басқару міндеті мен рөлі
күрделілене, арта түседі, бірақ жетілдірудің басты ... ... ... мен ... ... қала береді.
Қазіргі кезде әлемде әртүрлі тұжырымдамалар ғана қолданылып қоймайды,
сонымен бірге мемлекеттік басқаруды ... оған баға ... ... әртүрлі жолдары да колданылады. Мысалы, мемлекеттік басқару
органдарының ... ... ... ... ... ... Атап ... процестік және жемістілік өлшемдері ойдағыдай
қолданылады.
Мемлекеттік аппарат қызметіне баға берудегі ... жол ... ... ... ... емес ... ... яғни мемлекеттік басқарушылық құрылымдары бірінші кезекте билік
жүргізуші авторитарлық режим жүйесін ... ... ... ... Бұл ... ... ... Мемлекеттік басқарудың
бюрократтық аппараты әрқашан халыққа өзінің ... ... ... ... ... мен шығарып салулар, мәжілістер мен кеңестер,
қайта құрулар мен алмастырулар, тәртіптік ... мен ... бір ... ... ауыстырып отырғызу жүргізіледі,
үкіметтің немесе ... ... ... мәлімдемелері, үндеулер
жарияланады. Осы жұмыстардың барлығы халыққа арнайы мемлекеттік бұқаралық
ақпарат құралдары арқылы ... ... ... ... ... тек жоғары тұрған құрылымдар бағалап, бұл орайда
жоғары ... ... ... ... төмендегі шенеуніктердің
мезгілінде орындауы, бекітілген график бойынша әртүрлі басқару ... ... ... ... ... құрылымдар үшін әртүрлі шараларды
әзірлеу, жұмысты ұйымдастыру жоспарының мазмұны, өткізілген ... және ... ... процедуралары сияқты өлшемдер ... ... баға ... ... ... ... салық
төлеушілер мен сайлаушылар ретінде азаматтарға қызмет көрсетуге міндетті
көптеген демократиялық елдерде орын алып ... Бұл жол ... ... ... органдарына бағаны азаматтық қоғам институттары, яғни
азаматтардың әртүрлі ... ... ... ... ... ... өкілдікті демократиялық органдары ... ... ... ... радалар, сеймиктер және
басқалар) береді. Бұл ... ... ... ... ... үшін ... деген мәселеге басты назар аударады да, азаматтар ... ... ... ... емес, ең бастысы — мемлекеттік
басқару құрылымдарының қызметі арқылы қол жеткен ... ... ... Атап ... мемлекеттік басқару құрылымдарының
жұмысы азаматтардың денсаулығы мен өмірі үшін ... ... ... ... ... ... жолдар, таза сумен сапалы
қамтамасыз ету, базарларда сатылатын тамақ өнімдерінің сапасы және ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару аппаратының қызметкерлер құрамы салық төлеуші
азаматқа қажетті сапалы қызмет көрсете алмаса немесе ... ... ... ... онда осынау дәрменсіз қызметкерлер ең алдымен
азаматтар алдында ... ... олар ... ... сенімінен
айрылып, мемлекет басқару аппаратынан аласталуға тиіс. ... ... ... басқарудың әділетті ережесі осыңдай.[21]
Жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... ... көрсету, ұйымдық
-реттеушілік, ұйымдық - ... ... ... - ... ... әртүрлі субъектілердің әкімшілік және шаруашылық
дауларын құқық негізінде шешу жүзеге асырылады.
Азаматтардың ... ... ... ХVІІІ ғасырда пайда болды.
Қазіргі кезде жергілікті өзін-өзі басқару, біріншіден, төте және ... ... жеке бір ... ... ... ... ... іске асыру сипаты деп қарастырылады. Жергілікті өзін-өзі
басқару мемлекеттік басқарудың барлық буындарына ... ... ... атап өту ... ... ... ... басқару
мемлекеттік басқаруды толықтыру құралы ... ... ол ... ... болып басқару жүйесінде азаматтардың пікірі мен мүддесінің барынша
ескерілуін қамтамасыз етуге тиіс.
Тәуелсіз мемлекеттер Достастығының Парламентаралық Ассамблеяның 1994
жылғы 29 ... ... ... ... ... ... Достастық мемлекеттерінің мемлекеттік және қоғамдық өмірін
демократиялық жолмен ұйымдастырудың қажетті ... ... ... ... ... құқық нормалары талаптарынан, ауытқу, басқару
органдары міндетінің бұлдырлығынан, басқарушылық әлеуметтік қатынастардың
бұрмалануынан мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... ауытқу басқару
қызметкерлерінің құндылық бағдарының жоқтығынан, толық ... ... ... орын алады. Құндылық деп қажеттілік пен мүдделерді
қанағаттандыру үшін азаматтарға, кісіге, елге ... ... ... және ... ... айтамыз. Басқару қызметкерлерінің
құндылық бағдарларының болмауы ... ... ... соңдай-ақ бұрмалауы
мемлекеттік істерді басқаруда қажетті нәтиже бермейді.
2.2. Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті ... ... ... ... ... құрылысын жетілдіру, оның ішінде
билік құзырларының әр ... ... ... ... мен ... ... ... болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру
өте өзекті ... ... Бұл ... бөлінуі шеңберінде
қарастырылатын мәселе отандық басқару жүйесін анықтайтын ... ... ... бұл ... абсолют ретінде қабылдап, бүкіл
қоғам проблемаларын шешеді деп қараудан да сақтанған дұрыс. Сонымен ... ... ... ... ... ... ішкі тұрақтылығын
қамтамасыз ете алады, бірақ оның ұзақ ... ... ... ... ... ... жауап бермеуі) ... ... алып ... ... ... Ал ішкі саясатта тұрақтылықты
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... басқа да шараларды жүзеге асыруды талап етеді.
Қазақстанның қазіргі сатыдағы дамуы ... ... ... ... ... ... қажет етеді және де оны билік
те, қоғам да мойындайды. Оған тағы бір дәлел, 2003 ... 3 ... ... ... кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және де
бұл ... ... ... ... ... әзірлеген — "Мемлекеттік басқару -
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық қатынастарды
жетілдіру ... Дәл сол ... ... ... осы ... ... деп өз ... білдірді: "Бәрін бір қолға тастай ... әдет ... ... тежеп отыр". Сондықтан Президенттің
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру проблемасы ... ... ... аталды. Бірақ бұны ... ... ... көптеген
себептерге байланысты қиынға соғуда.
Саяси орталықсыздандырудың табиғатын, оның ... ... ... ... қолданылатын әдіс-тәсілдерін анықтамай және тиімді
жолдарын іздестірусіз қашанда қоғамның ұлттық ... ... ... ... құру ... ... ... Әлбетте,
орталықсыздандыру процесі өзіндік жергілікті ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... ... рухани мәдениеті,
демократиялық дәстүрдің орнығуы және де сол ... ... ... ... ... тек механикалық жүзінде көшіру мүмкін емес, ол
қоғамда орын алып отырған нақты жағдайларға сүйенуі ... ... оның арты ... терең шиеленістің пайда болуына алып келуі
әбден мүмкін.
Орталықсыздандыру түсінігінің көптеген анықтамалары бар. ... ... ... ... атап ... ... ... - басқару функцияларын орталық органдардан
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... арқасында кеңейту .
2. Орталықсыздандыру — орталықтандыруға қарама-қарсы басқару жүйесі,
дәлірек, жергілікті әкімшілік ... мен өзін өзі ... ... ... мен құзыры шеңберінің кеңейтілуі .
Бірінші жағдай билік тепе-теңділігін сақтай отырып, өкілеттіктерін
орталықтан одан төменгі ... ... ... Бұл ... демократиялық басқаруға жағдай жасай отырып, үкіметті
халыққа жақындата түседі деп айтуға болады.
Екінші анықтама ... ... ... бір ... ... және ... да сол ... жергілікті өзін өзі басқару органдарына
тапсырылады. Олар өз ... осы ... ... жоғары билікке жүгінбей-ақ, өз жеке ... ... ... ... ... ... автономия қамтамасыз етіледі.
Бірақ жергілікті органдар белгілі өкілеттерді іске асыру құқығымен
қоса, ... ... ... ... ... тұрғындардың
әлеуметтік жағдайы олардың қызметінің басты көрсеткіші болуы тиіс.
Сонымен бірге орталықсыздандыруды білікті жүргізбеу елде сепаратистік
пиғылдардың пайда болып, оның ... алып ... ... екендігін ескерген
жөн. Мысалы, 'Лад" славяндық ... ... мына ... ... ұлттық-мәдени автономиясын заңды түрде қамтамасыз ету.
Қазақстанда казачествоны ақтау. Олардың дәстүрлі өмір ... ... сүру ... толықтай қалпына келтіру".
Сонымен қатар орталықсыздандырудың екі ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... төменгі органдарына берілуі деп
түсінеміз. Алайда бұл үрдіс мемлекеттік басқарудың вертикальды жүйесін ... ... ... ... ... құрылымдары жоғары органдарға
тікелей бағынышты қала береді.
Осылайша аймақтық, жергілікті басқару органдары ... ... ... ... ... ... ... таныс
бола отырып, тиісті өкілеттіктерді қолына ... Осы ... ... ... ... жергілікті проблемаларды шешуге көп
әкімшіліктік мүмкіндік ... Сол ... де ... ... ... деп те ... Осы ... ескере кететін
жайт, мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... те артады дегенбіз. Сондықтан, белгілі функцияларды
өткізбес бұрын, оны іске ... ... ... жететіндігін анықтап
алған орынды. Ал Қазақстан жағдайында, еліміздің ... ... өзін өзі ... ете ... отырған кезде, бұл өте маңызды.
Жалпы айтқанда, мемлекеттің аяққа тұруы кезеңінде, көптеген ... ... ... ... билік, керісінше, орталықтануға
тырысады, тек осылайша ғана ол мемлекеттің саяси ыдырауына тосқауыл қоя
алады. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ел үшін өте ... және өзекті, екінші жағынан, өзінің геосаяси
жағдайына байланысты туындайтын мәселелерді естен шығармаған абзал. ... Орта Азия ... ... отырған саяси қауіпсіздік үрдістері
де бұл ... ... ... ... қатты орталықсыздандыру, яғни әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... заң ... құқықтарын кеңейту арқылы
нығайту, ... ... ... ... федеративтік
құрылымды мемлекеттерге тән, ал біз — унитарлық ... ... ... ... ... ... ұмтылып, елдің саяси
ыдырауына жол бермейді. Бұл біздің ... өте ... әрі ... Қазақстан геосаяси тұрғысынан "жеті желдің өтіндегі" аймақ болып
саналады.
Шығыс пен солтүстік жағымызда орналасқан екі алып ... ... ... ете ... ... ... ғана ... сонымен қатар әсері ... ... күш. Орта Азия ... оңтүстік көршілес елдері
де қазіргі кезде өзінің идеяларын ... ... ... ... Егер ... ... болсақ, онда Батыстан да белгілі леп соғуда. Сонымен
қатар жоғарыда айтылған ішкі сепаратистік пиғылдарды да ... ... ... үш ... ... ... етеді:
• біріншіден, аумақтық бірліктер қоғамдық ... ... ... ... өкілеттіктерге ие болуы шарт;
• екіншіден, олар өз ... ... ... ... ... мен ... ие ... керек;
• үшіншіден, олардың іс-әрекетін жалпы мемлекеттік әкімшілік органдар
тарапынан бақылау барынша шектелуі тиіс.
Қазақстанда ... өзін өзі ... ... ... ... ... ... 1995 жылы қабылдаған Конституцияның 89-бабына
сәйкес, Қазақстан Республикасында жергілікті өзін өзі ... ... де, бұл ... ... кейін екі жыл мерзімінде жүзеге асуы
тиіс. Әрине, бұл Заңның осы ... ... ... келе ... ... оны ... Дегенмен, бұл Заң қатардағы заңдардан айрықша — саяси
салдары бар Заң, сол ... де оны ... ... ... ... ... нұқсан келтіруі мүмкін.
Соңғы үш-төрт жыл аралығында жергілікті өзін өзі басқару проблемасына
қоғамдық ұйымдар тарапынан да мұқият ... ... ... ... партиялар мен қозғалыстар көптеген басқосулар өткізіп, осы мәселенің
төркінін шеше алмауда. Нәтижесінде көптеген ... да ... ... бір ... келе ... жоқ.
Жергілікті өзін-өзі басқару - "... шешім қабылдауды неғұрлым адамдарға
жақындату, олардың сөзсіз жүзеге асуына мүмкіндік береді, ... ... оны ... ... олар ... ... .
Еуропалық Хартияға сәйкес, жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік
істердің мардымды бөлігін регламенттеу және де оны басқару ... мен ... деп ... ... ... Еуропалық Хартиясының негізінде
субсидиарлық принципі жатыр. Оның басты ... ... ... ... болатын мәселелерді биліктің жоғарғы деңгейлеріне
жеткізбей-ақ шешу.
Қазіргі кездегі әлем ... ... өзін өзі ... ... түрі бар; ... ... ... тұрғындарымен сайланатын
және аса маңызды мәселелер бойынша шешім қабылдайтын жергілікті өкілді
орган, ...... ... ... ... ... органы.
Дегенмен, оған кейбір жалпымемлекеттік функцияларды да жүктеуі мүмкін.
Жергілікті органдардың өкілеттіктері ... ... ... басқарудың әртүрлі салаларын реттейтін заңдармен бекітіледі. Ал
жалпылама ол Конституцияда орын табады.
Халықаралық ... ... ... ... екі моделі
қолданылады: англосаксондық (ағылшындық) және континентальдық (француздық).
Бұл екі модельдің айырмашылықтары жергілікті ... ... ... биліктермен қатынастарынан негіз табады. Англо-американдық модель
бойынша ... ... ... ... ... ... орын алады. Бұл ретте мемлекет саналы түрде өзіиің биліктік
ықпал ету салаларын ... ... ... басқару органдарына тиісті
деңгейдегі барлық мәселелерді өздері ... жол ... ... ... ... деңгейлерінде.
Екінші, континентальды модель жергілікті жерлерде тікелей мемлекеттік
басқару мен жергілікті ... ... ... негізделеді.
Сонымен қатар жергілікті өзін-өзі басқарудың үшінші моделін — аралас
түрін белгілейді. Бұндай жүйе Жапония, Германия сыңды ... ... ... бұл ... әр елде ... өтеді, ол мемлекеттің
қандай модельді таңдағанына байланысты. Бірақ, ... ... тек ... аясында шектеліп қалу дұрыс емес, аталған жүйе ... ... тән ... ... ... ... Мысалға, бірінші
модель көбінде федеративтік құрылымды мемлекеттерде қолданылады, ...... ... елдерде. Бұның да өзіндік астары бар.
Осы ретте АҚШ, Ұлыбритания сынды басқа да англосаксондық мемлекеттерде
жергілікті органдар қызметінде ... ... ... ... Бұл
принцип бойынша жергілікті органдардың өкілет көлемі олардың құқықтары мен
міндеттерін тиянақты атап шығу жолымен ... ... ... тек заң ... белгіленген аяда ғана іс-әрекет етуге хақысы бар.
Кері ... ... ... іс-әрекеті өкілеттіктерін асыра
сілтегендік болып табылады, басқаша айтқанда, заңға қайшы.
Назар аударатын жайт, "Жергілікті ... ... ... ... Д. ... Құрама Штаттарындағы жергілікті өзін өзі ... ... ... атай ... осы ... ... мен ... айырмашылықтарға көңіл бөле тұра, кейбір мәселелерді ескеріп,
назарға алу қажет деп ... "1) екі ел де ... ... ... ... бай; 2) екі ел де ... ... базаға ие; 3) екі ел ... ... ... ... ... ... ие; ... елдің де климаттық жағдайы өте ұқсас". Оның ойынша, аталған факторлар
АҚШ-тың осы ... ... ... ... ... алады. Біздің пікірімізше, бұл батыстық прагматикалық көзқарасқа
негізделген пайымдау. Осындай пікір айта отырып, ол әр ... ... ... өте ... бір факторды ескермейді — бұл екі
халықтардың мәдени, ... ... Әр ... жеке адам ... ішкі ... ... ... қалайды. Және де, бұл ретте екі
елдің тарихи айырмашылығын ескерген жөн. Басқа ... ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай,
шиеленіскен, әуелі дағдарыстық жағдайдың пайда болуына алып ... ... А. ... ... мақаласында қазіргі
әлемдегі елдердің заңдарында жергілікті өкілді органдардың ... мен ... ("өз ... ... атап ... ... ... органдардың өз қарауына, қаржылай
мүмкіндіктеріне байланысты жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мүгедектер мем кедейлерге үй
салу сияқты әртүрлі ... және ... ... ... ... ... қызметін орталық биліктердің бақылауыңда
атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы мүмкін.
Орталық ... ... ... ... ... кейбір актілерін бекіту және олардың белгілі ... ... салу ... ... ... қатар орталық
жергілікті басқарудың лауазымды қызметкерлерін жұмыстан ... ... ... ... ... ... ... қаржылай бақылау өкілетін де қолданады. Жергілікті
органдардың ... ... жеке ... мен мемлекеттік бюджеттен
кіріс түсуден құралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші ... ... ... ... ... ... ... жалпымемлекеттік
деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... сот және т.б. бақылаулар
арқылы тежейді. Бұл орайда сот билігінің жергілікті атқару ... ... ... өте маңызды.
Орталықсыздандыру мен жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... алдындағы жауапкершілік мәселесін көтереді.
Сайлау арқылы құрылған орган жұмыс ... ... ... жауапты
болуы шарт. Егерде ол өзінің міндеттерін орындамаған жағдайда, оны арнайы
бақылау механизмдері арқылы тарату ... ... ... ... өзінің
муниципалдык басшысының жұмысына риза болмаған сайлаушылар, белгілі саңда
қол жинап, петиция арқылы сенімсіздік білдіріп, оның өкілетін қайта ... ... ... ... ... алу мақсатында, жергілікті өзін өзі басқару
органының құрамын, құрылысын және ... ... құру ... ... ... жергілікті қауымдастықтың тікелей қатысуы шарт.
Жергілікті өзін-өзі басқару органының жергілікті мемлекеттік басқару
органынан айырмашылығы сол: ... ... ... ... тағайындауымен құрылады, ал жергілікті өзін-өзі басқару органы
- жергілікті азаматтардың таңдауы арқылы. Десе де, ... ... ... проблеманың шешімі емес. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары
сайланғанмен бірге, нақты ... ие ... ... олай ... оның мәні жоқ. Оған ... — Қазақстанда экспериментальды түрде
өткізілгеи ауыл әкімдерін сайлау. Қорытындылары көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... әкімнің қолында белгілі мәселені
шешуге бағытталған өкілеттігі болмаса, онда оның ... ... ... ... ... және жергілікті өзін өзі басқару
жүйесі Қазақстан жағдайында, бірінші жағынан, ... ... ... болса, екінші жағынан, ол - сол азаматтық қоғамның ... ... ... алып ... ... онда "1982 ... бастап
жүргізілген атқарушы билікті орталықсыздандыру реформасы әлеуметтік-саяси
сала жағдайын шешуге бағытталды: құқықтық сананың өсуі, 1960-70 ... емес ... ... ... деңгейінің жылдам жоғарылауы
француздардың басым бөлігінің жай ғана ... ... ... олар ... мәселелерді шешуге тікелей қатысуды талап етті".
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы мақаласында К. ... ... ... ... әсер етіп ... кедергілерді көрсеткен
екен. Соның ішінде мыналарды айтып өту ... ... ... ... ... мен ... ... даму үстіндегі
мүдделері мен сұраныстардың жалпымемлекеттік саясатпен үйлесуіне жауап
бермейді. ҚР ... ... ... ... ... іс
жағдайы үшін жергілікті өкілді және атқарушы оргаңдар ... ... ... ... ... жалпымемлекеттік саясатты жүргізу үшін
жауапты болса, онда азаматтардың мүддесі ... ... ... органмен
атқарылады. Басқаша айтқанда, жергілікті өзін өзі ... ... ... заңдық және нормативтік негізде құрылған жағдайда, олар
шындығында биліктің өкілді органдарымен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы
министрі Ежи Регульски орталықсыздандыру үрдісін бастау ... ... шешу ... деп ... жергілікті және аймақтық нәтижелі басқарудың жоқтығы;
• жергілікті ... ... ... қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі мақсат пайда ... ... ... және ... ... ... құру және мемлекеттік
функцияларды шоғырланудан алшақтату үрдісі;
... ... құру ... ... елдерде орталықсыздандыру процесі ... ... жүйе ... ... ... ... ... Бұрынғы социалистік мемлекеттерде жүйелі орталықсыздандыру ... ... ... ... өтіп ... Яғни ... ... қалыптасқан әдіс-тәсілдік негіз жоқ, басқаша айтқанда, тәжірибенің
жетіспеушілігі анық. Бұндай негіз көбінде орталықтанған мемлекет ... ... ... ... Республикасында да орталықсыздандыру мен
жергілікті өзін өзі басқару процестері тежелу себебінің бірі осы. Бұл бір.
Екіншіден, өзін өзі ... ... ... қажетті (яғни
демократиялық) формасын іске асыру тамырын он жылдап қалыптасқан адамның
ойлау қасиетінен ... ... ... ... мұра ... ... келе
жатқан саяси сана қоғамдық еркіндікті ... ... ... ... басқа да демократияландыру реформаларын жүргізуге ... ... ... Заң мен ... ойлау қасиеті арасында байланыс бар
екеніне күмән жоқ. Ал белгілі бір ... ... ... олар оны түсінуі
қажет. Түсінуі үшін, олар оның мәнін білуі шарт. Егерде адамдар жаңа ... онда ... ... ... ... да Қазақстанда
саяси білім беру, ағарту жұмыстарын жүргізу - өте өзекті мәселе.
Саясаттанушы М. ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор. "Дәстүрлі демократия
аймағында" болу саяси реформалардың жылдамдай түсуіне елеулі әсер ... ... ... жағдайдың қиын болуы саяси реформа процестерін
тежеуі мүмкін" .
Жергілікті ... ... ... ... мәдениет пен
дәстүрлерге, ... ... және де ... сол ... ... ... әсер ететін мәселелерге ... ... ... ... тұрады, соған орай жүйе де сәйкес
болуы тиіс, ол жергілікті ... ... ... ... Осыған
байланысты жүйе үнемі реформаланып тұруы керек. Сондықтан да жүйені құруда
ол кейін өзгеретінін, ... ... ... жаңа реформа қажет
болатындығын ескерген абзал. Оған ... ... озық ... ... ... ... вертикальды басқару жүйесі осы
күнге дейін өзгерістерге ұшырап келеді.
Басқарудың нәтижелі болуы үшін ... ... ал ... ... ... - ... ... тепе-тең жолмен, қоғамда тұрақсыздық
туғызбай жүргізу - ... тек ... және ... ... ...... Оны ... процесс ретінде қабылдау қажет.
Әлемдік тәжірибеге ... ... ... ... ... екі ... алға тартады: саяси ... ... ... ... ... ... ... ету
деңгейінің үнемі өсуіне жауап ретінде орталықсыздандыру жүргізу.
Екіншіден, қоғамдық деңгейде ... ... ... ... ... қалу ... болды. Сондықтан да шешімдер
мемлекеттік мекемелерден гөрі, сайланбалы ... іс ... ... ... және ... сыймайтын. Бұл орайда
орталықсыздандыру — демократия дамуының қажетті ... ... өзін ... ... тану және олар өз ... ... қажеттілігі туындайды. И. ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы мен жергілікті
ерекшеліктердің ескерілуін қамтамасыз етеді.
Ұйымдастыру-техникалық себептердің ... ... ... ... орталықтың белгілі дәрежеде енжарлық танытуы, ... және ... ... ... ... алғысы келмеу.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру тек ... жай ... ... енуін емес, ең алдымен, ол жергілікті
адамның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мемлекет құруға және оны ... ... ... ... да, бұл ... құрылған орган
жергілікті тұрғындардың салығына күш салатын тағы бір орган емес, оның ... ... ... ... етуі керек.
Сөйтіп, елімізде жергілікті өзін өзі басқаруды нығайту процесі бірнеше
кезеңге бөлінуі қажет деп есептейміз. Бір ... ... ... ... сол ... ... ... және жалпы азаматтық
қоғамның дамуымен ... ... ... ягни ... ... ... өзін-өзі
басқару органы атқарушы ( биліктің өкілі - әкімді тежейтін тетік қызметін
атқаруы ... деп ... Бұл елді ... қалаулы, беделді
азаматтарынан тұратын қоғамдық, яғни ... ... ... 2-3 ... ... ... орган жергілікті көкейтесті мәселелерді көтеріп,
оны әкімнің алдына қойып, шешуді ... ... ... ... ... ... көпшілікті қанағаттандырмаған жағдайда, оны Кеңес ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Және де бұл жерде ауыл, қала әкімін ... ... ... кезең. Халықтың демократиялық мәдениеті қалыптасып, оның
экономикалық ахуалының жақсаруымен қатар өзін өзі басқару жүйесі де ... ... ... ... ... аталған орган белгілі
мәселелерді өзі дара ... ... алуы ... Ол үшін заң ... ... ... ... нақты құзырлар беру керек. Оның ішінде
қаржылай және ... ... ... ... ... ... өзін өзі басқару органы кейбір атқарушы өкілеттіктерді беруді
талап етеді. Осы ... ... өзін өзі ... ... өз ... жеке
сайланатын атқарушы органды (оны 2000 жылы ұсынылған ... ... өзін өзі ... туралы" Заң жобасында
аталғандай) ендіруге болады. Бұндай органның ... ... осы ... ... ... қажет етеді.
Үшінші кезең. Ол осы деңгейдегі шаруаларды шешуге толық дайын болған
кезде, ... елді ... ... ... ... Әкім ... оның орнына Уәкіл институты енгізіледі. Уәкіл - бұл Президент пен
Үкіметтің, яғни мемлекеттің жергілікті ... ... ... аудан, облыс денгейінде жүрмейді. ол тек ауыл, поселке,
қала деңгейлерінде ғана іске ... Ал ... ... ... аудан деңгейінде іске асырылады.
Ауыл проблемаларын дәйекті шешу, жергілікті мемлекеттік басқарудың
рөлін күшейту мақсатында келесі ... ... ... ... ... ... тәсілін жетілдіру;
- ауыл округтері әкімдеріне бекітілген міндеттер тізбесін кеңейту:
елді мекендерді көркейту, көгалдандыру және ... ... ... ... ... да ... ... күтімге алуға қоғамдық
жұмыстар ұйымдастыру;
- өрт және су қауіпсіздіктерін қамтамасыз етуге бақылау жасау;
- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету, су және жер ... ... ... ... ... ... әкімияттарға берілген коммуналдық
меншікті басқару;
- ауыл әкімдері аппаратының материалдық-техникалық ... ... және ... ... ... ... ауылдық округтердің шаруашылық кітаптары бойынша электрондық
дерекқор жасау;
- республикалық бюджет есебінен барлық ауыл ... ... ... ... ... ауыл ... бір ... инспектор ұстау;
- білім, денсаулық сақтау, ... ... ... ... бөлу (емдеу қызметкерлері, қызметшілер);
- экономикасы құлдыраған ауылдарға ... ... ... ... ... ... бизнес және банк мекемелерінің қамқорлық
көмек ... ... ауыл ... ... ... мен департаменттер
бастықтарының жетекшілігін белгілеу;
- ауыл тұрғындары арасында жерге байланысты ... ... ... ... ... ... ауыл ... арасында азаматтық
белсенділікті қалыптастыруға байланысты үгіт-насихат іс-шараларын
күшейту;
- ауылда құқық ... ... үшін ... ... ... базасын нығайту.
Мемлекет өз тарапынан уәкіл арқылы әкімшілік және қаржылық бақылауын
жүзеге асырады.
- әкімшілік бақылау:
- ... ... мен оның іске ... және ... ... өзін-өзі басқару органы қабылданған шешімдердің заңға
сәйкестігін бақылау.
Жергілікті өзін-өзі басқару құрамына ... екі ... ... ғана
ақылы түрде қызмет етеді, ал Кеңес - ақысыз ... ... ... ... ... ... неге ... Аты басқа болғанымен, заты сол
әкімнің ... ... емес пе ... ... ... ... ... ретінде біз жоғарыда аталған реформалар кезінде психологиялық,
басқаша ... ... ... ... ... ... ... институты құрылғаннан бері тұрғылықты халықта ол жөнінде ... ... ... ... Көп жағдайларда, әсіресе, жергілікті халық әр
мәселенің басын шешу үшін әкімге ... ... бұл ... ... нағыз билікпен ассоцияцияланады. Ал біздің ұсынысымыздың мақсаты —
бұндай психологияны сындыру, биліктің ... өз ... ... және ... ... ... өзін-өзі басқару органы арқылы сол билікті
жүргізуге болатындығын халықтың ... Яғни ... ... еркін
қалыптастыру. Сондықтан да бұл мәселеде осындай технологияны қолдану өте
дұрыс.
Осылайша, қоғамда демократиялық үрдістердің және ... ... ... ... ... ... де пісіп-жетіледі.
Баса назар аударып айтатын жайт, осы кезеңдер ... ... ... ... ... Ол ... айтылған факторларға тікелей
байланысты.
Жергілікті өзін-өзі басқару органы ... ... және ... ... ... тиіс деп ... жол жүзегс асу үшін, мемлекеттік органдар мен жергілікті
өзін-өзі басқару органдары арақатынастарын анықтап алу ... Осы ... ... жетекшілері — әкімдердің өкілеттіктері тек әкімшілік-аумақтық
мәселелер аясында жүргізілуі ... Және де олар ... ... ... ... ... осы деңгейлердегі өкілді органдардың — мәслихаттардың
(әртүрлі комиссия құру ... ... ... ... өкіліеттіктерін
заң жүзінде күшейту қажет. ... — бұл ... ... ... іске ... мүмкіндік беретін құрал. Оны тек осылай ғана
қабылдау қажет. Қандай да болмасын құрылған ... ... ... ... ол ... мұң-мұқтажын шешуге арналған.
Ал бұлай болған жағдайда, мәслихаттар жергілікті саясатты ... ... ... Ол үшін өкілді орган аумақтық ... ... ... ... жол беру ... ... ... аймақтық
өкілді органның күшеюі атқарушы биліктің ... ... алып ... ... халықтың ерік-жігерін іске асыратын орган ретінде
өзінің аумағындағы барлық салаларды қамтитыи саясатты анықтауы керек, ... ... ... ... сай затына ие болуы, яғни қабылданған
шешімдерді орындауы тиіс. Тек ... ... және іске ... арқылы ғана біз
биліктің жергілікті органдары арасында ... ... ... ... ... ... ... өзінің мемлекеттік дамуында жаңа
бір сапалы деңгейге шықты. Мұндай жағдай мемлекеттік ... мен ... ... ... құруды талап етеді. Аталған билік жүйесі
Қазақстандағы мемлекеттіктің қалыптасуына өз үлесін қосты.
Бірақ қазіргі ... ... ... бұл ... ... және ... ... теріс әсер беретін кемшіліктерін
байқатып отыр. ... бұл ... ... ... басқару
жүйесін атап көрсетуге болады.
Қазіргі кездегі жергілікті жерлердегі билік қазіргі кездегі талаптарға
толық сай емес, жергілікті ... ... ... ... ... ... болып келген.
Мұның басты себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ... ... заң, ... ... басқару туралы заң, бюджет жүйесі
туралы заңдардың кемшіліктері болып есептеледі.
Қазақстанның қазіргі сатыдағы дамуы реформа үрдістерінің ... ... ... ... ... ... және де оны билік
те, қоғам да мойындайды. Оған тағы бір дәлел, 2003 ... 3 ... ... кеңестің кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және де
бұл мәселе бойынша үкімет ... ... ...... ... -
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық қатынастарды
жетілдіру тұжырымдамасы". Дәл сол кеңесте Елбасы Н.Ә.Назарбаев осы ... ... деп өз ... ... ... бір ... ... қысып,
айырылмайтын әдет біздің дамуымызды тежеп отыр". Сондықтан да еліміздің
мемлекеттік ... ... оның ... ... ... әр деңгейі
арасында нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды элементі болып табылатын
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... бұны елімізде жүзеге асыру көптеген себептерге байланысты қиынға
соғуда.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Баянов Е. ред. ... және ... ... ... ... ... - ... "Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін,
бәсекеге қабілетті халық үшін" Президенттің ... ... ... ... Қазақстан, 19.03.2004ж.
3. Белисбаев А.: "Децентрализация власти и развитие местного самоуправления
в Республике Казахстан", "Саясат", №4-5, 2000ж., 53-58 бет.
4. ... В.Г., ... А.А., ... С.В. ... ... ... "Финансы и статистика", 2001г.
5. Зотова З.М. Власть и общество: проблемы взаимодействия / Под ... ... - М., ... ... В.Д., ... ... ... ВЛАДОС ИМПЭ, 1999г.
7. Ковешников Е.М. Государство и местное самоуправление в ... ... ... ... - М., ... Козырин А.Н. и Штатина М.А. Административное ... ... ... / - М., 2003 ... ... - ... - 2002 - ... Комерсантъ - 2003 - 13 января.
11. Көшім Д., "Жергілікті өзін-өзі ... - ... ... ... - ... ... ... Республикасының Конституциясы., Алматы, 1995 ж. 89, 95
баптар.
13. Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. №23 ... 2003 ... ... ... ... ... басқару туралы"
Қазақстан Республикасының заңы., "Заң", №3, 2001ж. 9-26 бет.
-----------------------
Әкім
Жергілікті атқарушы органды Республика Президенті мен ... ... ... ... ... ... ... басқарады.
Әкімнің орынбасарлары
(Оларды қызметке әкім тағайындайды және босата алады)
Бөлімдер
Басқа да қызмет бөлімдері
Басқарма
Қалалық
Облыстық
Аудандық

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттiк басқарудағы ақпарттық жүйе жене оны жетiлдiру қажеттiлiгi30 бет
Қ.Р - да жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі30 бет
Қазақстан Республикасында жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі30 бет
Қазіргі кезеңдегі жергілікті биліктің қалыптасуының ағымдық жағдайы және оны жетілдіру29 бет
Excel программасы туралы мағлұматтар7 бет
NC жұмыс техникасы. Қолданушы менюімен жұмыс6 бет
Norton Commander операциялық қабыршығы11 бет
Ірімшік өндірісін ұйымдастыру және оның экономикалық тиімділігін анықтау12 бет
Алдыңғы, ағымдағы, кейінге қалдыру және қорытынды бақылау13 бет
Алдыңғы, ағымдағы, кейінге қалдыру және қорытынды бақылау жайлы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь