Мектепалды тобындағы балалардың даму ерекшеліктері

Жеке тұлғаның психихологиялық қаситеттерін зерттеп, олардың даму ерекшеліктеріне сипаттама беру, оларды сандық және сапалық жағынан бағалап беруге қызығушылық психология ғылымында ертеден бері орын алып келе жатыр. ХІХ ғасырдың аяғынан бастап психодиагностикалық әдістемелер көп мөлшерде жасалып, оны адамдарға өз ерекшеліктерін зерттеп, барлық қыр-сырын анықтап алуға ұсынылды. Осы кезден бастап тэжірибелік психологиялық зерттеулерге сұраныс қалыптаса бастады. Соның арқасында батыс Еуропа елдерінде психологиялық зертханалар ашыла бастады. Бұл зертханаларды Германияда - Вундт, Францияда - Бине, АҚШ-та - Мюнстерберг, Торндайк т.б. ғалымдар ұйымдастырып, жеке тұлғалық қасиеттерді толық және жан-жақты бағалау тестілерін жинақтады. Бұл зертханаларда барлық талапкерлердің іс-әрекет түрлеріне икемділігін, кәсіби жарамдылығын анықтап, мамандыққа баулу жұмыстары жүргізілді. Зерттеу барысында Гальтонның ұсынысы бойынша, тест көмегімен өлшенген қасиеттердің бір-бірімен корреляциялық байланысы бар екендігі ескерілді.
Сол кездерде неміс психиатры және психолог Э.Кречмер және АҚШ психологы У.Шелдон өз зерттеулерінің нәтижесінде адам мінездерінің типологиясын ұсынды.
        
        Мектепалды тобындағы балалардың даму ерекшеліктері
Жеке тұлғаның ... ... ... ... даму
ерекшеліктеріне сипаттама беру, оларды сандық және сапалық жағынан бағалап
беруге қызығушылық психология ғылымында ертеден бері орын алып келе ... ... ... бастап психодиагностикалық әдістемелер көп мөлшерде
жасалып, оны адамдарға өз ... ... ... ... анықтап
алуға ұсынылды. Осы кезден бастап тэжірибелік психологиялық ... ... ... ... ... батыс Еуропа елдерінде
психологиялық зертханалар ашыла бастады. Бұл зертханаларды Германияда ... ... - ... ... - ... Торндайк т.б. ғалымдар
ұйымдастырып, жеке тұлғалық ... ... және ... ... ... Бұл зертханаларда барлық талапкерлердің іс-әрекет
түрлеріне икемділігін, кәсіби ... ... ... ... ... ... ... Гальтонның ұсынысы бойынша, тест
көмегімен ... ... ... корреляциялық байланысы бар
екендігі ескерілді.
Сол кездерде неміс психиатры және психолог Э.Кречмер және ... ... өз ... ... адам ... ... Олардың ізбасарлары Э.Фромм, К.Леонгард, А.Е.Личко
жіне басқалар типологиялық зерттеулерді жалғастырып, қазіргі ... ... ... ... акцентуациясы туралы ілімнің негізін құрды. Олар
мінез типін анықтау ... ... ... ... адам ... онтогенездің бастапқы кезеңдерінде қалыптасып өмірдің
барлық кезеңдерінде тұрақты көрініс береді;
б) мінез көрсеткіштерінің топтасуы ... ... ... ... ... айырмашылығы бар болып, ерекше тұлға болуына негіз
болатын тұрақты көріністер, сондықтан олар ... ... ... ... ... адамдардың басым көпшілігін осы типологияға байланысты бірнеше
топқа бөліп, олардың жекелік ерекшеліктерін сипаттауға болады.
Психологиялық ... ... және ... ... үшін ... Фишер, Спирмен деген математиктер ... ... ... ... Олар ... зерттеулерде
микроэлементтердің фотосинтезге тигізетін әсерін ... ... ... ... психикалық қасиеттердің бір-бірімен
корреляциялық ... ... ... ... етіп өңдеп шығарды.
Нәтижесінде Спирмен факторлық талдауды жүргізу жолдарын ... ал ... ... ... ... ... ... талдау әдісі
көмегімен жеке факторлардың эксперимент нәтижесіне тигізетін ... ... ... ... ... ... ... оны
зерттеу жеңілдеу болды деп көрсеткен. Осындай ерекше дамыған қасиеттерді
зерттеу оңай ... ... ... даму ... жургізіледі. Өткен ғасырда жасалған ... ... және ... ... ... ... психологиялық қызметте кеңінен ... ... ... ... ... ... оны ... пайдалану
жолдарын анықтаған ғалымдар З.А.Малькова, В.М.Вульфсон, К.Р.Рональдо,
Г.Б.Радионов, И.А.Соколова, А.С.Овчинников, ... Олар ... ... құру ... зерттеу барысында шетел тәжірибесін
пайдалануға ... ... Бұл ... ... ... ... қызметін құру және басқа елдерде ... ... ... ... ... ... Олардың еңбектерінде психолог қызметінің мақсаты мен міндеттері,
психологиялық қызмет моделі, мектегі психологиялық қызметтің ... ... ... ... ... ... ... реформалар бала дамуының
ерекшеліктерін ескере отыры, оларды мектепке қабылдау және ... ... ... жаңа ... ... асыруды көздейді. Қазіргі кезде
оқытуды ... ... ... бастайды. Бұл шешім мектепке
дейінгі балалық шақтағы балалардың ... ... ... ... ... ... сипатталады. Кіші жастағы балалардың анатомиялық,
физиологиялық және психологиялық даму ерекшеліктері ... ... ... Д.Б. ... ... т.б. ... еңбектерінде жан-жақты талданған. Өткен ... ... ... ... және педагогикалық зерттеулерде акселерция
туралы ой-пікірлер кеңінен ... ... ... ... ... - соңғы кезде балалардың дамуындағы дене өсуіндегі және
интеллектуалдық ... ... ... ... бесінші-алтыншы жылдарында үлкен ми сыңарлары
қабықтарының реттегіш рөлі мен оның ми ... ... ... арта ... Шартты рефлекстердің пайда болу жылдамдығы ... ... ... ... ... ... Осы ... баланың
дербестігінің арта түсуі үшін, тәрбие мен оқыту ... ... жаңа ... ... үшін ... ... ... Бұл
нормативтер осыдан жарты ғасыр бұрын жеті-сегіз жастағы ... ... ... ... жас ... ... ... болып
жатқан өзгерістерге, мемлекеттің экономикалық жағдайына және ... ... ... беру ... ... ... Осы саясат
бойынша білім беру мекемелерінің сатылары, онда беретін білімнің мазмұны
т.б. мәселелер ... ... ... жас ... ... тек
биологиялық факторлар ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік ортаның экономикалық жағдайы
көптеген биологиялық функциялардың да жетілу кезеңдерін жылжытып жіберуі
мүмкін. Сондықтан ... ... де ... үлкен орын алып отырғаны
белгілі. Осы ... ... ... ... жас ... мен ... анықтауға соңғы кездерде үлкен өзгертулер ендірілуде. Қазіргі
кезде 5-6 жас ... ... ... тобына қабылданып оқытылады
және бұл топ 12-жылдық ... ... ... ... ... ... келген балаларды оқуға қабылдау - өте күрделі проблема.
Баланың мектеп ұсынатын оқу бағдарламасын толық ... оның ... ... жекелік және интеллектуалдық даярлығына байланысты. Балалардың жеке
даралық психологиялық қасиеттері мен ... ... ... ... ... және зерттеу әдістемелерін жасаған
психологтар ... ... ... ... т.б. Олар ... ... жасына келген балалардың даму ерекшеліктерін зерттеу
және бағалау әдістемелерін құрып, дамуында ауытқуы бар ... ... және ... ... ... жолдарын көрсеткен.
Балалардың мектепте оқытуға даярлығын зерттеу негізінде ... және ... ... ... мекемелерінде алған тәжірибесімен
тікелей байланысты екендігін ескере отырып, олардың ... ... ... ... ... ... дамуы әр жас кезеңінде әр түрлі жолменен жүреді. Қандай да іс-
әрекет бір қатар элементтерді қамтиды. ... бәрі ... ... ... Осы ... не үшін ... отырғанын білдіретін
көрсеткіштер - іс-әрекет мотивтері, іс-әрекетті ... ... ... деп ... ... осы ... ... қажетті операциялар мен
тәсілдері, өзгеруі тиісті нәтижеге ... ... ... ... ... ... балаларға сыйлау үшін шыршы
ойыншықтарын жасайды. Бұл іс- әрекетің ... әр ... әр ... ... ... ... ... үшін жасаса, екіншілері үлкендердің
талабын орындау үшін ... ал ... ... даярлау
процесінің өзі қанағаттану сезімін туғызады. Мақсат - шырша үшін ойыншықтар
жасау. Объект -ойыншық жасайтын материал. Операциялар - ... өнім ... ... ... нақтылы іс-әрекеттер (қағазды кесу бояу, желімдеу
т.б).
Бұл іс-әрекетте балалар өздерін түрліше көрсетеді. Біреулері қандай
ойыншықта ... ... ) ... ала ... ... да, ... ... жинап, қажетті операцияларды жасай отырып, ... ... ... ... ... машина жасауға, үй тұрғызуға ... ... ... ... ... бар ... бұрын
пайдаланып көрген материалға бағдар алады. Мысалы, бір ... ... ... ... ... бірақ столда мақта жатқандықтан, енді ол
шар жасай ... «Не ... ... ... ол: ... ... деп жауап берді. Екі шардан қырлы мүсін қарындаштарды
көріп қалып, оған таяқ ұстады, қарындаштардан жол ... ... ... ... қарлы мүсін жасап, ... ... ... -
дейді. Мұнда шартылдақ жасамақ болған ... ... қана ... шырша
үшін ойыншық жасуға бағытталған жалпы мақсат та жойылып кетіп отыр.
Мақсат және оның мотивтерімен байланысы іс-әрекетте анықтаушы ... ... ... ... ... ... біртіндеп
қалыптасады. Мысалы, үш жасар балалар өз іс-әрекеттерін күні ... ... сай ... ... ... оңай ... ... жасар балалар үшін іс-әрекеттің, көбінесе материалмен,
олар іс-әрекет жасайтын ... ... ... ... Мысалы, олар
текшелерден үй құрастырғанда, олардың іс-әрекеттері алдарында қандай ... ... ... тәуелді болады да, алдын ала ойланған жоспарға
байланыстылығы сирек кездеседі. Мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ұғым іс-әрекетте неғұрлым жетекші орын ала
бастайды. Алайда бұл ... ... ... бола ... ... ... балалар үшін іс-әрекеттердің мақсаттылығының, ұйымшылдығының,
еркіндігінінің төмен деңгейде дамуы тән, мұның өзі ... ... ... ... ... жібереді.
Баланың даму процесінде қалыптасатын мотивтер сан ... ... ... ... олардың мінез-қүлықтарының негізгі ерекшеліктерін
анықтайтын жетекші бағыттылықты бөліп ... ... ... Кейбір
балаларда оқу бағдары ... ... ... олар үшін ... оқу,
мұғалімнің талаптарын орындау маңызды саналып, мектептегі үлгерім бағасын
көбірек ойлайды. Кейде мұндай бағдар біршама ... қара ... ... ... ... балалар танымдық бағдармен ерекшеленеді. Олар ... жаңа ... ... ұнатады. Алайда, оқушылар барлық оқу пәндеріне
бірдей тырыспайды. Бұл балалар үшін ... осы ... ... ... ... ... Көптеген балалар үшін неғұрлым
маңыздысы - айналасымен өзара қарым-қатынас жасау. Бұл ... ... ... құрдастарымен, үлкендермен өзара қарым-қатынасындағы
белгілі бір позиция ... ... ... ... ... ... оларда бұрынырақ, тіпті мектепке дейінгі кезде-ақ, қалыптасқан
мінез-құлық пен қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... басқа типтермен қатар, өздерінің жеке ... мен ... тура ... ... ... ... мақсат айқынырақ көрінеді.
Адамның жеке басының жетекші бағдары балалардың психикалық дамуының
көптеген басқа жақтарын да анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... мен құбылыстары туралы білім алуға тырысады.
Сөйте тұра бастауыш сынып окушылары қимылдарын, дағдыларын ... ... ... іс-әрекет нәтижесінде (әсіресе практикалық сабақтар орындауға
катысты болғанда) үнемі айқын максаттылық ... Оқу ... ... оқу ... ... ... ... орындаумен
ерекшеленеді, бірақ оларда кейде үйренген қалыппен жұмыс жасау ағымы пайда
болып, жаңа міндетті ... үлгі ... ... ... ... бөліп алуға келгенде қиналады. Басқа адамдармен өзара қарым-
қатынас жасауды ерекше ... деп ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Мысалы, қайсыбір балалар ... ... ... ... ... бұзық, сотқар, т.б. атануымен
қанағаттанады. Жалпы бағдар балалардың мектептегі өмірін және ... ... ... ... ... ерекшелігін анықтап отырады.
Сонымен, адамның жеке басының ... ... - ... оқыту (білім мен
тәсілдерді игеру) мен тәрбиелеуді (адамның жеке ... ... ... ... асырудың бірінші және қажетті шарты.
Бағдар оқушының жеке ... ... ... және ... ... ... өзгермейтін сапа емес. Жасы өскен сайын оқушылардың жетекші
бағдары ... ... ... ... төменгі сынып оқушылары үшін оқу іс-
әрекетінің маңыздылығы біртіндеп арта түссе, ол ... ... ... қатынасының маңызы артады.
Жасы өскен сайын адамның өз іс-әрекетін жоспарлауы мен оны ... ... ... Бұл ... бәрі оқу ... де ... Қайсыбір балалар оқу тапсырмаларын орындағанда өзара байланыстырып
жатпайды, міндеттің элементтерін ғана бағдарлайды, екіншілері тұтас ... оның ... оқу ... және т.б ... ... ... іріктеп алады. Сонымен, іс-әрекеттің психологиялық құрылымының
даму процесінде балалардың жалпы мінез құлқының ерекшеліктері де ... ... ... ... сол ... оқу ... да ... түседі.
Балардың сана механизмдерінің дамуы. Сананың даму процесінде баланың
болмысты дамыта тамаша бейнелеуінің мазмұны, ... және ... ... Бұл, ... ... оның ... ... өзгеруімен байқалады. Мысалы, мектепке дейінгі бала үшін
тұтас ситуация мен заттардың сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ал одан соң олардың құрылысын т.б
ерекшелей ... ... ұғым және ... ... қалыптасады.
Бала ойлауы дамуының осынау алуан түрлі дәрежесі ұғымдарды салыстыру
түріндегі тапсырманы ... ... «Тас пен ... неде?»- деген сұраққа балалар: «Тас көшеде, қалада болады, ал
жұмыртқаны дүкенде сатады» (баланың нақтылы ... ... ... -деп ... береді. «Жұмыртқа ақ, іші сары, ал тас ақ та, ... ... ... ... ... ... ... ал тасты жеуге
болмайды», «Жұмыртқаны жейді, ал тастан ... ... ... ... ... «Жұмыртқа тауықтан алынады, ал тас табиғатта
өздігінен пайда болады», (пайда болу ... ... де зат, бір ... бір ... ... (тектік және түрлік ұғымдарды
пайдалану). Сөйтіп, бір ... ... өзін ... ... бейнелеу
мүмкін. Олар осы мазмұнның әр түрлі қыры мен ... ... ... бала ... ... мазмұны өзгереді.
Баланың санасымен ойлауының даму дәрежесі неғұрлым жоғары болса, оның
пайдаланатын және ... ... да ... ... ... және күрделілікпен сипатталады. Бұл сананың заттардың ... жай ... ... ... ... онда бала ... бөліп
шығарған түрлі мазмұңды байланыстыру, қайта өңдеу болып ... ... ... ... ... ... ... түрлі белгілерді біріңғай, тұтас затта ... ... ... ... ... төрттен жетіге дейін белгілер (жылдам,
жасыл, ұзын, қатты) саналып шығады да, бойында осы ... ... ... ... атау ... ... түрлі балалардың (1-7 сынып
оқушыларының) осы тапсырманы біркелкі ... ... ... белгілерді ескере білсе (көрсетілген, белгілер тобы бойынша олар,
мысалы: «поезд», «жылан»,- деп ... ... ... ... ... ғана ... ... деген заттарды атайды) айта алды.
Кейбір балалар тіпті екі белгіні ... де ... ... ... ... ... ... ескеріп ғана («жасыл елка»,
«қатты ... ... ... жауап береді.
Төменгі сынып жасының соңына таман көптеген оқушыларда іс-әрекет
мақсаты мотив арасындағы қатынастады еркін ... білу ... ... ... ... мәнісі өзгерген жағдайда балалар нақтылы мақсатты
өзгертіп, өз іс-әрекеттерін қайта құра ... ... Бұл ... ... байқалады. 1-4 сынып оқушыларына текшелерді және ... ... ... қала ... ... Оның ... ... міндет
өзгертіліп отырады: бір жолы, балалар алыптар мен ергежейлілер тұратын қала
салуға тиісті болды, екінші жолы ... қала ... екі ... ... ... ... деп ... үшінші жолы қала ұшатын жәндіктер үшін салынды, 1-
4 сыныптағы көптеген балалар барлық жағдайда да, құрылыстың типін де, ... ... ... елеулі өзгерте алмаған. 3-4 сынып оқушылары түрлі
міндеттер үстінде мақсатты да ... ... де ... ... ... ... ... қайсыбір тұтастықта байланыстыра алатын
белгілерінің саны ғана молайып қоймай, біріктіріліп белгілердің ... ... ... дейінгі ересектермен 1-сынып оқушылары негізгі нақтылы
белгілерді ғана ... ... 1-3 ... абстрактілі және нақтылы
белгілерді жинақтау мүмкіндігі артады. Дамудың неғұрлым жоғары деңгейінде
ғана (түрлі балаларды бірдей ... ... жэне ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижелері абстрактілі, теориялық,
сол сияқты нақтылы белгілерді талдап және оларды кейбір тұтас ... білу ... ... ... мәселені дербес,
творчествалық шешу мүмкіндігімен өзара байланысты екенін ... ... ... ... ... ... ойланып толғану дәрежесі,
заттар мен жүргізетін өз іс-әрекеттерін, түрлі қасиеттегі заттарды және ... ... ... ... түсінуі болып табылады. Өзіндік «менді» түсіну
баланың жеке басы ... әр ... ... негізгі механизмге
айналады.
Бала дамуының тұтас процесінің үш негізгі жағын ... ... ... оқыту процесінде білім мен іс-әрекет тәсілдерінің дамуы;
2) игерілген тәсілдерді қолданудың ... ... жеке ... жалпы қасиеттерінің (бағыттылығы, іс-әрекет, сана және
ойлаудың психологиялық құрылымы) дамуы.
Дамудың көрсетілген бағыттарының әрқайсысы өзіне тән ... ... ... ... өзара байланыста болады да, тек барлығы
қосылғанда ғана психикалық даму деп ... жеке ... ... ... ... ... мен ... жалпы
заңдылықтарын да, бала дамуының жоғаыда бөлініп көрсетілген үш ... тән ... де ... қарастыруға болады. Баланың жеке
басының белсенділігі - психикалық даму шарты. Осындай жалпы заңдылықтардың
бірі мынада: балада жаңа ... ... ... болуы міндетті
түрде баланың өз белсенділігімен байланысты. Жаңа құрылым, ... ол ... ... ... ... сырттан берілсе де, іс-әрекетке енгізілуі,
осы іс-әрекеттің өзгеріске түсуімен байланыстырылуы тиіс. Сонымен қатар
баланың ... бір ... ... өзі ... жүзеге асады, демек,
баланың даму дәрежесіне қарай түрлі педагогикалық шарттарды ... ... ... бала ... сана және ... ... бар
жеке адам ретінде көрінеді. Баланың жеке басының негізгі жақтарының ... ... ... ... бұлар оқыту әдістерінде ... ... ... бір ... ... тән ... бағыттылық
ерекшеліктері ескеріліп отырылуы қажет. Мектепкі дейінгі шақта көптеген аса
маңызды жаңа құрылымдарының ойын әрекеті негізінде ... ... ... бұл ... ... көбіне дидактикалық ойын түрінде өтеді; мұнда
баланың жаңа білімдер мен тәсілдерге ие болу үстіндегі белсенділігі неғүлым
көбірек дәрежеде көрінеді.
Бастауыш ... ... ... ... оқу ... маңыздылығымен,
сондай-ақ танымдық ынталарының артуымен ... ... ... ... ... ол ... өзін қадағалай (өз білімін, өз
іскерлігін), өз жетістіктерін ... ... ... ... ... ... Оқу процесінде бала үшін жаңаны танып білу мәнді,
қызықты ... ... ... оқу әрекетінің өзі ... ... ... ... ... жеке ... жетілдіре түсуге
бағыттылығы т.б.) жаңара бастайды. Озық педагогтар тәжірибесі оқыту белгілі
бір жасқа ... ... ... тән ... пен ... ғана ... болатынын әлдеқашан-ақ дәлелдеп берді. Н. Ф.
Добрынин адамға тән мәні оның тиімділігінің ең ... ... ... ... ... дамуының жалпы заңдылығы болып олардың субъекті
іс-әрекет негізінде қалыптасуы есептеледі. Бұл іс-әрекеттің ересек адамның
көмегі және басшылығы ... ... ... ... ... бала іс-
әрекетіне сырттай енгізіліп, сыртқы іс-әрекет түрінде ... ... іс- ... ... ... ... іс-әрекетке
өзгеруі (бұл процестің кезеңдерімен оны басқару ерекшеліктерін П. ... ... ... өтеді. Демек, мотивация саласын дамыту, сананы,
ойлау мен іс-әрекетті дамыту жаңа ... ... ... ... ... дәнекрлейтін негізгі ішкі шартты құрайды.
Білімдерді қолдану механизмдерін және жеке адамның жалпы қасиеттерін
дамытудың пдагогикалық ... ... ... ... ... ... басқа, бала психикасы дамудың әр жағынан тән нақтылы
педагогикалық шарттарды да ... ... ... отыр. Оқыту
процесінде оқушылар түрлі оқу пәндерінен білімдер мен ... ... Оқу ... ... ... және ... ... ғылымның өткен
жолын қайталамайды. Білімдер мен іс-әрекет тәсілдерін балалар жаңадан ашып
жатпай, сыттан берілгенді игеріп отырады. ... ... ... ... жаңа тәсіл міндетті түде оқытуға енгізіледі де, сол ... ... ... ... жаңа ... ... ... ... ... ... ... ... білуге, мақсаттарын
міндеттерге өзгеруіне қарай іс-эәекеттерді ауыстыра, ... құра ... ... ... ... ... ... жетуді іс-әрекетті аяғына
дейін жеткізуді ... ... ... ғана ... етіп қана ... нәтижені бала үшін бөліп қарап, көздеген ... ... оны ... тәуір нәтижеге жеткен балаларды атап өту ... ... ... бала ... ... ... ... болмай,
оның осы іс-әрекеттегі жетістіктерін талдаумен байланысты ... ... ... ... қалыптастыру шарттарын осы іс-әрекеттерін
бөліп көрсетуді және оның өз ... ... ... ... ... ... ... баланың жеке баға беру арқылы қол жетеді. Сонымен
баланың даму процесін оның қайсыбір жағынан өзгеруімен сипаттауға болмайды,
өйткені бұл ... ... ... ... психологиялық дамудың алуан
жақтарын қамтамасыз ететін педагогикалық ... да сан ... ... жақындаған баланың оның бастауыш сыныптарда осы даму ерекшеліктерін
ескере отырып, сол процестерге іргетасын құру қажет.
Баланың жасына немесе жас шамасына ... даму ... ... не ... оңай емес. Сондықтан адамның психологиялық дамуы, оның табиғатын
түсіндіру жалпы қарым-қатынасқа байланысты болатынын ескеру қажет. ... ... ... даму ... ... ... ... келіп соғады. Жас жөніндегі ... ... ... ... ... процесс деп түсінумен байланысты.
Қарама-қарсы көзқарас білім мен дағдылардың жай ... ... ... ... мен ... ... ... әрі
қарай дамытады. Тарихи даму процесінде балалар өсетін ... ... ... ... мен ... өзгертіп отырады және бұлардың
барлығы дамудың жас кезеңдерінің өзгерістеріне әсер етпей қоймайды.
Әрбір жас шағы ... ... ... ... ... болып
табылады және бала дамуының осы кезеңінде оның жеке ... ... ... ... ... өзгерістермен сипатталады. Л.С.
Выгогтский жас шақты дамудың белгілі дамуы немесе сатысы, дамудың белгілі,
біршама тұйық кезеңі деп қарады, оның ... ... ... ... алатын
орнымен және дамудың жалпы заңдарының одан әрікез өзіндік көрініс табуымен
анықталады. Бір жас ... ... ... ... ... болмаған
жаңа құрылымдар пайда болады және даму ... өзі ... ... өзгеріп
отырады.
Жас ерекшеліктері көптеген жағдайлардың жиынтығымен анықталады. Бұл -
әр ... ... осы ... ... ... жүйесі,
айналасындағылармен қарым-қатынастарының мәнісі, әрі ол игеретін білім мен
іс-әрекеттер типі, әрі осы ... ... ... Жас ... ... ... ... жиынтығына баланың дене ... ... ... ... ... ... ... жетілуі, жеткіншек шақтағы организм өзгерістері т.б ... де ... шағы ... ... ... ... балаларға тікелей
әсер етпейді. Ортаның қайсы бір элементтерінің қандай да бірі бұрын дамыған
қандай да бір ... ... ... ... әрі ... әрі
балаға объективті түрліше әсер етеді. Осы ... және ішкі ... ... ... тән ... ... да, ал олардың
арасындағы қарым-қатынас өзгеріс келесі жас кезеңдеріне көшудің қажеттілігі
мен ерекшеліктеріне сабақтас келеді.
Сонымен, жас шағы ... ... сол ... ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктерімен, оның айналасындағылармен
қарым-қатынас ерекшеліктерімен, баланың жеке басының психологиялық құрылымы
дамуының деңгейімен, ... мен ... даму ... ... ... ерекшеліктердің жиынтығымен сипатталады.
Жас шамасына қарай даму кезеңдері ауысуының негізгі механизмдерін
Л.С.Выготский және ... ... ... ... ... ... кезеңін айналасындағылармен қарым-қатынас жасаудың даму деңгейі
бөлімдерің, тәсілдердің, ... даму ... ... ... Д.Б. ... ... даму процесінің осы екі түрліше
жақтарының арасындағы өзгеріс келесі жас кезеңдеріне өтудің өте ... ... ... ... ... ... баланың ерте сәбилік
шағындағы сыртқы болмыспен байланысы оның ... ... ... Нақ осындай қарым-қатынастар жүйесі негізінде бала белгілі
бір дағдыларды игереді, онда ... ... ... ... ... ... тәсілдері байиды, тілі жетіледі т.с.с.
Осының барлығы баланың дербес іс-әрекеттер жасау мүмкіндігінің кеңейюіне,
демек, ... ... ... ... тәсілдерінің өзгеруіне
негіз болады. Ал соңғысы осы кезеңіндегі психикалық даму ... ... ... бала енді ... ... ... ... да танитын ... Бала өз ... ... ... ... ... көптеген заттар мен құбылыстардың
ерекшеліктерін терең және жан-жақты меңгере бастайды.
Баланың бұрынғы даму жетістіктері мен ... ... ... оның ... өзара қарым-қатынасының мазмұны мен
тәсілдерін, үлкендердің оған деген қарым-қатынас ... ... ... Бұл ... ... ... ... жылдамдауды болдырады.
Осыған ұқсас жағдай (мүлдем басқа дәрежеде ... ... ... ... ... Дамудың дағдарыс кезеңдері деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынас жасаудың ... ... ... мен осы ... ... ... мүмкіндіктері арасындағы
үйлесімділік бұзылған жағдайда пайда болды. Осы күрделі ... ... ... ... ... ... ортадағы адамдарды бағалауы және болашаққа деген көзқарасы, үміт-
ниеттерінің пайда ... ... ... ... ... ... ... оның кез келген психикалық іс-әректінің
дәрежесі арқасындағы қарым-қатынас екі жақтан дамиды (демек ... ... ... баланың іс-әрекет мүмкіндіктерін кеңейту, ... ... оның ... ... ... ... өзгеруіне алып келеді. Ал қарым-қатынастың жаңа жүйесінің өзі
баланың ... әрі ... ... негізі болады.
Бір жағынан, баланың өмірге деген қарым-қатынасының даму дәрежесі және
соның негізінде жасалынған мотивтер, екінші жағынан, іс-әрекет мазмұны мен
тәсілдері ... ... бір ... ... оқыту жағдайларында
байқалып отырды. Балалар мектепке көп жағдайда дамыған ... ... да) ... ... ... ... шын ықыласпен келетін болды.
Мектепте қолданып жүрген оқытудың ... ... мен ... ... ... жауап бере алмады. Оқыту бала үшін дәлелденбеген ... ой ... ... ... ... тым аз талап ететін орасан көп
таза техникалық жаттығуларды қамтиды. Бұл баланың сол уақытта ... ... мен ... сай келмеді. Осының
нәтижесінде танымдық іс-әрекетке, көп жағдайда оқу ... де ... ... ... өшіп те қалатын. Баланың өмір сүру жағдайларының
тәрбиелеу мен оқыту формаларының ... жас ... ... даму
кезеңдерінің ауысуын анықтайтын маңызды фактор болып табылады.
Бала бақшадағы оқыту ... ... ... ... ... жас ... ... мен мазмұнын айтарлықтай өзгертеді.
Психологиялық-педагогикалық зерттеулер тәжірибе мен ... ... ... ... ... оқу процесін белгілі бір түрде
ұйымдастырып, ... ... мен ... ... ... жағдайда бастауыш
сынып оқушыларының жас ерекшеліктері елеулі өзгеріске ... ... Атап ... ... ойлау әрекетінің алғашқы теориялық формалары
дамып, оқу іс-әрекетінің неғұрлым жоғары дәрежесіне қол жетеді. ... ... ... және жас ерекшелігі психологиясында педогогикалық
критерийлерге негізделген жас ерекшеліктерін анықтап, жас кезеңдерге бөлу
жиірек ... ... ... ... психологияда мектепке
дейінгі шақты ерте сәбилік, сәбилік, естиярлық және ересектік жас кезеңдері
деп ... Ал ... бұл ... ерте ... шақ, ... және
мектепке дейінгі шақ деп те бөледі. Бұл ... ... ... ... үш ... ... сәбилік шақ тобы;
кішкентайлар тобы- балалар өмірінің төртінші ... ... ... ... - ... жыл.
Балалардың дамуының оқыту процесіндегі ең басты және анықтаушы жағы
білімдерді іс-әрекет әдістері күрделенуден тұрады. Қазіргі ... ... ең ... ... ... ... ... яғни балаға
берілетін білімдерді және іс-әрекет ... ... ... ... елеулі өзгертуге болатынын дәлелдеп ... ... ... П. ... ... ... ... мазмұнына
арнайы құралдарды (сенсорлық дамудағы форма, түс эталондары, математиканы
оқытудағы түрлі үлгілер мен схемалар өлшемі) ... ... ... ... және абсолюттік деп есептелген сатыларында принципті өзгеріс
туғызатынын көрсететін деректер алынды. Мысалы, ... ... ... өзі ... ... ... жеті ... жасқа дейінгі балалар
есеп амалдарын толық мағынасында қолдана алмайды деді. Пиаже ... ... ... ... ... ... Оны ... тәжірибеден
көруге болады. Біркелкі екі ыдысқа тең мөлшерде су құяды. Одан кейін бала
бір ... ... ... ... биік ... ... ... көреді.
Судың көтерілу деңгейіне қарай болжамдап бала су ... ... ... ... зерттеулері көрсеткендей, өлшем амалдарын пайдалануды
үйреткен жағдайда мұндай феномен бес ... ... ... да ... ... ... 11-12 жасқа қарай ғана дамиды деген ... егер ... ... арнаулы құралдарын енгізсе, мектепке
дейінгі жаста да мүмкін екендігі анықталды. ... ... ... заттарды арнаулы белгілері бойынша біріктіру үшін эталон-үлгі
қолдануды үйреткен жағдайда, бұл балалардың ... ... ... даму ... ... өзгеріске түсірді. Зерттеулерден алынған деректер
төменгі сынып, тіпті кейде мектеп жасына дейінгі балалардың оқу пәндерінің
ғылыми ... ... ... ... отыр. Ғылыми білімдерді игеру
балалардың ойының дамуын түбегейлі қайта құруға ... ... ... бір ... сай ... білімдер айрықша міндеттері,
объектілері, операциялары бар күрделі құрылыммен сипатталады. Балалар ... ... ... тән функцияларды, яғни берілген операция
орындау құралы болатын іс-әрекетпен байланыстырып игеруі ... ... ... ... ... шығару тәсілдері ретінде
енгізіледі. Белгілі бір есептерді орындау үшін ... ... ... шығару тәсілін кұрайды. Сөйтіп оқытуда балалар белгілі бір ... ... ... ... игереді. Кең көлемде есеп шығару
мүмкіндігі тәсілді жалпылуға ... ал ... ... жалпылау
тәсілі алдымен өзінің құрылымымен ерекшеленеді. Мәселен, көптеген балалар 1-
сыныпта арифметикалық есептерді нақтылы бағдарлай әрі одан арғы ... ... көше ... ... ... да ... есепті
кері шығаруда қателіктерге ұрынады. Мысалы, «Бала досына үш қарындаш берді,
өзіне бес қарындаш қалдырды. Оның неше қарындашы ... »- ... ... алу ... ... бұл амал болды әдеттегідей «берді», «қалды»,
деген сөздермен байланыстырылды) қолданады. Демек, ... ... ... ... ... ... ... есепті
жалпылай шығару тәсілінің өз құрамына ... ... және ... ... ... құрылымның күнделілігінен
келіп шығады. Жалапылау тәсіліне ... ... ... және ... ... оңай шығара білген. Зерттеу ... ... ... ... де, ... ... да ... жоғары нәтижеге жетуге
болатынын көрсетіп отыр. Сонымен оқыту ... ... ... ... мен
іс-әрекет тәсілдерінің ерекшеліктері, оқытудағы белгілі бірізділік ... ... ... ... сипаттайды.
Іс-әрекеттің жалпы типін анықтайтын қайсыбір ... ... әр ... ... сәтті қолдануы мүмкін. Бүл нақтылы іс-әрекетті
жүзеге асырудың негізіне жататын психологиялық механизмдердің ... ... ... ... алынған деректер ... ... оқу ... тән ... мен ... ғана болмай, жалпылама сипатта болатынын көрсетіп отыр. Мәселен,
Д.И. ... Е. Н. ... Н. А. ... және тағы басқа
психологтар ақыл-ой іс-әрекетінің ... ... ... ... ... балалар ақыл-ойы дамуының жалпы ... ... ... ... ... «бөлшек-бүтін» қатынасын
арифметикалық есеп шығаруда қолдану үшін бала, бұл қарым-қатынас жөніндегі
жалпылама білімді есептің ... ... ... және шарттардан
осы қарама-қатынасқа сай келетін элементтерді (балада болған қарындаштар-
бүтін, ал ... мен оның ... ... ... ... бәрі өздігінен болатындай және мұндай көре білушілік негізіне ешбір
айрықша әрекет жатпағандай көрінуі мүмкін. Шындығында ... ... ... ... берілген тәсілмен игерілген білімді қолданатын ... ... білу ... ... ... ... неғұрлым
жоғары формаларына, мысалы, нақтылы абстрактілі білімнің арақатынасын
белгілеп, байланыстыра білуге үйретіп ... ... мен ... ... ... ... психологиялық
механизмдердің даму типі олар түрлі ... ... ... түрлі пән
оқығанда да көбінесе біркелкі болып шығады. Мысалы, ... ... ... ... ал ... жалпылама маңызды бөліп шығуға
келгенде қиналатын балалар көбінесе ... ... да, ... да,
тарихта да, әдебиетте де көрсетіп отырады. Сол сияқты, дәл ... үйір болу ... ... ... ... және есепке
алу орнына абстрактілі схеманы арттырып жіберу де балалардың әртүрлі іс-
әрекеттерінде ... ... ... ... ... мен ... ... жататын жалпылама ... ... ... даму ... ... ... құрайды.
Даму процесінде білімдер мен ... ... ... ғана болып қоймайды. Баланың психологиялық дамуы оның ... ... ... яғни жеке ... ... ... ... да
қамтиды. Даму процесінде балалардың психикалық ... және ... ... өзгереді, сан алуан әрекеттерді ... ... ... іскерлігі, тәсілдер жинақталып, олар күрделеленіп өзгеру, ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... бола тұрса да осы барлық өзгерістер арасынан неғұрлым жалпы да
анықтаушы өзгерістерді ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психологтың мектепке даярлық тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысы3 бет
HTML тэгтер тобы6 бет
Windows server атты операциялық жүйелер тобы17 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
Автокөліктер тобының двигателдеріне қарай бөлінуі17 бет
Азот тобының элементтері8 бет
Бұқаның тобын толтыратын таналарды азықтандыру22 бет
В тобына жататын витаминдер12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь