Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлауын дамытудың психологиялық негізі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Негізгі бөлім:
І.бөлім. Мектепке дейінгі жастағы балалар ойлауының дамуының теориялық зерттеулері
1.1 Ойлау қызметінің қалыптасу мәселелері бойынша шетел және отандық зерттеуші ғалымдар еңбегіндегі тұжырымдар ... ... ... ... 5
1.2 Мектепке дейінгі жастағы балалардың таным процесі ретінде ойлаудың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Мектепке дейінгі жастағы балалардың ойлау процесі дамуының негізгі критерийлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

ІІ.бөлім. Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлауының дамуын қалыптастыру механизмдері
2.1 Мектепке дейінгі жастағы балалардың ойлауын ойын арқылы дамыту жолдарын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2 Мектепке дейінгі кезеңдегі бала ойлауының дамуына тәжірибе жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Зерттеудің өзектілігі. Мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің басты міндеті – баланың жеке басының дамуын жан-жақты жоғары деңгейде қамтамасыз ету. Өйткені осы кезеңде баланың бұдан кейінгі бүкіл өміріне негіз болатын жеке тұлғалық қасиеттері, психикалық өзіндік ерекшеліктері қалыптасады.
Көптеген педагогтардың бақылауынша, оқуға үйренбеген бала, ойлау іс әрекетінің тәсілдерін меңгермегендіктен көп жағдайда үлгермеушілер қатарына қосылып, оның әрі қарайғы дамуына көптеген кедергілер туындайды. Бұл міндетті шешудегі маңызды бағытарының бірі, баланың ойлауының толыққанды дамуын қамтамасыз ететін негізгі шарттардың жасалынуы. Ал бұл шарттардың жасалынуына негіз болатын тұрақты танымдық қызығушылық, ойлау әрекетінің дағдысы мен іскерлігі, ойлау сапасы, шығармашылық белсенділік мәселесі қазіргі психолог, тәрбиешілердің зерттеу объектісіне айналып отыр. Ойлау процесінің жалпы даму принципі мен баланың даралық даму принципін ұштастыру, оны оқыту процесінде неғұрлым тиімді пайдалануға байланысты біздің еліміздің мектепке дейінгі мекемелердің оқыту жүйесінде түрлі альтернативті бағдарламалар енгізіліп жатыр. Сондықтан, мұндай жаңалықтардың енгізуі ғылыми негізделген және жан-жақты қамтылған жүйенің болуын қажет етеді. Біз өзіміздің зерттеу тақырыбын таңдауда, осы себептерді негізге алдық.
Зерттеу объектісі болып мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық даму процесі табылады.
Зерттеу пәні: психология
Зерттеудің мақсаты: Мектепке дейінгі жастағы кезеңіндегі балалардың оқу процесіндегі ойлауының дамуының неғұрлым ұтымды жолдарын іздестіру.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер мектепке дейінгі ұйымдар жүйесіндегі педагогикалық үрдіс ғылыми негізделген бағытта дұрыс ұйымдастырылса, онда мектеп жасына дейінгі балалардың қажетті интеллектуалды қабілеттерінің деңгейі жоғарлайды.
1. А.П.Усова «Балабақшадағы оқыту», «Мектеп» баспа үйі, Алматы 1987 жыл (46-48-52, 73-119-122-124 беттер).
2. Адлер А Воспитание детей / А Адлер– М.: Наука, 1986
3. Айтмамбетова Б. “Педагогика тағылымдары”/ Б. Айтмамбетова– А.: Рауан, 1993
4. Давыдов В.В. Психологическая теория учебной деятельности и методов начального обучения / В.В. Давыдов – М:: Просвещение, 1992
5. Е. Сағындықұлы. Педагогика. - А, 1999.
6. Е.Т. Батурина «Балалар бақшасындағы тәрбие программасында» арналған ойындар жинағы. «Мектеп» баспа үйі, Алматы 1981 жыл (3-9, 13-15-17, 20-22-38, 50-66-88, 124 беттер).
7. Зинаш Байжанова «Жалпы педагогика», «Таймас» баспа үйі, Алматы 2008 жыл (57, 70-76-79, 84-88-95, 102-108-112-117 беттер).
8. Ильина Т.А. Педагогика/ Т.А. Ильина– А.: Мектеп, 1977
9. К.С.Жұмасова «Психология», «Фолиант» баспа үйі, Астана қаласы 2006 жыл (87, 128, 145, 161, 178, 200, 217, 231 беттер).
10. Л.П.Тарасова «Балабақша» меңгерушілерге арналған кітап, «Мектеп» баспа үйі, Алматы 1987 жыл (39-46, 197-202-209, 210-212-221, 226 беттер).
11. Н.Б.Халезова, Н.А.Курочкина, Г.В.Патнюхина «Балалар бақшасындағы пішіндеу жұмыстары», «Мектеп» баспасы, Алматы 1985 жыл (3,28, 38 беттер).
12. Н.Оразақынова, Н.Әміреев, Н.Сапақова «Қазақ тілі» сөз мәдениеті 10 сыныбына арнлаған оқулық. «Мектеп» баспа үйі, Алматы 2006 жыл (67, 225 беттер).
13. Сайраш Әбішқызы «Қазақстан мектебі» №12 2004 жыл. Д.Бұлақбаев «Ұлттық тәрбие бесігі» мақаласынан үзінді, «Дәуір» ЖШС РПБК баспа үйі, Алматы 1925 жыл (51 бет).
14. Совет-хан Ғаббасов «педагогика мен психология негіздері» - «Таймас» баспа үйі, Алматы 2008 жыл (23-25, 50-54, 72-91, 341-364 беттер)
15. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. - Алматы, 1977.
16. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. - Алматы, 1977.
17. Эльконин Д.Б. Психология младшего школьника/ Д.Б. Эльконин– М.: Просвещение, 1993
18. Эльконин Д.Б. Психология младшего школьника/ Д.Б. Эльконин– М.: Просвещение, 1993
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Ж.Досмұхамедов атындағы педагогикалық ... ... ... ... ... ... балалардың ойлауын дамытудың психологиялық
негізі»
Орындаған:
3а КДО тобының студенті
Жетекшісі:
Орал қаласы - 2014
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
............................................3
Негізгі бөлім:
І-бөлім. Мектепке дейінгі ... ... ... ... теориялық
зерттеулері
1.1 Ойлау қызметінің қалыптасу мәселелері бойынша шетел және отандық
зерттеуші ғалымдар еңбегіндегі тұжырымдар................5
1.2 Мектепке дейінгі жастағы балалардың таным ... ... ... ... ... ... ... балалардың ойлау процесі дамуының негізгі
критерийлері................................................................
....19
ІІ-бөлім. Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлауының ... ... ... дейінгі жастағы балалардың ойлауын ойын арқылы дамыту
жолдарын қалыптастыру............................................23
2.2 Мектепке ... ... бала ... ... ... өзектілігі. Мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің ...... жеке ... ... ... жоғары деңгейде қамтамасыз
ету. Өйткені осы кезеңде баланың бұдан кейінгі бүкіл өміріне негіз болатын
жеке тұлғалық қасиеттері, ... ... ... ... ... бақылауынша, оқуға үйренбеген ... ... ... ... ... көп ... ... қатарына
қосылып, оның әрі қарайғы дамуына көптеген кедергілер туындайды. ... ... ... ... бірі, баланың ойлауының толыққанды
дамуын қамтамасыз ететін негізгі шарттардың жасалынуы. Ал бұл шарттардың
жасалынуына ... ... ... ... қызығушылық, ойлау әрекетінің
дағдысы мен іскерлігі, ойлау сапасы, шығармашылық белсенділік ... ... ... ... ... ... отыр. Ойлау
процесінің жалпы даму принципі мен баланың ... даму ... оны ... ... ... ... пайдалануға байланысты
біздің еліміздің мектепке ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Сондықтан, мұндай
жаңалықтардың енгізуі ғылыми негізделген және ... ... ... ... етеді. Біз өзіміздің зерттеу тақырыбын таңдауда, осы
себептерді негізге алдық.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... даму
процесі табылады.
Зерттеу пәні: психология
Зерттеудің мақсаты: Мектепке дейінгі жастағы кезеңіндегі ... ... ... дамуының неғұрлым ұтымды жолдарын іздестіру.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер мектепке дейінгі ... ... ... ... ... бағытта дұрыс ұйымдастырылса, онда
мектеп жасына дейінгі балалардың қажетті ... ... ... ... ... тәжірибесінде тәрбиешілердің балалар
әрекетін ұйымдастыру келесі үлгі ... ... ... ... көп жағдайда ойлаудың маңызы төмен,еліктеуге ... ... ... ... ... ... ... икемділігі сияқты, оның өзінділігінің маңызды қырлары ... ... ... ... ... міндеттері:
1.Ойлау қызметінің қалыптасу мәселелері бойынша шетел және ... ... ... ... қарастыру
2. Мектепке дейінгі жастағы балалардың таным ... ... ... ерекшеліктерін қалыптастыру
3.Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлау процесі ... ... ... ... ... ... ойлауын ойын арқылы дамыту
жолдарын жүргізу
5. Мектепке дейінгі кезеңдегі бала ... ... ... ... ... Ойлаудың даму жолдары (коррекциялық ... мен ... ... ... ... балалардың ойлауын дамытудың психологиялық
негіздерін қалыптастыру міндетті ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың психикасының жетекші құралы
болып саналады.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негіздерін ... мен ... рдың жеке ... мен оның ... іс-әрекеттің
рөлі туралы білімнің мәнін, мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... зерттеудегі тұлғалық-әрекеттік көзқарасын
ашып көрсететін тұжырымдамалар құрайды.
Зерттеудің көздері: Ғалымдардың зерттеу ... сай ... ... ... (заңдар, Конституция, қаулылар), ҚР Білім министрлігінің
мектепке дейінгі ұйымдардағы оқу-тәрбие ... ... ... ... ... этнопедагогикалық еңбектер.
Зерттеудің әдістері:
1. Педагогикалық әдістер мен оқулықтарды талдау;
2. Педагогикалық белгілеу экспериментін жүргізу;
3. Бақылау, талдау, әңгіме, ... ... ... өңдеу.
5. Тәрбиешілердің құжаттарымен танысу болып табылады.
Зерттеудің теориялық мәні мен ғылыми ... ... мәні ... ... ... ретінде ашылды;
Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлауының дамуын қалыптастыру ... ... ... ойлауының дамуының психологиялық жіктемесі
негізделді және ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың қалыптастырудың моделі жасалды және ... ... ... ... ... базасы: ... ... ... ... ... ... жұмыс кіріспеден, екі ... мен ... ... ... тұрады
І-бөлім. Мектепке дейінгі жастағы балалар ойлауының дамуының
теориялық зерттеулері
1.1 Ойлау қызметінің қалыптасу мәселелері бойынша шетел және отандық
зерттеуші ... ... ... ... даму ... философ, педагогтардың зейінін бұрыннан
аудара бастаған, бірақ көптеген уақыт бойы оның шешімі тек ... ... ... Бұл ... ... ... жылжуы, ХҮІ
ғасырда материалистердің адам ойлауының қайнар көзі сезім мүшелеріне сыртқы
орта заттарының әсер ету ... ... ... ... жатқан
дамудың өнімі деп ... ... ... ... бұл
эмприкалық теориясы бір жағынан сол кездегі картизияндық «тума ... бір ... – орта ... ... ... ... ... теориясына қарама-қарсы қойылды. Ойлаудың дамуына қатысты
Локктың сенсуалистикалық идеясы идеалистік сәттерден арылып, материалистік
бағытта талдана ... ... ... ... ... ... және бұл ... түпкі себептерінің түсіндірудің ойлау дамуының
эмприкалық теориясы жеткізіліксіз болды. Бұл ... ... ... ... ... ... әрі аспады, яғни ... ... ... жасалуы арқылы жүзеге асатындығын айтады.
Баланың ойлауының дамуы туралы ғылыми түсініктің қалыптасуына, ... ... ... ... ... ... экспериментальды
зерттеулер үлкен әсерін тигізді. Әсіресе ойлаудың дамуы проблемасын
талдауда И.М.Сеченевтың жаңа ... ... ... ... Ол, ... және жүйке жүйесі физиологиясында негізгі
проблемаларын ... ... ... үлкен мән берді. «В
умственный жизни человека одно только ранее детство представляет ... ... ... или ... ... из психологических
продуктов низшей формы, не имеющих характера мысли. Только здесь наблюдение
открывает ... ... ... ... не ... и ... ... начинает проявлять эту способность»
Баланың интеллектуалды дамуының жалпы барысын талдай келе, Сеченев бұл
дамудың қайнар көзі ... ... ... ... ... ... «Самые простые наблюдения показывают ... что ... ... ... ... ... Это ... уже из того, что все умственные
интересы раннего ... ... ... на ... ... а последние познается первично, очевидно только ... при ... ... ... ... и слуха».
Сеченев ойлаудың идеалистік концепциясының шындыққа келмейтіндігін
дәлелдеді. Сонымен ... ... ... тек ... ... ... ... процесс деп түсіндіретін синсуализімнің әлсіздігін көрсетеді.
Сенсуализм субъектінің ерекшеліктерінің және оның жүйке – ... ... ... ... ... эволюциялық ғылыммен
сезім мүшелерінің физиологиясындағы табыстар, осы классикалық сенсуализімді
шектеулерінен аса отырып, баланың ойлауының дамуының ... ... ... ... ... ... құрылымының онтогенезінде шығу тегін
зерттей келе, ... ... ... ... ... ... ... себепті тәуелділікті түсінудің, ... ... ... ойлауының дамуын - шындықты пассивті түрде бейнелеудің нәтижесі
дейтін ассоционистерге қарағанда Сеченев шешу мағынаны баланың практикалық
тәжірибесіне (тәжірибелік ... ... орта ... ... ұғымдардың
қалыптасуына бағытталған әрекеттер деп түсіндіреді. Белгілі даму кезеңдері
бойынша туындап отыратын логикалық формаларды, баланың заттармен ... ... деп ... ... ... дамуын
қарастыра келіп, себепті тәуелділік туралы И.М.Сеченов былай дейді: ... ... ... ... и ... руками, вся его жизнь проходит
в так называемых занятиях и играх. Здесь он ежеминутно ... ... по ... ... ... в ... ... мира и
конечно, не может чувствовать себя токавым. Другими ... ... ... ... проходят такие чувственные ряды (их было бы всего проще
назвать «рядами личного действия») которые, сопоставлясь друг с ... ... на ... основаниях распадаются, в конце концов, на элементы в
котором соответствует в отвлеченной форме понятия: одушевленный ... ... и ... к ... ... ... и ... Все это
повторяется многие сотни и тысячи раз, и тип, живого деятеля, производящего
явления или ... ... ... мира, как наиболее первичный,
становится в душе ... ... для ... их».
Балада ұғымның қалыптасу процесіндегі заттық әрекеттің маңызын зерттей
келе, Сеченев сол кездегі әлемдік психологиядағы онтогенездегі ... ... ... ... ... Ол бұл ... ... материалиістік
ғылыми негізделген жолдарын көресетті. Бірақ жеткілікті ... ... мен ... ... жас ... ... ... болмауынан, Сеченев бала психикасының дамуының ... ... ... ... жаңа ... ... балалар психикасын
зерттеудегі жүйелі бақылау мен ... ... ғана ... ... даму барысын ұзақ және жоспарлы түрдегі жазба бақылауының
негізінде жасалған ... ... ... ... еңбегі жарияланды. ХІХ
ғасырдың аяғынан бастап баланың ойлауы экспериментальды түрде зерттеліне
басталды. Бұл ... ... ... бірі орыс ... ... ойлау қабілетінің жұмыс жасауына байланысты өзінің
зерттеулерін жүргізді. Аз уақыт ... ... жаңа ... балалар психологиясы, баланың ойлау әрекетінің мазмұны туралы
үлкен материал қорын жинақтады. Сонымен қатар онтогенетикалық дамудың ... ... ... дефференциялау мүмкіндігі туды. Бірақ
баланың ойлау әрекеті бойынша ... ... ... (Батыс Европа
және Америка Құрама Штаттарында), өкінішке орай бала ойлауының ғылыми
негізделген ... ... ... ... себебі баланың
психикасының дамуын зерттеуде экспериментпен бақылаудың кеңінен ... ... ... ... ... ... дағдарыспен
сәйкес келіп қалды. Сол себепті Америкада және Батыс Еворпада ... ... ... ... ... психологиясының жинақталған
фактілерін дұрыс түсінуге бала ойлауын әрі қарай зерттеудің дұрыс ... ... ... қатар ХХ ғасырдың басына дейін ойлауды ... ... ... ... және ... ... Жалпы ассоциацианың орны мен ролі осы күнге дейін зерттелініп
келеді. ... ... ... ... ... ... ... әкеледі деген талпыныстарын жоққа ... ... ... (1928) ... бойынша жүргізген 46 зерттеулерінен
кейін, ассоцианизмді жоққа шығаруға негіз болатын ойлаудың ... ... ... ... деп ... ... ... да
ассоцианизм ойлау әрекетінің кең контекстісін, интеллектуалды процесс пен
мотивтердің өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... түсіп
отырды. Хамтри (1951) бұл сындарды жинақтай келе былай дейді: «Классическая
теория критиковалась на том основании, что опыт не ... тем ... ... что ... ... что ... ... изменяются,
когда они входят в новую комбинацию, что мы сознаем связи – все это было ... если бы ... лишь ... идеи – что ... ... вследствие этого частичны, а мысли общи».
Д.Расселл баланың ойлауына арналған монографиясында былай деп ... ... ... ... ... ... ролі туралы
гипотезада, ол ойлау табиғатынан алшақтап кетеді». Дегенмен, ол ... ... ... туралы бөлімін енгізеді.
Гештальтпсихологияның өкілдері (Вертгаимер, Келер, Коффа, Дункер және
т.б.) түрлі ... шешу ... ... ... ... ерекше көрсетеді. Ассоционистер мен биховиористердің
түсініктерін дұрыс ... ... бұл ... шешуде ешқандай
қанағаттанарлық ұсыныс бермеді. Тіпті, олар даму ... алып ... ... мен ... ... ... ... Келер «гештельт» теориясына сүйене отырып ойлаудан шешімді табуға
негіз ... ... ... сондай-ақ бағыт, бақылау әрекеттерін
мүлдем шығарып тастады. Олар «инсайт» ұғымын – аяқ ... ... ... алға ... ... ... сараптай келе, құрылымдықты
ұйымдастыру заңдылығы, ... ... ... ... ... түрлі қырларындағы бір мағына болып шығады дегенді ... ... ... психологияда кең тараған баланың ойлауы туралы
теориялардың ішіндегі Пиаже ұсынған ... ... зор. ... ... ... бала ... ... жақтарын біріккен
принцип бойынша түсіндіруге, ойлауды жалпы ... ... ... ... психологиясында дамудың механистикалық тұрғыдан түсіну басым болып,
бала ойлауы мен үлкендердің ойлауының тек ... ... ... үлкендер ойы мен бала ойын кесімді түрде бөліп қарайды.
Өз кезінде ... ... ... ... бала ... ... ... көрсетті. Пиаже бұл фактілерге универсалды мағына беруге
тырысты. Баланың логикасын синкретивті ... Ол ... ... ... ... ойлайды дегенді айтты.
Пиаже өз еңбектерінде мектеп жасына дейінгі баланың эгоцентрикалық
ойлауының ... ... ... оның ... ... ойлауымен
мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... бір кезеңі деп көрсетеді. Баланың ... ... ... ... ... жасында ғана бала басқаның
көзқарасымен санасу және ... ... ... ... логикалық
нормаларға бағындыра бастайды. Ал баланың ... ... ... Ойлаудың бір типінен екіншісіне көшуіне не әсер етеді? Бұл сұрақтарға
жауап ... ... ... тәжірибе жинақтаудың маңызын теріске шығарды.
Баланың ойлауының даму процесінде объективті шындық ... ... ... жоқ деп ... Оның ... «ақылды заттар өңдемейді,
заттардың өзі ақылмен ... Бала ... ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынасының, үлкендермен бала ойларының
өзара қатынасына әсерінен ... ... ... және ... ... қарама-қарсы қойды. Биологиялық негіз – психологиялық
субстанцияны жасайтын бастау. ... ...... тыс ... ... тән ... ... итеріп тастайтын, балаға қарама-қарсы қойылған
күш. Бұл жерде ... ... ... күнінен бастап қоршаған орта
адамдармен қатынасқа кіретінін ескермейді.
Швейцариядағы Монтессори ... ... ... ... және жүйесі,
ұжымдық ойын, сабақтардың болмағандығынан бұған дейін белгілі баладағы
«эгоцентризмді» ... ... ... сөйлей отырып ойлау
және т.б. Ал ... ... ... ... және ... ... бағытта аз байқалады, керісінше, сөйлеудің диалогтық формасы
балаларды басым бола бастайды.
Баладағы эгоцентризм концепциясын Штерн сынға алса, кейбір авторлар бала
ойлауының ... ... ... ... 3-8 ... ойлауы туралы үлкен ... ... ... ... ... ... дамуы туралы Пиаженің теориясының тура
еместігін көрсетеді. Айзекстің балалардың бақылау кезіндегі ... ... ... ... өте ... жағдайларда ең кіші балалардың
өзі (3-4 жас) құбылыстардың өзара объективті байланыстарын ... ... ... ... бағыт немесе синкертизмге жақын
тенденциялар байқалмайтындығы айтады. Айзекс ... ... ... ... ... бар ... туралы тезиске қарсы және ... ... ... әрекетке деген қажеттілігіне тәуелді екендігін
айтады. Айзекстің зерттеулерінде 3-5 жас аралығында фактілерге физикалық
интерпритация беруге ... және ... ... ... ... ... анықталған. Бір жағынан Айзекс сияқты
бірнеше ... ... ... синкертивті логиканың барлығын жоққа
шығаруда, бала ойлауының өзіндік формасының барлығына мән ... ... ... ретінде таза сапалық өзгерістерге жатқызады.
Пиаженің баланың ойлауы туралы келесі еңбектерінде ойлаудың даму ... ... ... Ол бала ... ... «эгоцентризммен»
түсіндірудің қателігін мойындайды. Л.С.Выготскидің жазған сынына жауабында,
«эгоцентризм» термині бұрынғы гипертрофты жеке сана ... ... ... ... ... ... ... бейімделуі (адаптация) әр
уақытта сәтті бола бермейді және ... шарт ... ... ... ... ... ... әлі болмауы мүмкін. Осындай жағдайда
бейімделуге тырысу жүйелік ... ... ... ... ... қана ... әрекетінде ғана емес, психикалық өмірдің басқа салаларында
болуы мүмкін. Бұл туралы Пиаже ... ... «Я ввел ... для ... ... выразить ту мысль, что ... ... не ... путем простого сложения разделом или новых
уровней, как если бы ... ... ... было ... ... ... ... знания; этот процесс требует ... ... ... зрения по средством процесса, которой
продвигается ... ... как и ... ... ... как ... ошибки, так и те, которые возникает в самом ... ... ... термині арқылы тарихи жағынан алғанда
таным процесінің шектеулігін, бір ... ... Ол ... ... ... ... формасы ретіндегі «эгоцентрикалық сөйлеу»
интерпритациясына қосылатынын айтты. Жаңа позицияға көшкен Пиаже ... ... ... ... зерттеулер жүргізіп, инттелектінің
құрылымы және оның ... ... ... ... жаңа ... 281) Пиаже бойынша ойлау тәсілдер (операциялар) жүйесінен
тұрады. Операцияны ішкі әрекет деп түсіндіреді. ... ... ... ... ... әсер етуде қолданылса, одан кейін ол ішкі ... ... ... ... ... де, ... әрекет те - әрекеттің
түрлі категориялары болып табылады. Операцияның нағыз әрекеттен өзіндік
ерекшеліктері бар. ... ... бірі – ... Ішкі ... ... ... емес ... бейнелер, символдар арқылы жүзеге
асады. ... кез ... ... ... ... ... табылмайды. Бұлар өзара
әрекеттесе, өзара байланысты жағдайда ғана белгілі бір жүйені ... ... ғана – ... ... ие. Ал, қайтарымдылық деген,
әр операцияға қарама-қарсы, симметриялы түрде операция бар ... ... ... ... ... ... пікірінше, туғаннан ерте балалық шаққа дейін ойлау дамуының ... ... бар. ... ...... ... 2 ... дейінгі
кезеңі. Бұл саты сенсорлы – моторлы ... ... ... ... ... жоқ, ... сыртқа әрекет қылығынан қайтарымдылықтың көрінісі байқалады
(мысалы, бөлмеде жүргенде, өзінің қозғалысын бастаған жеріне қайтып ... ... ... ... ... оларды бір қалыпты белгілер
ретінде таниды. Заттар оларға инварианттар бола бастайды. ... саты ... екі ... жеті ... ... ... ... Бұл – тәсілдік
ойлауға дейінгі саты болып ... Бұл ... ... ... түсініктері қалыптасады. Бұл сатыда баланың көрнекі ойлауының
негізі қалыптасады. Үшінші саты – 3-4 ... 5-6 ... ... ... Бұл ... ... ... Баланың ойлау әрекеті қайтарымдылық
қасиетке ие болады және белгілі бір құрылымда ... ... ... ... логикалық болады, бірақ олар реалды заттарда
немесе құбылыста жүзеге асады. Сөздік ... ... ... ... ... әлі де ... Бала ... бір есеп мысалдарын
нақты заттар арқылы дұрыс шеше отырып, сол мысал ... ... ... оны ... ... ... ... – 7-8 жастан 11-12 жасқа дейінгі
кезең. Бұл стадияда ұсыныстар мен ... ... ... формальды
операциялар сатысы. Операцияларда бір құрылымға ұйымдастыру жүзеге асады.
Гипотеза арқылы ойлану қабілеті көріне ... яғни іске ... ... болатын барлық болжамдарды қалыптастырып, сонда сол болжамдардың
көмегі арқылы өз іс-әрекетін жасау.Мүмкіншілік пен ... ... ... ... Пиаженің енгізген «әрекет-ойлау» жаңа ұсынысын
бірізділіктен алыстап, оның ... ... ... ... ... ... 7-8 жастағы баланың ойлауы эгоцентрикалық
болып қалады да, тек қана әлеуметтену нәтижесінде ғана ... ... ... ... и ... в ... субъекта» статьясында
Пиаже логикалық операциялау құрылымын және оның даму анализіне ... ... ... ... мәселені қозғайды. Логикалық операциялар
құрылымы жүйе ... ... оның ... – бір ... екінші
деңгейге көшу нәтижесінде туындайтын құрылымның орналасуының объективті
айырмашылығы ретінде бейнелейді.
Ойлау, баланың ойлау ... ... Абай ... ... көңіл тоқтатуға болады. Абайдың бірқатар шығармаларында жеке
тұлға психологиясы, ... және ... ... ... ... ... Ол ұғымдар, түсініктер өзін-өзі ұстау ережелерінің барлығы
адамның өмір сүру ... және ... ... ... Абай психиканың жас ерекшелігіне, әсіресе балалар психикасының
дамуына көңіл бөледі. Нәрестелік кезеңде бала «бар ... ... ... ... ... ... салып көреді. Домбыра ойнаса –
бала ... ... ... ... ... дүрсілін, күлкіні естісе – бірден
тыпыршиды. Кейіннен «мұнау не нәрсе?», «неге ол бұны ... «бұл ... ... ... ... қоя бастайды. Баланың жоғары деңгейдегі
алаңдаушылық ... ... ... ... бала психикасын қалаған бағытта
өзгертіп алатындығын айтады. Осы жерде ол ... ... ... ... ... күнделікті бақылай келе ... ... ... ... ... ... айтады: «Бала жаны – таза тақта
сияқты». Абай ата-аналардан баланың түрлі жас кезіңіндегі ... және ... ... ... ... талап етеді. Ол балаларын
«шектен тыс ... ... ... ... ... өзара
кикілжіңдеріне араласпауын айтады.
Ойлау процесінің ұлттық бітіс жөнінде ... ... ... ... ... Жарықбаев, Н.А.Логинова, Ж.Намазбаева, Б.Хамзин
және оралман, қазақ халқының психолог ... ... ... ... ... ... мен ... – құлықтың қанға «сінген», ... не ... ... ... ... мезгіл мөлшерімен алғанда ұзақ
дәуірдің жемісі. Мұнда ғасырлар бойы сұрыптала жинақталып, жүйеге түскен
ұлттық дәстүр, салт-сана, ... ... ... ... ... ... мен ... яғни халықтың жан дүниесі
өзіндік мінез-құлқы, таным ... ... ішкі ... Ұлттық дәстүрмен салт-сананың адам психикасының, әсіресе
танымдық ойлау процесінде елеулі орын ... ... ... құбылыс
екендігін әр кездері ... ... ... айтып өткен. Халықтық
психология – адамдардың қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... ... ... Бұл
адам психикасының көптеген жақтарын қамтып, белгілі ... ... ... ... ... ... ... беретін ілім – білімдердің
жүйесі. Ал халықтың психологиялық ... ... ... ... ... - әрбір халықтың ... ... сол ... ... ... көрсететін
негізгі өлшемдердің бірі болып есептелінеді. Этнопсихология қарастыратын
психологиялық жайттар ауыз ... ... мол. ... ... ... ... ... процесінің, оның ішіндегі продуктивті
ойлауды алып қарауға ... ... ...... бұрын соңды
белгісіз, тың мәселелерді шешуде маңызы зор. Тың мәселені шешуде ой жүйелі
болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... ойлаудың жемісі. Ондағы «темірден салбырағын
иегі бар, сабағы бірі қолда, бірі ... ... ... жұмбағын
Нұржан: «бұл атың жүгені, тізгіні қолда, шылбыры белде» деп шешеді. Осы
жұмбақты ... да, оның ... ... кісі де ... ... жүзеге асырып отырғанын көреміз.
Қазақ халқы – рухани зор байлықтың мұрагері. Ол өзінің өресі биік, сан-
салалы өскелең мәдениетіне бір ... бір ... ... жоқ. ... ... ... ... жөнінде өзінен бұрынғыларды моральдық –
психологиялық, медициналық – ... өнер ... ... ... ... тәлімдік тәжірибесін мирасқа қалдырып отырды.
Мақал-мәтелдерде айтылған жан ... ... ... ... ... ... ... ұғымға өте жақын, аналогиялық ойлау үшін өте
маңызды, әлі ... ... ... табылады. Жас ұрпаққа шынайы ... оның жеке дара ... жас ... ... ... екендігін ескертеді. Бұл жөнінде халық бірде: балаға өз ... өз ... ... ... Сөйтіп, дуалы сөздің ...... ... мәнді деректердің көптеп кездесетіні олардың көбі
осы күнгі ғылыми – психологиялық ... ... ... ... ... кейіннен ғылыми тұжырымдар дәрежесіне ... ... ... жас кезеңдеріне байланысты зерттеулер, бұл
жөніндегі ғылыми ... ... ... ХІХ ... сезім мүшелерінің физиологиясы саласындағы экспериментальды
зерттеулер үлкен әсерін тигізіп ... ... ... жүре ... мәселесі туралы негізінде өз тұжырымдамаларын ұсынған зерттеуші
ғалымдар ... ... ... ... ішінде Ж.Пиаженің балалар
интеллектісін және оның қалыптасу этаптары ... ... ... ... ... ... бола алды. Бұнда ол интеллектінің
сенсомоторлы дамуы операциялауға ... ... ... және ... ... көрсетеді. Сондай-ақ, отандық зерттеушілердің бірі
П.Я.Гальперинің ойлау ... ... ... ... ... ... мен бұл ... зерттеу әдістемесі бұл
саланың ғылыми тұрғыдан дамуына зор ықпал етіп, ... ... ... мектеп кезеңіндегі ойлаудың даму ерекшелігі мен оның мазмұнын жеткізіп
дәлелдеді. Мектепке дейінгі ... ... ... ... ... әлі де зерттелу үстінде.
1.2 Мектепке дейінгі жастағы балалардың таным процесі ретінде ойлаудың
өзіндік ерекшеліктері
Мектеп өмірінің мектепке ... ... ... ... ... 3-4 жастан 5-6 жасқа дейінгі жас ерекшелік диапазонын ... ... ... ... ... ... ететін физикалық және
психофизикалық дамуы жүріп ... Ең ... ... ... бас ... ... түседі. Физиологтардың айтуынша, 6 жасқа қарай үлкен жарты
шар қыртысы едәуір жетіледі. ... ... ... ... бұл ... балалардың әрекетінен, эмоциясының
ұйымдастырылуынан байқалады: мектеп ... ... ... ұзақ ... ... ... өте ... эмоционалды. Мектеп жасына дейінгі
кезеңінде түрлі балаларда психофизиологиялық дамудың бірдей ... ... ұл ... мен қыз балалардың дамуында қарқынды
өзгерістер болады.Көп жағдайда қыз балалар ұл балаларға ... ... Бұл ... ... ... ... қорытындыға келеді)
негізінде мектеп жасына дейінгі кезеңінде «бір партада әр ... ... ... деп ... ... ... ... ұйымдарда оқудың
басталуы баланың дамуындағы әлеуметтің жағдайының түпкілікті өзгеруіне
әкеледі. Ендігі уақытта ол ... ... бола ... және ... бар, ... ... қоғамдық баға берілетін міндеттерді мойнына
ала бастайды.
Мектепке жасына дейінгі кезеңінде негізгі әрекет ойын ... ... Ойын ... осы ... балалардың психикалық дамуының
негізгі өзгерістерін анықтайтын болады. Ойын ... ... ... маңызды жетістіктермен белгіленетін психологиялық
жаңа құрылымдар ... Ал жаңа ... ... жас ... ... ... ететін іргетас болып есептеледі.
Мектепке дейінгі жастағы балалар кезеңінде қоршаған орта адамдарымен
қарым-қатынастың жаңа типі қалыптаса ... ... ... ... түседі де, бала үшін оның құрбыларымен қарым-қатынасы жаңа ... ... ... ... ... ... орталық жаңа құрылымдары
келесі факторларды құрайды:
- ... және ... ... ... бағыттаудың дамуының сапалы жаңа
кезеңі;
- рефлексия, анализ (сараптау), ... ... ... ... орта ... мен құбылыстарына жаңа танымдық қатынастың дамуы;
- құрбы-құрдас топтарына ориентация.
Э.Эриксонның ... ... 2-5 жас ... ... ... ... ... өміріне тартуды қамтамасыз ететін жүйелі
білім мен дағдыны беру ... ... ... жаңа ... психикалық дамудың барлық сфераларында
көріне бастайды: ... жеке ... ... ... ... ... Бұл процестегі ойын әрекетінің негізгі ролі мектеп
жасына дейінгі балалардың басқа да іс-әрекетке ... ... ... таным процестерінің түрлі ... ... ... ... ... ... ... шарттылығы,
өнімділігі және тұрақтылығымен анықталуы тиіс.
Л.С.Выготскийдің пікірінше, ... ... ... ... ... болып олардың іс-әрекет мақсаттары көбінесе ... ... ... нені ... ... нені ... ... тапсырманы орындау керек, қандай ... ... ... және ата-аналар анықтайды. Бұл типтегі жағдаяттардың бірі –
баланың белгілі бір нұсқауды ... ... ... ... негізін, маңызын, меңгермегендіктен тіпті үлкеннің тапсырмасын
орындауға құлшыныспен кіріскен ... өзі ... ... ... ... жоғалтады немесе оны мезгілінде орындауды ұмытып
кетеді. Балаларға ... ... ... ережелерді орындаған жағдайда
ғана бұндай қиыншылықтардан айналып өтуге болады.
Я.Л.Коломинскийдің есептеуінше, егер ... 4-5 ... ... ... ... ... ... орнайтын болса, онда бала
құрбысымен әлеуметтік қатынас ... ... ... ... ұзақ
уақыт жалғастырады және қарым-қатынас ол үшін керек әрі қызықты 4 пен 5 жас
аралығында бала дос деп, ... ... ... ... ... ... ... дейінгі ұйымдағы шындығын меңгере
бастауына қарай, онда ... ... ... ... ... Бұл ... негізін эмоционалды қатынастар құрайтын
болады.
Көптеген отандық психологтардың зерттеулерінде үлкендердің баладағы өз
әрекет қылығын ... ... алу ... ... ... ... Ол шарттарды келесідегілер көрсетеді:
1) балада жеткілікті түрде ... және ұзақ ... ... ... ... мақсаттың енуі;
3) меңгерілетін әрекеттің күрделі формаларының өз беттілігін және үлкен
емес ... ... ... қылықты меңгеруде тірек болатын сыртқы құралдардың болуы.
Ал баланың шартты әрекет қылығының дамуының негізгі болып үлкендердің
араласуы, олардың дұрыс бағыт беруі ... ... ... балалардың ойын әрекетін меңгеруіне қарай оның
психикасының жаңа әрі маңызды қасиеттері қалыптасады.
Тәрбиешілердің жетекшілігімен жұмыс істеу, ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі психикалық процестердің
ерекше қасиеті болып табылатын шарттылықтың дамуына әсерін тигізеді. Оқу
міндеттерін шешу ... ... ... жастағы баланың алдында өз
әрекетінің нәтижесін аңғару, олардың тәртібін жоспарлау, мақсатқа ... ... ... ... ... тек қана ... іштей жоспарлау мен ... алу ... ғана ... ... қарай оқу барысында үнемі әрекетін сараптау, бағалау дағдысының болуы
керек. Әрекет ... ... ма, ... ... ... ... ... ма
деген мұқтаждарға жауап іздеу дағдысының болуы әсіресе мектепке дейінгі
жастағы бала үшін өте ... ... ... ... ... қою»
рефлексияның негізінде жатыр. «Өзіне-өзі ... қою» ... ... ... мүмкін емес.
Шарттылықтың, әрекетті іштей ... және ... ... ... ... жасына дейінгілердің жаңа құрылымдары негізгі
психикалық процестер: оның қабылдауы, ... есі, ... жаңа ... болады. Бұл психикалық процестердің дамуы ... ... ... өсу ... жүзеге
асып жатады. Мектепке дейінгі ұйымдағы жүйелі ... ... ... ... ағымы және оны өңдеу қажеттілігі өрши түседі.
Білімді меңгеру мүмкіншілігі жүйке жүйесінің дамуына сүйенеді. Баланың
психикасының ... ...... ... ... ... қоршаған дүниені тануға бағытталады. Ойнай отырып себеп-салдарлық
байланыс пен тәуелділікті ... ... Не ... суға бататынын,
ненің батпайтынын ол өзі біле алады. Қоршаған орта ... онда ... ... ... ... бала неғұрлым белсенді болса, соғұрлым
сұрақтарды да көп ... ... ... ... ... ... ... «қалай?»,
«неліктен?» деген сұрақтар арқылы жүзеге асады. Ол ... ... ... ... ... ... жол арқылы табуға тырысады.
Мектеп жасына дейінгі бала ... ... ... өзіне шақтап, дәлдеп
шешуге тырысады. Ол өзіне шындықтағы жағдаятты елестетіп, өз ... ... ... Бұндай ойлау – көрнекі - бейнелі ойлау деп
аталады. Бейнелі ...... ... ... ... ... түрі болып саналады. Әрине, ол жеке жағдайларда логикалық түрде
ойлайды. Бірақ бұл жас кезеңі ... ... ... ... ... ... меңгерудегі сөз-логикалық ойлау, танымдық
процестердің барлығын ... ... «бұл ... ес ... ал ... ойлаушы бола бастайды» (Мурчаковский Н.И. Типы неуспеваемости школьников
«Советская ... 1955 № 7). ... ... жасына дейінгі
балалардың ойлауы эгоцентризммен ерекшеленеді. Бұл түрлі ... ... ... ... ... шарттас ерекше ойлау
позициясы болып табылады. Бала өз ... өз ... ... ... ... ... сияқты қасиеттерінің сақталуын аша алмайды. Жүйелі
білімнің жоқтығы, ұғымның қалыпты ... ... бала ... қабылдау
логикасының басымшылдығына әкеледі. Сондықтан, балаға судың, ... ... ... ... қиындық туғызады. Бала заттардың
өзгеру сәтіндегі нені ... ... ... ... ... ... оқудың басталуымен ойлау баланың психикалық дамуының
орталығына ауысады және басқа ... ... ... ... айналады. Баланың ойлауы осы кезде дамудың ерекше этапында болады.
Баланың қоршаған ортаны зерттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... ұзаққа
ұйымдастырады. Егер ол оған деген өте маңызды ойынмен айналысатын ... ол екі ... үш ... ... ... алады. Сондай-ақ, зейінінің
тұрақтылығы өнімді іс ... ... ... және тағы ... ... Ал егер, оны қызықтырмайтын іс-әрекеттерде оған зейінін
тұрақтатуға тура келсе ол ... ... өзін ... ... ... ... ... балаға үлкендер тарапынан көмек көрсетілуі тиіс.
Зейінді ұйымдастыруда үлкендер ... ... ... ... Оған ... ... ... керектігін оларға айта ... ... ... ... (Мысалы, Балалар! Альбомдарыңды ашыңдар.
Қызыл түсті қарындашты ... сол жақ ... ... – мына ... ... ... жасына дейінгі баланың өз әрекетін өзі де ... және ... ... не істеу керектігін қалай істеу керектігін
және ... айта ... ... ... ... ... бірден-
бір құралы болып табылады. Дегенмен, мектеп жасына дейінгі бала өз әрекет-
қылығын ырықты түрде реттей ... ... ... басым болады. Балаға
бір қалыптағы, тартымдылығы төмен іс-әрекетке зейінін тұрақтата алу ... ... ... ... ойын ... ... және ... жиі өзгертілуін талап етеді. Әрине, олар ... ... ... ... алады, бірақ зейін өте тез
сарқылып қалу мүмкін. 4 тен 6 ... ... ... дамуында айтарлықтай
алдына жылжу байқалады. Мектеп ... ... ... өмірінің бірінші
айларында оқудың оқу процесінің өзіне емес, оған ... ... ... ... ... ... ... оқытылатын
салаларға (біреуіне-аз мөлшерде, ал біреуі– көп ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың зейінінің
механизмі әлі де әлсіз болады. Сондықтан бұл ... ... ... ... шоғырландыру қиынға түседі.
Бірақ 5-6 жасқа қарай ырықсыз зейін балада үлкендердегідей бола бастайды.
Ендеше, мектеп жасына дейінгі кезеңде, бұны ... ... ... ... ... Бұл ... ... неде,
механизмі қандай? Бұл ... ... ... ... үлкен жарты шар қыртысының жетілуімен және ... ... ... байланысты қыртыс-қыртыс асты ... ... ... ... ... ... қоршаған ортамен
байланысқа түсуі үшін өте ... ... ... ... ең бастысы
қызығушылығына тәуелді.
Бірақ мектеп жасына дейінгі балалар өмірінің бірінші күнінен бастап ол
оған тікелей қызығушылық ... ... ... талап ететін істермен
айналысады. Ал бұл кезді, сырттан ... ... күрт өсу ... ... деңгейде дамуы үшін өте қажет. ... бұл ... үшін бала ... ... оған ... беру, талап қоюдың
маңызы өте зор. Ес процесіне ... ... ... ... ... ... басқа психикалық процестер сияқты ес процесі
де айтарлықтай өзгерістерге ... Бұл ... ... балада ес
біртіндеп саналы ... ... ... ... бола бастауында.
Баланың есте сақтай алмауы оның ойын ... ... ... мектепке
дейінгі ұйымда оқуға деген қатынасына теріс әсерін тигізеді. Мектеп ... ... ... ... ... ... қайта жаңғырту талап
етіледі, «жай есте сақтау» тәсілі оқу материалын «алып кетуге» мүмкіндік
береді.Бірақ, өкінішке орай көп ... бұл ... ... ... ... бүкіл кезеңінде жалғыз болып қалады. Бұл баланың мектепке дейінгі
жасында мағыналық есте сақтаудың ... ... ... қалыпты деңгей де қалыптаспауымен байланысты болады. Мектеп ... ... ... ... дамыту процесі арнайы ... ... ... ... көп ... ... өз бетімен
материалды мағыналы түрде талдау тәсілдерін қабылданбайды, ... ... ... ... ... қайталау тәсілін пайдаланады.
Мектеп жасына дейінгі балалар әр түрлі жағдаяттарды өздері ... ... ... олар ... ең тамаша қасиеттерін байқата алады. Ойын
кезінде қиял қалыптаса отырып, с-әрекеттің ... ... ... бұндай құбылыс бейнелеуде, баланың тақпақ, ертегі құрастыруларында
ерекше байқалады. Балалардың шығармашалығында келесі жағдайларды байқауға
болады: бір балалар ... ... ... болса, басқалары – фантастикалық
бейнелер мен жағдаяттарды жасауға бейім болады. Егер балада ... ... ... ... болса, түрлі сюжеттерді ... ... ... ... импровизация жасауға, қызығушылықпен, өз ісіне рахат
сезіммен ... ... ... ... қиял бала өмірінде үлкен роль
атқарады.
Мектеп жасына дейінгі балалар мекемесі – бұл оқушы тұлғасы мен санасының
дамуы қуатты ... ... ... ... ... ... мектепке
дейінгі ұйымдағы білім-үздіксіз білім берудің алғашқы, ... қиын ... ... Балаға білім беріп қана қоймай, оны ... ... ... оқу, ... орта ... ... ... қалыптастыру, жағдайларды
объективті түрде бақылап, талдау жасауға үйрету, ойын ... ... ... ... ... ... үйретеді. Дамыта оқытудың
да басты мақсаты баланы оқыта отырып, оны шығармашылық ... ... ... – бұл ... өмір ... ... тануға
ұмтылуы, ізденуі. Оқушының өз болмысын тануға көмектесіп, қабілетін ... ... күш беру ... ең ... ... ... ... жасына дейінгі баланың зейіні тұрақсыз, импульсивті ... де әр ... ... ... де әр баланың бір нәрсеге бейімі
болады.
Бейімділік-оянып келе жатқан ... ... ... ... қабілетін дамытуда мектепке дейінгі мекеме ғана ... ... ете ... ... ... ... баулып, олардың
белсенділіктерін, қызығушылықтарын ... түсу ... ... сабақта және сабақтан тыс уақытта дамытуда әр ... ... ... ... ... мазмұнына қарай жинақтау.
2. Арнаулы бір тақырыпқа пікірталас тудыру.
3. Логикалық ойлауын дамытатын ойындар ... ... ... Қиялдау арқылы сурет салғызу, рольге бөліп ойнау.
5. Ұнатқан кейіпкеріне мінездеме беру
Ал сабақтан тыс ... ... ... қабілетін дамытудың
жұмыс түрлері.
1. орталық мұражайға апару
2. әр түрлі кездесулер ... әр ... ... ... ... ... ... бойынша ауызша
айту
Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу балаларды шығармашылыққа баулуға, ... ... ... ... ... ... қиялын дамытуға, өз бетінше
ізденуге зор әсерін ... Бала ... ... ... ... ... жеке мән беру болып табылады. Мысалы, қазақ
тілі сабағында сөзбен жүргізілетін жұмыс, сөздерді ... ... ... ... ... ... ... жұмысы баланы бір жағынан
ойлануға жетелесе, екінші жағынан ... ... ... ... ... ... Берілген сөздердің ішінен солдан оңға қарай оқығанда жаңа сөз шығатын
сөздерді ... ... Қала ... ... ... Сүт ... ... әріптерден сөз құрап жаз, бір әріп бір сөзде екі ... ... асық 5. ... ұзақ 6. ... бас 7. ... бақ 8. лақ ... ... ... ... балалардың шығармашылық қабілетін
дамытуға зор үлесін тигізеді.
Мектеп жасына ... ... ... ... ... ... деп есептеледі. Өйткені логикалық ойлау кейінірек бейнелік ойлаудың
негізінде қалыптасады,ауқымы кеңірек мәселелерді шешуге, ғылыми ... ... ... ... ... бұл жастағы балалардың жалпы
және таным ... ... ... бұл ... ... ... және баланың жан-жақты дамуының потенциалды
мүмкіндіктерін анықтайды.
Үлкендердің ... ... бала ... ... ... ... міндеті - әр баланың жекелігін (индивидуалдылығын) ... ... ... ... және ... ... ... шарттарын
жасап беру.
Мектеп жасына дейінгі баланың негізгі іс-әрекетінің өзгеруі, ... ... даму ... ... ... дамуында да көптеген өзгерістер болады. Осы ... ... ... ... ... ... ес, ... сонымен қатар
зейіннің өзара байланысы ерекше. Бұл туралы өзінің зерттеу ... ... ... ... ... «...оқудың басталуымен ойлау
баланың психикалық дамуының орталығына ауысады және ... ... ... ... ... ... ... ойлауы осы
кезеңде дамудың ерекше этапында болып, басқа таным процестерінің ... ... ... ... ... ... ... балалардың ойлау процесі дамуының
негізгі критерийлері
Мектепке дейінгі жастағы балалардың ойлау ... ... ... ... ... ... ретінде ойлаудың өзіндік
ерекшеліктерін қарастырып өтуді дұрыс деп ойлаймыз.
Адам ... ... ... ... ... ... тек сыртқы дүние
көріністерін нақтылап қоймай, қабылданған заттардың өздері жоқ ... ... ... мен қасиеттерін жобалап таниды, уақыт пен кеңістікке ... ... ... ұшқыр-ой қанатын ерттеп, әлем мен
мәңгілікте шарықтайды. Мұның бәрі де ... ... ... ... ... орта ... ... сәйкес дүниені танып білу де
шексіз. ... ... ... ең жоғары формасы. Ендеше, ойлау ... ... ... ... мида ... және жанама
түрде бейнелеуі.
Сонымен, тікелей танып білуге болмайтын нәрселерді ойлау арқылы ... ... ... мен ... ашу – ... ... ... ойлаудың болмысты тереңдегі тануға бағытталған ерекше
сипаты көрінеді. Ойлау қатынастар мен байланыстарды ғана ... ... ... мен ... белгілейді, бірақ қатынастар тек ойлаумен ғана
көрініп қоймайды.
Қажетті әрі мәнді ... аша ... ... ... болуымен ойлау жалпыдан жалқыға келеді. Кеңістік пен уақыт
аймағында шектелген жеке дара ... ... ... ... ... ... ие ... ал әр қандай мән ... ... ... ... ... ие, ойлаудың қызметі осы
мәнді байланыстырды ашумен, оларды қорытындылап, ... ... ... ... ... ... бағытталған байланыстарды тану
жолындағы психикалық ... ... ... да ойлау жанама байланыстар
мен қатынастарға негізделген объективті шындықтың қорытындысы. ... ... ... ... ... былай дейді: «Мышление
можно определить, как ... ... ... ... ... и открывания существенно нового, то ... ... ... ... в ходе ее ... ... ... на основе практической деятельности из ... и ... ... за ее ... 98) Бұнда айтылған таным
әрекеті ретінде ойлаудың ықпалды қимылмен тығыз ... ... ... даму ... ... ... тоқталамыз.
Ойлаудың физиологиялық негізі болып мидың анализдік – синтездік қызметі
және бұл екі ... ... ... ... ... ... ... асады.
Ойлау әрдайым белгілі бір мазмұнға ие. Оның мазмұнды компоненттері болып
бейнелер, елестетулер, теориялық және эмпирикалық ... ... ... және т.б. ... табылады. Бейнеде бір мезгілде негізгі
перцетивті категориялардың (кеңістік, қозғалыс, ... және ... ... ... біртұтастығы бейнеленеді.
Қиялдың көрініс беруі ... ... ... жаңғыртудың негізінде
туындайтын заттың немесе құбылыстың бейнесі. ... ... ... ойлау операцияларының қызметтерінің жүйесі ... ... ... синтез (топтастыру), салыстыру, ... ... және ... ... Бұл ... таным процесінде белгілі бір ... ... ... ... ... ... Бұлардың жалпы операциялары ақыл-ой қызметіндегі
біріккен тәсілде біріктірілуі ... ... ... ... бір ... ... ... синтез, абстракция, жалпылау қызметтерінің
жүйесі.
Оқу тәжірибесінің алдында ойлау ... ... ... ... ... бірінші, мектеп жасына дейінгілердің ... ... ... түрлі материалдарда сәйкес тәсілдерді қолдану
жаттығулары арқылы, үшіншіден жаңа ... ... ... ... ... асады. Осылайша, ой тәсілдерінің қалыптасуы шамамен келесідей
тәсілдігі мазмұынын меңгеру, тәсілдерді өз бетімен ... ... ... ... ойлау былайша түрде классификациялау
(топтастыру) ... ... ... қарай:
- практикалық іс-әрекеттегі затты-әрекеттік ойлау;
- қабылдау және елестету байнелеріне сүйенетін көрнекі-бейнелі ... ұғым мен ... ... сөзді- логикалық ойлау түрлері бар.
Шешілетін міндеттің сипатына қарай практикалық ... ... ... ... ... ... ... теориялық
міндеттерді шешуге бағытталған теориялық ойлау түрлері бар.
Жаңашылдық және қайталанбастығына ... ... ... ... ... ... ойлау) шығармашыл (өнімді) ойлау түрі, бұнда
жаңа идеяларды ... ... және оның ... ... да
мәселе, проблеманың қайталанбас шешімі табылып, не бұрыннан бар шешімнің
жетілген әдісі жүзеге асады.
Біз ойлау түрлерінің ішіндегі ... ... ... ... тән ... ойлау, көрнекі-бейнелі және сөз-логикалық ойлау ... ... ... бұл ... ... ... тұлғаның дербестіктерін
ескеруіміз қажет. Олар:
1. ойлаудың белсенділігі – кезіккен міндеттер мен мәселелерді өз бетінше
ұмтылыс жасап, ... ... ... мен ... ... ... ... ауқымдылығы – қойылған проблеманы тұтастай көре біліп, оған
байланысты болмыс сырларын көптеп ... ... ... мен болашақ
жағдайларды ұштастыра алу қабілетімен ... ... ... ... – терең сын талдауында көрінетін
«оң» не ... ... ... ... ойлаудың икемділігі - әрқандай субъектінің қандай да мәселе бойынша
қатып ... ... ... мен ... ... ... ... қоймай, жағдайлар өзгерісіне ... ... да ... иеле ... ... жерде ойлаудың түрлері, қызметтері және жеке дара ерекшеліктерін
айта отырып, ... ... ... ... ... ой ... ... өзі
емес, адам, біртұтас тұлға. «Талай ... ... ... болжам
деңгейінде қалып жатқанының куәсіміз, сондықтан әр қандай ... ... ... ұштасқаны, әр адамның өз ой қызметін пайдалы, өнімді
әрекетке жұмсағаны дұрыс», - дейді өз ... ... ... ...... орта заттары мен құбылыстарын бейнелеудің күрделі формасы
Ойлау – жанама байланыстар мен ... ... ... ... ... ... – мидың анализдік – синтездік қызметі ... екі ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Ойлаудың түрлері, формалар және ойлау операцияларының даму ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың ойлауының дамуын қалыптастыру
механизмдері
2.1 Мектепке дейінгі жастағы балалардың ойлауын ойын ... ... ... ... ... ... ойлауының дамуы оның жеке тұлғалық,
әсіресе танымдық сфералық маңызды бір қыры ... ... ... ... ... ... қатынас пен байланысты белсенді
іздестіру, оның негізгі сипаты екендігін ... ... ... ... білуге болмайтын байланыс қатынастарды өңдеу ойлауды түйсік және
қабылдаудан ерекшелендіреді. Байланыс пен ... ... алып ... ... ... ... ... бір жағдайда заттар арасындағы қатынастарды
анықтауда, оларды реалды түрде өзгерту басқа бейнеге енгізу керек. Келесі
жағдайда заттардың өзін ... ... ойша ... ... ... ... Ал ... жағдайларда заттар арасындағы қатынасты ... ... ... ... бармай-ақ, ой қорытындысы ... жасы ... ... ... үш ... адам ... көрінбейтін қатынастарды анықтайды, яғни түрлі құралдарды, түрлі
тәсілдерді қолдана отырып ойлайды. ... ... ... ... ... ... адам қатынасты анықтауда заттармен ... ... ... ... ... ... өзгертеді. Екінші
жағдайда, көрнекі-бейнелі ойлау жүзеге асады, өйткені, заттардың өзі ... ... ... қатынастар анықталады. Үшінші жағдайда, сөздік-
логикалық ойлаудың көрінісін ... яғни ... ... анықтауда (заттардың өзі де, бейнесі де ... ... ... сөздерді қолданады. Бұл сөздер арқылы жалпыдан жалқыға
қарай жүретін белгілі логикалық ... ... ... ... дейінгі жастағы балалардың ойлауы кіші мектеп оқушыларының
ойлау ... ... ... және ... ... ... ... жылы
балаларда ақыл-ой дамуына үлкен әсерін тигізеді. Егер мектеп ... ... ... міндеттерін орындауда ырықсыздық, толық
басқарылмайтындығы басым болып, оларды өздерін қызықтыратын ... ... тез әрі оңай ... кіші ... оқушылары сияқты талаптар қойылатын
мектепте оқудың нәтижесінде берілген ... ... ... ... ... ... ... ойлауға дағдыланады. Көп жағдайда ырықты
басқаруға келетін ойлаудың қалыптасуына сабақ ... ... ... ... ... ... Мектепке дейінгі жастағы балалардың
кезіндегі құрбыларымен ... ... ... саналы
түрдегі сындарлы ойлаулары қалыптасады. Нақтырақ айтқанда, сындарлы ойлау
топтағы ... ... шешу ... ... түрлі нұсқауларын
талқылауда және сол талқылау кезіндегі тәрбиешінің балаларға ... ... ... ... ... әсерімен жүзеге асады. Өз
әрекеттерін жоспарлау мектепке дейінгі жастағы ... оқу ... ... ... қалыптасады. Белгілі бір міндетті шешу балада ... ... шешу ... ... ... ... ... оның
практикалы түрде шешуіне әсерін тигізеді. Мектепке дейінгі жастағы баланы
оған талқылау, ... ... ... ... ой ... ... ... және әр уақытта белгілі бір жүйеге енеді. Сондықтан
да, ... ... ... ... ... ойлау мектеп
жасындағылардан кейінгілерге тән көрнекі әрекеттік, және ... ... ... ... дамиды.
Мектепке дейінгі жастағы балалардың топтағы сабақтарда балаларда оқу
міндеттерін шешуде логикалық ойлаудың салыстыру, заттардың түрлі ... ... ... ... ... ... ... сияқты тәсілдері
қалыптасады. Мектепке дейінгі мекемелерде оқу барысында балалық ойлауы
неғұрлым ырықты, ... ... ... ... ... ... ... яғни ойлауда сөздік-логикалық сипат басым бола бастайды. Әрине
бұл кезеңде басқа түрлері де жалғасымды даму үстінде ... ... ... ... ой ... жасау тәсілдерін қалыптастыруда байқалады.
Жас мөлшері бірдей балалардың ойлауы әр түрлі екендігі белгілі, ... ... ... ... оңай шеше алады, яғни көрнекі-
әрекетті ойлау тәсілдерін ... ... ... Ал ... ... елестету, қиялдарды қажет ететін тапсырмаларды орындау
жеңіл тиеді, біреулеріне сөз арқылы ойлау, ой ... ... ... Және бұл ... ... ережелерді шығару, оны нақты жағдайларда
қолдануда, түрлі математикалық мысалдарды шешуде қолданылады. Ойлаудың бұл
түрін ... алу, ... ... ... ... үш ... Егер сөздік-логикалық ойлауға сәйкес күрделі және қарапайым
міндеттерді сәтті шешіп, басқа балаларға жеңіл ... ... ... көрсететін болса, жіберілген қателіктердің себебін түсіндіре ала және
жеңіл мысалдарды ойлап таба алатын болса, онда ол ... ... ... ... ... баланың ойлауының жоғары деңгейіне кіреді.
Егер бала жеңіл ... ... ... ... неғұрлым күрделі
мысалдарды шешуде оның шешімін бір тұтас ... ... ... ... ... ... кіреді, яғни балада жоспарлау дағдысы жеткілікті емес.
Егер мысалдарды шешуде оның ... ... ... ... және ... ... ... болса, онда ол ... бұл ... ... ... дейінгі жастағы кезеңіндегі балалардың ойлауының
қалыпты деңгейде дамуында сөзден логикалық ойлау ... ... даму ... ... үш ... де ... дағдысы болғанда
ғана жүзеге асады. Өйткені ойлаудың үш ... ... ... ... дамуына көмегін тигізеді.
Көрнекі – бейнелі ойлаудың көмегімен түрлі міндеттерді шешу ... ... ... өз ... ... алу, ... шешуде кез-
келген емес мақсатқа бағытталған ... ... ... ... ... бұл ... ерекшелігі заттарды қолға алып ... ... ... мен ... ... ... кеңістікте түрліше
орналастыруға болатын міндеттерді шешу нәтижесінде туындайды. Затпен жұмыс
істеу кезінде балаға өз әрекетін ... ... ... ... оған ... ... керек жағдайда практикалық талпыныстарды тоқтату немесе
істі аяғына ... ... ... ... ... өз ... ... ету
соғұрлым оңай болады. Сонымен, көрнекі-әрекеттін ойлаудың көмегімен, ... ... бір ... ... ... мақсатқа бағытталған әрекет
жасай алу, саналы түрде әрекетін басқара алу қабілеттерін дамытуға болады.
Ал бұл ... ... ... ... баланың оқу әрекетін
қалыптасыруда ең маңызды қасиет ... ... ... ... ойлаудың өзіндік ерекшелігін келесі мәселелерде байқауға
болады: көрнекі-бейнелі ойлаудың көмегі арқылы адам бейнелер мен елестерді
реалды ... ... ... ... Ал бұл ... ... ... жасақтауға, ойша бұл жоспарларды салыстыруға және ... ... ... Түрлі міндеттерді шешуде көрнекі-бейнелі ойлауда
адам нақты ... ... ... ... тек ... ойлау
тәсілдерін қолданады. Бұндай жағдайда мектепке дейінгі жастағы ... ... ... ... ... Сондықтан көрнекі-бейнелі ойлауды
дамыту жұмыстарының ең басты мақсаты, оның көмегімен әрекетті ... ... ... дейінгі жастағы балалардың көрнекі-бейнелі
ойлауын коррекциялаудың басты мақсаты оның көмегімен түрлі ... ... ... ... ... ... түрлі тәсілдерді
қаратыру дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Заттармен ойша әрекет
жасауда мүмкін ... ... ... ... ... ... ... орындауға қарағанда шешімді тез, әрі оңай ... ... Оның ... ... ... бірнеше мәрте өзгертуге
мүмкіншілік әрдайым бола бермейді.
Сөздік-логикалық ойлаудың өзіндік ерекшелігі, бұнда адам ... ... ... ... жасамайды, ал олардың сөз немесе белгілермен
көркемделген ... ... ... ... Бұл ... адам ... көрнекі
ерекшеліктері мен олардың бейнесінен ауытқып белгілі ережелер ... ... ... ... ... жастағы балаларда сөздік логикалық
ойлауды дамыту жұмыстарының ... ... оның ... ... бастапқы ойлардан қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыру.
Мектепке ... ... ... ... ... ойлаудың өзара байналысы туралы ... анық ... ... ... ... дейінгі балаларға
балалар конструкторы детальдарының көмегімен фотографияда бейнеленген арба
мен машинаны жинақтау ұсынылады. ... мен ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Бірінші этап алдын-ала іздестіру әрекеті немесе арба мен ... ... ... бөліктері анализдік зерттеу сипатына ие
болды. Содан соң оқушылар арба мен ... ... ... дәл ... ... ... ... этапта ойлаудың негізгі ... ... мен ... ... ... ... ... синтез іске
қосылады. Тек үшінші этапта, практикалық-әрекеттін ойлаудың, содан ... ... мен ... ... ... іске ... ғана, бала
арба мен машинаны жинақтап, оларды қозғалысқа келтіреді.
Мектеп жасына дейінгі бала ... ... ... ... ... Балалар өз жұмыстарының нәтижесін тексермеді,
өйткені оларда практикалық әрекетте ... ... ... ... ... ... ... дейінгі бала (4-5жас) өз ... ... ... «Бұл ... ... керек еді?» Олар өздерінің
қате-әрекеттерін аңғарып, бұл ... ... зат ... біледі. Суретте берілген бейнедегі тұтас объектіні сараптай
отырып машиналық детальдарының өзара қатынастарын ... ... ... көрнекі әрекеттін ойлау әрекетіне бұрын алынған білім, бейнелер
және ұғымдарды енгізеді. Мектеп жасына ... бала (5-6 жас) ... ... ойлауларына бейнелі және түсініктік теориялық
компонентерді бұрын алынған білімдері ретінде іске ... Одан ... ... ... ... және әсіресе синтездік арқылы детальдер
арасындағы байланысты дұрыс таба ... ... ... ... ... көрнекі-бейнелі және сөздігі-логикалық ... ... ... ... бірінші зерттеуге ұқсас мәліметтерді
испандық психолог Н.И.Кувшиников зерттеулерден де көруге ... ... ... ... үйдің аппликациясын жасауды тапсырады. ... ... ... рет ... Бұл балаларда ойлау
жұмысының икемділігінің төмендігі ... ... ... дәл
орындай алмайды.
Ойлаудың синтездік жолы арқылы олар үйдің деталдерінің ара ... өз ... ... ... байқалады. Ойлау әрекеті
оларда біріккен және өзара байланысқан көрнекі-әрекеттік, бейнелі ... ... ... ... ... ... баланың ойлауының комплексті түрде
дамуы бірнеше түрлі бағыттарда жүзеге асады:
- ойлау құралы ретінде ... ... және оны ... ... ... ... ... көрнекі-бейнелік, ойлау көрнекі-бейнелік,
ойлау сөздік-логикалық ойлауды ... ... ... ... ... ... ... дайындық және орындаушылық фазаларын
ерекшелендіру. Міндетті шешудегі ... ... оның ... ... ... ал ... ... бұл жоспар практикалы
түрде жүзеге асады. Алынған нәтиже содан кейін оның бастапқы ... ... ... біріншісі балада сөйлеудің қалыптасуымен
және оны әр ... ... ... белсенді түрде ... Бұл ... даму ... ... ... ойлауға, ой барысын
сөзбен жеткізуге және алынған нәтижені атай ... ... ... ... ... Ал екінші бағыттың сәтті болуы, балаларға ... ... ... ... ... ... ойша тәсілдер жасауға
және түсінік, ұғымдарды қолдануға, логикалық абстракция ... ... ... ... Егер ... ... ... жүзеге асырылған жағдайда баланың интеллектуалды ... ... ... ... ... ... болғанда, сәйкес-әрекеттің ойлау қарқынды дамып
бейнелі және сөздік логикалық ойлау артта қалады. ... ... ... ... онда ... және ... интеллектінің дамуында
бөгелістерді байқауға болады. Ал ... ... ... ... практикалық ойлаудағы артта қалушылық пен бейнелі әлемнің
жұпынылығы байқалады. ... ... ... ... ... ... дамуында өте маңызды роль атқарады, өйткені
көп жағдайда балалар ... ... ... ... өзін ... алмайды. Бұндай кемшіліктер ... ... ... тапсырмалардың шарттарын ... ... ... ... ... Бұндай жаттығулар
әсіресе өзара көп байқала бермейтін бірақ маңызды шарттың айырмашылықтары
бар ... ... ... жағдайда пайдалы болмақ. Балалардың
айырмашылықтардың тек көруге ғана емес, сөз ... ... ... маңызды. Көптеген зерттеулердің қорытындысы көрсетіп олтырғандай ... ... бала ... ... тапсырманы қабылдауға және түсінуге
қабілеттері бар, бірақ оның практикалық ... тек қана ... ... ... ғана жүзеге асады. Мектеп жасына дейінгі бала (5-
6жас) тапсырма бойынша жоспар жасауға және сол ... ... ... қабілеттері жетеді.
Сонымен, мектеп жасына дейінгі бала ойлауы үш түрлі тәсіл арқылы ... ... ... және ... Бұл
ойлау түрлерінің даму деңгейі бір жас ... ... әр ... тәрбиешілер психологтардың міндеті ойлау түрлерінің жалпы даму
принципін негізге ала отырып, мектеп жасына дейінгі бала ... ... ... алып ... болып табылады.
2.2 Мектепке дейінгі кезеңдегі бала ойлауының дамуына ... ... ... ... ... атап ... ... жасына
дейінгі бала ақыл-ой дамуы ерекшеліктерінің механизмдерін зерттей келе
эксперименталды зерттеуге ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой дамуының
деңгейін анықтау мақсатымен жүргізілді..
Біз өзіміздің зерттеу жұмысымызды келесі кезеңдер ... ... ... ... ... нәтижелерді сараптау;
Ойлауды дамытуға арналған коррекциялы – дамыту жаттығулары.
Жүргізілген жұмыстың бірінші ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі;
«Сөздік логикалық ойлауды тексеру» ... ... ... ... ... ойлауды зерттеу» әдістемесі.
Бұл психодиагностикалық зерттеулердің мақсаты бір ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі (№ 1
қосымша) көркемді – бейнелі ойлау деңгейін анықтауға бағытталады. ... ... ... ... ... ... ... міндеті қойылды. Тестілеуге барлығы – 45 бала қатысты. 1 топтың
көркемді бейнелі ойлау ... 2 ... ... ... ... ... ... нәтижелер алынды: 28,8 % балалардың көркемді –
бейнелі ойлау жоғары, 40,3 % % ...... 30,7 % % ... ... ... Көркемді – бейнелеу ойлау деңгейі ұл балаларға
қарағанда, қыз балалардың көрсеткіші жоғарырақ болып ... ... ... ... ... ... ... анықтау.
Әдістеме туралы: балаларға біртіндеп күрделене түсетін бір типті он
тапсырмалар сериясы ... ... ... ... ... ... төмендегі суреттердің (жалаушалардың) біреуін жоғарыдағы
жетпей тұрған матрицаға ... ... ... уақытқа сәйкес әрбір
дұрыс шешілген матрицаға 1 балл беріліп, ... саны ... ... ... балалардың түрлі образдық және көрнекілік елестетулерді қолдана
ала отырып ... ... ... ... ... арнайы жинақталған, күрделене түскен 10 ... ... ... мен тәртібі:
Балаларға біртіндеп күрделене түсетін бір типті он тапсырмалар сериясы
ұсынылады. Матрица детальдерінің орналасу ... ... ... суреттердің біреуін жоғарыдағы жетпей тұрған матрицаға сәйкес
етіп орналастыру тапсырылынады. Бұл берілген 10 тапсырманың ... ... ... ... Уақыт біткенде эксперимент доғарылынады. Әр дұрыс
шешілген матрицаның жалпы саны ... ... ... ... әр
матрица 1 баллмен бағаланады.
Қорытындылау. 10 балл - өте жоғары
8-9 балл – жоғары
4-7 балл – ...... - өте ... ... ... бұл әдістеме Р.Аштхауэрдің интеллект құрылымы тестінің негізінде
Э.Ф.Замбоцявичененің басқаруымен ... ... ...... ерекшеліктері мен даму деңгейін, маңызды логикалық операциялардың
қалыптасуын зерттеуге бағыттады.
Материалдар: төрт вербальды субтесттен тұратын ... ... ... ... ... ... бір типті он
тапсырмалар сериясы ұсынылды. Матрица детальдерінің ... ... ... ... ... ... біреуін жоғарыдағы
жетпей тұрған матрицаға сәйкес орналастырады. Берілген уақытқа сәйкес әрбір
дұрыс шешілген матрицаға 1 балл беріліп, жалпы саны ... ... 10 ... ... ... ... инструкциясы мен
тәртібі: әр субтестің бақылауға бағытталған он тапсырманы ұсынбас бұрын
балаларға ... ... ... ... Бұл ... ... тұрған міндетке жақындатуға болатын интеллектуалды
жұмыстың мазмұнын түсінуге көмектесуге арналады. Бақылау ... ... ... өзіне оқуға да, балалардың өзінше
оқуларына да болады. Немесе ұсынылған бұл ... ... да ... ... психолог оқиды, содан кейін балалар өздерінше оқиды).
Әсіресе оқушыларда ... ... ... қиындық туғызады. ... ... ... ... ... ... түрлі жаттықтыру
тапсырмалары орындатылады. Нұсқама мәтіні қосымшалардан тапсырмалар мәтіні
мен бірге ... ... ... ... математикалық заңдылықтар негізіндегі логикалық
ойлау ерекшеліктері мен даму ... ... ... дайындалған математикалық заңдылықтарға негізделген,
сандар қатары берілген тестік бланкілер.
Жұмысты ... ... мен ... ... ... қатары
берілген тестік бланкілер таратылады. ... ... ... барлығы 17 қатар берілген. Инструкция: «Әр қатардағы сандарды
зейін қойып оқыңдар да, әрі ... сол ... ... Бұнда әр қатардың
өзіндік заңдылығы сақталуы тиіс. Бұл үшін әр қатардағы нүктелердің орнына
тағы да екі ... ... ... ... ... бұрын балалармен бірге
бірнеше мысалдарды қарастыру ажет.
2, 4, 6, 8, 10, 12 (14) ... 9, 8, 7, 6, 5 (4) ... 7, 2, 7, 3, 7 (4) ... нәтижені өңдеу: әрбір дұрыс жалғастырылынған қатар – 1 балмен
бағаланады. Осылайша, мүмкін болатын ... балл саны - 17. ... ... ... ... деңгейі анықталады.
2 3 4 5 6 7 ... ...
9 8 7 6 5 4 ... ... 29 30 31 32 33 34 ... ... 5 7 9 11 13 ... ... 55 66 ... ... ...
16 14 12 10 8 ... ...
23 20 17 14 11 8 ... ... 12 15 18 21 24 ... ... 4 7 10 13 16 ... ... 1 5 2 5 3 ... ... 71 51 ... ... 10 15 20 25 30 ... ...
3 7 11 15 19 23 ... ... 77 66 ... ... 5 7 10 14 19 ... ... 35 30 25 20 ... ... 26 22 18 14 10 ... ... ... жастағы балалардың ақыл-ой дамуының теориялық және
практикалық аспектілерін оқып-зерттеу ... бұл ... ... ... ... ойлаудың қалыптасуындағы маңызы ерекше
екендігін көреміз. Түрлі теориялық зерттеулерде сараптау кезінде, ойлаудың
даму ерекшелігі әр ... ... ... әлем ғалымдарын, психологтарын
толғандырғандығын байқаймыз. Мысалы, Қ.Жарықбаев қазақ халқының өте бай
фалькролық дәстүрінен, ақын-жыраулардың ... ... ішкі ... ... даму ... ... қызығушылықтың жоғары деңгейде
болғандығын айтады.
Ойлау процесінің даму ерекшелігіндегі оқу әрекетінің маңызы туралы айта
келіп Л.С.Выготский оқудың басталуымен ... ... ... дамуының
орталығына ауысады және басқа психикалық процестер жүйесінде анықтаушы
процеске ... ... ... ... балалардың ойлауы аса ерекшеленеді. Бұл
кезеңде бала ... ... ... ... ... орындау міндеті қажет болғандықтан, олар өзінің ... ... яғни ... кезінде оуйлана бастайды. Бала ойлануға
шақыратын мұғалімнің нұсқаулары ырықты, шартты ... ... ... Бұл ... үш ... ... арқылы жүзеге асырылады: Бейнелі
-әрекеттік, бейнелі- образдық және сөздік-логикалық. Бұл ойлау түрлерінің
деңгейі бір жас ... ... әр ... ... ... мектепке
дейінгі ұйымдағы қарым-қатынастың негізінде балалардағы қалыптасатын
саналы сындық ойлаудың маңызы, оның бұдан ... ... ... әрекетінің
дамып жетілуіне әсері зор. Өз әрекетін жоспарлау мектепке ... оқу ... ... оның ... ... ... ... жасауға итермелейді.
Мектепке дейінгі жастағы балаларға ойлау ... ... оқып ... ... біз ... қаласының білім беру
мекемесінің тәжірибесіне зейін аударып, № 19 орта ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде келесі жағдай
анықталды: Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілеттерін оқу
және тәрбиелеу арқылы дамытуға бағытталған қалыптасқан жүйе ... ... ... ... ... ... жеке критерийлеріне
сәйкес 83 пайызы мектепке дейінгі топтағы білім беру бағдарламасы ... ... 17 ... ... беру ... ... жеке
қиындықтармен кездеседі. Сондықтан мектепке дейінгі жастағы балалармен
жұмыс жасайтын педагогтардың міндеті ойлау түрлерінің жалпы даму ... ала ... ... ... балаларының ойлауының дамуына
дифференциалды тұрғыдан алып қарау келесі мақсаттарды көздейді:
әр ... жеке ... алып ... қызметіне неғұрлым тиімді әсер ететін тапсырмаларды іріктеу;
баланың жеке тұлғасына жекеше ... ... ... әсер ... ... ... жоғарлатуға байланысты ата-аналармен
біріккен қызметті ұйымдастыру;
неғұрлым дарынды балаларды анықтау, олардың әрі қарайғы дамуына ... ... ... ... ... ... жандандыру.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. А.П.Усова «Балабақшадағы  оқыту», «Мектеп» баспа үйі, Алматы 1987
жыл (46-48-52, 73-119-122-124 беттер).
2. ... А ... ... / А ... М.: ... ... ... Б. “Педагогика тағылымдары”/ Б. Айтмамбетова– А.: Рауан,
1993
4. Давыдов В.В. Психологическая теория учебной деятельности и методов
начального ... / В.В. ... – М:: ... ... Е. ... ... - А, ... Е.Т. Батурина «Балалар бақшасындағы тәрбие программасында» арналған
ойындар жинағы. «Мектеп» баспа үйі, Алматы 1981 жыл (3-9, ... ... ... 124 ... ... «Жалпы педагогика», «Таймас»  баспа үйі, Алматы 2008
жыл (57, 70-76-79, 84-88-95, 102-108-112-117 беттер).
8. Ильина Т.А. Педагогика/ Т.А. Ильина– А.: Мектеп, 1977
9. К.С.Жұмасова  «Психология», «Фолиант» баспа үйі, ... ... ... (87, 128, 145, 161, 178, 200, 217, 231 ... Л.П.Тарасова «Балабақша» меңгерушілерге арналған кітап, «Мектеп» баспа
үйі, Алматы 1987 жыл (39-46, 197-202-209, 210-212-221, 226 беттер).
11. Н.Б.Халезова, Н.А.Курочкина, Г.В.Патнюхина «Балалар бақшасындағы
пішіндеу жұмыстары», ... ... ... 1985 жыл (3,28, ... ... Н.Әміреев, Н.Сапақова «Қазақ тілі» сөз мәдениеті 10
сыныбына арнлаған оқулық. «Мектеп» баспа үйі, Алматы 2006 жыл (67, ... ... ... 2004 жыл. 
Д.Бұлақбаев «Ұлттық тәрбие бесігі»  мақаласынан үзінді, «Дәуір» ЖШС
РПБК баспа үйі, Алматы 1925 жыл (51 бет).
14. Совет-хан  Ғаббасов «педагогика мен психология  негіздері» -
«Таймас» баспа үйі,  Алматы 2008 ... 50-54, 72-91, ... ... Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. -
Алматы, 1977.
16. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. -
Алматы, 1977.
17. Эльконин Д.Б. Психология ... ... Д.Б. ... ... ... ... Д.Б. ... младшего школьника/ Д.Б. Эльконин– М.:
Просвещение, 1993
Қосымшалар
Сабақ № 1
1 - жаттығу .
Мақсат: ... тіл ... ... он заттармен жыл мезгілдерінің
беліглер жажырата білуге үйрету.
Тапсырма: Күздің белгілерін атау.
Жоспар.
Күндер ұзақтығы қалай өзгереді?
Ауа ... ... ... ... ... ... жағдайы қалай?
Судың жағдайы қалай өзгереді?
2 – жаттығу. «Жұмбақ»
Мақсат: Баланы берілген белгілер арқылы затты ... ... ... ата, ол ... ... ... ... Жасыл, қатты, ұзын
3 – жаттығу. «Керекті сөзді тап»
Мақсат: Баланы заттың белгілерімен ұқсастық табуға үйрету.
Тапсырма: 2 ... ... ал, ... сыртында тұрған сөзге ұқсас. Өзен
(жаға, балық, балдыр, су, балықшы)
4 - жаттығу. «Логикалық есеп». ... ... ... Олар ... ретпен
отырды, бізге белгілі, Әсем, Асанның оң жағында отырды, ал Асан Жанеркенің
оң жағында ...... ... ... ... ... ойлау операциясының синтезі мен анализін дамыту.
Тапсырма: әріптерді қойып, сөз құрастыр:
|МЛАҚА | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... № 2
1 – ... ... берілген белгілері арқылы затты тануды үйрету.
Тапсырма: Үлкен де кішкентай да болатын заттарды атау.
2 – жаттығу.
Мақсат: Балаға геометриялық фигуралар мен ... ... ... табуды үйрету.
Тапсырма: Мына геометриялық фигура қалай аталады? Фигураның неше ... Неше ... ...... ... ... ... табуды үйрету.
Тапсырма: Жақшаның сыртындағы сөзге сәйкес 2 сөзді теріп ал: Аурахана ... ... ... мекеме)
4 – жаттығу. «Логикалық есеп»
Мама, папа және мен орындықта отырдық. Қандай ретте біз отырдық егер мынау
белгілі ... мен ... сол ... ал ... менің сол жағымда отырды.
5 – жаттығу. «Жасырын сөз»
Мақсат: Балада ойлау операциясының синтезі мен анализін дамыту
Тапсырма: ... ... ... сөз құра: қала, банка, айна
Сабақ № 3
1 – ... ... ... ... ... арқылы тануды үйрету.
Тапсырма: Суық та ыстық та болатын заттарды ата.
2- жаттығу. «Жұмбақ».
Мақсат: Баланы ... ... ... ... ... ... ... шеш.
Аласа ғана бойы бар.
Айналдырып киген тоны бар (қой).
3 – жаттығу. ... ... ... сөздерді, сандарды салыстырып, ұқсас белгілерін
табуға үйрету.
Тапсырма: сөздер несімен ұқсас: Қасық Қалам Қауын?
4 – жаттығу. «Логикалық ... папа және мен ... ... ... Олар ... ретте отырды,
егер мынау анық болса, папа Арманның сол жағында, ... оң ...... ... ... ... ойлау операциясының синтезі мен анализін дамыту
Тапсырма: Берілген сөздердің 2 буынынан сөз құра: таба, сырға.
Сабақ № 4
1 – жаттығу. ... ... ... ... Е, Е, Ж, З, И, К, Л, М, Н, О ... 2 топқа бөлінген: дауысты
және дауыссыз. Қай жолда классификация дұрыс жасалған?
1) Е, Е, И, К Ж, З, Л, М, Н, ... Е, Е, И, О Ж, З, К, Л, М, ... Е, Е, Н, О Ж, З, И, К, Л, М, ... И, Е, Е Ж, З, К, Л, М, Н, О
2 – ... «Жинақтау»
Мақсат: Балаға жинақтауды үйрету.
Тапсырма: Аяқтау және оларды бір сөзбен атау. Тырмауыш, ... ...... ... Осы қатарды құрудың ерекшелігін ата және оны 3 келесі
сандармен толтыр: 45, 38, 39, 32, 33, ..., ..., ..., ...... ... ... Балада ойлау операциясының синтезі мен анализін дамыту
Тапсырма: 1 сөзде ... ... ... қыс ... жаз ... ауыстыр.
Қыс..., ..., ..., жаз.
5 – жаттығу. «Жұмбақ»
Мақсат: Заттың берілген белгілері арқылы балаға сөзді табуға үйрету.
Тапсырма: жұмбақты ... ... ... ... ... ... тұр (қазан мен от)
Сабақ № 5
1 – жаттығу. «Анықтауыш»
Мақсат: Балада анықтаманы жасау дағдысы мен ... ... ... ... толтыру: Шаштараз – бұл .... Мұғалім
– бұл....
2 – жаттығу. «Не ... ... ... ... ... ... ... Артық сөзді тап: Қалам. Дәптер. Сызғыш. Кітап. Ойыншық.
3 – жаттығу.
Әріптер қатары берілген. Қатардың ерекшелігін ата және оны ... З; И; Б; И; К; ...... ... ... үш сыңар етікті жөндеуді шешті. Етікші әр бір ... әр ... 2 ... қағады.
Қанша шеге мен ___________керек болады?
5 – жаттығу. Шарданы шеш.
Мақсат: Баланың логикалық ойлауын дамыту
Тапсырма: Сөзді тап:
Жазда бар, қыста жоқ
Күзде бар ... жоқ (з)

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала ойы және оның ерікті дамытудағы мәні31 бет
Психология пәнінің мақсаты, міндеттер88 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың ойлауын дамыту16 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды байланыстырып сөйлеуге үйрету жолдары27 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық қабілеттерін дамыту ерекшеліктерін талдау20 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы көрнекі - құралдар22 бет
2003 - 2005 жылдары экономиканы дамытудың негізгі қорытындылары және Үкіметтің 2003 - 2006 жылдарға арналған бағдарламасы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь