Мектеп жасына дейінгі балалардың таным үрдісінің дамуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТАНЫМ ҮРДІСІНІҢ ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУЫНДА ТАНЫМ ҮРДІСТЕРІНІҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.1. Баланың зейінін тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.2. Балада түйсіктердің дамуы мен өзара байланысуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.3. Баланың қабылдауын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2.4. Балада естің дамуы және оны тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.5. Баланың ойлауын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
2.6. Баланың қиялын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
3. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
3.1. Эксперимент барысы
3.2.

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
ҚОСЫМША 1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
ҚОСЫМША 2 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
Танымдық белсенділікті психологиялық - педагогикалық құбылыс ретінде анықтау, бұл мектепалды даярлық кезеңіндегі балалардың тұлғалық сапасының ерекшелігіне талдау жасауға, тәрбиелеу мен оқыту үрдісін қалыптастыру жағдайлары мен құралдарын қарастыруға мүмкіндік береді. Себебі меңгерілген білімнің сапасы мен беріктігіне тек балаларды оқыту, дамыту және тәрбиелеудің нәтижесі емес, сонымен қатар балалардың өзіндік танымдық іс -әрекетіне қатынасының қатысуымен тәуелді болып келеді.
Курстық жұмыстың өзектілігі: Танымдық белсенділік баланың психологиялық - денелік дамуының алғы шарты мен нәтижесі болып табылады. Осыған байланысты балалардың жоғары психикалық үрдісін қабылдау, зейін, ойлау, түйсік, ес, қиял ерекшеліктеріне тоқталып, оларға анықтама береміз.
Курстық жұмыстың мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық танымдық үрдістерін және мектепке оқуға дайындық мотивациясын қалыптастыру.
Аймауытұлы Ж. Психология. – Алматы: Рауан, 1995
2. Алдамұратов А. Жалпы психология. - Алматы,1996.
3. Бабаев С. Психология танымы, Түркістан, 2000. – 346 б.
4. Бап-Баба С. Б. Жалпы психология Алматы, 2003
5. Выготский Л. С. «Баланың жас ерекшеліктері және кемтар бала психологиясы» Алматы , 1999 ж.
6. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. - Алматы , 2002.- 335 б.
7. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. - Алматы, 2004
8. Зимняя И.А. Педагогикалық психология: Оқулық.- Алматы - 2005.-405
9. Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы, 1982
10. Темірбеков А., Балаубаев С, Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. – Алматы: Мектеп, 1987. – 545 б.
11. Тілеубекова А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері, А.., 1991 – 196б
12. Мухина В.С Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы – Алматы: Мектеп, 1986 – 232б
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
1. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТАНЫМ ҮРДІСІНІҢ
ДАМУЫ.......................................................................
.............................................5
2. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУЫНДА ТАНЫМ ... ... ... ... ... ... мен ... Баланың қабылдауын
дамыту......................................................................
.24
2.4. Балада естің дамуы және оны
тәрбиелеу.....................................................26
2.5. Баланың ойлауын
дамыту......................................................................
........29
2.6. Баланың қиялын
дамыту......................................................................
..........30
3. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
3.1. Эксперимент барысы
3.2.
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................32
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
......34
ҚОСЫМША
1...........................................................................
.............................35
ҚОСЫМША
2...........................................................................
.............................36
КІРІСПЕ
Танымдық белсенділікті психологиялық - педагогикалық ... ... бұл ... ... ... балалардың тұлғалық сапасының
ерекшелігіне талдау жасауға, ... мен ... ... ... мен ... қарастыруға мүмкіндік береді. Себебі меңгерілген
білімнің сапасы мен беріктігіне тек ... ... ... ... ... ... ... қатар балалардың өзіндік танымдық іс
-әрекетіне қатынасының қатысуымен тәуелді болып келеді.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... - денелік дамуының алғы шарты мен ... ... ... ... ... ... ... үрдісін қабылдау, зейін,
ойлау, түйсік, ес, қиял ерекшеліктеріне тоқталып, оларға анықтама береміз.
Курстық ... ... ... ... дейінгі балалардың
психикалық танымдық ... және ... ... ... ... танымдық процестер үрдістердің қасиеттері мен қатар бір-бірімен
сипатын анықтай ... ... ... және ... байланыста болуып
бірізділікте жүреді. Демек оқыту үрдісінде ынталандыру- бұл ең алдымен бала
ойлауын дамыту ... ... ... ... ... ... ... балаларға психологиялық қолдау жасау.
- Іс-әрекет және оның әдіснамалық негізі қарастыру.
Адамдарда тану екі негізгі формада жүзеге асады: ... тану ... ... ... ... Сезімдік тану, түйсік, қабылдау, елестету
сияқты ... ... ... оның ... біз ... жеке
қасиеттерін ажыратамыз. Сезімдік тану - бұл тек ойлаудың бастапқы сатысы,
адам ... ... ... ... ақыл – ... дамуы тек белгілі бір білім көлеміне емес,
танымдық іс -әрекет амалдары мен тәсілдерін ... ... еске ... ... ... шығармашылық қабілеттерінің дамуын тұтас қамтиды.
Бала дамуы үшін есте ... мен ... ... мәні өте ... ... ... ... еңбекке қатынасы, психологиялық
ерекшеліктері осы ойын үстінде қалыптасады. Л.С. ... ... ... жасына дейінгі баланың жеке басының дамуына ықпал ... ... ... бірі деуге болады. Бала ойын арқылы өзінің ... ... орта мен ... ... ... ... ... Ойын кезіндегі баланың психологиялық ерекшелігі мынада: олар
ойнайды, эмоциялық әсері ұшқындайды, ... ... ерік ... елестері мен таным үрдістері дамиды, мұның бәрі ... ... мен ... ... ... ... ... тәрбиеленетін мектеп жасына
дейінгі балалардың психологиялық таным деңгейін анықтау және талдау.
Атақты психолог ... Л.С. ... А.И. ... ... Л.Д. ... Д.Б. Эльконин, Е.И. Игнатьева, Ю.К. Бабанский, И.Я.
Лернер т.б. зерттеушілердің еңбектерінде мектеп жасына ... ... ... ... әсер ... ... іс-әрекеттердің ішіндегі ең
маңыздысы шығармашылық белсенділіктің сапалығына назар аударады. ... бару ... ... ... даму ... ... өсе түседі. Бұл өзгешеліктер мынадан көрінеді: балалар бір-
бірінен ақыл-ой, ... және ... ... ... ... пәні: Мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық
таным үрдістерінің маңызы.
Курстық жұмыстың ... ... екі ... ... ... тізімі, қосымшадан тұрады.
1. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТАНЫМ ҮРДІСІНІҢ ДАМУЫ
Мектепке дейінгі ұйымдарда білім сапасын арттыру аса ... ... үшін ... және ... ... жақсарту басты міндет болып
табылады.
Мектепке дейінгі ... – адам ... ... ... бар ... жеті жыл. ... баланы ересектерден бөлетін дәл осы кезең,
қамқорсыз ... ... ... белсенді тұлғаға айналады.
Біріншіден, білім мен тәрбие беруге арналған дамытушы ортаны жабдықтау
қажет десек, ол мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ... бағытталуы шарт.
Екіншіден, тәрбие мекемесінің басшысы мен тәрбиеші педагогтар қауымы
кәсіби шеберліктерін үнемі ... ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдарын айқындап, оны ... ... ат ... және ... ... ... тұрақтануына
ықпал ету қажет. Сондай-ақ, отбасының ... мен ... және ... мен тәрбиенің балаға берілген үрдісі жайында ата-
анамен үнемі бірлескен ... ... ... ... де өте ... балабақшада еңбек етуге толық жағдай жасалып, тәрбиелеу мен
білім ... ... ... меңгеріп, жаңа педагогикалық әдіс-
тәсілдер жүйесін ... ... ... оны ... ... үлес ... отырса.
Баланы тәрбиелеу, дамыту және білім беру мәселелерінде отбасы ... ... ... ... ... байланыста болуы.
Білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – ... ... ... Бұл ... ... тығыз байланыста болғанда ғана нәтижелі болады.
Баланы өмірге дайындау үшін дамытудың маңызы ерекше. Даму барысы:
1. Зердесін дамыту
2. Эмоциясы мен сезімдерін ... Күрт ... ... бере ... ... Өзіне-өзінің сенімділігін, өзін-өзі қабылдау, жақсы көруді дамыту
5. ... ... ... ... алып жүре алуын, дербестігін дамыту
7. Өзін-өзі көрсете алуына, өзін-өзі жетілдіруге ынтасын дамыту.
А. Едігенова ... ... ... өмір ... оның даму үрдісі
жүреді. Даму ... ... ... ... арта ... 6 ... ... түсіне, түріне, көлеміне қарап ажырата ... ... ... тәсілдерін білгісі келеді. Күнделікті өмір барысында
бала ... ... ... мен ... ... білуге, адам
баласының жинақтаған бай тәжірибесін үйренуге талаптанады. Балалардың бір
нәрсені ... ... ... ... ... ... ... өте
байқағыш, еліктегіш, әр нәрсеге үңіле қарайды, көп ... ... ... ... ... оқиғалардың, құбылыстардың сырын
білуге құмартады. Күн сайын олардың ... жаңа ... ... ... жауабын олар ересектерден күтеді, өйткені, олардың түсінігінше,
ересектердің білмейтіні болмайды. Мұндай ерекше сұрақтар ... ... ... ... ... сипаттайды. Сондықтан ересек
адамдар бала сұрағын жауапсыз қалдырмауға тырысқан жөн. Себебі сұрағына
жауап ала ... бала ... ... қоюдан жасқаншақтайды және бұл
баланы дүниені тануына кері әсер етуі ... ... ... ... ... ... жасына дейiнгi және бастауыш мектеп
жасындағы балаларда ... ... ... ... ... мотивтер мен қажеттiлiктер көлемi ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа деген
қажеттiлiк, жетiстiкке жету, басқарушылыққа қажеттiлiк сияқты әлеуметтiк
қажеттiлiктер ... ... Көп бiлу, ... ... болу, өзi жасай
алу сияқты қарапайым ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеті тәжірибелілігіне
байланысты дамиды деп тұжырымдайды. Мектеп жасына дейінгі кезең – ... ... ... ... қиялдың дамуын төрт ерекше кезеңдерге бөлуге
болады (2 жастан 6-7 ... ... ... ... ... ... қабылдауының ерекшелігіне байланысты (бір
заттан ... бір ... көре ... ... кезең – қиялдың ойыншықтарды жандандыру ... ... ...... рөлдерге байланысты өзгеруі;
4.Төртінші кезең – бала қиялында өзіндік көркемдік ... ... ... ... жасауы).
О.М. Дьяченко мен А.И. Кирилованың тәжірибелік зерттеулерінде бала
дамуында қиялдың екі түрі (сезімдік және танымдық) жүзеге ... ... ... ...... ... ... бір түрде бейнеленуі.
Сезімдік қиял, белгілі бір жағдайға байланысты қайшылық болғанда, баланың
өзіндік ... ... және оның ... бір ... ... ... ... қиялдың даму қызметінде үш түрлі компонентті
бөліп көрсетті:
1. Көрнекілікке сүйену;
2. Өткен тәжірибесін қолдану;
3. Ерекше ішкі ... ... үш ... ... халық ертегісінің айрықша орнын
анықтап, зерттеуге мән берілді .
Мектеп жасына дейінгі ... қиял – ... ... ... ... келеді, өйткені балалар қоршаған ортаны, адамгершілікті,
эстетикалық идеяларды өзіндік көзқараспен қабылдайды. ... ... ... ... Л.С. ... тұжырымына сүйенсек, «Бала
қиялының дамуы біртіндеп, шамасына қарай қабылдауынан басталады. ... ... ... қаншама таңғажайып болып көрінгенмен де, баланың
өмірден көрген-білгенінен негізделеді. Кейде бала ... ... ... ... ... ... ... үлкендерге күтпеген
таңқаларлықтай болып естіледі».
С.Л. Рубинштейннің айтуынша «Қиял – бұл образдық форманы іске асыру,
өзгеріске ... деп ... Л.С. ... мен А.Н. ... ... қарай оған арнайы психикалық процесс деп қарауға мән ... ... Л.С. ... ... қиялы біртіндеп ... ... ... ... ... ... келеді.
Қазіргі кездегі психологтар мен педагогтар баланың жеке ... ... ... ең ... жолы ... ... ... көркемдік әдебиетте нақтылау, өз бетінше жұмыс жасауына
жағдай жасау, ... ... беру ... айтады. Сонымен қиялдың дамуы
төмендегідей үш компоненттен тұрады:
Бірінші ... қиял ... ... ... ... нәтижені
ойластыруға мүмкіндік береді.
Екінші дәрежеде баланың өткен тәжірибесімен байланысты, бірақ сонда да
заттық байланыстың рөлі бар.
Үшінші дәрежеде қиялдың дамуы балаға ... ... ... формасы – ой – пікірден оның іске асуына байланысты.
Сонымен, қорыта айтқанда, біздің тәжірибемізге ... ... ... ... ... ... мен қызықты әңгімелері ұйымдасқан
түрде мағыналы, жүйелі, өз бетінше еркін жүргізілген жұмыс, қиялдың дұрыс
дамуына ... көп ... бірі ... деп ... ... бала өз ... алуан түрлі жағдайлар құра алады және баланың
өзі сонда әртүрлі жағынан көрінеді. Ойын барысында қалыптаса отырып, қиял
басқа да ... ... өте ... Тілі және ... ... ... бала
қызықты сюжетті тез арада жанынан ... ... ... ... ... – баланың айналадағы әлемді танып-білуінің және ... бұл жеке ... ... шығудың әдісі .
В.С. Мухина теориясы бойынша өзінің бастамалары жағынан баланың қиялы
сәбилік ... ... ... бола ... сананың белгілер функциясымен
байланысты. Белгілер функциясын дамытудың бір желісі ... ... және ... ... алмастырудан ... және ... ... ... ... логикалық
формаларын меңгеруге әкеледі. Екінші желі нақтылы бұйымдарды, оқиғаларды
қиял ... ... мен ... ... пайда болуы мен кеңеюіне,
жинақталған түсініктердің материалынан жаңа ... ... ... қиялдауы ойын үстінде қалыптасады. Алғашқы кезде қиял заттарды
қабылдаудан және ойын іс-әрекеттерін орындауынан ажыратылмайтындай. ... ... қиял ... дейінгі бала іс-әрекеттерінің түрлеріне
де ауысады. Бала сурет салғанда, ертегілер мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша мектепке дейінгі бала әрекетінің жаңа түрлерін,
үлкендердің оған қойған жаңа талаптарын игерудің ықпалымен баланың ... ... ... ... және оған ... қою, ... есте ... оны жаңғырту, ойынның, суреттің т.б ой желісін құру сияқты жаңа ерекше
міндеттер пайда болғанда ғана бетбұрыс жасалады. Осы міндеттерді шеше ... бала ... ... ... қандай да біреуін пайдаланады.
Міне, сонда ғана зейіннің, естің, қиялдың ... ... ... ... ... ... ... төңіректегі заттарға және
осылар арқылы орындалатын іс-әрекеттерге қатысты ынтамен ... бір ... ... ... ... ... ғана зейінін шоғырлайды. Жаңа
бір ... ... ... ... ... лезде соған ауады. Сондықтан
балалардың ұзақ уақыт бір іспен шұғылдануы сирек болады.
Д.Б. Эльконин пікірінше, ... ... ... ... іс-
әрекетінің күрделенуіне жалпы ақыл-ой дамуының ілгеруіне байланысты зейін
күшті ... ... ие ... Мысалы, мектепке дейінгі
кезеңдегі кішкентайлар бір ойынды 30-50 ... ... ... 5-6 ... ... ұзақтығы 1,5 сағатқа дейін ... Мұны ... ... ... мен қарым-қатынастарының бейнеленуімен
және ойынға үнемі енгізілетін жаңа ... ... ... ... ... суреттерді көргенде, әңгіме, ертегі ... ... арта ... Мысалы, мектепке дейінгі шақтың соңында ... ... екі есе ... ... ... ... ... алты
жасар бала суретті жақсырақ түсінеді, оның өзіне қызықты жақтары мен ... ... ... ... ... ... зейіннің негізгі өзгеруі баланың алғаш
рет өз ... ... ... оны саналы түрде белгілі заттарға
құбылыстарға бағыттай ... және ... ... ... ... ... қоя ... Мектепке дейінгі шақ ішінде өз ... үшін ... ... күрт өседі. Мұны, атап айтқанда, мектепке
дейінгі ересектер үлкеннің нұсқауы бойынша тапсырманы орындағанда мектепке
дейінгі ... ... ... 10-12 рет жиі ... ... ... реттеуде сөздің маңызының жалпы өсуіне байланысты
мектепке дейінгі шақта ықтиярлық ... ... ... ... ... шақта балалар ықтиярлы зейінді меңгере
бастаса да, бүкіл ... ... ... ... ... ... басым
болып қала береді. Балаларға өздері үшін бір текті әрі тартымы шамалы іс-
әрекетке зейін қою ... ... ... ойын ... немесе
әсерлі сезімге бөлерліктей тапсырмаларды шешерде олар ... ұзақ ... ... ... жүреді. Мектеп жасына дейінгі бала зейінінің ерекшелігі
мектепке дейін оқыту ... ... ... күш ... ... ... бойынша құрылуы мүмкін емес себептердің бірі болып саналады.
Сабақтарда ... ойын ... ... ... ... ... жиі өзгерту балалардың зейінін айтарлықтай жоғары
деңгейде ұстауға ... ... ... бала ... түсін, пішінін, мөлшерін және олардың
кеңістіктегі орналасуын айырып қана ... ... ... ... ... кіші, аз, көп) анықтай алады.
Зейін тікелей қызығушылықпен байланысты (ырықсыз зейін), өйткені
қызықты іске бала ... тез ... Егер 6 ... бала ... ... ол ... 2, тіпті 3 сағат ойнай береді. Алайда, бұлай зейінді
шоғырландыру – баланың ... ... ... ... ... тәрбиелеуде көмектесу қажет. Үлкендер сөз нұсқаулары арқылы
баланың зейінін ... ... ... ... ... ... аз іс-әрекетпен айналысу өте қиын. Зейіннің бұл ерекшелігі
сабақтарда ойын элементтерін ... және ... ... ... отыруға негізгі себеп болып табылады.
К.Д. Ушинский «Балаға оқуды қызықты ете білу ... және ... ... ... қоймайтын тапсырмаларды да бұлжытпай орындауды талап ... бұл ... ... бір ... ... етіп ... екі жағын
теңестіру арқылы еріксіз зейінді тудырып отырумен ... ... ... шамалы болғанына қарамастан оны жаттықтырып отыру керек», - деп
көрсетеді. Оқушылардың ... ... ... ... жеке ... ... да зор ... Мухина бойынша мектепке дейінгі шақ есте сақтау мен еске түсіру
қабілеттілігінің пәрменді дамуымен сипатталады. Адамдар, ... ... ... ... ... ... анықталмаған мерзімге ығысады.
Шындығында, бізге сәбилік шақтағы оқиғалардан бірдеңені еске түсіру ... ... ... ... ... мектепке дейінгі балалық шақ көптеген
әсерлі сәттерді есте ... Бұл ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі баланың есі негізінен ықтиярсыз сипатта болады.
Бұл бала ... ... ... бір ... ... қалдыру үшін саналы
мақсаттарды қоймайтындығын көрсетеді. Есте сақтау мен еске ... ... мен ... байланысты өтеді. Бұл екеуі де іс-әрекет арқылы жүзеге
асады әрі ... ... ... ... Бала ... ... қойса, оған не әсер етсе, не қызық болса, соны ғана есінде сақтайды.
Заттарды, картиналарды, ... ... есте ... ... ... ... ... іс-әрекет істеуіне іс-әрекет процесінде
оларды егжей-тегжейлі қабылдау, ойластыру, ... ... ... байланысты. Мысалы, суреттерді жай ғана қарап шыққанда оларды
баланың есінде сақтау анағұрлым нашар ... ал осы ... ... ... бақшаға, ас үйге, балалар бөлмесіне, қораға дәл келетін
жеке заттарды қою ұсынылғанда бала ... ... ... ... ... ... ... орындайтын қабылдау және іс-әрекеттерінің жанама
қосымша нәтижесі болып ... ... ... ... есте сақтауы мен ықтиярсыз
еске түсіруі – ес ... ... ... Бала ... есте сақтау
немесе еске түсіру жөнінде алдына әлі мақсат қояды, ал бұл үшін ... ... ... ... үш ... ... суреттер
тобының біреуін сұрағанда балалардың басым көпшілігі өзін ... ... ... көз ... ... ... бала оны шетке ығыстырып қойып,
үлкен адамнан басқа суретті көрсетуді сұрады. Кейбір балалар бейнеленген
заттар ... ... ... ... суретке байланысты өткен
тәжірибенің жағдайларын еске ... ... ... киеді. Мынау-
көбелек, құрт деп аталады». «Қарбыз. Мен, анам және ... ... ... ... алғанбыз, алқоры одан әлдеқайда кіші», тағы осындайлар). Әйтсе
де есте сақтауға бағытталған балалардың ешбір іс-әрекеттері байқалмады.
В.С. Мухинаның ... есте ... мен еске ... ... ... ... ... шақта қалыптаса бастайды және ... ... ... ... есте ... мен еске ... ... қолайлы шарттары ойын үстінде жасалады, бала өзіне
алған рольді жақсы орындап шығу есте сақтау ... ... ... ... сатып алушының ролін алған бала дүкеннен белгілі заттарды сатып алу
жөніндегі тапсырманы орындаушы ретіндегі баланың есте ... ... ... ... ... ... ... есінде сақтауға тиісті сөздерден
көп болып шығады.
Естің ықтиярлы формаларын меңгеру ... ... ... ... әлі ... ... меңгере алмай тұрып бала есте ... еске ... ... өзін бөле ... ... еске ... ... бөлінеді, өйткені бала алдымен дәл еске түсіруді, елестетуді қажет
ететін ахуалдарға кездеседі. ... ... ол нені ... жасағанын
көрсететін іс-әрекетті білуі керек. Есте сақтау міндеті еске ... ... ... болады.
В.С. Мухинаның айтуынша, есте сақтау мен еске түсірудің жолдарын ... ... ... ... ... жолдарды белгілі түрде баланың есіне
үлкендер салады. Мысалы, үлкен адам балаға тапсырма бергенде оған осы ... оны ... ... ... ... ... адам баладан бір нәрсе
сұрағанда, оның еске түсіруіне бағыт береді: «Сосын не ... ... сен тағы ... ... көрдің?» Тағы сол сияқты. Бала біртіндеп
қайталай білуге, түсіне білуге, материалды есте ... ... ... еске ... байланыстарды пайдалана білуге
үйренеді.
Мектеп жасына дейінгі балалардың кейбіреулерінде эйдетикалық ес ... көру ... ... түрі ... ... ... мен дәлдігі
жағынан эйдетикалық естің бейнелеріне жуықтайды: бұрын ... ... ... ... бала соны көз ... ... ... тұрғандай
болады. Эйдетикалық ес – жас шағының құбылысы. Мектепке ... ... есі бар ... ... ... ... кезеңінде, әдетте өзінің
бұл қабілеттілігін жоғалтады.
Мектепке ... жас – ... ... даму жасы. Ес – бала ... ... мен ... ... ... және сақтайды.
Сондай-ақ мектепке дейінгі балалардың ойлау үрдісіне ... ... тіл ... және ғылыми ұғымдарды меңгеру бірлігінде ... ... ... ...... белсенділігі. Ойлау – сыртқы дүние
заттары мен құбылыстарының байланыс ... адам ... ... ... ... сөз арқылы бейнеленуі. Ақыл-ой жағынан бала қаншалықты
пәрменді болса, ол сонша көп сұрақтар қояды және оның ... ... ... ... Бала ... ... ғана емес, оның қимыл-қозғалыстары
туралы да ойлайды. Бейнелі ойлау – 6 жасар бала ойлауының негізгі түрі.
Әрине, ол жекелеген жағдайларға ... ... да ... ... та бұл жаста көрнекілікке сүйенген оқыту басымырақ болады. ... ... ... ... естері еріксіз жақсы дамиды. Ерікті естері жаңа ғана
қалыптасады. Сондықтан ... ... ... ... ... есінде жақсы
сақтайды. Көру және есту елестері көрген нәрселердің мазмұнымен байланысты
болады.
Мектепке түсу балалардың ... есін ... ... роль ... есін ... де ... олардың жас және дара
ерекшеліктерін ескере ... ... ... Кіші ... ... оқу ... өз ... таңдап ала алмайтындықтан мұғалім үйге
тапсырма бергенде, материалды қалай оқу керектігін балаларға ұдайы ескертуі
керек. Бұл ... ... ... ... ... оқу, ... ... керектігі айтылған. Бірақ баланың назары кейде бұған жөнді түсе
қоймайды. Мұғалім мұны қатты ... ... ... ... ... ... құбылыстардың, іс-
әрекеттердің арасындағы байланыстар мен қатынастарды бөлу мен пайдалануды
талап ... ... де сан ... ... ... шешуіне тура келеді.
Ойында, сурет салуда, құрастыруда , жапсыруда, оқу және еңбек тапсырмаларын
орындауда бала ... ... ... жай ғана ... ... жаңа ... ала ... олардың тұрақты түрін өзгертеді.
Мектеп жасына дейінгі балалар өздерін қызықтырған мәселелерді түсіну
үшін ... ... ... ... ... ... талқыға салып, қорытындылар жасайды. Мектепке дейінгі балалық шақтың
соңында кейбір механикалық ... және ... ... ... ... осы ... мен ... туралы білімді жаңа
жағдайларда қолдана білуді талап етеді. Осы жастағы ... ... ... ... ... ... ... дами түседі. Бірақ тәжірибе
түрінде, бала затты көрмей тұрса, берген сұраққа толық жауап бере ... ... ... операцияларын жақсы қабылдауға тиіс.
Балалардың ойлауын дамытуда мектептегі оқу-тәрбие процесі шешуші роль
атқарады. Бала ойлауын дамыту үшін мұғалім тиісті жұмыстар ... ... Ой ... ... ... ... етіп ... ұштасып
жатады.
Таным әрекетінің бірі - қабылдау. Тілдік ... және ... ... ... ... ... Тілді меңгеру барысында
тіл үйренуші есту, ... сезу ... ... ... ... ... Бала қоршаған ортаны жақсы қабылдауға тиіс.
Д.Б. Эльконин ... кіші ... ... ... ... дамуына келсек, олардың оқу ... ...... тану және ... ... ... Мысалы, түрлі түсті құмыра салу
үшін, олар форма, көлем жағынан әртүрлі болып келеді. ... ... ... ... ... ерекшеліктер болады. Олар әлде
де болса құбылыстарды тұтас зат күйінде жөндеп қабылдай ... ... ... ... ... олардың көзге бірден көрінетін сыртқы белгілерін
қабылдауға ұмтылады. Мұндай қабылдауда белсенділік жағы аз ... ... ... балалардың қабылдау саласындағы қателер азая бастайды.
Оқушы заттың ... ... ... ... ... ... ... бен
синтез қатар жүреді. Бала әр заттың өзіндік белгісін ұққысы келеді, оның
мәніне ішкі,сыртқы ... ... ... зе сала ... ... ... ... балаларда байқай алу қабілетінің көрінуімен
ұштасады. Алайда, ... ... ... ... сынып оқушыларында
да бар. Байқау – белсенді ой-әрекетінің ... ... келе ... ... бала ... ... ... мен
тәрбиешілер, ата-аналар балалармен жылдың қай мезгілінде болмасын ... ... ... ойын ойнағанда осы ойланту әдісіне баса көңіл
бөлуі қажет. Бала бойына ерекше әсер етіп түрткі болатын ... ... тірі ... сан ... ... ...... табиғатпен жастай таныстыра дамыту, оның
өзіндік ... ... сөз ... ... ... ... мол екенін
көрсеткен. Логикалық ойдың, пікірдің дамуы баланың келешекте ... ... ... ... нақты шешім айтуына және оны дәлелдеп беруге
жетелейді. ... ... ... тіл ... ... келсе, ең
алдымен оның ой қабілетін дамытуы тиіс, - деп көрсетеді.
Онтегенездің бастапқы ... ... бала ... аса
маңызды функция атқарады. Бала мен ересектің қарым-қатынасы ... ... ... жай ... ... ... ... нәтижесінде,
өзара баю мен өзгерудің күрделі процесі.
Бала өзіне берілетін басқаның тәжірибесін ... ... ой ... ... пайдаланады. Психолог ғалым Б. Спок ересек адамның ... ... ... ... ... құра ... ... дейінгі
кезеңде басқа балалармен ... ... ... ... Ол бала басқа балалармен қарым-қатынас
барысында өз ... ... т.б ... ... ... ... ... және психологиялық негізі ең алдымен адамның
күнделікті тіршілік қажеттіліктерін ... ... ... ... дейінгі балалар әдетте ойынды, сурет салғанды жақсы көреді,
ересектермен және өзі ... ... ... тіл ... ... ... шақтың әсіресе, алғашқы үш жылы психологияда ... ... ... ... үлкен зейінін аударуда. П. ... ... сәби ... үйрету мен тәрбие көрмесе, кейін ол өте қиынға түсіп,
тіпті кеш болуы да ... ... Дер ... ... мен ... ... ... жасында еш қиындықсыз таза сөйлей білуі тиіс.
Сонымен мектепке дейінгі жас - ерте ... ... ең ұзақ ... ... даму көрінісі болып табылады. Мұның өзі ... ... ... ... және ол ... ... әр алуандығылығы ретінде көрсетіледі.
2. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ... ... ... ... Баланың зейінін тәрбиелеу
Зейін - адамның психикалық әрекетінің белгілі бір нәрсеге бағытталып
шоғырлануы. Адам өмірінде ... ... орны зор. ... ... білім алу ісінде маңызы ерекше. Шәкірттің сабақты түсіне
қоймауы, есінде дұрыс сақтай ... ... ... қате ... оған
дұрыстап зейін қоймаудан болады.
Зейін қою, көбінесе, адамның айналысып жатқан іс-әрекетінің сипаты мен
маңыздылығына байланысты. Сондай-ақ, ол ... жеке бас ... ... талап-тілегіне, мақсат-мұратына, ерік-жігер сапаларына,
темпераментіне, мінез бітіміне байланысты болады.
Адамның ... ... ... ырықсыз зейін және үйреншікті зейін болып
үшке бөлінеді. Адам өмірінде ырықсыз зейін де елеулі орын алады. Ал ырықты
зейін ... ... ... ... ерік ... жұмсау арқылы орындалады.
Үйреншікті зейін адамның әдетіне айналып кеткен зейін. Ол арнайы күш
жұмсауды қажет етпейді. Жеке адам ... ... ... оның бір ... ... нысанға оңай ауысуы, бөлінуі,
нысандарды ... ... алаң ... т.б. ... ... дейінгі балалардың зейіннің әртүрлі қасиеттерін
зерттеуге арналған әдістемелер.
Мектепке дейінгі шақта зейіннің, естің, қиялдың дамуында ... ... ... ... ... ... мен ойлау іс-әрекеттері ретінде
анықтауға болатын бағдарлау іс-әрекеттерінің ерекше формалары ... ... ... ... ... іс-әрекеттер үздіксіз күрделене және
жетіле түсуі, ал ... ес, қиял ұзақ ... жеке ... ала ... ... ... ... көргені мен естігенін жадында сақтарлықтай,
бұрын қабылдағанының аумағынан ... ... ... ... Мұндай іс-әрекеттер тек мектепке дейінгі шақта қалыптаса
бастайды.
Сәбилік шақта ... ... ... ... ... ... зейінін шоғырландырады, көптеген тәжірибе жинақтайды,
шимай-шатпақтарынан машинаны немесе үлкен ... көре ... ... бәрі ... олардың қасиеттері мен қатынастарын практикалық іс-
әрекеттері, төңіректі жалпы бағдарлаудың нәтижелері, бірақ жаңа бейнелерді
жасау немесе оларды есте ... ... қою ... ... сәбилік шақтағы
баланың зейіні, есі, қиялы ырықсыз ... ... ... ... бұл бала ... дейінгі шақтан соң да осылай болып қала береді.
Мектепке ... ақыл – ой ... осы ... зерттей отырып, біз
белгілі бір ... ... тек ... өзгерістерді ғана, зейіннің шоғырлануы
мен тұрақтылығын, ... есте ... ... арта ... ... ... аламыз.
Мектепке дейінгі бала әрекетінің жаңа түрлерін, үлкендердің оған
қойған жаңа ... ... ... баланың бірнәрсеге зейінін
шоғырландыру және оған зейін қою, ... есте ... және ... кейін
оны жақсарту, ойынның, суреттің т.б. ой ... құру ... ... пайда болғанда ғана бетбұрыс жасалады.
Осы міндеттерді шеше білу үшін бала үлкендерден үйренген тәсілдердің
қайсыбірін ... ... ғана ... ... ... ... іс-
әрекеттері қалыптаса бастайды, ... ... ... ... ... ие ... дейінгі шақтың басында баланың
зейіні төңіректегі заттарға және осылар арқылы орындалатын ... ... ... Жаңа бір ... ... ... ... зейіні
лезде соған ауады. Сондықтан баланың ұзақ уақыт бір іспен шұғылдануы сирек
болады.Мектепке дейінгі шақта балалар іс-әрекеттің күрделенуіне ... ... ... тұрақтылыққа ие болады. Мысалы, мектепке дейінгі
балалар бір ... 30-50 ... ... ... 5-6 ... ... ... 1,5 сағатқа созылады.
Балалар сурет көргенде әңгіме, ертегі ... ... ... ... ... ... ... шақтың соңында суретті көру ұзақтығы
екі есеге артады да, мектепке дейінгі кішкентайға қарағанда, 6 ... ... ... түсінеді және өзіне қызықты жақтарын ... ... ... ... ... ... негізгі өзгеруі баланың алғаш
рет өз зейінін меңгере ... Оны ... ... белгілі заттарға,
құбылыстарға бағыттай білуінде, кейбір ... ... ... ... қоя ... ... ... баланың жеке басынан тыс жатыр.Бұл
ықтиярсыз зейіннің өздігінен ықтиярлы ... ... ... ... ... ... ... баланы іс-әрекеттің жаңа түрлеріне
тартуының, белгілі бір ... ... оның ... ... ... қалыптасады. Баланың зейініне басшылық жасай
отырып, үлкендер кейін солардың ... ол өз ... өзі ... ... оған ... ... ... нақтылы дара тапсырмаларға байланысты ұйымдастырудың ахуалдық
құралдарынан басқа жан-жақты құралы – сөйлеу.
Үлкендер баланың зейінін ... ... беру ... ... ... ... ... дөңгелекшелердің ең үлкенін таңдап
ал...Міне дұрыс ... Ал енді ... ... іздеп көр т.б.
Кейін балалар қажетті нәтижеге қол жеткізу үшін зейін салуға ... мен ... сөз ... өзі ... ... ... ... өз зейінін ұйымдастыру үшін сөздер пайдалану
күрт өседі, яғни айтқанда мектепке ... ... ... ... ... ... ... дейінгі кішкентайларға қарағанда
нұсқауды 10-12 рет жиі ... ... ... ... ... сөздің маңызының жалпы өсуіне байланысты мектепке ... ... ... ... ... ... балалар ықтиярлы зейінді меңгере бастаса да,
бүкіл мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі бала зейінінің ерекшелігі ... ... ... зейінге үнемі күш салуды талап ететін тапсырмалар бойынша
құрылуы мүмкін емес ... бірі ... ... Сабақтарда
пайдаланылатын ойын элементтері іс-әрекеттің нәтижелі түрлері, іс-әрекет
формаларын жиі өзгерту баланың зейінін ... ... ... ... ... ... мен тәрбиелеуде мынадай жаттығулар қолдануға болады:
Зейінді аудару қабілетін дамыту жаттығулары:
1.Балаға әртүрлі сөздерді атаңыз: үстел, ... ... ... ... т.б. Ол ... бойынша белгілі бір сөздерге қимылмен
жауап беруі керек. Бала мұқият тыңдайды да ... ... ... ... ... соғады. Егер бала шатасып кетсе, тапсырманы
қайталаңыз.
2. Келіскендей ... ... ... есіткенде, балаға
орнынан тұруды ұсыныңыз.
3. Бірінші және екінші тапсырманы біріктіруге ... яғни ... ... ... ... ... ... да, қандай да бір
өсімдікті білдіретін сөзді естігенде орнынан тұрады.
Осындай және ... ... ... зейінділікті, зейіннің
бөлінгіштік және аударылу жылдамдығын ... да, ал ... ... ... кеңейтіп, танымдылық белсенділігін арттырады. Мұндай ойындарды
жарыс ... ... ... ... ... ... ... жаттығулары:
1. Сабақты жүргізу үшін 10-15 айырмашылықтары бар екі жұбын, бірнеше
бітпеген суреттер немесе ... ... ... ... ... ... дайындау қажет.
2. Бірінші тапсырмада балаға берілген жұп ... ... атау ... Екінші тапсырмада балаға бірінен соң бірін бітпеген суреттерді
көрсетеді де, не ... ... ... ... ... мазмұнды
суреттерді таңдап алып, сәйкессіздікті табуды сұрайды.
4. Үшінші тапсырмада бірінші бөлігінің боялғанындай суреттің екінші
бөлігіне ... ... үш ... бойынша нәтижелік бағаланады – дұрыс аталған
айырмашылықтар саны, аталған жетімсіз бөлшектер және қисынсыздықтар ... ... ... ... ... саны.
2.2. Балада түйсіктердің дамуы мен өзара байланысуы
Балада түйсіктер дүниеге келген күннен бастап дамиды. ... ... ... ... соң бала қант қосқан судан сүтті айыра алады.
Оның аузына ... ... ... ... ... ... ... айтылғандар балада дәм түйсігінің ерте көрінетіндігін ... есту ... ... ... ... ... оның ... түтігі
суға толы болады да ештеңені есітпейді. ... ... ... ғана бала
дыбысқа біртіндеп реакция көрсетеді. Егер бала үш ... ... ... оның ... ... қалуы ықтимал. Мундайда анасы ... ... ... ... Үш ... бала ... ... даусын
естіп кеңілденеді, қатты жекіре сөйлесе, кемсеңдеп жылайтын болады. 2-3
айдан былай қарай бала көзін ... ... ... затқа бүра бастайды,
қозғалмалы затгарға көзін тоқтатуға тырысады. Жарықты түйсіну тіпті ... ... де ... ... және ... жан ... жан қуатынан туындаған
танымдық сезімі. Түйсік айналадағы ... ... ... ... ... ... жеке қасиеттерінің санада таңбалануы. Түйсік заттардың
түр-түсін, ... ... ... т.б. сипаттары мен ... ... ... ... И.П. ... түйсіктердің пайда
болуын жүйкедегі талдағыштардың (анализатор) ... ... ... қай-қайсысы болмасын үш ... ...... ... ... ... – миға ... жүйке
талшықтары, үшіншісі – мидағы әр түрлі жүйке орталықтары.
Түйсік — материалдық дүниедегі белгілі бір кезде ... ... ... әсер ... заттар мен құбылыстардың жеке сапаларын бейнелейтін
қарапайым психикалық үрдіс.
Термин 4 түрлі мағынада қолданылады:
1) берілген биологиялық түрге тән ... ... ... бір ... тән белгілі тәсілмен жауап қайтара алуға
бейімділік. Бұл ... ... ... ... ... дамудың белгілі бір шартында, әуестену күйінде, ... ... ... ... әрекеттер жинағы. Бұл мағына көбінесе
этологияда қолданылады, мысалы, белсенділіктің тіркелген ... ... ... қуалау арқылы берілетін тенденциялар, мінез-
құлықтың ... ... ... ... ... Бұл ... классикалық психоанализде қолданылады.
Мәселен, шала туған баланың өзі де бірнеше күннен кейін жарық пен
қараңғыға түрліше ... ... ... ... ... ... дамиды.
Мәселен, 5 айлық бала алдымен заттың түріне, біртіндеп оның ... ... ... ... ... ... болады. Бала тілінің шығуы, оның жүрт
бастауы ... да- ... ... әсер ... ... ... дейін
туйсіктердің негізгі түрлері (көру, есту, сипай сезу, қозғалыс т. ... ... ... ... ... да калағанымызша жетілдіруге болады. Егер
адам алдына өзінің сезгіштік қабілетін арттыруды нақтылы ... етіп ... ... жаттығатын болса, онда түйсіктері ойдағыдай дами ... ... ... ... дамып отыратындығын, көптеген
мамандықтардың тәжірибелері айқын сипаттайды.
Түйсікті дамытуға арналған ойын-жаттығулар, тапсырмалар
«Көліктер» ... ... мен бала ... ... ... ... ... дамыту.
Жаттығу жұппен жүргізіледі: ата-ана және бала. Бала «көлік» рөлінде
болады- ата-ана ... ... ... ... ... немесе байланған.
Бес минут ішінде «көлікті» ретке келтіреді:  барлық әрекеттерін айта отырып
жуады, сүртеді, ... ... ... ... ... ... ... мен балалар орындарымен алмасады.
Бірлесіп сурет салу. Мақсаты: Ата-аналар мен балалар арасында жақындық
сезімдерін, бір-бірлерін ... ... ... ... ... ... бір ... сурет салу ұсынылады, бірақ өзара
сөйлесіп, келісім жүргізуге болмайды.
Аяқтап болғаннан ... әр жұп өз ... ... ... ... салынды. Қатысушылар сурет салудың түрлі кезеңдеріндегі өзара ... ... ... ... ... бір ... ... басынуы, бәсекелестік, келісім, серіктес қызығушылықтарына
бағдарлану.
Менің және анамның қолы. Мақсаты: Ең ... дене және ... ... сүйене отырып, қатысушылардың дене сызбасы ... ... Сол ... дене ... ... қарым-қатынасқа
әсерлену, қайта жасау; ата-аналардың осы тәжірибені сезіну. Бала-ата-ана
жұптарына ... ... ... және ... ... ... Психолог тізбекті түрде келесілерді ұсынады:
1. Бір-бірлерімен сұқ саусақтарымен «Сәлемдесу»
2. Шынтақтарымен бір-бірлерінің шынтақтарын сипалау.
3. Ортаңғы саусақтар көмегімен күш сынасу.
4. Серіктестің ... ... ... қатысушының бармағын ұстап
тұру қажет. Содан кейін орындарын ауыстыру
5. Бір-бірлерімен шынтақпен қоштасу.
Сабақта жаттығу тек сол ... ... Үй ... ... тура ... ... ... жасау ұсынылады.
2.3. Баланың қабылдауын дамыту
Балалық шақ - бұл баланың айналадағы қоршаған дүниеден алған есерінің
үлкен қорын жинау ... ... ... ... ... ... жасында көптеген нәрселердің бәрі жаңа, ... бәрі де ... ... ... ... ... қарап, қолына ұстауға құштар
болып, ... ... ... ... қарамастан, айналадағы
заттар мен құбылыстардағы көптеген нәрселерді ... ... ... ... ... ... мен ... бір нәрсе деуге болмайды. Тәрбиеші балаларға былай
дейді: Менің балаларым бала-бақшаға келе жатқанда, жан-жағына қарайды, ал
бірақ олар ... қоя ... ... ... үйрету керек. Олардың ... ... ... мен ... осыған үйретуге тырысамын.
Байқағыштықты дамыту үшін балаларды заттар мен құбылыстарды салыстыра
білуге тәрбиелеудің маңызы зор. ... ... ... соң, бірте-
бірте оны түсіндіруге ... ... ... - ... ... ... орны мен мұражайға барғанда дами түседі. Осының бәрін
көріп, жіті қарап, естіп қана ... ... ... ... ... тигізеді.
Мектепке дейінгі жастағы балалардың бақылауы белгілі үстірттік және
мақсат қоймаушылықпен ерекшеленеді. Балаларға тиін бейнеленген тамаша сурет
көрсетілді. Содан соң есте ... ... ... ... салу ... тұста олардан сурақ жауып кетті: "Тиіннің құйрығы қандай?" ... ... ма?", ... ... түсі ... ... қандай?", т.б. Балалардың бұл
сұрақтарына қарағанда, балалар тиінді салу ... ... біле тұра ... ... ... ... болуы, төменгі сынып оқушыларын заттың ... ... ... ... ... алмауға, оның негізгі
сапаларын аңғармауға әкеледі.
Барлық ашық, жарық, үлкен, қозғалатын ... ... ... ... да ... материалдардан көрнекілігімен ерекшеленетін
нәрселерді балалар жақсы қабылдайды. Жыл ... ... ... ... ... ... одан әрі ... қабылданатын затңа
қатыссызы былай қалып, басты нәрселерге көңіл бөлінеді. Қабылдаудың осындай
болып келетініне дүкендегі ойын ... ... екі бала ... бола
алады. Балаға ағаштан жасалған машина ұнады, ол қарапайым жасалған, нашар
қозғалады, ... ... ... ... боялған және дауысы қатты шығатын
гудогы бар. Үшінші сыныпта ... оның ... ... жасалған
ойыншық автобусқа көңілі ауды, ол көлемі жағынан екі есе ... жай ғана ... ... ... да, ... пружиналы механизмі бар кәдімгі
машинаға ұқсайды.
Балалардың қабылдауында талдау мен біріктірудің жетімсіздігі ... ... ... ... ... біле ... да, бала оның
қандай бөлшектерден тұратынын, атылу себебінің неден ... ... ... оның ... ... күші ... Кей ... бала, әлдеқалай
құбылыстарды байқағыш келеді, бірақ соның басын ... ... ... ... ... ауаның тығыздығына жасалған тәжірибе жайлы айтып
тұрған ... ... ... ... жұқа болатын, трубканың ішінде шыбық
қозғалады да, тығыны тарс етіп ... ... - деп ... нәрсе жөнінде
айтып кетті. Трубкадағы қысылған ауаның тығынды итеріп, ... ... ... ештеңе айтпады.
Мектепке дейінгі балалардың жасындағылардың қабылдауы эмоцияға тығыз
байланысты. Бала өзін қоршаған дүниені селсоқ ... көп ... ... бөлейді, не ренжітеді. Сондыңтан да мектеп оқушысы ... ... ... ... ... ... ... ал былайынша
маңызды, бірақ сезім туғызбайтын нәрсеге зейін аудармайды. Мұның дәлелі:
үлкендер үшін ... ... жоқ, олар ... байқамайтын ұсақ нәрселерге
зейін аударады.
2.4. Балада естің дамуы және оны ... ... ... ... ... ... басталады. Жүйке
жүйесінің, біртіндеп дамуы негізінде тәрбие процесі, ойын, оқу, ... ... ... ... ... есте ... өмірінің бірінші айла-рында
қимыл байланыстарына, қозғалу ассоциациясына ... Ай ... ... ... деп ... ... ... еметін қимылдар жасайды.
Көру, есту анализаторлары біртіндеп жүмыс істей бастайды, төртінші, бесінші
айлардағы бала анасын көріп, оның ... ... ... Тілі ... ... сөз ... сөз қосады, көрген-білгенін үйренеді, ... ... әлі аз, ... тіл ... ... ... есте ... да
механикалық болады.
Мектепке бару балалардың логикалық есін дамытуда үлкен роль атқарады.
Баланың есін тәрбиелеугеде тәрбиеші олардың жас дара ... ... ... ... ... ... дейінгі балалар оқу тәсілін ... ... ала ... ... үйге ... бергенде
материалдарды қалай оқу керектігін үнемі ескертіп отыруы керек. Бұл жөнінде
оқулықтардың бәрінде мәтінді қалай оқу, ... ... ... ... ... ... ... бұған кейде жөнді түсе қоймайды. Мектепке
дейінгі балалар, жоғарғы топ балалары ... ... ... ... ... ... қалдырғанша оқи береді. Оқулыңтағы-дай білсем болғаны
деген ой қалыптасады. Бұлайша есте қалдыруға ... ... ... ... ... ... ... қорының аздығы да өз сөзімен
айтуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан, тәрбиешіге бір жағынан ... ... ... өз ... айта ... ... ... шақта және балалар бақшасында тәрбиеленетін балалардың жаңсы
таныс, өздері түсінетін нәрсесін есте ... ... ... ... ... ... ... жөнінде сұрақтар ңойып, ңайталап айтқызып,
мазмұнын үғынып алады. Тыңдау кезінде ... ... ... ренжіп,
жабырқап отыруы да мазмұнын түсінгендіктің белгісі. ... ... ... есте ... көп ... есте ... дамытатын негізгі күш - отбасы мен мектеп. Өз
еркімен әдейілеп есте қалдыру қабілеті тәрбиенің нәтижесінде ғана ... Бала ... ... мүддесіне сай келіп зейінін түсірген нәрсесін
(кісілердің сөздерін, өлеңді, ертегіні, ... ... ... калдыра
алады, есінде қалдырған сайын дағдысын байытады. Әдейілеп есте қалдыру
мектеп жасындағы ... оңу ... тез ... Бала сабаңты
мұғалімге айтып беру үшін үйренуге тәсіл қолданады, күш жұмсайды.
Үйреніп алу - ... ... ... әсіресе, жоғары сыныптың
оқушылары, үйреніп алудың ... ... ... ... ... ... ... қабілеті жетеді. Есте қалдыру орнықты берік
болуы үшін тәрбиешіні қалай тыңдап, материалды ... ... ... ... қай ... ... ... шамалап біледі. Зейін қойып
ойлаудың, сезініп қызықтыру материалды үйренуді ... ... ... ... ... ... жаңғырту қабілеті де оңу процесінде еріктің, ырықты зейіннің,
ойлаудың, қызыға білудің дамуымен ... ... ... ... ... ... Бес ай шамасында төңірегіндегі кісілердің жүзін,
нәрселерді тани бастайды. Біраң таныс нәрсесін, ... ... ... ... ... ... ұғымтал мерзімі екі жаста - бірнеше жеті, үш жаста -
бірнеше ай, төрт ... - бір жыл, жеті ... - үш ... ... ... ... еске ... қабілеті тануынан кейін дамиды.
Жасқа жаңа ... келе ... ... көз алдында жоқ нәрсенің атын атасаң,
басын бұрып, көзімен іздейді. Тілі шығып, тіл қатынасының өрісі кеңіген ... ... бала ... ... ... Еске ... ... отырады.
Әдейілеп жаңғырту мектепке дейінгі жаста басталады да, әдейілеп еске
түсіру, әдейілеп есте қалдырудан ерте дамиды, өйткені, ... ... ... ... болдың?", "қайда жүрдің?", "не көрдің?", -деп
сұрап, әдейілеп есіне салады. Мектеп жасында, бірінші ... ... ... ... толық ңабілетті болады. Оқу оқып, білім алу үшін
есте сақтап, еске ... ... ... ... ... ... есіне
түсіреді.
Оқу процесі естің әдейілеп еске ... ... ... ... ... алып ... оқу процесінде ерік, қайрат,
ырықты зейін, ойлау әрекеттерімен бірге дамиды.
2.5. Баланың ойлауын дамыту
Мектепке дейінгі балаларға білім ... ... ... ... ... ... ... да дамытады. Бірақ әзірше жасы төменгі
балалар, оқу ... ... және ... қана ... ... өздері жауап табуға үйрету керек. Мұны балалар ... ... ... ... өз ... ... болады. Тәрбиеші
алғашқы күннен бастап балаларды ойлай білуге үйретіп, сабаңты түсіндіруге
асықпай, оқушының өзінің ойлауына мүмкіндік берген жөн. Ал ... ... ... алмаған, басы ашылмаған бірде-бір сұрақ қалмауы ... ... ... ... сақтай білудің маңызы орасан зор.
Ойлауды дамытуда оқудың алғашқы жылынан бастап-ақ машық жүзінде еркін
және арнаулы ... ... ... есеп ... оның ... ... ... сықылды шығармашылық еңбектің маңызы зор.
Балалар тыс кезінде көптеген хабарлармен таныс болуы қажет ... ... ... ... ... алып отырған біздің кезімізде).
Кейде рас, дамыған заманымызда ғылым мен техниканың біздің өмірімізге не
әкелетінін ... ... ... ... ... ... ... де
жақсы, білім молайған сайын адам ақыл-ойы дамитындығын есте ұстауы керек.
Ойлау - ой ... ... ... ... болмайды жөне
балаларды логикалы сын көзбен қарай отырып ойлауға үйрету қажет. ... ... ... ... ... баға бере білу ... ... деген сұраққа жауап талап ... ... ... ... бір ... ... оны іс жүзінде тексеруде дұрыстығын
дәлелдеп немесе өз ... кате ... ... ... жөн.
Мектеп жасына дейінгі балалар тәрбиешіге ғана сұрақ қоймай, өзіне де сұрақ
қоюға үйреніп, оған ... ... ... тырысып содан соң өз ... іс ... не ... ... ... ... мәні
зор.
2.6. Баланың қиялын дамыту
Педагогтың бірінші міндеті - ... ... ... ... үшін, оңушының репродуктивтік - (латын сөзі ... ... ... білдіреді) қайта жасау қиялын дамыту. Ол үшін педагогтың
айтқан ... ... ... ... бай ... қажет, бұған қоса
суреттер, диапозитивтер, көрнекі құралдар пайдалану керек. Алайда, ... ... ... ... қызмет қана атқаруы тиіс. Бұл құралдарды,
әсіресе, бала сөз болып ... ... ... ... лмайтын жағдайда,
пайдаланған тиімді. Көрнекі құралдар, шамадан тыс ... ол ... ... ... тежей түседі.
Нақтылы заттарды қабылдау мен ойша ... ... ... ... ... көрсетіп, со-дан соң балаларға ештеңеге сүйенбей,
ойша әңгімелеп беруді ұсынған жөн немесе алдымен әңгіме ... ... ... ... дүрыс. Мұның бәрі дәл қазір көрмесе де ... ... ... ... алу қабілетін дамытады, яғни
қиялдың дамуына септігін тигізеді.
Тәрбиешінің - балалардың қиялы мен елестерінің мол ... ... ... ... ретсіз, көбіне мәнсіз қиялдаудың орнына, ... ... ... ... ... ... ұғым негізіне
айналатын елестерді қалыптастыру қажет.
Көркем ... оқу, ... ... және ... ... баланың қиялын дамытуда көмегі зор.
Шығармашылық қиялды қалыптастырудағы ... ... бірі - ... ... ... шығарма жазу. Оқытудың алғашқы жылынан бастап,
оқушыларды әдебиеттен, сурет салудан, қол ... әр қилы ... ... ... ... ... қойылған эстетикалық тәрбие жүмысы
мектеп оқушыларының қиялын дамытуға жәрдемдеседі.
Бала қиялы әрекет үстінде ... не ... ... ... оньщ икемділігі мен дағдысын дамытып отыру қажет. ... ... ән ... ... мен ... ... бала-ның
осыған орай көрінетін қиялы да шарықтай алмайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Балалар үлгерімінің төмен болуының ... көп ... ... ... ... ... әлсіздігі, мотивацияның
болмауы және т.б. болып табылады. ... ... ... ... ... - ... қабілетінің төмендігі, яғни
жалпылау процестері, ... ... ... мен ... ... ... қатарының, зейіннің ,естің жеткіліксіздігі.
Осы уақытқа дейін мектепке дейінгі шақтағы баланың ... тек ... – ол ... заттар мен олардың қасиеттеріне бекітілген деп саналады.
Сондықтан осы ... ... ... (бала өзі көріп тұрған мәліметтерді
түсіндіру) беру ... ... осы ... ... ... ... ... зерттеулер бұндай пікірталаста себептер мен
салдардар ... ... ... Егер бөлек заттар туралы емес, заттар
арасындағы қарапайым байланыстары мен заңдылықтары туралы білім ... ... ... ... ... оны ... ... өзінің пікір
санасуда қатысады.
Осыдан балалардың қызығушылықтары артып, ойлауы жалпылама, терең және
себеп-салдарлы болып келеді. ... бұл ... ... есінде ғана
қалмай, ойлау дамуын жетілдіру үшін оқыту ерекше ...... ... ... кесте, схема және суреттеріне ... ... ойын ... ... әр ... қатал норма берілмейді,
мысалы, бұл тапсырманы бірінші немесе бесінші рет ... ... ... Ең бастысы - осындай әрекетке баланың қызығушылығы. Егер де бала
белгілі бір тапсырманы бірінші ретте ... ... ... аз ... ... ... ... керек, бұл дамудың процесі өзі болып табылады. ... мен ... саны ... ... бола ... бала білімдерді
қалай қолданатыны және белгілі бір тапсырмаларды орындауда қалай шешім
қабылданатынын маңыздырақ ... ... ... ... ... ... – бұл ... да, санау және оқу білу ... ... ... ... біріншіден дамыту қажет. Ойын арқылы ... ... ... белсенді және өзбетті болуға жағдай жасау керек,
сонда ғана ... ... ... ... ... ... өз-өзіне
сенімділігі дамып қалыптасады.
Барлық мектепке дейінгі жастағы балалар ... етіп ... ... ... ойын ... көрсетеді деген санау қате болады.
Көптеген себептерге , ең алдымен тәрбиелеу ... ... бір ... мен сурет салуды , екіншісі- құрастыруды, ... ал ... мен ... ... Және ақыл-ой
дамуының көріністерін, ең ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой белсенділігі, «бала» әрекетінің
негізгі түрлерін меңгеру деңгейі мен оқығандық деңгейі кіші жастағы баланың
ақыл-ой ... ... ... ретінде қарастыруға болады.
Барлық қалыпты балаларда интеллектуалдық даму қорлары кең, және осыдан
ата-аналардың міндеті – ... ... жеке ... ... ... ... ... дамуын бұзбайтын сол қорлардың жүзеге асуына
әрқашан жағдай жасау қажет.
Мектепте оқуға даярлық дәрежесі – бұл баланың ... ... ... ол ... ... кірісе отырып, ол білім
алуға ғана емес,сонымен бірге оның қоғамдық қатынастар жүйесіндегі ... ... ... өмір ... едәуір дәрежеде кайта құруға да
дайын болуға тиіс.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ;
1. Аймауытұлы Ж. Психология. – Алматы: Рауан, 1995
2. ... А. ... ... - ... Бабаев С. Психология танымы, Түркістан, 2000. – 346 б.
4. Бап-Баба С. Б. Жалпы психология Алматы, 2003
5. ... Л. С. ... жас ... және кемтар бала
психологиясы» Алматы , 1999 ж.
6. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. - Алматы , 2002.- 335 б.
7. ... Қ. ... ... - Алматы, 2004
8. Зимняя И.А. Педагогикалық ... ... ... - ... ... М. Жас және ... психология. – Алматы, 1982
10. Темірбеков А., Балаубаев С, Петровский А.В. ... және ... ...... Мектеп, 1987. – 545 б.
11. Тілеубекова А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері, А.., 1991 ... ... В.С ... ... дейінгі балалар психологиясы – Алматы:
Мектеп, 1986 – 232б
ҚОСЫМША 1
«Неге ... ... ... есте ... және ... ... ... процесстер деңгейін анақтау».
Ойын барысы:Тақтаға немесе балалар назарына әр түрлі пішіндер ... ... ... ... ... ... ... шығып 20 минут ішінде осы сурет
неге ұқсайтынын әр сурет ... ... жазу ... ... ... от, гүл күлтесі, мысық құлағы.
Нәтижесі:Барлық ұқсас аттар саналып, ол суреттер санына бөлінеді.
Көгалда әдемі гүлдер гүл ... ... мен ... ... ... түс бойынша таңдап алу
іскерлігін қалыптастыру.
Көрнекі құралдар: Жылы суық ... ... ... мазмұны: Балалар педагог нұсқауы бойынша жылы ... мен ... ... ... ...... ... жылы және суық түстер жайлы түсініктерін бекіту.
Көрнекі құралдар: Екі үлкен (20/20) қағаз беті, біреуінің ортасында
қызыл ... ... ... ... көк түсті (суық) (динаметрі 2-3
см) дөңгелектер бейнеленген. Балаларға сол түстес заттарды салып, қию ... ... ... үлкен қағазға шеңберден бірдей қашақтыққа
жапсыру, ... ... ... ... қағаз) жапсыру.
Ойын мазмұны: ... ... ... бірігеді. Әр топқа үлкен қағаз
беті беріледі. Жүргізуші бір-бірлеп ... ... ал ... ... суреттер мен дөңгелектердің түстерін сәйкестерін
алады. Тапсырманы жылдам орындаған топ жеңеді.
Өрнектерді құрастыр
Мақсаты: Балалардың геометриялық ... мен ... ... ... ... ... білуге үйрету (жақын, сәйкес).
Көрнекі құралдар: Түрлі түсті геометриялық пішіндер.
Ойын мазмұны: Қағаз ... ... ... ... ойлау қабілеті мен сөйлеу ... ... ...... ... ... 15 – 20 ... көрсетіп, көздері
үйренгеннен соң, алып тастап, 1 – кестетегі суретті көрсетемін. Балалар 1 –
кестеден ... ... ... ... атап береді. Бұл арқылы
оқушылардың ойлау қабілеттері мен сөйлеу дағдыларын арттыра ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепке дейінгі балалардың дамуының және тәрбиенің теориялық пен практикалық негіздері43 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды жыл мезгілдерімен таныстыру27 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру16 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыруда дидактикалық ойындарды қолдану34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың сәндік- қолданбалы өнерімен таныстыруды теориялық тұрғыда негіздеу55 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың ақыл-ой тәрбиесі24 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың оқу үрдісінде тәрбие формаларын қолдану70 бет
Мектеп жасына дейінгі балаға(кыс,көктем) жыл мезгілдерімен таныстыру26 бет
Мектеп жасына дейінгі ересек балалардың логикалық танымы үдерісін ойын әрекеті арқылы дамыту.25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь