Психика мен сана дамуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Психиканың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1 Психиканың ежелгі сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Жоғарғы жүйке қызметі . психиканың физиологиялық қасиеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

ІІ. Сананың дамуы туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.1 Сана . психика дамының жоғарғы сатысы ретінде ... ... ... ... ... .17
2.2 Сананың қалыптасуындағы сөз бен қарым.қатынастың ролі ... 19
2.3 Сананың философиялық концепциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.4 Сананың негізгі қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.5 Өзіндік сана сезім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

ІІІ. Сана мен психиканың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Психика-тіршілік дамуының белгілі бір сатысында тірі организм мен сыртқы ортаның өзара қатынасын білдіретін бейнелеудің айрыкша түрі. Психиканың ең қарапайым түрі жәндіктерге тән. Психиканың ең жоғағы формасы-адамның санасы. Сана-сыртқы дүние заттарымен құбылыстардың мидағы бейнесі. Сана шындықтың жай суреті, оның жансыз кошірмесі емес, адам басында, нерв жүйесінде жасалып жататын күрделі бейнесі. Сана-адамның қоғамдық тарихи дамуының жемісі. Ол әлеуметтік даму заңына сәйкес үнемі жетіліп, күрделеніп отырады. Адам психиканың ерекшеліктері біздің санамыздан тыс өмір сүретін заттармен құбылыстарды, әр алуан нәрселерді түсіну, қабылдау, елестету арқылы көрінеді. Оларды адамның сезім мүшелері арқылы тікелей көріп білуге, ұстап білуге болмайтын қасиеттер мен белгілер, абстрактылы ойлау формалары — ұғым, пікір, ой қорытындылары танылып, жанама жолмен бейнеледі және өзара шартты байланыста болады. Соның нәтижесінде біздің айналамыздағы заттар мен құбылыстардың заңдылықтары, олардың пайда болуы және өрістеп дамуы адамның дүниені танып білуі мен бейнелеуін көрсетеді.
Адамның психикалық әрекет заңдарын, оның желісі мен құрылым ерекшеліктерін айқын түсіну үшін жан әрекетін туындатушы тән - адам миының құрылымымен танысып, оның жан күйі көріністерінің сол тән бөлігімен қандай байланыста болатынын білу қажет.
1. Аймауытов Ж. Психология. –Алматы, 1995
2. Алдамұратов Ә.Қызықты психология. – Алматы, «Қазақ университеті», 1992.
3. Алдамұратов Ә.Жалпы психология. – Алматы, «Білім», 1996.
4. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша – қазақша сөздік. –Алматы, «Мектеп», 1976
5. Жалпы психология. В.В.Богословскийдің редакциясымен. –Алматы, 1980.
6. Елеусізова С. Қарым – қатынас психологиясы. – Алматы, 1995.
7. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О.Жантануға кіріспе. – Алматы, 2000
8. Жарықбаев Қ.Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары. –А., 2000.
9. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы. – Алматы, 1996
10. Мұқанов М.Ақыл – ой өрісі. – Алматы, 1980
11. Тәжібаев. Т.Жалпы психология. – Алматы, 1998.
12. Намазбаева Ж.И.Психология, Алматы. 2005
13. Асеев В.Г. Возрастная психология: Учебное пособие-Иркутск., 1989
14. Братусь Д.С. Психологические аспекты нравственного развитие личности. –М., 1977
15. Бурминская Г.В., Обухова Л.Ф. Современная американская психология развития: учебное пособие. –М., 1986.
16. Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. –М., 1997
17. Аверин В.А. Психология детей и подростков –М., 1998
18. Сейталиев Қ. Жалпы психология: Оқу құралы. - Алматы:
«Білім», 2007. - 360 бет.
19. Леонтьев А.Н. Индивид и личность. Хрестоматия по психологии.
Под.ред. А.В.Петровского. 2-е. изд.-М.: Просвещение, 1987. С. 140-146.
20. Рубинштейн С.Л. Направленность личности. там же, М.:
Просвещение, 1987. с. 152-155.
21. Узнадзе Д.Н. Общее учение об установке. там же, Просвещение,
1987, С. 101-108.
22. Бодалев А.А. Личность и общение. -М.: Педагогика. 1983. С. 10-21.
23. Ковалев А.Г: -Психология личности. — М., 1970.
24. Петровский А.В. Личность, деятельность, коллектив. —М., 1982.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Оқу орны жазылу керек
Кандай кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы:
«Психика мен сана ... ... ... - 2015
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
........................3
І. Психиканың
дамуы.......................................................................
...7
1.1 Психиканың ежелгі
сипаттамасы....................................................7
1.2 Жоғарғы жүйке қызметі – психиканың физиологиялық
қасиеті.....................................................................
...............................11
ІІ. Сананың дамуы туралы
түсінік.................................................17
2.1 Сана – ... ... ... сатысы ретінде.....................17
2.2 Сананың қалыптасуындағы сөз бен қарым-қатынастың ролі....19
2.3 Сананың  философиялық 
концепциясы.......................................21
2.4 Сананың негізгі
қасиеттері............................................................21
2.5 ... ... Сана мен ... ... ... ... ... дамуының белгілі бір
сатысында тірі организм мен сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ең қарапайым түрі жәндіктерге тән.
Психиканың ең жоғағы формасы-адамның санасы. ... ... ... ... ... Сана ... жай суреті, оның жансыз
кошірмесі емес, адам басында, нерв ... ... ... ... Сана-адамның қоғамдық тарихи дамуының жемісі. Ол әлеуметтік даму
заңына сәйкес үнемі жетіліп, ... ... Адам ... ... ... тыс өмір сүретін заттармен құбылыстарды, әр
алуан ... ... ... ... ... ... Оларды адамның
сезім мүшелері арқылы ... ... ... ... ... болмайтын
қасиеттер мен белгілер, абстрактылы ойлау формалары — ұғым, ... ... ... жанама жолмен бейнеледі және өзара шартты байланыста
болады. Соның нәтижесінде ... ... ... мен ... ... ... ... және өрістеп дамуы адамның дүниені танып
білуі мен бейнелеуін ... ... ... заңдарын, оның желісі мен ... ... ... үшін жан әрекетін туындатушы тән - адам ... ... оның жан күйі ... сол тән ... ... ... білу қажет.
Органикалық дүниенің ұзаққа созылған эволюция-сында - қарапайым бір
жасушалы жануарлардан адамға ... - ... ... үздіксіз жетілуде болды. Мысалы, бір жасушалы организмнің
жалғыз-ақ жасушасы тіршілікке қажет барша қызметтерді (түйсік, ... ... ... ... Бірақ оның мүмкіндіктері шектеулі болды. Ал жоғары
дамыған жануарларда арнайы қызмет орындаушы тән мүшелері даралана ... орай жеке ... және ... қызметі жіктелгенімен,
организмнің біртұтас тіршілігі мен тән ... ... ... ... ... ... ... система) қамтамасыз етті.
Ғылым  бүткіл органикалық  дүниенің мәңгі бақи бір қалыпта тұрмайтынын,
ол сан алуан сапалы ... ... ... ... ... ... ... отырып түсіндіреді. Біз адам психикасы
бірден жасалмағанын, оның өзі ... ... ... ... ... ... ... екеуінің арасында сабақтастық
байланыс бар ... ... ... ... ... ... бірдей бола беретін қасиет емес. Ол өсімдіктер дүниесінде жоқ.
Тіпті тірі организмдердің төмендегі фомаларынан да оны табу ... ... ... ... ... ... ғана қасиеті. Тірі
материяның, төменгі ... ... ... ... ... әсерлерге жауап бере алушылық), ал оның жоғары
түрлеріне сезгіштік (заттардың қасиеттерін ... алу) ... ...... ең ... ... Бұл организм сыртқы ортаны
түйсіне алу қабілеті. Түйсік орталық нерв жүейесі бар ... ... ... кездесетін қарапайым психикалық құбылыс. ... ... нерв ... ... ... Ал нерв жүесі құрылысының
күделене түсуі психиканың күрделене түсуіне, оның ... ... ... жағдай туғызған. Адамның даму тарихы сапалық жаңа саты, ол
жануарлардың биологиялық дамуының одан ... ... ... бар. ... ... өмір сүруінен ерекшелігі қоғамдық –
еңбек әрекетіне көшу болып табылады. Осы өмірдің нәтижесінде психиканың
жаңа түрі – ... ... ... ... ... әрекеті адамды жануарлар
дүниесін ерекшелейді. ... ... ... ... ... ... ... бергенін   ғана пайдаланса, ал адам еңбек әрекеті
үрдісінде ... ... және ... әсер етеді, оны өзгертеді,
материалдық және ... ... ... үшін ... және ... ... ... адам өзінің дене және рухани
табиғатын өзгерте алады. Ф.Энгельстің айтуынша, адамды адам адам ... ... ... ... бастап, еңбек үрдісінде адамны дене және
психикалық қабілеттері жетілді, оның миы және сезім органдары, ... ... ... ... даму ... ... жаңа ... ол
жануарлардың биологиялық дамуының одан бұрынғы ... ... бар. ... ... өмір сүруінен ерекшелігі қоғамдық –
еңбек әрекетіне көшу болып табылады. Осы өмірдің нәтижесінде психиканың
жаңа түрі – ... ... ... ... Еңбек әрекеті адамды жануарлар
дүниесінен ерекшелейді. Егер де ... ... ... ... ... табиғаттың бергенін ғана пайдаланса, ал адам еңбек әрекеті
үрдісінде табиғатқа белсенді және ... әсер ... оны ... және ... ... ... үшін ... және пайдаланады. Еңбек үрдісінде адам өзінің дене және рухани
табиғатын өзгерте алады. Ф.Энгельстің айтуынша, адамды адам ... ... ... ... ... еңбек үрдісінде адамның дене және
психикалық қабілеттері жетілді, оның миы және сезім органдары, ... ... Адам ... қалыптасуы мен
психологиялық сипаттамасы ... ... ... дамуының жоғарғы
кезеңін білдіреді.Саналы бейнелеудің жануарларға тән психикалық бейнелеуден
айырмашылығы – бұл заттық шындықты бейнелеу. ... ... ... өзінің «Іс-әрекет, Сана, Жеке тұлға» атты еңбегінде берген
болатын.
Зерттеудің ... мен ... Адам ... ... дамуын теориялық тұрғыда қарастыру;
2) Адам психикасының дамуын анықтау;
3) Психика мен сана дамуын айөындау.
Зерттеудің  теориялық  маңызы:
Адам психикасының   дамуы  мен  ... ашу  ... ... процестерінің  қалай  дамитындығы  туралы  көрсетілген. Жұмыс 
барысында  Карл  ... ... мен  ... ... ... ... В.Штерн, Ф.Бергер, С.Шоспиро, Э.Герингтың, ... әр  ... жас  ... ... ... ... ... Э.Кречмердің  дене  құрылымы  мен  ... ... ... туралы  көрсетілген.
Зерттеудің әдістемелік маңызы: Мектепке дейінгі мекемелерде 5- 6 ... ... ... ... ... ... ... сарапталып зерттеулер жүргізу негізінде талданды;
Зерттеу әдістері: психологиялық, педагогикалық, ғылыми-әдістемелік
материалдар мен әдебиеттердегі ... мен сана ... ... ... жүйемен салыстырмалы талдау, зерттеу нысаны мен пәніне байланысты
негізгі ұғымдарды сараптау, эксперименталды-диагностикалау әдістемелері.
Зерттеу көздері: ... ... ... ... еңбектері, жалпыға міндетті білім берудің ... оқу ... ... ... ... психика мен сана
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс ... үш ... ... ... тізімінен тұрады;
І. Психиканың дамуы
1.1 Психиканың ежелгі сипаттамасы
Психика жөніндегі алғашқы ... ... ... ... ... әр ... жаны бар деп уағыздайды. Құбылыстар мен ... ... ... жаны ... деп ... ... ... алғашқы қоғамдық
қауымда, ғылым пайда болғанға дейін қалыптасты.
Психикаға деген ғылыми-философиялық ... ... ... ... ол ... ... ... барлық материяға тән.
Психикаға деген көзқараста гилозоизм ежелгі шығыс және гректерде ... ... ... ... ... ... ... ілім ХІХ
ғасырдың ортасына дейін орын алып келді.
Психологиялық ... одан ... ... ... тар шеңберлі
құбылыстармен шектеу жолымен жүрді. ... ... грек ... ең ...... өзі ... ... органикалық
процестердің бәріне де теңеген. Ол жанды ... ... ... және
адамдар деп бөлді. Кейінірек, ертедегі гректер ғылымында, психика ұғымы
біздің кезімізде осы терминмен ... ... ... ... ... Греция философиясының өзінде-ақ психикаға деген бірі-біріне
қарама-қарсы екі айқын көзқарас: материалистік және ...... ... бағыттары» қалыптасқан-ды.
Демокрит барлық қоршаған табиғат сияқты психика да материалдық
негізінде деп есептеді. Жан ... тек ... ... ... әлдеқайда нәзік атомдардан тұрады. Дүниені танып, білу сезім
мүшелері арқылы жүзеге асады. Өте ... ... ... бедерлер
заттардан бөлініп шығады да адам жанына енеді, сөйтіп, онда ... ... ... ... ... бойынша жанның материямен ортақ еш нәрсесі жоқ.
Жанның материалдық дүниеден айырмашылығы, ол – ... ...... дүниемен өзара әрекетте емес, жанның адам ... ... ... ... не ... ... естеліктер іспеттес. Объективті дүние
– танымдық қызметтің объектісі емес, соған себепші ғана.
Эксперименттік әдістің нашар дамығанына қарамастан, ... ... ... ... байланыстылығы туралы ой айтты, темперамент
пен мінездің арасындағы айырмашылықты көрсетті, аңғырттау негізделген ... ... ... ... ... идея ... грек ... психология зерттейтін құбылыстар ауқымы
жөніндегі білімдер анықталды және психикалық құбылыстарды ... ... ... мен ... ... қаланды. Фактілік материалдарды жинау
әдісі ғылыми жағынан мүлде әзірліксіз негізде, ... ... ... ... ... ... ... және ойша жүргізілген
теориялық экспермент ... қала ... ... та, ... грек
ғалымдарының психика механизмдеріне соншалықты аңғырт түсінгендігіне емес,
ал олардың өздерінің байқалулары мен ойша ... ... ... ... таңдану керек.
Орта ғасырлық философия мен психологиялық түсініктерде жан ... ... ... емес ... ... ілім ... ... ғасырлардағы философтар психиканы түсінудің методологиялық
алғы шарттарының іргетасын қалады, оның психологияның өз ... ... ... ретінде қалыптасуына ықпалы тиді. Ол философтардың арасынан, ең
алдымен Декарт, Локк, Лейбницетрді атауға болады.
Р. Декарт (1596-1650) жануарлар мен адам ... әр ... ... Оның ... ... жануралардың жаны жоқ, олардың
мінез-құлқы, сыртқы әсерге рефлекс болып ... ... ... ... ... ... түрде сыртқы жағдайлармен ғана детерминделеді.
Декарттың рефлекстердің механикалық детерминділігі, машина ... ойын ... ... ... ... және ... да қолданды.
Декарт адам санаға ие және ойлау процесі кезінде өзіндік ішкі ... ... көзі ... деп ... Сана ... ... байланыста. Декарт
сыртқы дүниенің білімнің пайда болуына тигізетін ықпалын жоққа шығармайды,
бірақ оның пайымдауынша, жалпы идеялар туа бітетін ... ... ... және сана ... ... ... ... Декарт оларды
бір-бірінен бөліп тастады: біріншісін, психикалық әрекетке еш жанастырмай,
жануарлардың ... ... ... ... екіншісін өзімен-өзі тұйықталған құбылыс деп қарады. ... ... ... ... мен ... өзін-өзі бақылау
арқылы ғана зерттеу мүмкіндігі күні бүгінге дейін ... ... үшін ... ... ... ... қалып отыр.
Д. Локк (1632-1704) сенсуализмнің – ақыл-ой жүйесінде сезім мүшелері
арқылы өтпейтін еш ... жоқ ... ... ... ... ... ... бірі болды. Дүниеге жаңа келген жас сәбидің психикасы,
Д. Локк ілімі бойынша – ... өз ... ... ... тақта». Ғалым
психикалық іс әрекет механизмін ... яғни жеке ... ... ... ... ... Локк ... туа бітетіндігі
жөніндегі ілімге қарсы шығып, психикалық құбылыстардың ең бастапқы, одан
әрі бөлінбейтін элементтерге ... ... және ... ... арқылы әлдеқайда күрделі құрылым қалыптасуы мүмкіндігін
туғызатын сананы атомистикалық талдау принципін ұсынды.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... психология теориясының негізі болып келді. Тәжірибені санада
сақтаудың маңызды ... елес пен ұғым ... ... ... ... Адалдық, ерлік сияқты абстрактілі ұғымдар санадағы барлық адамдар
үшін айқын және бірдей бейнелермен ... ... Локк ... ... ... сана ... ілімде іс жүзінде декарттық тұрғыда қалып қойды.
Психологияның дамуы мен ... ... ... Г. ... ... ... тигізді. Ол психологияға «сана» ұғымымен
қатар санасыздық ұғымын енгізді. ... ... ... ... оның ... ... ... көзқарасына әсер етті.
Лейбниц санасыз түрде пайда болатын шексіз шағын ... бар ... ... Сана ... ... санасыз түрде өтіп келген елестерді
бізді «мен» деп қабылдаған кезде ғана ... ... ... идея ... ... ... ... отырып, Лейбниц Локк
сынын ескерді және дүниеге жаңа ... жас ... ... «tabula ... ... ... ... Бұл мәселедегі оның ұстанған позициясы ... ... ... ... жан ... да ... ... тақтаға» ұқсас болса, онда қандай
формаға болса да ене алатын сом мраморға Геркулестің тұлғасы қалай қашалып
соғылса, біздің ішкі ... де, өмір ... да ... ... еді. ... осы мраморда басқа тұлғалардан гөрі Геркулестің ... ... ... ... онда осы сызықтардың өңін ашу және ... ... ... ... ... ... тұрған нәрселердің бәрінен арылту қажет
болса да, сол мрамор о ... ... ... ... ... ... ... соның бойында туған болып шығар еді».
Сөйтіп, ХІХ ғасырдың басына таман сананың ... ... ... ... алғы ... ... Оны зерттеуге сай бірден-бір
әдіс – интроспекция болып табылды.
Психикаға ... ... ... ... ... Гоббс (1588-1679), Д. Гартли (1705-1757) және ... Д. ... ... П. Гольбах (1723-1789) еңбектерінен
айқын аңғарылады. Ағылшын ғалымдары Т. Гоббс пен Д. Локк өз ... ... ... жөніндегі детерменистік түсінікті дамытты.
Француз философтары мен ... ... адам ... ... ... ... маңызы бар идеяны жасап ... ... ... ... ... ... кезде де ғылыми психологияның маңызды қағидасы болып саналады.
Англияда, Францияда, Германияда материалистік философияның дамуы К.
Маркс пен Ф.Энгельстің ... және ... ... қалыптасуына
әсер етті. Бірақ, материалистік көзқарастар буржуазиялық ... ... ... ете ... ... ... қызметі – психиканың физиологиялық қасиеті
Психика – жүйке жүйесінің қасиеті болғандықтан, психикалық қасиетті
түсіну үшін адам мен жануралардың ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін білу керек.
Жүйке жүйесі орталық және ... ... ... ... ... Орталық жүйке жүйесі – бұл ми.
Перифериялық жүйке жүйесі – ... яғни ... ... ... бас миы мен ... жұлынынан адамның барлық ... ... да, ... де, ... яғни ... – бірі жалғасып жататын
жүйке жасушаларынан құралады.
Мидың бірнеше ... ... ... ... қарапайым
қозғалысты реттейді.
Жануралардың миына қарағанда адам миының құрылысы күрделі болып
келеді. Адамның миының ... да ... ... ... орта ... ... ... ал адам миының орта салмағы 1400 грамм. ... ... ми ... ... роль ... Сонымен қатар ... ми ... ... ... зор. ... ол орта ... 14-15 миллиард нейроннан тұрады. Ми қыртысының маңдай жағы неғұрлым
маңызды роль атқарады.
Жануар неғұрлым дамыған болса, оның ми ... ... ... соғұрлым көбірек болады.
Жеке адамның психикалық ... ... ... мен салмағының
бірсыпыра маңызы бола тұрса да, ми құрылымының ерекше маңызы бар. Сондықтан
мидың салмағына қарай, адамның ақылы ... ... ... ... ... ... ... 2120 грамм, Павловтың миы 1653 грамм,
ал кейбіреуінде кем, Анатоль ... ... ... небәрі 1170 грамм. Ми
сыңарларының айырылған ит толық мүгедек болады.
Жүйке жүйесі ағзаның сыртқы ортамен байланысын жүзеге асырып отырады,
айналадан келетін ... ... ... ... нейрон деп аталатын жеке жасушалардан құрылған. Бұл
нейрондардың ... екі ... ... ... Олардың бірі – ұзын
тармақты нейрит, ал екіншісі – көптеген ... ... ... ... ... ... келіп, өзара түйінделіп бітетін жерін
жүйке орталықтары дейді. Бұлар орталық перифериялық және ... ... өн ... ... мен ... ... ... материалдық негізі
болып табылатын мидың және оның ... ... ... ... ... жан ... ... дәлелдеген.
Орталық жүйке жүйесінің бөліктерінің орналасуы көп қатарлы үйдің
құрылысына ұқсас, яғни олар ... ... бірі ... ... ... ... төмендегісінен құрылысы жөнінде, атқаратын қызметі
жөнінде де күрделірек болып келеді. Орталық жүйке ... ... ... жұлын омыртқа қуысының ішіне орналасқан, оның ұзындығы ересек адамдарда
орта есеппен 45 ... ... ... ... ішкі ... сұр ... сұр зат ... ұзын бұтақтарынан тұратын ақ ... жан ... 31 жұп нерв ... ... ... бір тобы
ортаға тебетін, екінші бір тобы шетке тебетін жүйке деп ... ... ... ... орталығы емес, ал қарапайым
қозғалыстарымыздың жұмысын басқаратын орталық болып табылады. Мәселен, жаңа
дүниеге келген нәресте емуге ... ... сүт ... ол ... ... бәрі жұлынның шартсыз рефлекстері, олар ағзаға туысынан тән
болады.
Аралық ми ... және ... асты ... тұрады. Мидың
осы бөлігін тор тәріздес құрылым деп те атайды. Бұл бөлім дененің ... ми ... ... ал ... көру ... талшықтардың жиынтығы болып табылады. Афференттік – ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Ми сыңарлары екі бөліктен тұрады. Ми сыңарларының салмағы мидың жалпы
салмағының 80% тең. Мұның ... ақ зат, ... сұр зат бар. Сұр зат ... деп ... Ол ... 3-4 мл. ... ... тұрады.
Ми қабығы 4 бөлімге бөлінеді. Олар: маңдай, ... ... ... ... ... ... ... мүше. Ол бейне қабылдағыш аспап тәрізді
көптеген анализаторлардың ядросынан ... Мида ... ... ... иіс, дәм тағы ... анализаторлардың жүйке орталықтары бар.
Мәселен, мидың желке бөлігінде көру ... ... ... ... ... қозғалыс зонасы, самай бөлігінде есту, төбе бөлігінде қозғалыс
орталықтары орналасқан.
Ағзаға әсер ... ... мен ... жауап қайтару
реакцияларының арасында уақытша байланыстар пайда ... ... ... – бас миы ... ... ... болып табылады. Ми әрекеті
түріндегі кез келген психикалық ... үшін ... ... ... – негізгі физиологиялық механизм саналады. Кез ... ... миға ... әсер етпесе өздігінен пайда болуы ... ... ... психикалық үрдістің және кез келген уақытша байланыстың соңғы
нәтижесі – сыртқы әсерге жауап ... ... ... әрекет. Бұл
жағдайлардың барлығы объективтік ... ... ... ... ... жүйке әрекеті туралы ілім ... ... ... түсінудің табиғи-ғылыми іргетасы болады.
Уақытша жүйке байланыстарының маңыздылығын мойындай кез келген
психикалық әрекеттің ... ... ... ... ... ... физиологиялыққа теңестіреді. Психикалық әрекет
физиологиялық механизммен ғана ... оның ... яғни ... ... де ... Адам мен ... сыртқы ортамен
әрекеттестіретін мидың басқаруының ... ... И.П. ... ... екі ... ... туралы ілім деп аталады. Жануар
үшін заттың кескіні шартты рефлекстің түрі бойынша мінез-құлықты өзгеріске
ұшырататын, қандайда бір шартсыз ... ... ... ... да бір ... ... ... тітіркендіргіш әрекетімен
үйлесуі шартты рефлексті тудырады. Осының нәтижесінде бас миындағы екі
орталық арасында уақытша ... ... ... ... және ... ... бірігіп кетеді. Шамды жағу – ... ... ... ... ... ... өз ... И.П. Павловтың
бірінші сигнал жүйесінің сигналдары деп атаған, ... ... ... ... психикалық әрекеттері бірінші ... ... ... асырылады.
Адамдағы бірінші сигнал жүйесінің сигналдары мінез құлықты реттеп
бағалай отырып, маңызды рөл ... ... ... жануарлардан
айырмашылығы – оларда бірінші сигнал жүйесімен қатар ... ... ... ... ... ... ... болып – сөздер, яғни «екінші
сигналдар» саналады. Бірінші ... ... ... ... арқылы
алмастырылуы мүмкін. Сөз бірінші сигнал жүйесі сигналдарының әрекеттерін
тудыруы мүмкін, яғни сөз – бұл ... ... ... – ми ... ... ... ... ой, сана ерекше
түрде ұйымдастырылған материяның ... ... ... ... ... әрекеті көптеген арнайы дене құрылымдарының көмегімен жүзеге
асырылады. Олардың ... - ... ... ал ... – оларды
сигналдарға түрлендіреді, мінез-құлықтың ... ... және ... үшіншілері – бұлшық еттерді қозғалысқа келтіреді. Бұл барлық
күрделі жұмыстар ортада өзін белсенді ұстауға мүмкіндік береді.
Сыртқы орта ... ... ... ... ... ... арқылы
үнемі әсер етеді. Ағза бұл ... ... ... ... отырады. Бұл
процесті рефлекс деп атаймыз. Рефлекс – ... ... ... аударғанда
«бейнелеу» деген мағынаны білдіреді. Мәселен, біз байқаусызда қолымызды
ыстық затқа тигізіп ... сол ... ... ... Бұл тітіркендіргіш
жүйке жүйелері арқылы омыртқа жұлындарына беріледі, ал одан ... ... ... береді. Импульс латын сөзі қазақша аударғанда «түрткі ояту»
деген мағына ... ... ... 300 жыл ... ... ... Ренэ
Декарт ұсынды. Жүйке жүйесінің қызметі рефлекс арқылы жүзеге асып ... ... ... ... ... ... Ренэ Декарт.
Шартты рефлекс өмірде пайда болып қоймайды, сонымен қатар жоғалып та
кетеді. Сондықтан И.П. Павлов оны уақытша жүйке ... деп ... ... ... ми ... тек тітіркендіргіштің пайда
болуының нәтижесінде ғана ... ... ... ... жеткізетін
байқау әрекеттерінің нәтижесінде құралады. Мәселен, ит өзін қамаған үйден
шығудың жолын іздейді, бірнеше есіктің біреуі жабылмаған. Есікті ... ... ... ... ... Екінші рет қамалғанда үйден шығудың
жолын бірден табады. Мұндай нәтиже мақсатына жетудегі әрекеттен ғана болып
отыр.
Ағза үшін ми ... ... ... ... ... ... Егер жануарларда тек шартсыз рефлекстер ғана болса, олар өмірдің
үнемі ... ... қиын ... өмір сүре ... ... еді.
Мәселен, жануарлар өзіне төнген қатерді, тек жыртқыш ... ... ғана ... еді.
ІІ. Сананың дамуы туралы түсінік
2.1 Сана – психика дамының жоғарғы сатысы ретінде
Сана психика ... ... ... ... ең ... жалпыны
және болмыстағы елеуліні тану қабілеті сияқты ... ... білу ... ... ... дұрыс бағдар ұстауын қамтамасыз
етеді, істі біліп әрекет жасауына, өзін дұрыс алып жүруге мүмкіндік береді.
Жалпыны біле ... адам ... жеке ... практикалық тұрғыдан шеше
алады. Заңдылықтарды біле отырып, белгілі бір оқиғаның ... ... ... да ... ... мен ... жайындағы білімдерді жинақтау ғылымды
И.П. Павловтың сөзімен айтқанда, «Болмысты және өз ... ... ... ... ... ... ... өнер, мәдениет қоғамдық
сананы құрайды.
Жеке адам санасы мен ... сана ... ...... адам ... оның болмысын ғана бейнелеп қоймайды, сонымен қатар
адамзат ... ... ... ... де болып табыбады. Екінші
жағынан, қоғамдық сана жеке адамдар мен ... ... ... ... ... қалыптасады.
Сана объективтік болмыс жайында қорытылған білімнен ғана емес, сондай-
ақ сол болмысқа белгілі түрдегі қатынастардан да ... ... ... орын алып ... ... да ... ... жазды. К. Маркс пен
Ф. Энгельс – мен үшін болып жатады; ... ... де ... ... ... ... оның басқа хайуандарға қатынасы дейтін қатынас
болмайды».
Демек, адам өзін табиғаттан ... ... ... автономия танытады,
белгілі дәрежеде бағалай отырып, оқиғаларға байқап ... ... ... және эмоционалды сипатта болуы мүмкін. Көп
жағдайларда саналы ... ... ... екеуі
аралас келеді.
Сана адамның творчествалық қабілеттілігіен көрінеді. «Адманың санасы
объективті дүниені бейнелеп қана ... ... ... оны ... еш нәрсені де орната алмайды. Егер ол өзі мекендеген жердің жағдайын
өзгертсе, оны саналы түрде түсініп істемейді, оның ... етуі ... ... ... грек ... ... жеп қойып, соның
нәтижесінде елдің климатын ... ... Ф. ... ... ... ... ... талаптанады, оны өз қажетіне
бейімдегісі келеді, тіпті ол ... жеке ... ... жаңа ... ... ... ... бүкіл Жерді
мекендеуіне және космосқа да жол табуына ... ... аса ... ... - оның есеп ... ... табылады. Адам
өзінің ниеті мен күйзелісі, ойы мен түйсігі туралы өзіне-өзі есеп ... сана тек қана ... ... ... өзін білуді де қамтамасыз етеді,
яғни сана өзіндік сана-сезім түрінде де көрініс ... Адам есеп ... өз ... ... ... өзін ... және ... отырады.
Білім негізнде жеке адамның іс-әрекетіндегі және ... ... ... ... Жеке адам ... мен іс-әрекетінде
білімге сүйенеді, ол өткендегіні ескеру және болашақты ... ... ... тәсілді таңдап алады. Бұл ретте адам өзін-өзі бақылайды
және өз күшін ... ... ... ... ... ... – ол өзін ... және білетін, өзін түзетіп және жетілдіріп
отыруға қабілетті тіршілік иесі. ... ...... өзіңді білу
мен өзіңе қатынастың бірлігі ретінде көрінетін бір ... ... ... ... және өзіңді өзің ... ... ... тану арқылы өзіңді тану. Жас бала бастапқыда өзін
қоршаған ортадан бөліп ... Ол ... ... та, ... қимылдатып та – бірінен-бірін айырмай ойнай береді. Бірте
–бірте ол өзін, өзінің органдары мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл физикалық саралау процесі сыртқы дүние мен
өзін танудың нәтижесінде және ... ... ... ... ... өзін өзі ... ... жазды И.М. Сеченов,-
Есейгенде адамның өз санасының актілеріне сын көзбен ... яғни ... ішкі ... ... ... ... барша құбылыстардан бөліп
қарауға, оны талдауға және сыртқымен қатар қоя ... – бір ... өз ... ... ... ... беретін өзіндік сана-сезім
туады». Күрделі психикалық құбылыстарды, әсіресе өз басының қасиеттерін
танып-білу іс-әрекет және ... ... ... К. ... ... ... «Адам алдымен айнаға қараған сияқты, басқа адамға қарайды.
Павел дейтін адамға өзі сияқты адам деп ... ... Петр ... адам ... деп ... ... ... процесінде адамдар бірін-бірі
біліп, біріне-бірі баға береді. Өзгенің осындай бағалауы әр ... ... ... ... ... болады. Адамның өзін-өзі тануында, оны
басқаның бағалауы мен коллективтік бағаның маңызы ... бір ... ... мен ... ... ... ... сипат алса, онда сол адамның өзінің қабілеті немесе мінезі
жайындағы осы ... жақ ... ... ... да, ... ... ұсынады.
Өзін-өзі өзіндік сана-сезімнің қалыптасуында маңызды роль ... тану – ... өз ... және ... ... білуі. Адам өзін тікелей де, жанама түрде де танып біледі. Жанама
таным неғұрлым күрделірек тікелей танымның ... ... ... ... ... ... ... Энгельс сананың қалыптасуында сездің қаншалықты үлкен маңызды роль
атқарғанын атап керсеткен болатын. Сірә, адамның еқ ... ... ... өте жоғары дәрежеде дамығандықтан, басқа жануарларға
қарағанда дыбыстық белгілерге көбірек жүгінсе керек. Адам мен питекантроп,
неандертальдық және ... ... ... ... ... ... және ... байланысты, маңдайдың төменгі
бороздасының алдыңғы тармағы ... ... ... ... артық жетілгендігі анықталған. Олай болуы түсінікті де: қоғамдық
сипат алған еңбек адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауын және ... ... ... ... ... ... жерде еңбекке бастап қана
қоймай, еңбекті жүзеге асырушы дәрежесіне көтерілді. Сөйтіп, ол ... ... ... ... ... ... айналды. Дыбыс
комплекстері ендігі жерде заттарды, әрекеттерді және ... ... ... бастайды. Сейлеудің қалыптасуы адамның ... ... ... ... ... нерв ... жетілдіреді, соның нәтижесінде
жануарларда болмайтын екінші сигналдық жүйе қалыптасады.
Сөйлеу таным деңгейін жаңа сатыға көтереді. Себебі, сөз ... ... ... қырын танымның жалпы шеңберінде қорытып, жинақтап береді.
Демек, ойлаудың жаңа түрі ... Ол ... ... ... ... ... ... — өзгеше дерексіз ойлау жетіледі, ... ... ...... ... классиктері сөйлеу мен сананы ... ... ... атап ... ... ... сөз — ... саналық
болмысымыздың формасы — қарым-қатынас шеңберін кеңейте түседі. Қарым-
қатынас ... ... ... ... да, өзін де ... әрі ... ... Демек, еңбекпен қатар сөйлесу де сана мен адамдардың өзіндік
сана-сезімінің дамуының маңызды факторы болып табылады. ... ... ... өмір ... ... процесінде психологиялық
қауымдастықтар қалыптасады, яғни өз заңдары бар қоғамдық психология пайда
болады.
қарым-қатынаста болатын барлық ... ... ... ... — деп жазған болатын.
Совет философы Ю. Қ. ... ... ... ... ... оның ... қарым-қатынасында ғана пайда болады және ... Ал ... ... ... тек өз жеке ... ғана ... ... қоғамдық санасы да. қалыптасады»,— деп атап көрсетті.
Сөйлеудің арқасында адамдар өткен ұрпақ тәжірибесін жи-нақтап, сақтап
және келер буынға тапсыра алатын ... көз ... өз ... нәтижесін
шамалайтын еңбекті, өмірді, әлеуметтік күресті жоспарлай алатын болды.
2.3 Сананың  философиялық  концепциясы
Сана – болған жағдайдың бейнеленуінің ... ... Адам ... ... мақсатты бағытталған қарым – қатынас формасы ретінде
көрінеді. ... ... бір ... ... ... сана болған
жағдайдың субьективті ренжу, айналасындағылардың барлығына сананың қатынасы
бар.
Жинақталған білімнің шынайы әрекеттермен қатынасы және ... ... қосу ... жағдайдың саналы түрде шындықты ұғыну процесі ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар өзін
және өзінің психикалық әрекеттерін түсіну болып табылады.
Сана айналадағы өмірдің барлық өзара байланысын ... ... ... жүйе ... ... сана — ... ... жоғарғы
формасы болып табылады. Сана арқылы адам қоршаған әлеммен ... ... Сана ... ... ... ... Сана адам айналасындағы барлық жағдайларда тиісті болып келеді.
2.4 ... ... ... ... ... ... сатысы ретінде, ең алдымен, жалпыны және
болмыстағы елеуліні тану қабілеті сияқты қасиетімен ... ... ... ... ... ... бағдар ұстауын қамтамасыз етеді, істі
біліп әрекет жасауына, өзін дұрыс алып жүруге мүмкіндік ... ... ... адам әрбір жеке міндетті практикалық тұрғыдан шеше ... біле ... ... бір оқиғаның болатынын алдын ала болжай
да аласыз. Жалпы мен елеулі жайындағы білімдерді жинақтау ғылымды И. ... ... ... «болмысты және өз басымызды дұрыс алып жүруде
жоғары бағдарлылықты» қалыптастырады. Ғылым, өнер, мәдениет (сөздің ... ... ... ... адам ... мен ... сана ... бір-лікте — болады.
Жеке адам санасы оның болмысын ғана ... ... ... ... ... ... меңгеру нәтижесі де болып ... ... ... сана жеке ... мен бұқара көпшіліктің творчестволық іс-
әрекетінің нәтижесінде қалыптасады.
Сана объективтік ... ... ... ... ғана ... ... сол ... белгілі түрдегі қатынастардан да көрініп отырады. «Бір
жерде орын алып ... ... да ... ... ... К. Маркс пен
Ф. Энгельс — мен үшін ... ... ... ... де ... ... «қатынас» емес; оның басқа хайуандарға қатынасы ... ... адам өзін ... ... ... ... ... танытады,
белгілі дәрежеде бағалай отырып, оқиғаларға ... ... ... ... ... ... және эмоционалды (сүю, ұнату,
өшпенділік, жек көру, жирену түрінде керінеді) сипатта болуы мүмкін. көп
жағдайларда ... ... ... ... ... келеді.
Сана адамның творчестволық қабілеттілігінен көрінеді. «Адамның санасы
объективті ... ... қана ... ... ... оны ... ... де орната алмайды. Егер ол езі мекендеген жердің жағдайын
өзгертсе оны ... ... ... ... оның ... етуі соған
жеткізеді. Мәселен, ешкілер грек тауларындағы бұталарды жеп қойып, соның
нәтижесінде елдің климатын ... ... Ф. ... дүниені саналы түрде өзгертуге талаптанады, оны өз қажетіне
бейімдегісі келеді, ... ол ... жеке ... ... жаңа ... ... Творчество адамның бүкіл Жерді
мекендеуіне және ... да жол ... ... ... аса ... ... оның есеп ... болып табылады. Адам өзінің
ниеті мен күйзелісі, ойы мен ... ... ... есеп береді, демек,
сана тек қана сыртқы білімді емес, өзің білуді де ... ... ... ... ... ... де көрініс табады. Адам есеп ... өз ... ... ... өзін түзетіп және дамытып отырады.
Білім негізінде жеке ... ... және ... ... ... ... Жеке адам мінезі мен іс-әрекетінде
білімге сүйенеді, ол өткендегіні ... және ... ... отырып,
неғұрлым тиімді тәсілді таңдап алады. Бұл ... адам ... ... өз ... жоспарына қарай реттеп отырады.
С.Л. Рубинштейн сана қасиетін төмендегідей ... ... ... ... ... әр ... тек тану арқылы немесе тек әсерленушілік
немесе тек қарым-қатынас арқылы болуы сирек кездеседі; осы үш ... ... ... осы ... әрқайсысының көріну дәрежесі әр
түрлі. Сондықтан сананың әр актісі осы үш ... ... ... ... нүктесі ретінде қарастыруға болады.
2.5 Өзіндік сана сезім
Адамның жануарлардан айырмашылығы — ол өзін танитын және білетін, өзін
түзетіп және ... ... ... тіршілік иесі.
Өзіндік сана-сезім — сананың өзіңді білу мен өзіңе қатынастың бірлігі
ретінде көрінетін бір түрі. Өзіндік ... ... ... және ... ... ... біртіндеп қалыптасады.
Басқаларды тану арқылы өзіңді тану. Жас бала бастапқыда өзін қоршаған
ортадан ... ... Ол ... ... та, аяғының башайларын
қимылдатып та — ... ... ... ... ... ол өзін,
өзінің органдары мен тұтас денесін қоршаған заттардан бөле қарап, ажырата
бастайды. Бұл физикалық саралау ... ... ... мен өзін ... және ... кезде проприоцептивтік деңгейінде (өз органдарының
қалыпты жайы мен қимыл-қозғалысын сезіну) өтеді. «Баланың өзін ... ... деп ... И. М. ... есейгенде адамның өз санасының
актілеріне сын көзбен қарауға, яғни ... ... ішкі ... ... қосылатын барша құбылыстардан бөліп ... оны ... ... ... қоя ... ... — бір ... айтқанда, өз
санасының актін зерттеуге мүмкіндік беретін өзіндік сана-сезім туады».
Күрделі психикалық кұбылыстарды, әсіресе өз ... ... ... және қарым-қатынас процестерінде өтеді. К. ... ... ... ... ... айнаға қараған сияқты, басқа адамға қарайды. Павел
дейтін адамға өзі сияқты адам деп ... ... Петр ... адам ... ... ... бастайды».
Қарым-қатынас процесінде адамдар бірін-бірі біліп, біріне-, бірі баға
береді. Өзгенің осындай бағалауы әр ... ... ... ... ... ... ... оны басқаның бағалауы мен коллективтік
бағаның маңызы ... Егер бір ... ... мен мінез-құлқын сыңар
жақты бағалау тұрақты сипат алса, онда сол адам ... ... ... ... осы ... жақ бағаны малданып алады да соған мойын
ұсынады.
Өзін-өзі тану ... ... ... ... ... ... тану — ... өз психологиялық және физикалық
ерекшеліктерін зерттеп-білуі. Адам өзін тікелей де, жанама түрде де ... ... ... ... ... ... ... алғашқы сатысы
іспетті.
И.М.Сеченев. Таңдамалы философиялық және ... ... ... ... баспа.
Өз іс-әрекеті мен мінез-құлқын талдау арқылы адамның өзін-өзі тани
алуы. Өзін жанама тану өз іс-әрекетінің ... ... ... ... ... бір саладағы жетістіктерін талдай және бағалай отырып,
жұмысқа жұмсалған уақыт пен ... ... ... өз ... анықтауға болады. Қоғамдағы өз мінез-кұлқын бағалау арқылы адам өз
басының адамгершілік және ... ... ... ... ... ... зерттеп жүрген жеке адамға айналасындағылардың өзі
жайындағы көзқарасын талдаудың да маңызы зор. Жақын ... ... ... ... ... ... танып білуіңе көмектеседі.
Өз басыңның қасиеттеріне берген өз бағаң мен ... ... ... да ... Ол өз ... өзгелердің ойымен бірдей шығу-
шықпауын, өзін-өзі не артық, не кем бағалап ... ... ... Сана мен ... ... ... ... даму үрдісінде пайда болғандығы туралы
айтқан болатынбыз. Органикалық дүниенің ... емес ... оның ... ... бірі ... демек,
сыртқы әсерлерге жауап беру қабілеттілігі. Қарапайым микроорганизмдерде
психика болмайды. Оларға тән ... ... ... түрі ... қасиет.
Тітіркендіргіштік — бұл тірі организмнің сыртқы әсерге өзінің жағдайы ... ... ... беру ... жауап беру реакциясының күші мен сипаты сыртқы әсер етудің күші мен
ерекшеліктеріне ғана ... ... ... тірі ... ішкі ... ... ... тойып алған амеба тамаққа ешқандай реакция бермейді.
Жәндіктер дыбысты, иісті, түсті бағдарлай ... ... ... ... ... қорғанады. Заттар мен құбылыстардың дыбысы, иісі
немесе түсі құрт-құмырысқаларға қауіпсіз емес, әрі ... ... ... ... туралы ескерту сигналдары ... ... ... ... ... психикалық түрінің шығуы
қарапайым жүйке жүйесімен байланысты. Осындай жүйке жүйесі ... рет ... ... ... ... актиния). Бұл жүйке жүйесі өзара бір-
бірімен байланысты денеден өсіп ... ... ... жасушаларын
қарастырады, оны диффуззия деп атайды.
Осындай жүйке жүйесінде ... ... ... ағзаның
сараланбаған реакциясы аңғарылады. Оңда қандай да ... ... ... Басқару орталығы жүйке жүйесінің дамуының келесі ... ... Ол ... ... ... ... ... деп аталады.
Құрттарда барлық түйіскен (ганглия) жерлері ... ... ... ... ... ... ... байланысқан және ағза біртұтас
әрекет етеді. Басқаларға қарағанда басты түйіскен жер ... ... ... ... ерекше сараланып жауап береді.
Жәндіктерге тән жүйке жүйесі ганглиоздық жүйке жүйесін одан әрі дамыту
және ... ... ... ... ... (бал аралары,
құмырсқалар) жәндіктерде дәм, сипай сезу, иіс, көру т.б. түйсіктері болады.
Сонымен, тірі ... ... және ... ... дамуының барлық
кезеңдерінде бейнелеудің ... ... түрі – ... ... тірі ... ... (биотикалық)
ықпалдарға жауап беру қабілеттілігі.
Элементарлық тітіркендіргіштік ортаның ... ... ... ... ... тірі ағзаларда байқалады. Ортаға биотикалық
ықпал етеді, соның нәтижесінде тірі ағзаның протоплазмаларының ... ... ... ... ... жауап беру тәсілдері
тропизмдер немесе таксис деп аталады.
Қазіргі ағзалардың ұзақ ... ... біз ... ... ... жоғары түрлері — түйсіктермен, қабылдаумен,
еспен, ойлаумен аяқтай отырып, бейнелеудің әртүрлі түрлерін ... ... ... даму ... жаңа ... — сезгіштік
пайда болды. Сезгіштік дегеніміз ағзаның түйсіне білу қабілеті, яғни,
ағзаға әсер ... ... мен ... ... білу ... ... бұл түйсіне білу қабілеті жануарлардың жүйке жүйесінің ... ... ... ... одан да ерте ... ... болуы мүмкін.
Түйсіне білу қабілеті психика дамуының бастапқы сатысы болып табылады.
Жануарлардың ... ... ... оның ... ... ... байланысты, одан әрі бейнелеу қызметі дамып, өте күрделене
бастайды. ... ... ... ... жоқ ... тек қана жалпы сараланбаған сезгіштік болады.
Дамудың жоғары сатысында сезім органдары, жүйке жүйесінің талдау қабілеті
дами бастайды. Биологиялық дамудың ... ... ... ... ... сезім органдары ерекше сезгіштікке, ... ... ... ... ... иіс сезуі және т.б.
Осыған байланысты жүйке жүйесінің, сезім ... ... ... ... өмір ... ... жануарлар қайда тұрады, қалай
өмір сүреді, қалай тамақтанады, тамақты қалай табады, ... ... т.б. ... ... ... Құстар, мәселен, өмірінің көпшілігін
ауада ұшып ... ... өмір ... ... ... ... білуді қажет етеді. Соңдықтан да құстарда, оның ... ... жылы ... ұшып ... келетін құстарда көру сезімі және көру
қабылдауы ... ... ... ... ағаштарда жүруге бейімделген.
Маймылдардың осы ... ... ... ... ... жағдайда тез
бағдарлай алу қабілетілігін қалыптастыруға көмектеседі. ... ... ... ... ... ... және адам ортасының атқаратын мәні ерекше. Бір жағдайдан
екінші жағдайға көшірілген жануарлардың ... ... ... ... ... Әруақытта да адаммен қарым-қатынаста, оның қасыңда
болу үй жануарларының қылықтарын сондай жабайы ... ... ... қолға бейімделеді. Жәндіктерге тән психикалық бейнелеу ... ... ... деп аталады. Бұл кезеңде тірі құбылысқа тікелей
әсер арқылы заттардың жекелеген ... ... ... жүйке
жүйесінің дамуы әртүрлі жануарларда бірдей емес, өзгеріп отырады. Мәселен,
балықтарда ерекше рөл атқаратын иіс сезу органы, осыған ... ... ... ... ... ... ... жетілген. Маймылдар мен адамдарда
көру түйсіктері ерекше рөл атқарады.
Орталық ... ... ... ... ... ... жаңа түрі ... дамуының перцептивтік кезеңі пайда болды. Бұл кезеңде жануарлар
үшін бірнеше тітіркендіргіштерді бір мезгілде бейнелеуге ... ... туа ... түрлері және өмірге келгеннен кейін
қалыптасқан түрлері кездеседі. Бірақ туа ... және ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарсы қоюға болмайды.
Жоғарыда көргеніміздей, туа біткен түрлері өзгеруі және даралануы мүмкін,
мінездің дара түрлері туа біткен ... ... ... ... туа біткен басты түрі инстинктер (соқыр сезім) болып
табылады.
Қорытынды
Сана мәселесі философиядағы басты және ... ... ... бірі, себебі сананы керу, өлшеу, сезім мүшелері ... ... ... ... сана ... ... дүниесінен ерек-шелігін
көрсететін факторлардың бірі, сана арқылы адам мен оны ... ... ... ... ... ... ... да философия
тарихында «сана», «жан», «бейсаналық» ұғымдарының төңірегінде ... ... ... және олар қазір де жалғасуда.
Сапаны түсінудегі әр түрлі көзқарастарды біріктіріп, екі ... ... ... ... – сананы материяның дамуында пайда болатын табиғаи
қасиеті деп түсіну;
2) ...... ... жат, одан ... ... ... болатын рухани субстанция деп ұғыну.
Жаратылыстану ғылымдарының дамуының нақты жетістіктері саңаның мәні,
генезисі туралы ... ... ... деп айтуға болады. Түйіндеп айтсақ,
сана туралы ғылыми көзқарас мынадай: сана ерекше түрде ұйымдасқан материяға
– адам миына ғана тән ... Оның ... ... ... миы ... ... психикалық қызметі бұзылатынын айтсақ жеткілікті.
Сананың табиғаты қоғамдық, яғни ол ... ... ... қоғамда
қалыптасты және сананың дамуы қоғамдық ортада ғана мүмкін болмақ. Сананың
қалыптасуының алғышарты ... ... ... ... ... арқасында
адам өзінің күнделікті өмір сүруіне және табиғаттың дүлей күштерінен
қорғануға қажетті ... ... ... ... жаңа ... ой-өрісін кеңейтті, еңбек құралдарын бірте-бірте жетілдіре ... ... ... өмір ... ... адамдарды жақындатты, олардың бір-
біріне бірдеңе айту қажеттілігі туды, ... ... ... тіл пайда
болды. Еңбек пен тіл адамның ... ... ... дамытты, есту, көру.
сезу, қабілетін күшейтті, санасын қалыптастырды. ... ... ... ... пен тілге қайта әсер етті, оларды дамытуға жаңа күш
берді.Сана, сонымен қатар, бейнелеудің ... ... ... ... тән ... өмір ... заттар, құбылыстар, процесстер бір-біріне үнемі
әсер етіп отырады және ... бір ... ... ... ... ... өзі әсер еткен нәрседе өзінің ... ... ... сатылары:
1) қарапайым бейнелеу – бейнелеудің бұл түрінде субъект ... ... ... ... ... ... ... бетінде
бейнеленуі).
2) информациялық бейнелеу – ... ... ... ... ... ... Мұндай бейнелеу тірі табиғатта да, қоғамда да
кездеседі.
3) әлеуметтік бейнелеу – қоғамдық болмыстың жеке және қоғамдық санада, ... ... ... ... ... психиканың дамуы жануарлардың ортаға бейімделуінің
қажеттілігімен ... және ... ... осы ... ... ... қызметі болып табылады.
Тіптен басқа түрде ерекше белгілерімен сипатталатын психика дамуының
жоғары сатысы - адам санасы болып табылады.
Адам санасының негізгі ... оның ... ... ... дамуын
басқаратын заңдардың өзгеруімен байланысты. Егер де жануарлар дүниесінің
бүкіл даму тарихында ... ... ... ... ... — биологиялық
эволюция заңдары болды, ал адам психикасының дамуы қоғамдық ... ... ... ... ... ... Ж. ... –Алматы, 1995
2. Алдамұратов Ә.Қызықты психология. – Алматы, «Қазақ ... ... ... психология. – Алматы, «Білім», 1996.
4. Әбдірахманов А., Жарықбаев Қ. Психологиялық ...... ... ... 1976
5. Жалпы психология. В.В.Богословскийдің редакциясымен. –Алматы, 1980.
6. Елеусізова С. Қарым – қатынас психологиясы. – ... ... ... Қ., ... ... ...... 2000
8. Жарықбаев Қ.Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары. –А.,
2000.
9. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы. – ... ... ... ... – ой ...... ... Тәжібаев. Т.Жалпы психология. – Алматы, 1998.
12. Намазбаева Ж.И.Психология, Алматы. 2005
13. Асеев В.Г. Возрастная психология: Учебное ... ... ... Д.С. Психологические аспекты нравственного развитие личности.
–М., 1977
15. Бурминская Г.В., Обухова Л.Ф. Современная ... ... ... ... –М., 1986.
16. Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. –М., 1997
17. ... В.А. ... ... и подростков –М., 1998
18. Сейталиев Қ. Жалпы психология: Оқу құралы. - Алматы:
«Білім», 2007. - 360 ... ... А.Н. ... и ... Хрестоматия по психологии.
Под.ред. А.В.Петровского. 2-е. изд.-М.: Просвещение, 1987. С. ... ... С.Л. ... ... там же, ... 1987. с. ... ... Д.Н. Общее учение об установке. там же, Просвещение,
1987, С. ... ... А.А. ... и ... -М.: ... 1983. С. ... ... А.Г: -Психология личности. — М., 1970.
24. Петровский А.В. Личность, деятельность, коллектив. —М., 1982.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психика мен сананың пайда болуы, бала психикасының дамуы15 бет
Психика және сана21 бет
Психика және сана түсінігі13 бет
Психика мен сана мәселелері20 бет
Психиканың дамуы және сана10 бет
Сана - психиканың жоғары формасы, сананың пайда болуы және дамуы16 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
Адамның психикалық дамуы6 бет
Адамның сана сезімінің қалыптасуы7 бет
Адамның сана сезімінің қалыптасуы туралы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь