Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастарымен, ересектермен қарым- қатынасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

Негізгі бөлім:
І. Мектеп жасына дейінгі балалардың өзара қарым. қатынас ерекшеліктерінің теориялық негіздері
1.1. Мектеп жасына дейінгі балалардың қарым. қатынас ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Мектеп жасына дейінгі балалар қарым.қатынасының
психологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Мектеп жасына дейінгі балалардың ересектермен қарым. қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13

ІІ. Мектеп жасына дейінгі балалардың өзара қарым. қатынас ерекшеліктерін анықтаудың практикалық негізі
2.1 Мектеп жасына дейінгі балалардың қарым. қатынасын дамыту ... ... ... 18
2.2 Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастарымен және ересектермен қарым. қатынасын ойын арқылы дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Әлеуметтік-экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде, оқу тәрбие жұмысының жаңару заманнында ағарту саласының мектеп жасына дейінгі жасына дейінгі тәрбиелеу, білім беру барысында шешуін күткен келелі мәселелер тұр. Атап айтқанда, ол балалардың жеке басына дамыту, психикалық дамуын, даралық ерекшеліктерін, ішкі потенциалын анықтап, жан-жақты зерттеу негізінде оқу-тәрбие жұмысын балалардың жақын арадаға даму аймағына бағыттау. Ал балалар тәрбиесіне, бастауыш сынып балаларының кездің ықпалы аса зор екені белгілі.
Мектеп жасындағы балалар тәрбиесі, оқуы және дамуы жайлы теория мен тәжірибе қарым-қатынас мәселесінде қиылысады. Ал балардың психикалық қасиеттерін, танымдық үрдістерін, және психикалық қалып-кейіптерін тұтас қамтитын, балалар психикасының дамуындағы басты көрсеткіш әрі фактор болатын, әмбебап ерекшелік – балалардың қарым-қатынас саласы.
Мектеп жасындағы балалар қарым-қатынастың балалардың жеке тұлға ретінде дамуында алатын орнына, рөліне және қарым-қатынастың даму ерекшелігін анықтауға арналған зерттеулер ғылыми қорда аз емес. Аталмыш кеңістікте Д.Б.Эльконин, Л.И.Божович және т.б. ғылыми зерттеулері кеңінен таралған. Қарым-қатынас негізінде балалардың барлық жеке басының қасиеттері дамып, психикалық кейіптері қалыптасады. Сонымен қатар қарым-қатынас балалардың танымдық үрдістерінің жетілуін қамтамасыз ететін бірден-бір фактор және жағдай болды. Ал балалардың өзін-өзі дамытып, жетілдіруі, реттей алуы, олай болса, өзіндік бағаның дұрыс болуын қамтамасыз ететін де балалардың ересектермен және басқа балалармен жасайтын өзара әрекеттестігі, өзара қатынасы және өзара ақпарат алмасуында болады. Ғылымдағы балалар қарым-қатынасының мәнділігі әркімге – психологтарға, педагогтарға, ата-аналарға аян, және ол әртүрлі балалардың әлеуметтенуіне қатысты зерттеулерден белгілі болғанымен, балалар қарым-қатынасында шешілмеген мәселелер жеткілікті.
1. Эльконин Д.Р. Психическое развитие в детских возрастах. – М., Воронеж, 1997. – 416 с.
2. Божович Л.И. Проблемы формирования личности. 2-е изд. – М., Воронеж, 1997. – 352 с.
3. Жарықбаев Қ.Б., Қалиев С. Қазақтың тәлімдік ой –пікір антологиясы. – Алматы, Мектеп, 1994. – 252 с.
4. Алдамұратов Ә.Ж. Жалпы психология. –Алматы, Білім, 1996 – 224 б.
5. Лисина М.И. Общение, личность и психика ребенка. М., Педагогика, 1997.- 350 с.
6. Шерьязданова Х.Т., Суркова Т.И. Педагогу о стиле общения с детьми. – Алматы, Рауан, 1996-145с.
7. Исмаилов Д.А., Абишева Ж.А. Развитие личности ребенка в процессе предшколной подготовки. А., Рауан, 1998 -155с.
8. Петровский А.В. Введение в психологию. М., Просвещение, 1995. – с.280-309.
9. Мухина В.С. Возрастная психология. М., Педагогика, 1998. -381с.
10. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. Алма-Ата, Изда-во КазГУ, 1992 – 195с.
11. Синдоренко Е.В. Психодраматический и педирективный подход в групповой рабоие с людбми. Методические описания и комментарии. СПб, 1992. -284с.
12. Рудестам К. Групповая психотерапия. Спб., Питер, 2000. – 15с.
13. Вачков И. Основы технологии группового тренинга. М., Изд-во «Ось-89» 1999. – 176с.
14. Елікбаев Н. Ұлттық психология. А., Қазақ университеті, 1992.-б.9-26
15. Айтпаева А.К. Казахские народные игры как средство воспитания младших школьников: Автореф. канд. пед. наук. А., 1997. – 24с.
16. Сағындықов Е. Қазақтың ұлттық ойындары. – А., Рауан, 1991. -174б.
17. Ерментаева А.Р. Особенности национальных казахских школ. // Человек. Общество. Наука: Тез.докл. М., 1993. –с.9-12.
18. Сейфулин С. Қазақ әдебиеті, 1-кітап. Қызылорда, 1932. -155б.
19. Кравцова Е.Е. Психологические проблемы готовности детей к обучению в школе. М., Педагогика, 1991.-с.135-143.
20. Рояк А.А Проблема социальной изоляции детей. //Вопросы психологии. 1996г №3 1016.
21. Немов Р.С. Психология. Книга 2. М., Владос, 2000г
22. Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности индивидуального развития личности ребенка. М., Педагогика 1998г
23. КуницынаВ.Н., Казаринова Н.В., Погольша В.М. Межличностное общение. Санкт - Петербург:, 2001г
24. Смирнова Е.О. Теория привязанности: концепция и эксперимент. // Вопросы психологии 1995. №3.
25. А.В.Дмитриев «Конфликтология». Изд. Гаролрики, Москва 2001.
26. О.Н.Громова «Конфликтология» курс лекции, Москва 2000.
27. Т.В.Корнилова,С.ДСмирнов,Е.Л.Григоренко факторы социаального и психологического неблагополучия подростков (в покозателях методик стандартизовонного интервью и местов ноблюдения). //Вопросы психологии 2001. №1.107-122с.
28. Е.О. Смирнова, Р.Радева. Развитие теории привязонности //Воп. психол.1999, №1.105-1 Ібсс.
29. О.А.Белабрыкина. Влияние социального окружения на развитие самооценки старших дошкольников.//Воп. психол.2001.№4.31-38с.
30. Т.П.Скрипкина. Взаимодоверие как основание межличностных взаимодействий//Воп.психол.1999, №5.21-30с.
31. В.Н.Куницина, Н.В.Казоринова, В.М.Погольша. Межличностное общение. Санк-Петербург. »Питер» 2001
        
        Педагогика және психология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: «Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастарымен, ересектермен
қарым- қатынасы»
Орындаған:
Тексерген:
оРАЛ- ... ... ... ... ... ... ... қарым- қатынас ерекшеліктерінің
теориялық негіздері
1.1. Мектеп жасына дейінгі балалардың қарым- қатынас
ерекшеліктері...............................................................
.......................................6
1.2 Мектеп жасына дейінгі балалар қарым-қатынасының
психологиялық
негіздері...................................................................
..................8
1.3 ... ... ... ... ересектермен қарым-
қатынасы....................................................................
.........................................13
ІІ. Мектеп жасына дейінгі балалардың өзара қарым- қатынас ерекшеліктерін
анықтаудың практикалық негізі
2.1 Мектеп жасына дейінгі балалардың қарым- қатынасын дамыту............18
2.2 Мектеп ... ... ... ... және ересектермен қарым-
қатынасын ойын арқылы
дамыту........................................................20
Қорытынды...................................................................
....................................27
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.................................................................30
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Әлеуметтік-экономикалық дамудың қазіргі
кезеңінде, оқу тәрбие жұмысының жаңару ... ... ... ... ... ... дейінгі тәрбиелеу, білім беру барысында шешуін күткен
келелі мәселелер тұр. Атап ... ол ... жеке ... ... ... ... ... ішкі потенциалын анықтап, жан-
жақты зерттеу негізінде ... ... ... ... ... ... бағыттау. Ал балалар тәрбиесіне, бастауыш сынып балаларының кездің
ықпалы аса зор ... ... ... ... ... оқуы және дамуы жайлы теория мен
тәжірибе қарым-қатынас мәселесінде қиылысады. Ал ... ... ... ... және ... қалып-кейіптерін тұтас
қамтитын, балалар психикасының ... ... ... әрі ... әмбебап ерекшелік – балалардың қарым-қатынас саласы.
Мектеп жасындағы балалар қарым-қатынастың балалардың жеке ... ... ... ... ... және қарым-қатынастың даму
ерекшелігін анықтауға арналған зерттеулер ... ... аз ... ... ... ... және т.б. ... зерттеулері кеңінен
таралған. Қарым-қатынас негізінде балалардың ... жеке ... ... ... кейіптері қалыптасады. Сонымен қатар қарым-қатынас
балалардың танымдық ... ... ... ... бірден-бір
фактор және жағдай болды. Ал ... ... ... ... ... олай болса, өзіндік бағаның дұрыс болуын қамтамасыз ететін де
балалардың ересектермен және басқа балалармен ... ... ... ... және өзара ақпарат алмасуында болады. Ғылымдағы балалар
қарым-қатынасының мәнділігі ...... ... ... аян, және ол ... балалардың әлеуметтенуіне қатысты
зерттеулерден белгілі болғанымен, балалар ... ... ... ... ... қарым-қатынас генезисіндегі негізгі
заңдылықтар ... ... ... жеке ... ... ... халқының тарихына, экономикасына, мәдениетіне тікелей байланысты ... ... орай ... ... жағдайында ұлттық құндылықтарды балалар
тәрбиесі мен дамуында пайдалану ... ... ... ... педагогткалық, психологиялық мәселелерін шешу, оны дамсыту жолдарына
деген қызығушылық арта түсуде.
Мектеп жасындғы балалардың қарым-қатынасын зерттеп, сол ... ... ... ... және түзету мәселелерінің шешімі әлі
күнге дейін ... ... ... ... тәрбие, оқыту үрдістерін
психологиялық, педагогикалық жағынан қамтамасыз ... ... ... контингентке бейімделген зерттеу әдістері жоқтың қасы.
Осы контксте ... ... ... ... жеке ... ... таптырмайтын әмбебап құрал және әдіс болуы керек. ... ... ... мен ... халықтық педагогика тақырыбын
қамтымайтыны бомайды. Алайда ұлттық ойындардың, құндылықтардың ... ... ... мәні ... болғанымен, психодиагностикалық
мүмкіндігі бүгінгі күнге ... ... ... ... айналған жоқ.
Мектепке дейінгі мекемеде баланың жеке тұлғалық әлеуметтену барысында
оның рухани, ұнамды құндылықтарын ескеру арқылы балалар ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас сипаты мен климаты баланың тек
психикасына ... жеке ... ғана әсер етіп ... белгілі. Ол
баланың оқу-тәрбие істерінде де елеулі орын ... ... ... ... осы мәселелерді дұрыс жолға қою
арқылы мектепке ... ... ... көмектесу керектігінен
туындайды.
Қазіргі кезде мектепке дейінгі мекеме ... ... бар ... ... ... ... әсер ете береді.
Туындаған мәселені шешу мектепке дейінгі мекеме ... ... ... ... ... кіретіндігі даусыз.
Мектепке дейінгі мекеме балалары арасындағы қарым-қатынасты жақсарту
мәселесі, сол арқылы баланың білім алып ... ... ... ... ... ...... жасына дейігі балалар психологиясының дамуына
қарым- қатынастың рөлін ... ... ... мен ... ... жағдайларын айқындау.
Зерттеу міндеттері: Мектеп жасына дейінгі балаларға психикалық
дамуындағы қарым-қатынас мәселелерінің теориялық негіздерін ... ... ... ... мәселелерін ғылыми әдебиеттер
көмегімен теориялық ... ... ... ... мекемедегі топтық ұжымда балалардың өзара ... ... пәні – ... ... ... ... психологиясы
Зерттеу объектісі – Мектеп жасына дейінгі балаларға қарым-қатынасын
жетілдіру үрдісі.
Зерттеу болжамы – Мектеп жасына ... ... ... ... жетілдіру, мәдени, әдептілік құндылықтарын
қамтитын арнайы құрастырылған тренингтік ... ... ... мүмкін. Мектепке дейінгі мекеме жас кезеңінде балалардың
қарым- қатынас ... сол жас ... даму ... ... байланысты туындайды.
Зерттеу жұмысының теориялық және практикалық құндылығы: ... ... ... ... қарым-қатынасы мен әлеуметтік
ортада алатын орны бала ... ... ... ... Олай ... ... ... тұрғыда заңдылықтары мен психологиялық
ерекшеліктерін ашудың мәні зор. ... ... ... және
мектепке дейінгі мекеме қабырғасында жиі кездесетін ... - ... ... ... ... ... ұжымнан изоляциялану
себептері ашылған, сондай-ақ мұндай ... ... ... ... ... мен ... қызмет жолдары көрсетілген. Зерттеу
жұмысымызда қарастырылған материалдардың барлығы дерлік ... ... ... теориялық білімін жоғарылатып, қарым-қатынаста
проблемасы бар балаларды анықтап, олармен ... ... ... ... ... ... ... барысында балалардың қарым-қатынасын
зерттеуге арналған Г.А.Урунтаева, Т.А.Репина, ... , ... ... баға, бақылау әдістері қолданылды.
Эксперименттен алынған нәтижелерге ... ... ... ... анықталды.
Курстық жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және
әдебиеттер тізімінен тұрады.
І. Мектеп жасына дейінгі балалардың өзара қарым- қатынас ерекшеліктерінің
теориялық ... ... ... ... балалардың қарым- қатынас ерекшеліктері
Қарым-қатынас - жалпы адам өмір сүруінің негізгі жағдайы. Адам ... сүру ... ... ... ... дамыту үшін, жеке тұлғалық
ерекшеліктерін жетілдіру үшін, сондай-ақ білім меңгеріп тәжірибе жинақтау
үшін адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ғана ... кім ... ... өзін өзгелерден ажырата алады, өзін басқалармен
салыстыру арқылы басқа адамдағы қасиеттерді меңгереді. Қоғамнан тыс ... сүре ... Адам ... ... ... ... ... адам өзгелермен қатынасқа түсу арқылы ғана қалыпты өмір
сүре алады.
Адам дүниеге шыр етіп ... ... ... айналасындағылармен
қатынас жасай бастайды. Өмірінің алғашқы ... ... ... ... одан әрі оның ... ... әлеуметтік сипатқа
түсе бастайды.
Мектеп жасына дейінгі балалардың ересектермен қарым-қатынасы туралы
М.И.Лисина зерттей келе балалардың ... ... мен жеке ... тек ересектермен қарым-қатынасымен ғана түсіндіруге болмайтындығын
атап ... ... жасы ... ... оның жеке басының дамуында қарым-
қатынас ерекше орын алатындығын айтып өтеді. Өз құрбыларымен қарым-қатынас
жасай отырып, ... ішкі жан ... ... аша ... өз
құрбылырымен өзара әрекеттесе отырып, өз көзқарастарын жеткізе алады.
Тек балалардың қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеу ғана олардың арасында
туындаған қиыншылықтарды басқаруды ... ... ... ... ... ... ... жол ашады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың өз құрбылары ... ... ... ойын ... көрінеді. Ойын барысында туындаған
кейбір келіспеушіліктер мен ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай психологиялық конфликтіні олардың ойын
іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... топтан оқшауланатын баланы зерттеу оңайырақ.
Ойын кезіндегі балалар қарым-қатынасының құрылымы мен мазмұны. Ойын ... ... ... ... ... іс-әрекеті бола отырып, ол жан-
жақты әрекет негізінде балалар қарым-қатынасының ... ... ... арасындағы қарым-қатынастық ойындарда фантастикалық
өлшемдер кездесетіндігін көрсетеді. Оның айтуы ... ... ... тәсіл және заттармен шындық бейне жасау болады. Сюжетті-рольдік
ойындарда әрбір баланың сюжетке, рольге, рольді ... ... ... ... немесе ойыншықтарды бөліп алу негізінде туындаған конфликті
нәтижелердің соңғы нәтижелері адалдыққа ... ... ... ... ... ... әсер ... жағдайда педагогтың басқаруымен жүргізілген ойындар сырт ... ... ... ... ... ... баланың орнында
топтағы әрбір бала ... ... ... яғни ... ... емдеуші
болатын балалардың қалауы болуы да мүмкін. Осының негізінде балаларда үнсіз
келісу туындайды.
Ойын ... ... ... тағы бір түрі - ... іскерлік
қатынаста педагогтардың, психологтардың бөліп қойғанына байланысты баланың
жеке басының дамуы адамгершілік бағытта көрінуі мүмкін. ... ... жан ... ... ... мен қажеттілігі, өзінің ойында алған
рольдік жағдайына ... ... ... ... ... ... ... сыртқы көріністерінің бір жағы - баланың
өзіндік, жеке даралық қатынасында байқалады.
Мысалы, бір-біріне симпатиялық, антипатиялық, ... ... көп ... бұл ... ... ... етеді.
Балалар арасындағы қарым-қатынас ерекшеліктері туралы көптеген
педагогикалық, ... және ... ... келеді. Сонымен қатар балаға комплексті, жүйелік формадағы іс-
әрекетті ұйымдастыру ... ... ... ... ... қарастырылады. Педагогика және психология
ғылымындағы А.С.Макаренконың ойы: «Жеке адам ... ... және ұжым ... ... ... қатынас балаларда болатын әсерлік жағдайлардың
бір-бірімен тығыз қатынас құратындығын, жеке адам ... ... ... ... ... ... қалатындығын, оларда
эмоционалдық қанағаттану, ... әсер ... ... ... ... ... балаларда сыртқы және ішкі психологиялық
конфликтілер кездеседі. Сыртқы ... ... - ... ... ... ... қарама-қайшы көзқарастарынан шығады (мысалы:
жалпы істі таңдау, міндеттерді бөлісу, ойын, ... ... ... ... ... ... - ... жасына дейінгі балалардың негізі
ойын іс-әрекетінде өз құрбылары ... ... ... және олар ... ... міндетті түрде ересектердің көмегі қажет болады.
1.2 Мектеп жасына дейінгі балалар ... ... ... ортасында дүниенің әр түкпірінде қарым-қатынас мәселесіне
арналған зерттеулер шамамен бір уақытта пайда болып, тарала ... ... ... ... ... сферасына
қатысты еңбектер ерекше орын алады. Ғылымда мектеп жасына дейінгі балалар
психикасының дамуындағы ... аса ... ... ... ... ... әрекеттестік және өзара қатынас жасауының
ерекше формасы.
Қарым-қатынас мәселесін психологиялық, ... ... ... ... Екінші дүние жүзілік соғыстан кейінгі кезеңде өзекті мәселе
болып көтерілді. Осы уақыттан бастап қарым-қатынасқа анықтамалар беріліп,
оны ... ... ... ... ұғымының көп анықтамаларының арасында ... ... ... ... деп қарастыратын позицияларына
жүгініп, М.И. Лисинаның анықтамасын арқау етеміз. Сонымен қарым-қатынас
деп – екі ... одан да көп) ... ... ... реттеуі мен
ортақ нәтиже алуды мақсат етіп, келісім мен бірлестікке бағытталған өзара
әрекеттерін ... Олай ... біз ... ... ... ... ... қарым-қатынастың орнына, 4-5 жастағы
балалардың психикалық дамуының қарым-қатынас байланысын анықтауға баса
назар ... А.Н. ... ... қай ... ... ... қабаттас болады деп түсіндіреді. Ол іс-әрекетті қарым-қатынастың
қажетті шарты ... ... ... ... өзгеше түрі деп талдау концепциясы, Б.Г. ... ... ... ... ... ... зерттеуіміздің
әдіснамалық негізі болды.
Балалардың ересектермен және басқа балалармен қарым-қатынас жасауы әр-
түрлі ғылыми позициядан түсіндіріледі. Сол ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесіндегі қарым-қатынас «бала – бала (лар)»
жүйесіндегі зерттелген көне ілгері және ... ... мен оған ... ғылымдарда қарым-қатынас құралдарының
сипаттамалары, жүйелері келтіріледі.
М.И.Лисинаның қарым-қатынас құралдарының үш тобын экспрессивті-
мимикалық, заттық-әрекеттік және ... ... ... ... ... үшін де ... ... қолданып, жалпы нәтиже алу тәсіліне де
талдау жасалық. ... ... оның ... деп ... ... тәсілі әрекеттік формада «коммуникациялық біліктілік» десе,
ал А.А. ... ... әсер ету ... ... және ... деп үшке бөледі. Біздің зерттеу аспектімізде
қарым-қатынас тәсілдерін жетілдіру ең негізгі мәселе болып табылады.
Әдебиеттерге ... ... ... ... ... ... тиімділігін анықтайтын, өзара түсінікті сипаттайтын күрделі
психологиялық ... деп ... Осы ... В.С. ... , А.А. ... ... ... оларға эмпатия, идентификация,
децентрация, рефлексия, стереотипизацияны жатқызады.
Біздің зерттеу жұмысымызда 4-5 жастағы ... ... ... ... ... ... ... психологиялық әсері, ықпалы деп тағайындаймыз.
Қарым-қатынастың қажеттіліктері, мотивтері, ... ... ... ... ... дейінгі балалардың қарым-қатынастарын
жетілдіру, коррекциялау мәселері үшін аса мәнді деп санаймыз.
Балалармен жүргізілетін зерттеу, әсересе ... ... ... ... ... және ... негіз
болатындығымен маңызды.
Осыған орай психологиялық ... ... ... әдістемелерінің тиімді түрлері жасалынған. Біз реттеу барысында
мұндай еңбектерді талдай отырып, 4-5 ... ... ... ... ... ... ... топқа бөлді. Баланың
коммуникативті іс-әрекетінің ... оның жеке бас, ... ... осы ... ... бағалауға мүмкіндік
беретін әдістемелер жасалынды.
1. Әр – түрлі қарым-қатынас жағдайларын ... ... ... тобы ... Мұнда қарым-қатынас жағдайы экспериментатор
вербалды түрде немесе көрнекі құралдар көмегімен ... ... ... ... әдістемелері балалардың жас және даралық
ерекшелігін, әлеуметтік ортасын және қарым-қатынас сферасын ... ... ... ... ... ... жағдайын талдау әдістерін
диагностикалық мақсатта қолданудың өрісі ... ... ... коммуникативтілік біліктіліктерін тиімді қолдана алуын
анықтау мүмкіндігі бар.
Осы тұжырымдар негізінен зерттеу жұмыстарға арқау болады. Біздің
зерттеулер үшін ... ... ... ол ... ... яғни адам ... дұрыс қалыптастыру және
реабилитациялау ... ... ... әрі құралы, әрі
мақсаты ... ... 4-5 ... ... ... екі ... ... балалардың ата-анасымен, педагогтармен және басқа ересектермен
қарым-қатынас жасауы, 2) балалардың басқа балалармен өз ... кіші және ... ... ... ... Бұл ... зерттеуді ең алғаш рет 1945-1952 жылдары Рене Спитц, Анна Фрейд
жүргізілген. Олар баланың анасымен қарым-қатынас жасауындағы ... ... және ... дамуына кедергі болатындығын көрсеткен.
Балалардың қарым-қатынасын зерттеуге арналған әдістемелер негізінен
байқауға, әңгімелесуге, сауал-сұраққа, вербалды ... ... ... ... ... ... ... негізделген. Мұнда
балалардың жас ерекшелігіне, тәжірибесіне байланысты ... ... ... өтуі жөн ... Осы ... ... ...
аудио, видео, жазба, таспа, аппаратураларын – ... аса ... ... ... ... ... ... белсенділігі қарым-
қатынас жасауына, өз-өзін танып ... ... ... Біз ... ... ... ... әдістемелерді толық (саны
жағынан) қолданса ғана балалардың коммуникативті іс-эрекетін ... ие ... деп ... ... ... қарым-қатынас
компоненттерін зерттеуге арналған әдіс тәсілдерді толық қолданудың қандайда
болсын уақыт шеңберіне симайтындығы даусыз. Ал ... ... ... ... бір әлеуметтік ортаның ықпалында болады. Сол ортаның құндылықтарын
өзінің жеке басына «сіңіреді», бұл жағдай балалар ... ... ... ... құндылық есебіндегі мінез-құлық, жұріс-
тұрыс стандарттарымен әрленіп, өзіндік әлеуметтік таңбасы ... ... ... ... сананың интенсивті дамуына барынша жағдай
жасалынып жатқан қазіргі ... ... ... ... ... ... ... «тексіз», «ұлтсыз» пенде
күйінде қарауды, зерттеуді заттың футлярын ғана ... ... ... мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... де оған пареллель
болуы керек деп ... Ал 4-5 жас ... ... ... еңбектерінде сипатталынады. Ғалым баланың басқа балалармен
қарым-қатынас құруы оның психикалық ... ... ... ... негізгі 3 жағдай баса көрсетіледі:
1) балалардың өзге балалар тобымен қарым-қатынас құруында ерекше,
ересектермен ... ... ... ... ... жүйесінде ғана кейбір іс-әрекет түрлерін меңгеруге
болады, яғни балалар топпен ғана ересек адамдардың қатынасын
бірлесіп қайта ... ... ... ... мінез-құлық, жүріс-тұрыс нормалары мен
адамгершілік қасиеттерді қолданып, жаттығуға мүмкін болады.
И.А.Бойкова 6 жастағы балалардың ... ... ... ... болса, олардың қатарластарымен ... ... де ... ... ... Ал Д.Б.Годовикова балалардың
ересек адамдармен құрған қарым-қатынасы ... ... ... ... ... өз ... ... құруы осы қарым-қатынасты
қажетсінуімен анықталады. Бұл қажеттілік 3-жасқа келген балаларда қалыптаса
бастайды.
4-5 жастағы балалардың басқа ... ... ... 3 ... ... ... қарым-қатынаста белсенді балалар жатады. Олар басқа
балалармен байланыс ... ... ... ... ... ... аса назар аудару, сезімталдық көрсетуі,
жұптасының қарым-қатынас құруына түрткі болу сияқты ... ... ... ... ... ... балалар жатады. Олар өздерін
топ ішінде ұстай алмай, беймаза күй кешеді, жағымсыз эмоция танытады.
3-ші топ қарым-қатынаста аумалы ... ... ... 1-ші де және 2-ші де топ ... ... тән ... Х.Т.Шерьязданова еңбектерінде 4-5 жастағы балалардың ойын
әрекетінде ... мен бала ... ... ... ... сипаттама жасалады ғалым оны сурет түрінде
көрсетеді.
Сонымен баланың басқа балалармен ... ... ... ... ... жасауындағы психологиялық жас ерекшеліктері айқын
көрінеді.
Олай болса, ұлттық салт-сана, біздің ... ... ... роль мен ... ... ... халқының адамгершілік
құндылықтарын қарым-қатынаста ... ... деп ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалардың коммуникативтік іс-
әрекеттік мәселелерінде қатысты зерттеулерде ... ... ... ... әлі ... қарастырылмауда. Сондықтан
біздің жұмысымыз қазақ балаларының қарым-қатынас сферасын ... ... ... ... максат етіп отыр.
Біздің зерттеу болжамымызға сәйкес 4-5 жастағы балалар ... ... ... ... құруға жаттығулары қажет, ал, бұл
жаттығулар ... ... ... ... үрдіс болса ғана, қарым-
қатынасты балалардың қажетсінуі, оған мотивтері пайда болып, жағдайдан тыс
–жеке ... ... ... ... ... ... ... жалпы нәтижесін алуға мүмкіндік болады. ... ... ... ... ... ... жағдайымызда,
ол –тренинг әдісі).
Сонымен, қорытынды жасайық:
1) 4-5 жастағы балалардың психикалық дамуының басты ... ... ... бұл ... ... ... және өз қатарластарымен құра алады.
2) «Қарым-қатынас» ұғымы психология, педагогика және ... сала ... ... ... ... ғылымдарда қарым-
қатынастың құрамдас компоненттері нақтыланған. Оларды ... ... ... ... ... ... қажеттіліктер, мотивтер,
тәсілдер, формалар, әрекет-актілер, жеке-дара стильдер, яғни ... ... 4-5 ... ... ... жағдайдан тыс жеке бастық
формамен сипатталады. Бұл кезеңде балалардың басқа адамдарды, қарым-қатынас
жасауда өзара түсінісумен әрекеттестікті қажетсінуі, ... ... ... ... ... Айтылған форма негізінде балалар
моральдық, адамгершілік құндылықтарын меңгереді, дискусивті ойлана алады,
эмоциялық жағымды реакциялар қалыптасады, ... ...... тани ... ... оқуға мотивациялық, интеллектуалдық ... ... даяр ... Олай болса, балалардың 4-5 ... ... ... баса ... ... қажет.
4) Ғылыми зерттеулерді талдай отырып, 4-5 жас ... ... ... ... ... үшін ең ... ... екенін анықтадық.
5) 4-5 жастағы балалардың ... ... ... ... орта ... ... құндылықтар аспектісі
ескерілмейді.
6) Жанұядағы тәрбиеге ересек ... ... ... балалардың
қарым-қатынасты қажетсінуіне байланысты жоғарыдағы қарым-қатынас формасы
қалыптаспай, балалардың мектепке келетіндіктері, олардың ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан 4-5 жастағы балалардың қарым-қатынасты
қажет етуін, коммуникативтік мотивтерінің болуын, қарым-қатынас тәсілдерін
меңгеруді, қарым-қатынас құралдарын ... және ... ... ... ... нәтиже алуды қамтамасыз ету ... Ол үшін ... ... ... ... ... ерекше топтық жағдай ұйымдастыруды тиімді педагогикалық,
психологиялық әсер деп санаймыз.
Енді келесі тармақта ... ... ... ... ... ... ... қолдану негіздері мен ... ... ... жасына дейінгі балалардың ересектермен қарым- қатынасы
Қарым-қатынас - жалпы адам өмір сүруінің негізгі жағдайы. Адам ... сүру ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық
ерекшеліктерін жетілдіру үшін, сондай-ақ білім меңгеріп тәжірибе жинақтау
үшін адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ғана ... кім ... ... өзін өзгелерден ажырата алады, өзін ... ... ... ... ... ... ... тыс адам
өмір сүре алмайды. Адам ... ... ... ролі
ерекше. Сондықтан адам өзгелермен қатынасқа түсу арқылы ғана қалыпты өмір
сүре алады.
Адам ... шыр етіп ... ... ... ... жасай бастайды. Өмірінің алғашқы кезеңінде биологиялық сипаттағы
қарым-қатынас болса, одан әрі оның қарым-қатынас сипаты ... ... ... ... ... балалардың ересектермен қарым-қатынасы туралы
М.И.Лисина зерттей келе ... ... ... мен жеке ... тек ... ... ғана түсіндіруге болмайтындығын
атап өтеді. Баланың жасы ұлғайған сайын оның жеке басының дамуында ... ... орын ... ... ... Өз ... ... отырып, өзінің ішкі жан дүниесіндегі тұйықтықты аша ... ... ... әрекеттесе отырып, өз көзқарастарын жеткізе алады.
Тек балалардың қарым-қатынас ... ... ғана ... ... ... басқаруды жеңілдетеді, топтағы барлық
балалармен өзара қатынасты толық құруға жол ашады.
Мектеп жасына ... ... өз ... ... ... көбінесе ойын әрекеттерінде көрінеді. Ойын барысында туындаған
кейбір келіспеушіліктер мен конфликтілер ... ... ... ... ... ... ... орай психологиялық конфликтіні олардың ойын
іс-әрекеті жағдайында ... ... ... ... ... ... ... оқшауланатын баланы зерттеу оңайырақ.
Ойын кезіндегі балалар қарым-қатынасының құрылымы мен мазмұны. Ойын -
мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі іс-әрекеті бола ... ол ... ... ... ... ... бірқатар типтерін
ажыратады.
А.Н.Леонтьев балалар арасындағы қарым-қатынастық ... ... ... ... Оның ... ... шындық
әрекет, шындық тәсіл және заттармен шындық бейне жасау болады. Сюжетті-
рольдік ойындарда ... ... ... ... ... ... қатысы
көрінеді.
Рольге бөліну немесе ойыншықтарды бөліп алу ... ... ... ... ... ... бағытталған жағдайда
баланың адамгершілік нормаларын меңгеруге бірқатар әсер етеді.
Кей жағдайда педагогтың басқаруымен жүргізілген ойындар сырт ... ... ... дәрігер ролінде ойнайтын баланың орнында
топтағы әрбір бала ... ... ... яғни емделуші емес, емдеуші
болатын балалардың қалауы болуы да мүмкін. Осының ... ... ... ... ... сыртқы көріністің тағы бір түрі - рольдік, іскерлік
қатынаста педагогтардың, психологтардың бөліп қойғанына байланысты баланың
жеке ... ... ... ... көрінуі мүмкін. Дегенмен, баланың
ішкі жан дүниесі, әсері, қызығушылығы мен қажеттілігі, ... ... ... ... ... ... сезімдері жауапсыз қалады.
Ойын кезіндегі қарым-қатынастың ... ... бір жағы ... ... жеке даралық қатынасында байқалады.
Мысалы, бір-біріне симпатиялық, ... ... ... көп ... бұл ... ... қажет етеді.
Балалар арасындағы қарым-қатынас ... ... ... психологиялық және әлеуметтік-психологиялық зерттеулер
анықталып келеді. Сонымен қатар балаға комплексті, жүйелік ... ... ... ... ... ... еңбектерінде терең қарастырылады. Педагогика және психология
ғылымындағы А.С.Макаренконың ойы: «Жеке адам ... ... және ұжым ... ... ... қатынас балаларда болатын ... ... ... ... ... жеке адам қатынасында
эмоционалды жиынтық құратындығы, топтағы адамдарға үйреніп ... ... ... ... әсер алатындығын дәлелдей түседі.
Мектеп жасына дейінгі балаларда сыртқы және ішкі ... ... ... ... конфликті - олардың бірлескен
іс-әрекеті барысында туындаған қарама-қайшы көзқарастарынан шығады ... істі ... ... ... ... еңбек материалдарын бөлісу,
рольдерді таңдау).
Ішкі психологиялық конфликт - мектеп жасына дейінгі балалардың негізі
ойын іс-әрекетінде өз құрбылары ... ... ... және олар ... ... ... түрде ересектердің көмегі қажет болады.
Баланың үлкендермен қарым-қатынасының генезисі. А.С. ... ... ... өмір және ... орта адам дамуының
органикалық қажетті жағдай болып табылады. Бала ... ... ... ол ... кіші ... ... ол ... нәрсе болады. А.С.
Выготскийдің концепциясына сүйене отырып М.И.Лисина ғылыми мектеп ашады. ... ... жаңа - ... ... ... атты ... оны ... жаңаша жолдарын қарастырады. ... ... ... ғана ... қоймай, өзінің түсіндірмелік схемасын
ұсынады. ... ... ... спецификасын көрсетті. Сол арқылы
баланың ... ... ... ... анықтау
мүмкіндігі туды.
Біз білетіндей, 1970-ші жылдары психологиялық ғылымның екі жетекші саласы
- ... пен ... ... ... ... ... М.И.Лисина
қарым-қатынасты іс-әрекеттің ерекше түрі деп қарауды ұсынды.
М.И.Лисина ... ... ... ... ... көрсетті:
1) үлкенге деген қызығушылық,
2) үлкендердің әсерінің қабылдануындағы эмоционалды ... ... ... ... ... ... баланың үлкендердің оның әрекетіне деген қарым-қатынасы немесе
сезімталдылығы.
Зерттеу нәтижесінде баланың ... ... ... 4 ... ... ... әр қайсысы ... ... ... - ... - жекелік (сәбилік шақ)
II - ситуативті - іскерлік (ерте балалық шақ)
III - ... тыс ... ... ... ерте орта ... - ситуациядан тыс - ... ... ... орта және жоғары
деңгей).
Үлкендермен қарым-қатынас формаларының классификациясы оның психикасының
басқа да қырларының дамуымен ... ... ... берді. Қарым-
қатынастың әр бір жаңа формалары өткен формаларына сәйкес орнығады. Бала
өскен ... ... ... ... ... пайдаланып, әрекет
жағдайына қарай қарым-қатынас формасын өзгерте алады.
Қарым-қатынастың дұрыс дамуы - әрбір қарым-қатынас формасының ... жас ... ... түрде толығымен орындалғанда ғана жүзеге асады.
Зерттеулер көрсеткендей үлкендермен қарым-қатынас - бала әрекетінің ішкі
құрылымын ... ... оның ... ... сферасын
(С.Ю.Мещерякова, А.И.Сорокина), танымдық белсенділігін ... ... мен ... ... мен ... ... ... (Л.Н.Галогузова) анықтайды.
Жеке адамның қалыптасуына тек үлкендермен қарым-қатынас қана әсер етіп
қоймай, ... ... та ... ... ие ... жылдары А.Г.Рузскойдің басшылығымен ... ... ... тек ... ... ... ... анықтауға жағдай жасады:
I- коммуникативті әрекеттің түрлілігі.
II- қарым-қатынастың ерекше эмоционалдық сипаты.
III- қатынастың ... және ... ... шақта құрбылармен қарым-қатынас үлкендермен қарым-
қатынас сферасына пара-пар келетіндей бірнеше ... ... ... ... (1-4 жас ... ... - іскерлік (4-6 жас аралығы)
3) ситуативтіктен тыс іскерлік (6-7 жас аралығы)
Жүргізілген зерттеулер ... ... ... ... ... ... және ... бағдарламалары жасалынды.
ІІ. Мектеп жасына дейінгі балалардың өзара қарым- қатынас ерекшеліктерін
анықтаудың практикалық негізі
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ұжымынан оқшауланған балалармен жұмыс жүргізу бастамасы оның
себебінен туындаған келіспеушілікті шешудің ... ... ... Олай ... осы ... ... ... келіспеушіліктің даму динамикасын зерттеу барысында мұндай
келіспеушіліктерді балалар өз бетімен шеше ... ... ... ... жеке дара ... ... адамдар жасау керек, яғни
өз құрбыларымен жағымды қатынас құру жағдайларын қарастыру қажет. Зеттеулер
бойынша, әсіресе, экспериментті ойындар ... ... ... өте ... ... жасай отырып, балалардың жағымсыз әрекеттерінің
себебін анықтап, оның ерекшеліктерін зерттеу қажет, одан әрі оны ... ... ... ... балалардың психологиялық келіспеушілігін шешу міндетті
түрде сол ойынның барысында ... ... ... тиімді.
Үлкендердің балаға берген бағалық қатынасы ... ... ... әсер ... Көп ... мақтау, яғни әлеуметтік-
психологиялық бағаның орны ерекше.
Келіспеушілікті шешуде балалардың ... ... ... ... ... ... жөн. ... кезінде тек қолдаумен ғана шектелуге
болмайды, ол баланың басқа балалармен бірге ойнауында серіктестік ... ... ... қажет.
Тәрбиешідер тарапынан құрылған топтағы жағымды климат балалардың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Тағы бір методикалық тәсіл - ойынға қосымша тағы бір материал ... ... ... ... ұйымдастыру.
Мектепке дейінгі мекемелердегі балалардың арасындағы ... ... ... ... ... ... дейінгі
мекемелерде баланың жеке тұлғалық әлеуметтену барысында оның ... ... ... ... ... арасындағы келіспеушілігінң
интенсивтілігін өзгертуге болады.
Келіспеушілігін алдын алу ... ... роль ... ... ... Тәртіп - белгілі бір тәртіптілікке бағыну әрекеті арқылы балаға
өзіне ... ... ... ... ... ... әрекет.
Оқшауланған баланың басқа балалармен араласуы ... ... ... үлкен әсерін тигізеді. Оның әрекеттесуі әртүрлі аспектілерден
көрінуі мүмкін.
Біріншіден, тәрбиешінің басқа ... ... ... ... ... балалармен әртүрлі қарым-қатынасқа түсуінің алғы ... ... ... ... ... ... жатқан келіспеушіліктергі
араласуға міндетті. Бұл, әрине, келіспеушілігін ... ... ... байланысты администрациялық араласу немесе қарапайым кеңес болуы
да мүмкін.
Мектепке дейінгі мекемелер балаларына олардың қарым-қатынасын жақсартуға
арналған арнайы ... ... ... ... ... үлесі зор. Ендігі кезекте осы бағдарлама туралы айта кетейік.
Мектепке дейінгі мекемелер жасы оқу ... ... ... ... философия даму Институтының директоры (АҚШ),
мектепке дейінгі мекемелерте философияны оқыту ... ... ... жұмысқа негізделген интелектуалды бағдарламасын
ұсынады. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... маңызын нақты мысалдармен баяндау; балалармен дискуссия
жүргізу арқалы өмір және ... ... ... ... оң ... жету ... мүмкіндіктерін және
терістерінен алыс ... ... ... ... ... ... оны шешу ... басқаруы да маңызды болып ... ... ... ... ... ... байланысты сұрақтар қарастырылуы
қажет дейді. Сұрақтар, бір шетінен, келіспеушіліктіні пайда ... ... ... келіспеушілігін алдын-алумен, шешумен және оны басқару мен
байланысты болу қажет. Оқытылу ... ... ... ... және әр ... адамдардың мінез-құлқы,
қылықтары және қызығушылықтарының сәйкес келмейтіндігі туралы ... ... ... Әрі қарай келіспеушіліктің туу себептері туралы және
олардың типтері (жеке тұлғалық және т.б.) ... ... ... Бұл ... ... сонымен қатар ойын комуникация, құндылықты
анализ теорияларын, ... ... ... ... және ... ... ... қатар биология, ... ... ... ... беру және т.б. ... ... анализдерін қолдануға болады. Оқытудың теориялық ... ... ... оның ... мысалдарымен қамтылып,
келіспеушілікті шешу жолдары туралы айтылады. Ал тәжірибелік оқыту ... ... ... ... ... т.б. қамтиды. Сонымен қатар
тәжірибеде маңызды болып, проблеманы тыңдай ... шешу және т.б. ... ... ... ережелер енгізіледі (кооперативті атмосфера, басқаның
пікірімен сезімдерін құрметтеу, топтағы ... ... ... ... ... балалардың бір-біріне көмек беруі).
2.2 Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастарымен және ересектермен қарым-
қатынасын ойын арқылы дамыту
Қарым-қатынастың бұзылуы, ... пен ... ... ... ... бейімделуінің белгісі. Келешектегі сезімдік-тұлғалық
мәселелердің маңызды себептері.
Балабақша психологының қызмет көрсету сферасы балалар, тәрбиешілер, ата-
аналар, әкімшіліктер, яғни ... ... ... ... шешу болып табылады. Себебі сыныптағы қарым-қатынас сипаты
баланың білім алуы мен ... ... әсер ... Егер тәрбиеші
балаларға дұрыс тәрбие ... ... ... ... онда ең
бірінші кезекте балалардың өзара қарым-қатынасын, сондай-ақ тәрбиеші мен
бала арасындағы қарым-қатынасты реттеп алған жөн.
Олай ... біз бұл ... ... тату ... ... ... ... қолдауға көмектесетін ойындар мен ... ... ... оны ... ... ... ... жақсартуға арналған тапсырма мен ойындарға қатысушылардың
көп болуы соғұрлым нәтижелі бола түседі. Кейбір жаттығуларды ата-аналар ... ... ... ... ал ... ... ... достарымен
бірге ойналатын болады. Сондықтан ... ... ... мен
жаттығуларды өткізбес бұрын, оны жүртізетін орындарды ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдастырып,
оларға көбірек көңіл бөлу -тәрбиеші іс-әректін жандандыра түседі.
Бірінші бағыт. Психологиялық коррекция - тренингтік ... ... ... ... ... Бұл ... қарым-қатынас тренингтің тұтастай бағдарламасын
құрайтын топтағы қарым-қатынасты дамытуга арналған жаттығуларды қолдану.
Жүргізуші: ... ... ... ... ... өзіңе және өз
мінезіңе ең маңызды, ең мәндісі не болып ... ... ... Енді оған қысқаша айту формасын тауып көр, мысалы, өлең түрінде
де болады: (Мұз және ... ... ... ... ... ... (Тыныш, мұңды, үнсіз... және т.б). Ойландың ба? ... ... ... ... жүргізушінің оң жағында отырған қатысушыдан бастап
топқа таныстыруды бастаймыз. Алдымен өз есімдеріңді айтыңдар. Егер ол ... ... да ... ... өлең ... ... қолдануға болады.
Сен қазір, аяқ астынан ойлап тап... Өтінеміз. Рақымет. Біз ... ... ... ... таныстыруы көбірек әсер қалдырды, талқылауымызға
болады. Рефлексияға арналған сұрақтар:
1. Алғаш бейтаныс кезенде ... ... ... ... ... не сездің?
3. Танысу аяқталғанда қандай күйде болды?
Тақырыбы: "Біз нені жақсы көреміз?"
"Қоршаған ортамен өзара әрекеттестікке ... біз ... ... ... ... ... ... Көбінесе бұл бағаны біз
адамдардың ішкі қасиеттерімен ... Қане ... ... ... және ... осы ... айтып өтейік. Тапсырманы
жазбаша орындаймыз. Бір парақ алып, топ ішінен көп ... ... ... ... ... Бұл ... ... ерекше ұнайтын бес қасиетті
белгіле. Сонымен адамның өзін белгілемей, ол кісіде ... ... ... қасиетгі жаз. Бастадық! Уақыттарың бітті. Енді өтінемін, кезекте өз
сипаттарыңды оқыңдар, ал біз ... оның қай ... ... анықтап
көрелік. Ал, енді кім бастайды! Сол жақтан оңға қарай бастауымызға ... Ал, енді ... ... ... ... ... қайсысын
біз тезірек таныдық, яғни ең танымал адам қатарында кім болды?".
Тақырыбы: "Шеңбер бойынша ... ... да бір ... ... ... мысалы: бақта алмалар түсіп
жатыр." Енді, экранның оң жағындағы шыншыдан бастап осы фразаны ... ... әр ... ... жаңа интонациямен айтуы керек
(сұраулы, қуанышты, таң қалушы, немқұрайлы және т.б.). Егер қатысушы жаңа
еш ... таба ... ... ... ойын ... рет ойналады. Соңында үш-
төрт жеңімпаздар қалғанша. Басқа адамның интонациясын қайталауға болмайды.
Назар аударуларынды сұраймын. ... ... ... ... ... назар аудару"
"Ойынның, барлық қатысушыларына бір қана қарапайым ... ... ... әдістермен, әрине физикалык әсер және ... ... ... ... ... тырысыңдар. Тапсырма
ойынға қатысушылардың барлығы оны бір уақытта ... ... ... кім қандай жолдармен қол жеткізгенін ... ... ойын ... ... ... көп ... адамды
байқаймыз".
Тақырыбы: "Эмоция түстері"
"Жүргізуші таңдаймыз. Жүргізуші белгі бойынша көзін жабады, ал қалған
қатысушылар тыныш қана өзара бір ... ... ... ең ... ... жөн ... жасыл, көк, сары). Жүргізуші көзін
ашқанда, барлық қатысушылар өз ... ... ... ... ... атын ... ... Егер ол адам таппаса, басқа жүргізуші
тандалынады".
Тақырыбы: ... ... біз ... ... ... ... ұсынамыз. Тапсырманың
шартына назар аударыңдар. Барлығы төртеу:
1. Түймені тігеміз;
2. Жолға жиналамыз;
3. Пирог пісіреміз;
4. Циркте ойнаймыз.
Бұл тапсырмалардың ерекшелігі мынадай, оның әрқайсы-сын жұптап ... ... ... ... ... бірі ... айна болады, яғни
өз жұптасының барлық қимылын ... ... ... ... өзара
рөлдерін ауыстырады. Ол үшін алдымен жұп-жұпқа ... ... әр ... өз ... ... ... ... Олардың бірі -
орындаушы, ал екіншісі ... ... ... ... барлық
қимылдарына еліктейді. Топтың басқа қатысушылары - көрермендер, ... ... ... және айна рөлін ойнаушының шеберлігіне баға
береді. Содан ... ... ... ... ... ... осылайша топ алдына барлық қатысушылар шығады.
Топ айна рөлінде ойнаушыны бес ұпайлық жүйе бойынша бағалайды. Кейін ... ... ... да ... ... айна роліндегі жұмысының
сәттілігін біле алады. Рахмет! Қорытынды жасайық. Әр қатысушы өзі ... ... ... ... ... ... ... есептейді.
Екінші бағыт. Психологиялық коррекциялық жұмыстар. Мәдениаралық һзара
қарым- қатынасты жақсартуға арналған жаттырғулар мен ... ... ... жағдайды қалыптастыру, ойын мінез-құлқы қабілетін,
әлеуметтік өзара әрекет дағдысын дамыту, бөтен мәдени топтың жаңа қоршаған
ортасымен, ... ... ... сенімдерімен адамды тез
таныстыру. Топ ... ... ... ... ... ... ... таныстыру. Топта сенімді
және ашық атмосфера құру. Қарым-қатынастағы кеңістіктің ... ... ... беру. Серіктестердің қатынас ... ... ... ... ... ... топтың әр мүшесімен ыммен (мимикамен), қол ... ... ... ... ... ... ... амандасу
қажет. Егер амандасу біркелкі болса, онда амандасудың ... ... ... тәсілдерді психолог (жетекші) есіне түсіру керек.
Жаттыгу: "Сыйлық".
Топтағы қатысушылардың әрқайсысы бір-біріне сыйлық силайды. Сыйлықты
сыйлау былай ... ... ... ... - ..." Неге ... Не
үшін? - деген сұрақтарға жауап беріледі.
Тренинг рефлексиямен аяқталады.
Тақырыбы: "Достық жылы күлуден басталады" Мақсаты: Жылы қарым-қатынас
түзу.
Барысы: ... ... ... ... ... ... ... қарап, мейірімді де әсем ... ... ... ... кете береді.
Тақырыбы: "Жел соғады".
Мақсаты: Ойынға қатынасушылардың зейінін тұрақтандырып, көпшілікпен қарым-
қатынасын нығайту.
Барысы: Жел соғады соған ..... деп бастайды. Қатысушылар бір-бірін ... ... ... ... "Жел ... ... кімнің шашы қысқа болса",
барлық шашы қысқа ұлдар мен ... бір ... ... "Жел ... ... ... ... көрсе", ".а", "....... кімде көп достар болса",
"..... кім ... ... ... ... мен ... Балаларды өзінің жақсы жақтарын ғана ойлап, оны айта ... ... ... ... құрып отырады. Әр бала кідірістен
соң, ... ... ... ... өздерінің бойындағы жақсы
жақтарын айтып өтеді. Мұнда әр ... өз ... ... ... ... жеткізіп айтқаны дұрыс.
Баланың жақсы жақтарымен қатар бойындағы кемшіліктерінен де дер кезінде
арылуға жағдай туғызу қажет. Ондай ... ... ... ... ... ... жағымсыз жақтарынан арылуға көмек бере алады.
Соңында педагог балалармен олардың бойындағы ... ... ... ... айтып қорытындылайды. Сонда ғана олар және айналасындағылар
өте жақсы өмір сүре алады. Өз бойына ... ... ... -бұл ... ... ... Жақсы көңіл-күй, жылулық сыйлау, бала өз ... ... баға ... ... Денелеріңді бос ұстап, ыңғайланып отырып, көздеріңді жұмыңдар.
Өздеріңді жағажайдамыз деп ... Күн ... ... ... түр. ... жылуын сезініңдер.
Тақырыбы: "Айна".
Мақсаты: Өзгенің қимылын бұлжытпай қайталауға үйрету ... ... ... ... ... айналардан жасалған дүкенге кірдік
деп ойлаңдар. Сыртқы шеңбердегі балалар осы қабырғалардағы айналар, ал ішкі
шеңбердегі балалар әр түрлі, ... ... ... Өтіп бара ... ... қарап секіріп, бетін, көздерін қисайтып әр түрлі қимылдар
жасап өтеді, ал айна ... әр ... ... ... ... қажет.
Жүргізуші алақанын соққанда ішкі - сыртқы шеңбердегі балалар орындарын
ауыстырып, жоғарыдағыдай ойынды жалғастыра ... ... ... екі ... ... және ... ... шығуын
қадағалап отырады.
Тақырыбы: "Айдаһар"
Мақсаты: Көпшілікпен ойынның ережесін ұстана ойнауға үйрету, ... ... ... бір ... ... ... ұстап тұрады. Бірінші
ойыншы айдаһардың "басы", ал соңындағылары "құйрығы". Басы құйрыққа дейін
жетіп, оны ұстауы керек. ... ... ... ... денесі бөлініп
кетпеуі қажет. "Бас" "құйрықты" ұстаған сәтте, ол құйрыққа айналады. Бүкіл
ойыншы екі ... ... ... ойын ... ... "Қайырымды жануар".
Мақсаты: Жүректің дұрыс соғуына арналған психологиялық жаттығу. Балаларды
жағымсыз сезімдерден арылтып, жақсылыққа үйрету.
Барысы: Қатысушылар дөңгелене ... ... ... ... ... жай ... ... "Біз -бәріміз бірге, үлкен, қайырымды
жануармыз. Кәне, тыңдап ... ол ... ... ... ... ... өзінің және көршісінің тыныс алуын тыңдап көреді. Ал енді бәріміз
бірге бірдей тыныс алып көрейікші. Тыныс ... - ... бір ... ... ... - ... бір ... артқа. Тыныс аламыз - екі қадам алға, дем
шығарамыз - екі қадам артқа (2-3 рет қайталаймыз).
"Жануар тек қана ... дем алып ... оның ... қайырымды жүрегі де,
осылай нақты соғады. Соғады - бір ... ... ... - бір ... ... Біз ... осы жануардың тынысы мен ... ... ... ... ... ... мимика, ым арқылы түсінуге үйрету. Барысы: ... ... ... ... ... мимика, пантомимо арқылы бір
қалаған сыйлығын тарту ету. Ал ... ... ... басын изеп
"Рахметін" байқатады.
Тақырыбы: "Молекула".
Мақсаты: Жылдамдыққа үйретіп, қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... ... қанша соқса, сонша қатысушы
бірігеді. Мысалы: жүргізуші алақанын 5 рет ... ... әр ... ... ... ... ... ойын ... жалғаса береді.
Тақырыбы: "Көңіл-күйім неге ұқсайды?".
Мақсаты: Өз көңіл-күйін ... ... ... ... Барысы:
Қатысушылар кезектесіп өзінің бүгінгі көңіл-күйін табиғат құбылыстарына,
жыл мезгілдеріне, ауа-райына ұқсатып ... ... ... ... ... ... көк ... аппақ, жұмсақ бұлтқа ұқсайды, (көршісіне қарап)
ал сенікі ше?" Келесі - "өте ... деп, ... ... ... ... жаттығу жалғасып кете береді. Соңында жүргізуші барлығынан - "Бүгін
біздің топтың көңіл-күйі қандай екен? - көңілді ме, ... ма, ... бе? - деп ... Жүргізуші балалардың жауабын бақылап тұрады. Егер жауаптары
нашар - ауа-райы суық, нөсерлі жаңбыр, қара ... ... ... ... ашу элементтері қолайсыз (жағымсыз) эмоционалды жағдайды көрсетеді.
Бірақ мұны балаларға ... деп ... ... ... "Амандасу - сәлемдесу".
Мақсаты: Балаларды біріктіріп, өзара сенім жағдайын жасау. Барысы:
Балалар ... ... ... ... ... ... ... әндетіп
айтуға жаттығады. « Қайырлы таң, Асқар! (күліп, ... ... ... (жүргізушінің атын атайды)
Қайырлы таң ...! (шеңбер бойымен балалар бір-бірінің аттарын атап шығады)
Қайырлы таң, ... ... ... ... ... таң, ... ... өзімізге! (балалар қолдарын жандарына жайып,
кейін түсіреді).
Тақырыбы: "Ұжымдық сурет"
Мақсаты: Балалардың бір-біріне деген жылы сезімін оятып, қиялын дамыту.
Қажетті ... ... ... ... ... ... әр қатысушы алдын-ала дайындап алған оқиғаны (күлкі
ханы, әуедегі бал, теңіз түбіндегі ... ... ... ... ... ... барлығы өзінің суретінің атын атап, осы бүкіл суреттерді
байланыстырып бір оқиға немесе ертегі ойлап шығарады.
Тақырыбы: ... ... тіл ... ... ... ... Жүргізуші әдемі
қорапшадан қатысушылардың бәріне құпия сыйлық (түйме, моншақ, сағат, сырға,
т.б.) тарту етеді. Сыйлықты көршілеріне ... ... ... ... ... Бір-біріне не нәрсе ... ... ... бөлменің ішінде жүріп, келіссөзге келе бастайды.
Ескерту: Жүргізуші бір-бірімен құпиясын алмасып, келіссөзге ... ... ... алмай тұрған балаға, әрқайсысымен тіл ... ... ... көзі - ... ... тек ... ... бірінші тарауында ғана дәлелденіп қойған жоқ, сондай-ақ қарым-
қатынас жасау стилі мен технологиясының да адам ... зор ... ... ... отыр.
Қарым-қатынас пен балалардың психологиялық дамуы мәселелеріне ... ... ... ... ... мен жалпы психология
аймағында осы мәселелерді көптеген ірі ... ... ... Б.А.Ананьев, С.Л.Рубинштейн, Т.А.Рибо, У.Джеймс, Д.Н.Узнадзе
және т.б.).
Балалардың психологиялық дамуы адамдардың барлық іс - әрекет түріндегі
қарым –қатынасының және ... ... ... ... болып табылады. Балалардың психологиялық дамуынің қасиеттері қарым
–қатынас пен адамдардың өзара қатынасының қажетті психологиялық ... ... ... адамдармен байланысының тереңдей түсуіне мүмкіндік
туғызады.
Мектеп жасына дейінгі балалар ... ... - ... бірден бір алғы ... ... ... ... ... ... ... мазмұны, тәсілдері,
құралдары, формалары және коммуникативті біліктілік арқылы сипатталады.
Қарым-қатынастың бұл ... ... жас ... әр ... әр ... ... адамдарда сыртқы қарым-қатынасты қалыптастыратын ерікті
балалардың психологиялық дамуынің жоғарғы ... ... ... ... адам ... ... ... актілерін реттеп отыратын
белгілі нормаларды меңгереді. Өзінің жеке ... ... ... ... ... ... бар. Айталық көптеген бірлестіктерде
қарсыласқа ұзақ уақыт көз аламай ... ... ... ... ... психологиялық дамуы, сондай-ақ ол үнемі еріксіз ... ... ... ... ... және ұзақ ... біреуден көз алмай қарап
тұрсыз. Басқа адамның реакциясы немесе сіздің балалардың ... ... – не ... не ... ... ... ... басқа адаммен қатынасқа түсуіне байланысты балалардың психологиялық
дамуы салу не салмау ... ... ... ... ... ... жинақталатын ... ... ... ... ... адамдар арасындағы қарым-қатынастың
бірінші алғы ... ... ... ... ... онда ... ... дамуыді қарым-қатынас
процесіндегі маңызды компоненттердің бірі деп ... ... Бұны ... ... Яғни біз ... ... адамдар арасындағы қатынасты
жиі бейнелейміз, әсіресе балалардың психологиялық ... ... ... Ол ... ... психологиялық дамуыін «аударады» немесе
«аудармайды». Бұл ... ... ... ... ... керісінше, «өзіне балалардың психологиялық дамуы ... ... - бұл да ... бір ... позицияның сипаттамасы.
Біреулер мынандай норманы ... яғни ... ... тыс балалардың
психологиялық дамуы аудару жақсы емес, ал басқалары керісінше ойлайды, ... ... ... ... ... өзіне кез келген
құндылықпен аудартуға тырысу керек – ... ... т.б. ... психологиялық дамуы қарым-қатынас процесін сипаттайтын өте
маңызды жақ болып табылады. Қарым–қатынас процесінде өз ойын ... ... ... ойын ... де ... ... дамуынің маңызы
өте зор.
Мектепке дейінгі мекеме балалары арасындағы қарым-қатынасында проблемасы
бар балаларға психологиялық көмек ... ... ... ... ... ... мекеметегі жақсы оқу тәрбие беру
ұйымының болуы, тәртіптің болуы, балалардың ... ... ... тәрбиешінің белсенді көмек беруі негізгі роль атқарады. Бүдан
басқа, балалардың келіспеушіліктерді шешу және басқара ... ... ... ... ... ... арнайы оқытатын жоғарыдағы
бағдарламаларды қолдануға болады.
Қарым-қатынастың бұзылуы, ... пен ... ... ... ... бейімделуінің белгісі.
Егер тәрбиеші балаларға дұрыс тәрбие ... ... ... онда ең ... ... балалардың өзара қарым-қатынасын, сондай-ақ
тәрбиеші мен бала арасындағы қарым-қатынасты реттеп алған жөн.
Олай болса, біз әрбір ... ... ... ... ... ... тату болуға, бірігуге үйрететін, басқаларды түсінуге, ... ... мен ... ... ... ... ... жақсартуға арналған тапсырма мен ойындарға қатысушылардың
көп болуы ... ... бола ... Кейбір жаттығуларды ата-аналар өз
балаларымен бірге орындай алса, ал көпшілік ... ... ... ... ... Сондықтан төменде көрсетілетін ойындар мен
жаттығуларды өткізбес бұрын, оны ... ... ... ... ... ... мерекелер мен ойын-сауықтарды жиі-жиі ұйымдастырып,
оларға көбірек көңіл бөлу -тәрбиеші іс-әрекетін ... ... ... ... ... қасиеттерінің деңгейлерін
арнайы тиімді жоспарлаумен жүргізілгенде, бақылағанда көрінеді.
Соның негізінде ... ... ... құндылығы
балалардың психологиялық дамуы қасиеттері ... ... ... ... барысында мақсат-міндеттеріміз орындалып, болжамым
дәлелденді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Эльконин Д.Р. Психическое развитие в детских возрастах. – ... 1997. – 416 ... ... Л.И. Проблемы формирования личности. 2-е изд. – ... 1997. – 352 ... ... Қ.Б., ... С. ... ... ой ... антологиясы.
– Алматы, Мектеп, 1994. – 252 с.
4. ... Ә.Ж. ... ... ... ... 1996 – 224 б.
5. Лисина М.И. Общение, личность и ... ... М., ... 350 с.
6. Шерьязданова Х.Т., Суркова Т.И. Педагогу о ... ... с ... ... Рауан, 1996-145с.
7. Исмаилов Д.А., Абишева Ж.А. Развитие личности ... в ... ... А., ... 1998 -155с.
8. Петровский А.В. Введение в психологию. М., Просвещение, 1995. –
с.280-309.
9. Мухина В.С. ... ... М., ... 1998. ... ... С.М. ... познавательной деятельности. Алма-Ата, Изда-
во КазГУ, 1992 – 195с.
11. Синдоренко Е.В. Психодраматический и педирективный ... ... ... с ... ... ... и ... СПб,
1992. -284с.
12. Рудестам К. Групповая психотерапия. Спб., Питер, 2000. – ... ... И. ... ... ... ... М., ... «Ось-
89» 1999. – 176с.
14. Елікбаев Н. Ұлттық психология. А., ... ... ... ... А.К. ... народные игры как ... ... ... ... ... пед. ... А., 1997. – ... Сағындықов Е. Қазақтың ұлттық ойындары. – А., Рауан, 1991. -174б.
17. Ерментаева А.Р. ... ... ... ... //
Человек. Общество. Наука: Тез.докл. М., 1993. –с.9-12.
18. ... С. ... ... ... ... 1932. -155б.
19. Кравцова Е.Е. Психологические проблемы готовности детей к ... ... М., ... 1991.-с.135-143.
20. Рояк А.А Проблема социальной изоляции детей. //Вопросы психологии.
1996г №3 1016.
21. Немов Р.С. ... ... 2. М., ... ... Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности индивидуального
развития личности ребенка. М., Педагогика 1998г
23. КуницынаВ.Н., ... Н.В., ... В.М. ... ... - ... ... Смирнова Е.О. Теория привязанности: концепция и ... ... ... 1995. ... ... ... Изд. ... Москва 2001.
26. О.Н.Громова «Конфликтология» курс лекции, Москва 2000.
27. ... ... ... ... ... ...... методик
стандартизовонного интервью и местов ... ... 2001. ... Е.О. ... ... ... ... привязонности //Воп.
психол.1999, №1.105-1 Ібсс.
29. О.А.Белабрыкина. ... ... ... на ... старших дошкольников.//Воп. психол.2001.№4.31-38с.
30. Т.П.Скрипкина. Взаимодоверие как основание ... ... ... ... ... ... общение.
Санк-Петербург. »Питер» 2001

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
XVIII ғ Қазақ-орыс қатынасы9 бет
«Айнымалы жұлдыздар үшін информация мен энтропия қатынасын анықтау»48 бет
«Бала мазасыздығына ата-анамен бала қарым-қатынасының әсері»24 бет
Алдын ала тергеу мен анықтаудың ара қатынасы64 бет
Америкадағы еврей лоббиінің АҚШ-Израиль қарым-қатынасына әсері91 бет
Бала бойында азаматтылық пен патриотизмге қалыптастыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы5 бет
Балалардың мемлекеттік символдарға когнитивтік қатынасын тәрбиелеу48 бет
Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы29 бет
Банктің клиенттермен өзара қарым-қатынасы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь